Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie metod analiz alkoholu etylowego rolniczego oraz metod pobierania próbek do celów urzędowej kontroli pod względem jakości handlowej

§ 1. Pobieranie próbek alkoholu etylowego rolniczego (spirytusu rektyfikowanego rolniczego) do celów urz´dowej kontroli pod wzgl´dem jakoÊci handlowej wykonuje si´ zgodnie z Polskà Normà PN-A-79527

Wyroby spirytusowe, produkty i pó∏produkty — Pobieranie próbek.

7) oznaczania zawartoÊci lotnych zasad azotowych —

wykonywanego metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia;

§ 2. Alkohol, o którym mowa w § 1, do celów urz´dowej kontroli pod wzgl´dem jakoÊci handlowej poddaje si´ analizie przy zastosowaniu w szczególnoÊci

8) oznaczania zawartoÊci suchej pozosta∏oÊci po odparowaniu — wykonywanego metodà, która jest

okreÊlona w za∏àczniku nr 8 do rozporzàdzenia;

9) próby na obecnoÊç furfuralu — wykonywanej metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku nr 9 do rozporzàdzenia;

1) oznaczania zawartoÊci alkoholu etylowego rolniczego wyra˝onego w procentach obj´toÊciowych

— wykonywanego metodà, która jest okreÊlona

w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia;

10) testu UV — wykonywanego metodà, która jest

okreÊlona w za∏àczniku nr 10 do rozporzàdzenia;

2) oceny barwy lub klarownoÊci — wykonywanej metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia;

11) oznaczania zawartoÊci izotopu w´gla 14C — wykonywanego metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku nr 11 do rozporzàdzenia.

3) pomiaru czasu odbarwiania roztworu nadmanganianu(VII)potasu (próba Langa) — wykonywanego

metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku nr 3 do

rozporzàdzenia;

4) oznaczania zawartoÊci aldehydów — wykonywanego metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku

nr 4 do rozporzàdzenia;

5) oznaczania kwasowoÊci ca∏kowitej — wykonywanego metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku

nr 5 do rozporzàdzenia;

———————

1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em admini-

stracji rzàdowej — rynki rolne, na podstawie § 1 ust. 2

pkt 3 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia

29 marca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 32,

poz. 305).

§ 3. 1. Do przeprowadzenia analizy alkoholu etylowego rolniczego do celów urz´dowej kontroli pod

wzgl´dem jakoÊci handlowej mo˝na zastosowaç tak˝e

metody inne ni˝ wymienione w § 2, je˝eli gwarantujà

one powtarzalnoÊç lub odtwarzalnoÊç wyników.

2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, za ostateczny uznaje si´ wynik jednej z metod wymienionych

w § 2.

§ 4. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: W. Olejniczak

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 3 lipca 2003 r. (poz. 1318)

Za∏àcznik nr 1

OZNACZANIE ZAWARTOÂCI ALKOHOLU ETYLOWEGO ROLNICZEGO WYRA˚ONEJ

W PROCENTACH OBJ¢TOÂCIOWYCH

Oznaczenie zawartoÊci alkoholu etylowego rolniczego w procentach obj´toÊciowych wykonuje si´ jednà z nast´pujàcych metod

1) przy u˝yciu alkoholomierza lub termoalkoholomierza;

2) przy u˝yciu piknometru;

3) przy u˝yciu elektronicznego analizatora g´stoÊci.

Przygotowanie próbki do analizy

Pobrana próbka alkoholu etylowego rolniczego jest

przechowywana w hermetycznym pojemniku zabezpieczajàcym jà przed dost´pem powietrza i wilgoci.

Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie

mia∏o kontaktu z próbkà, i nie stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

I. Oznaczanie zawartoÊci alkoholu etylowego rolniczego przy u˝yciu alkoholomierza lub termoalkoholomierza

Oznaczanie zawartoÊci alkoholu etylowego rolniczego w procentach obj´toÊciowych polega na ustaleniu wskazaƒ alkoholomierza i termometru, a nast´pnie

na odczytaniu odpowiadajàcej im zawartoÊci alkoholu

etylowego w Tablicach Alkoholometrycznych okreÊlonych w przepisach prawa o miarach.

1. APARATURA

Do oznaczania zawartoÊci alkoholu stosuje si´

zanurza si´ czysty i suchy alkoholomierz tak, aby nie

dotyka∏ Êcianek i dna cylindra. Wskazania alkoholomierza odczytuje si´ po ustaleniu temperatury próbki, wed∏ug dolnej linii menisku. Podczas analizy odczytuje si´

temperatur´ próbki. Na podstawie wskazaƒ alkoholomierza i termometru zawartoÊç alkoholu etylowego

w procentach obj´toÊciowych odczytuje si´ z Tablic Alkoholometrycznych.

3. OBLICZANIE WYNIKU

ZawartoÊç alkoholu etylowego w % obj´toÊciowych odczytuje si´ z Tablic Alkoholometrycznych. Wynikiem oznaczania zawartoÊci alkoholu etylowego jest

Êrednia arytmetyczna uzyskana z co najmniej dwóch

równolegle wykonanych pomiarów, ró˝niàcych si´

mi´dzy sobà nie wi´cej ni˝ o dok∏adnoÊç odczytu z alkoholomierza.

II. Oznaczanie zawartoÊci alkoholu etylowego rolniczego przy u˝yciu piknometru

Oznaczanie zawartoÊci alkoholu etylowego przy

u˝yciu piknometru polega na oznaczaniu g´stoÊci badanej próbki w temperaturze 20°C i odczytaniu odpowiadajàcej jej zawartoÊci alkoholu etylowego z Tablic

Alkoholometrycznych.

1. APARATURA

Do oznaczania zawartoÊci alkoholu stosuje si´

1) wag´ analitycznà o dok∏adnoÊci 0,0001 g;

2) termostat lub ∏aêni´ wodnà;

1) cylinder szklany przezroczysty;

3) piknometr o pojemnoÊci 50 ml.

2) alkoholomierz lub termoalkoholomierz z podzia∏kà

elementarnà 0,1; 0,2; 0,5; 1% obj., majàcy cechy legalizacyjne;

2. WYKONANIE OZNACZANIA

3) termometr z podzia∏kà elementarnà 0,5°C lub 1°C,

majàcy cechy legalizacyjne.

2. WYKONANIE OZNACZANIA

Do cylindra wlewa si´ takà iloÊç próbki, aby poziom

cieczy znajdowa∏ si´ kilka centymetrów poni˝ej brzegu

cylindra, a zanurzenie alkoholomierza nie spowodowa∏o wylania cieczy. W cylindrze z badanà próbkà powoli

1) czysty i suchy piknometr wa˝y si´ z dok∏adnoÊcià

do 0,0002 g, nape∏nia si´ wodà destylowanà powy˝ej kreski i wstawia do ∏aêni wodnej o temperaturze 20±1°C na 30 minut. Wyrównuje si´ poziom

wody do kreski, stosujàc rurk´ kapilarnà lub rulonik z bibu∏y. Piknometr po wytarciu do sucha wa˝y

si´;

2) czynnoÊci okreÊlone w pkt 1 powtarza si´, bioràc

zamiast wody badanà próbk´.

3. OBLICZANIE WYNIKU

G´stoÊç badanej próbki (ρ20) w temperaturze 20°C,

wyra˝onà w g/ml oblicza si´ wed∏ug wzoru

(m1–m0+A) × ρ w

ρ20 = —————————

m2–m0+A

20

gdzie

m0 — oznacza mas´ pustego piknometru w gramach,

m1 — oznacza mas´ piknometru z badanà próbkà

w gramach,

Poz. 1318

wykonanych pomiarów ró˝niàcych si´ pomi´dzy sobà

nie wi´cej ni˝ o 0,1 % obj.

III. Oznaczanie zawartoÊci alkoholu etylowego przy

u˝yciu elektronicznego analizatora g´stoÊci

1. APARATURA

Do oznaczania zawartoÊci alkoholu stosuje si´ elektroniczny analizator g´stoÊci o dok∏adnoÊci pomiaru co

najmniej 0,08 %, wyskalowany w procentach obj´toÊciowych.

m2 — oznacza mas´ piknometru z wodà w gramach,

2. WYKONANIE OZNACZANIA

A

Pomiaru dokonuje si´ przy u˝yciu elektronicznego

analizatora g´stoÊci w temperaturze 20°C, zgodnie z instrukcjà obs∏ugi. Odczytuje si´ zawartoÊç alkoholu etylowego w procentach obj´toÊciowych.

— oznacza poprawk´ na wa˝enie w powietrzu,

która wynosi 0,0012 x (m2–m0), gdzie 0,0012

jest g´stoÊcià powietrza.

ρ20w — oznacza g´stoÊç wody w temperaturze 20°C,

która wynosi 0,9982 g/ml.

3. OBLICZANIE WYNIKU

ZawartoÊç alkoholu etylowego w % obj´toÊciowych odpowiadajàcà obliczonej g´stoÊci próbki odczytuje si´ z Tablic Alkoholometrycznych. Wynikiem oznaczania zawartoÊci alkoholu etylowego jest Êrednia arytmetyczna uzyskana z co najmniej dwóch równolegle

Wynikiem oznaczania zawartoÊci alkoholu etylowego jest Êrednia arytmetyczna uzyskana co najmniej

z dwóch równolegle wykonanych pomiarów, ró˝niàcych si´ mi´dzy sobà nie wi´cej ni˝ o 0,08 % obj.

Za∏àcznik nr 2

OCENA BARWY LUB KLAROWNOÂCI

Barwa i klarownoÊç sà oceniane wzrokowo przez

porównanie próbki z wodà destylowanà na bia∏ym

i czarnym tle.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Pobrana próbka alkoholu etylowego rolniczego jest

przechowywana w hermetycznym pojemniku zabezpieczajàcym jà przed dost´pem powietrza i wilgoci.

Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie

mia∏o kontaktu z próbkà, i nie stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

2. APARATURA

Do wykonania oceny barwy lub klarownoÊci stosuje si´ cylindry wykonane z bezbarwnego szk∏a o wysokoÊci co najmniej 40 cm.

3. WYKONANIE OZNACZANIA

Dwa szklane cylindry umieszcza si´ obok siebie na

bia∏ym lub na czarnym tle. Nast´pnie jeden cylinder

nape∏nia si´ próbkà do wysokoÊci oko∏o 40 cm, a drugi — wodà do tej samej wysokoÊci. Patrzàc z góry na

oba cylindry porównuje si´ barw´ i klarownoÊç próbki

alkoholu etylowego rolniczego z barwà i klarownoÊcià

wody.

4. OBLICZANIE WYNIKU

Badana próbka alkoholu etylowego rolniczego jest

bezbarwna, gdy jej barwa jest identyczna z barwà wody destylowanej.

Badana próbka alkoholu etylowego rolniczego jest

klarowna, je˝eli Êwiat∏o przechodzàce przez próbk´ nie

ulega rozproszeniu, powodujàc jej opalizacj´.

Za∏àcznik nr 3

POMIAR CZASU ODBARWIANIA ROZTWORU NADMANGANIANU(VII)POTASU (próba Langa)

Czas odbarwiania roztworu nadmanganianu(VII)

potasu jest to czas liczony w minutach, potrzebny do

zrównania barwy próbki z barwà wzorca, po dodaniu

roztworu nadmanganianu(VII)potasu.

1. PRZYGOTOWANIE DO ANALIZY

Pobrana próbka alkoholu etylowego rolniczego jest

przechowywana w hermetycznym pojemniku zabezpieczajàcym jà przed dost´pem powietrza i wilgoci.

Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie

mia∏o kontaktu z próbkà, i nie stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

3. APARATURA

Do oznaczania stosuje si´

1) probówki Nesslera o pojemnoÊci 100 ml wykonane

z przezroczystego, bezbarwnego szk∏a, z podzia∏kà

do 50 ml i korkiem z matowego szk∏a, lub probówki zwyk∏e, bezbarwne o Êrednicy oko∏o 20 mm;

2) pipety o pojemnoÊci: 1, 2, 5, 10 i 50 ml;

3) termometr o zakresie pomiarowym do 50°C z dzia∏kà elementarnà 0,1°C lub 0,2°C;

4) wag´ analitycznà;

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

2. ODCZYNNIKI

Do oznaczania stosuje si´ nast´pujàce odczynniki

chemiczne o czystoÊci analitycznej

1) roztwór nadmanganianu(VII)potasu o st´˝eniu

1 mmol/l, przygotowany bezpoÊrednio przed u˝yciem;

2) roztwór barwny A (czerwony), przygotowany w nast´pujàcy sposób: w kolbie miarowej o pojemnoÊci 1000 ml rozpuszcza si´ 59,50 g chlorku kobaltu(II) (CoCl2·6H2O) w roztworze kwasu chlorowodorowego sporzàdzonego z 25 ml kwasu chlorowodorowego o g´stoÊci ρ = 1,19 g/ml i 975 ml wody, a nast´pnie uzupe∏nia si´ do obj´toÊci 1000 ml

roztworem kwasu;

3) roztwór barwny B (˝ó∏ty), przygotowany w nast´pujàcy sposób: w kolbie miarowej o pojemnoÊci

1000 ml rozpuszcza si´ 45,00 g chlorku ˝elaza(III)

(FeCl3·6H2O) w roztworze kwasu chlorowodorowego sporzàdzonego z 25 ml kwasu chlorowodorowego o g´stoÊci ρ = 1,19 g/ml i 975 ml wody, a nast´pnie uzupe∏nia si´ do obj´toÊci 1000 ml roztworem kwasu;

4) wzorcowy roztwór barwny, przygotowany w nast´pujàcy sposób: do kolby miarowej o pojemnoÊci 100 ml odmierza si´ pipetà 13 ml roztworu A

i 5,5 ml roztworu B, po czym uzupe∏nia do obj´toÊci 100 ml wodà o temperaturze 20°C.

Roztwory barwne A i B mo˝na przechowywaç

w temperaturze 4°C kilka miesi´cy, natomiast wzorcowy roztwór barwny przygotowuje si´ bezpoÊrednio

przed u˝yciem.

5) ∏aêni´ wodnà z mo˝liwoÊcià utrzymania temperatury 20±0,5°C;

6) kolby miarowe o pojemnoÊci 100 i 1000 ml z doszlifowanymi korkami.

4. WYKONANIE OZNACZANIA

Do probówki Nesslera odmierza si´ 50 ml z próbki

(w przypadku u˝ycia zwyk∏ej probówki odmierza si´

10 ml). Probówki umieszcza si´ w ∏aêni wodnej o temperaturze 20°C. Nast´pnie do probówki dodaje si´ 1 ml

lub 5 ml (w zale˝noÊci od iloÊci u˝ytej próbki) roztworu

nadmanganianu(VII)potasu, miesza si´, odnotowuje

czas i pozostawia w ∏aêni wodnej w temperaturze 20°C.

Do drugiej probówki Nesslera odmierza si´ 50 ml wzorcowego roztworu barwnego, a w przypadku stosowania zwyk∏ej probówki o takiej samej Êrednicy 10 ml

wzorcowego roztworu barwnego. Obserwuje si´ zmian´ barwy próbki i porównuje si´ jà z barwà wzorca na

bia∏ym tle. Odnotowuje si´ czas, w jakim próbka osiàgn´∏a t´ samà barw´ co roztwór wzorcowy.

5. OBLICZANIE WYNIKU

Jako wynik koƒcowy pomiaru podaje si´ liczony

w minutach czas zrównania barwy badanej próbki

z barwà wzorca.

Dla alkoholu etylowego rolniczego czas ten wynosi co najmniej 18 minut przy temperaturze 20°C.

6. POWTARZALNOÂå

Ró˝nica czasu mi´dzy dwoma oznaczeniami przeprowadzonymi jednoczeÊnie lub w krótkim odst´pie

czasu przez tego samego analityka, na tej samej próbce i w takich samych warunkach, nie powinna przekraczaç dwóch minut.

Za∏àcznik nr 4

OZNACZANIE ZAWARTOÂCI ALDEHYDÓW

ZawartoÊç aldehydów jest wyra˝ana jako aldehyd

octowy.

Oznaczanie zawartoÊci aldehydów polega na reakcji

aldehydów z odczynnikiem Schiff‘a i porównaniu intensywnoÊci zabarwienia zwiàzków kompleksowych powsta∏ych w badanej próbce z zabarwieniem roztworów

wzorcowych o znanej zawartoÊci aldehydu octowego.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

aluminiowà w warunkach zapewniajàcych brak dost´pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà, i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

2. ODCZYNNIKI

Do oznaczania zawartoÊci aldehydów stosuje si´

nast´pujàce odczynniki chemiczne o czystoÊci analitycznej

1) chlorowodorek p-rosaniliny (fuksyna zasadowa);

2) siarczan (IV) sodu lub bezwodny wodorosiarczan

(IV) sodu;

3) kwas chlorowodorowy, g´stoÊç ρ20 = 1,19 g/ml;

4) sproszkowany w´giel aktywny;

5) roztwór skrobi, przygotowany w nast´pujàcy sposób: 1 g skrobi miesza si´ z 5 mg jodku rt´ci (HgI2

— Êrodek konserwujàcy), nast´pnie dodaje si´ niewielkà iloÊç zimnej wody, miesza si´ i przenosi do

kolby zawierajàcej 500 ml wrzàcej wody; ca∏oÊç

miesza si´ i gotuje przez 5 minut, po czym studzi

si´ i przefiltrowuje;

6) 1-amino-etanol CH3CH(NH2)OH, oczyszczony i wysuszony, przygotowany w nast´pujàcy sposób

5 g 1-amino-etanolu rozpuszcza si´ w oko∏o 15 ml alkoholu etylowego 100 % obj.; nast´pnie dodaje si´

oko∏o 50 ml suchego eteru etylowego i pozostawia

na kilka godzin w lodówce; nast´pnie odfiltrowuje

si´ kryszta∏y i przep∏ukuje suchym eterem etylowym; uzyskany oczyszczony 1-amino-etanol suszy

si´ przez 3—4 godziny w eksykatorze pod zmniejszonym ciÊnieniem nad kwasem siarkowym (VI). Je˝eli oczyszczony 1-amino-etanol nie ma bia∏ego koloru, nale˝y powtórzyç proces rekrystalizacji;

7) roztwór jodu o st´˝eniu 0,05 mol/l;

8) odczynnik Schiff‘a przygotowany w nast´pujàcy

sposób: w kolbie miarowej o pojemnoÊci 2000 ml

rozpuszcza si´ 5,0 g sproszkowanego chlorowodorku p-rosaniliny w 1000 ml goràcej wody i pozostawia si´ w ∏aêni wodnej do ca∏kowitego rozpuszczenia. W ok. 200 ml wody rozpuszcza si´ 30 g siarczanu (IV) sodu (lub równowa˝nà iloÊç wodorosiarczanu (IV sodu) i dodaje do sch∏odzonego roztworu p-rosaniliny, i pozostawia na 10 minut; nast´pnie dodaje si´ 60 ml kwasu chlorowodorowego; je˝eli roztwór jest bezbarwny lub wykazuje lekkie bràzowe zabarwienie, uzupe∏nia si´ wodà do

obj´toÊci 2000 ml; w przypadku gdy roztwór nie

jest bezbarwny, przefiltrowuje si´ go z odrobinà

aktywnego w´gla na z∏o˝onym filtrze, a nast´pnie

uzupe∏nia wodà do obj´toÊci 2000 ml.

Dopuszcza si´ inne metody przygotowania odczynnika Schiff‘a, pod warunkiem ˝e podczas testu kontrolnego nie daje on reakcji barwnej z alkoholem etylowym

bezaldehydowym i daje widoczne ró˝owe zabarwienie

z roztworem wzorcowym o zawartoÊci 0,1 g aldehydu

octowego w 1 hl spirytusu 100 % obj.

Odczynnik Schiff‘a powinien byç przygotowany co

najmniej 14 dni przed u˝yciem. ZawartoÊç wolnego SO2

w odczynniku powinna wynosiç od 2,8 do 6,0 mmol

w 100 ml, a pH odczynnika powinno wynosiç 1.

Oznaczanie wolnego SO2

Do kolby sto˝kowej o pojemnoÊci 250 ml odmierza

si´ 10 ml odczynnika Schiff‘a i dodaje si´ 200 ml wody

i 5 ml roztworu skrobi, a nast´pnie miareczkuje si´ roztworem jodu.

IloÊç wolnego SO2 w odczynniku w milimolach

wolnego SO2 w 100 ml odczynnika oblicza si´, dzielàc

przez dwa zu˝ytà iloÊç mililitrów roztworu jodu.

JeÊli zawartoÊç wolnego SO2 jest mniejsza lub

wi´ksza od wskazanego zakresu, nale˝y podwy˝szyç jà

przez dodanie obliczonej iloÊci pirosiarczynu sodowego (0,126 g Na2SO3/100 ml odczynnika na ka˝dy brakujàcy mmol SO2) lub obni˝yç poprzez przepuszczanie

przez odczynnik powietrza.

3. APARATURA

Do oznaczania zawartoÊci aldehydów stosuje si´

1) probówki kolorymetryczne o pojemnoÊci 20 ml zaopatrzone w korek z matowego szk∏a;

2) pipety o pojemnoÊci: 1, 2, 3, 5, 10 ml;

3) ∏aêni´ wodnà z mo˝liwoÊcià utrzymania temperatury 20±0,5°C;

4) spektrofotometr UV-VIS, umo˝liwiajàcy oznaczanie

absorbancji roztworów przy d∏ugoÊci fali λ = 546 nm

z kuwetami o d∏ugoÊci drogi optycznej 50 mm.

4. WYKONANIE OZNACZANIA

ZawartoÊç alkoholu etylowego rolniczego w próbce

powinna wynosiç co najmniej 90 % obj. Je˝eli jest go

mniej, zawartoÊç t´ zwi´ksza si´ przez dodanie odpowiedniej iloÊci alkoholu etylowego bezaldehydowego.

Przygotowanie roboczych roztworów wzorcowych

W kolbie miarowej o pojemnoÊci 1 000 ml rozpuszcza si´ 1,3860 g (odwa˝onego na wadze analitycznej)

oczyszczonego i osuszonego 1-amino-etanolu w alkoholu etylowym bezaldehydowym i uzupe∏nia do obj´toÊci 1 000 ml. Przygotowany w ten sposób 1 litr roztworu wzorcowego zawiera 1 g aldehydu octowego.

Nast´pnie przygotowuje si´ poprzez odpowiednie

rozcieƒczenie roztworu wzorcowego (w dwóch seriach) po 10 roztworów wzorcowych zawierajàcych od

0,1 do 1,0 mg aldehydu octowego w 100 ml roztworu.

Wyznaczanie krzywej wzorcowej dla roboczych roztworów wzorcowych

Do próbówek kolorymetrycznych odmierza si´ pipetà po 5 ml roboczych roztworów wzorcowych; w tym

samym czasie do jednej z próbówek odmierza si´ zamiast roboczego roztworu wzorcowego 5 ml alkoholu

etylowego bezaldehydowego (96 % obj.). Nast´pnie

do ka˝dej próbówki dodaje si´ po 5 ml wody, zawartoÊç probówek miesza si´ i umieszcza w ∏aêni wodnej

o temperaturze 20°C. Po ustaleniu si´ temperatury

w probówkach dodaje si´ 5 ml odczynnika Schiff‘a.

Probówki zamyka si´ korkiem, miesza i pozostawia

w ∏aêni wodnej. Po 20 minutach od dodania odczynnika Schiff‘a zawartoÊç poszczególnych probówek przelewa si´ do kuwet spektrofotometrycznych i oznacza

si´ wartoÊç absorbancji roztworów przy d∏ugoÊci fali

λ = 546 nm.

Nast´pnie wykreÊla si´ krzywà wzorcowà dla roboczych roztworów wzorcowych aldehydu octowego

w uk∏adzie A = f(c), gdzie: A — oznacza wartoÊç absor-

Poz. 1318

bancji, c — st´˝enie aldehydu octowego w roboczym

roztworze wzorcowym w g/hl.

Oznaczanie zawartoÊci aldehydów w próbce

Do probówki kolorymetrycznej odmierza si´ pipetà

5 ml z badanej próbki. Nast´pnie dodaje si´ 5 ml wody, zawartoÊç probówki miesza si´ i umieszcza w ∏aêni

wodnej o temperaturze 20°C. Po ustaleniu temperatury w próbówce, dodaje si´ 5 ml odczynnika Schiff‘a.

Probówk´ zamyka si´ korkiem, miesza i pozostawia

w ∏aêni wodnej. Po 20 minutach od dodania odczynnika Schiff‘a zawartoÊç probówki przelewa si´ do kuwety spektrofotometrycznej i oznacza si´ wartoÊç absorbancji roztworu przy d∏ugoÊci fali λ = 546 nm. Nast´pnie z krzywej wzorcowej odczytuje si´ dla zmierzonej

wartoÊci absorbancji st´˝enie aldehydu octowego

w g/hl alkoholu etylowego 100 % obj.

5. OBLICZANIE WYNIKU

ZawartoÊç aldehydów w badanej (Az) próbce,

w g/hl alkoholu etylowego 100 % obj., wyra˝onà jako

aldehyd octowy, oblicza si´ wed∏ug wzoru

A × 100

Az = ————

T

gdzie

A — oznacza zawartoÊç aldehydu octowego w próbce,

odczytanà z krzywej wzorcowej w g/hl,

T — oznacza zawartoÊç alkoholu etylowego w próbce

w procentach obj´toÊciowych.

6. POWTARZALNOÂå

Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ przeprowadzonych jednoczeÊnie lub w krótkim odst´pie

czasu, przez tego samego analityka, na tej samej próbce, w takich samych warunkach nie powinna przekraczaç 0,1 g aldehydu na hektolitry alkoholu etylowego

100 % obj.

Za∏àcznik nr 5

OZNACZANIE KWASOWOÂCI CA¸KOWITEJ

KwasowoÊç ca∏kowita jest wyra˝ana jako kwas

octowy.

Metoda oznaczania kwasowoÊci ca∏kowitej polega

na zmiareczkowaniu mianowanym roztworem wodorotlenku sodu odgazowanej próbki wobec indygo, karminu i czerwieni fenylowej jako wskaêników.

aluminiowà, w warunkach zapewniajàcych brak dost´pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà, i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

2. ODCZYNNIKI

Do oznaczania kwasowoÊci ca∏kowitej stosuje si´ nast´pujàce odczynniki chemiczne o czystoÊci analitycznej

1) roztwory wodorotlenku sodowego 0,01 mol/l

i 0,1 mol/l, przechowywane w sposób ograniczajàcy do minimum kontakt z dwutlenkiem w´gla;

2) roztwór indygokarminu (A), przygotowany w nast´pujàcy sposób: 0,2 g indygokarminu rozpuszcza

si´ w 40 ml wody i dope∏nia alkoholem etylowym

do 100 g;

3) roztwór czerwieni fenolowej (B), przygotowany

w nast´pujàcy sposób: 0,2 g czerwieni fenolowej

rozpuszcza si´ w 6 ml roztworu wodorotlenku sodu 0,1 mol/l i dope∏nia wodà do obj´toÊci 100 ml

w kolbie miarowej.

b´ z roztworem umieszcza si´ w ∏aêni wodnej i doprowadza do wrzenia pod ch∏odnicà zwrotnà. Do goràcego roztworu dodaje si´ po jednej kropli roztworów

wskaênikowych A i B. Nast´pnie miareczkuje si´ roztworem wodorotlenku sodowego 0,01 mol/l do momentu pojawienia si´ oznak zmiany barwy z zielono-˝ó∏tej na fioletowà.

5. OBLICZANIE WYNIKU

KwasowoÊç ogólnà (Ko) wyra˝onà w postaci kwasu octowego, w g/hl alkoholu etylowego 100 % obj.,

oblicza si´ wed∏ug wzoru

V × 60

Ko = ———

T

3. APARATURA

Do oznaczania kwasowoÊci ca∏kowitej stosuje si´

1) biuret´ lub automatyczne urzàdzenie do miareczkowania;

Poz. 1318

gdzie

2) pipet´ o pojemnoÊci 100 ml;

V — oznacza iloÊç ml roztworu wodorotlenku sodowego 0,01 mol/l, zu˝ytà podczas miareczkowania,

3) kolb´ kulistà o pojemnoÊci 250 ml z doszlifowanym korkiem z matowego szk∏a;

T — oznacza zawartoÊç alkoholu etylowego w próbce,

w procentach obj´toÊciowych.

4) ch∏odnic´ zwrotnà z doszlifowanym korkiem z matowego szk∏a.

6. POWTARZALNOÂå

4. WYKONANIE OZNACZANIA

Do kolby kulistej odmierza si´ pipetà 100 ml z próbki, nast´pnie dodaje si´ kilka kawa∏ków porcelany. Kol-

Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ przeprowadzonych jednoczeÊnie bàdê w krótkim odst´pie

czasu, przez tego samego analityka, na tej samej próbce i w takich samych warunkach, nie powinna przekraczaç 0,1 g/hl alkoholu etylowego 100 % obj.

Za∏àcznik nr 6

OZNACZANIE ZAWARTOÂCI ESTRÓW

ZawartoÊç estrów jest wyra˝ana jako octan etylu.

Metoda oznaczania zawartoÊci estrów polega na

pomiarze absorbancji przy d∏ugoÊci fali λ = 525 nm

kompleksów barwnych otrzymanych w wyniku reakcji

kwasów hydroksyloaminowych, powsta∏ych podczas

reakcji estrów z chlorowodorkiem hydroksyloaminy

w roztworach alkalicznych z jonami ˝elazowymi w roztworach kwaÊnych.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

aluminiowà, w warunkach zapewniajàcych brak dost´pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbkà miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

2. ODCZYNNIKI

Do oznaczania zawartoÊci estrów stosuje si´ nast´pujàce odczynniki chemiczne o czystoÊci analitycznej

1) kwas chlorowodorowy 4 mol/l;

2) roztwór chlorku ˝elaza (III) 0,37 mol/l w kwasie

chlorowodorowym 1 mol/l;

3) chlorowodorek hydroksyloaminy 2 mol/l, przechowywany w lodówce;

4) roztwór wodorotlenku sodu 3,5 mol/l;

5) wzorcowe roztwory octanu etylu zawierajàce: 0,0;

0,2; 0,4; 0,6; 0,8 i 1,0 g octanu etylu na hektolitr wolnego od estrów alkoholu etylowego 96 % obj.

3. APARATURA

Do oznaczania zawartoÊci estrów stosuje si´

1) spektrofotometr UV-VIS, umo˝liwiajàcy oznaczanie

absorbancji roztworów przy d∏ugoÊci fali λ = 525 nm;

2) kuwety spektrofotometryczne o d∏ugoÊci drogi

optycznej 50 mm;

3) ∏aêni´ wodnà z mo˝liwoÊcià utrzymania temperatury 20±0,5°C;

4) probówki kolorymetryczne o pojemnoÊci 20 ml wykonane z matowego szk∏a z doszlifowanymi korkami.

4. WYKONANIE OZNACZANIA

Przygotowanie roboczych roztworów wzorcowych

Na wadze analitycznej odwa˝a si´ 1,0 g octanu etylu. Odwa˝ony octan etylu wsypuje si´ do kolby miarowej o pojemnoÊci 1 000 ml zawierajàcej alkohol etylowy wolny od estrów i uzupe∏nia do obj´toÊci 1 000 ml.

Przygotowany w ten sposób 1 litr roztworu wzorcowego zawiera 1 g octanu etylowego.

Nast´pnie przygotowuje si´, przez rozcieƒczenie

roztworu wzorcowego (w dwóch seriach) po 10 roboczych roztworów wzorcowych zawierajàcych od 0,1 do

2,0 mg octanu etylu w 100 ml.

Wyznaczenie krzywej wzorcowej dla roboczych roztworów wzorcowych

Do probówek kolorymetrycznych odmierza si´ po

10 ml roboczych roztworów wzorcowych i dodaje 2 ml

roztworu chlorowodorku hydroksyloaminy. JednoczeÊnie przygotowuje si´ prób´ Êlepà, u˝ywajàc zamiast

roboczego roztworu wzorcowego alkoholu etylowego

96 % obj. wolnego od estrów. Nast´pnie do ka˝dej probówki dodaje si´ po 2 ml wodorotlenku sodu, probówki zamyka si´ korkami i dok∏adnie wstrzàsa. Probówki

umieszcza si´ w ∏aêni wodnej o temperaturze 20°C.

Po 15 minutach dodaje si´ do ka˝dej probówki 2 ml

kwasu chlorowodorowego i wstrzàsa. Nast´pnie dodaje si´ 2 ml roztworu chlorku ˝elazowego i dok∏adnie

miesza.

ZawartoÊç probówek przelewa si´ do kuwet spektrofotometrycznych i oznacza absorbancjà przy d∏ugoÊci fali λ = 525 nm, stosujàc Êlepà prób´ jako odnoÊnik.

Poz. 1318

Nast´pnie wykreÊla si´ krzywà wzorcowà w uk∏adzie A = f(c), gdzie A — oznacza wartoÊç absorbancji,

c — st´˝enie estrów w roboczym roztworze wzorcowym w g/hl.

Oznaczanie zawartoÊci estrów w badanej próbce

Do probówki kolometrycznej odmierza si´ po 10 ml

z badanej próbki i dodaje 2 ml roztworu wodorochlorku hydroksyloaminy. Nast´pnie do probówki dodaje

si´ 2 ml wodorotlenku sodu, probówk´ zamyka si´ korkiem i wstrzàsa. Probówk´ umieszcza si´ w ∏aêni wodnej o temperaturze 20°C. Po 15 minutach dodaje si´

2 ml kwasu chlorowodorowego i wstrzàsa si´. Nast´pnie dodaje si´ 2 ml roztworu chlorku ˝elazowego i dok∏adnie miesza.

ZawartoÊç probówki przelewa si´ do kuwety spektrofotometrycznej i oznacza absorbancj´ przy d∏ugoÊci

fali λ = 525 nm.

5. OBLICZANIE WYNIKU

ZawartoÊç estrów (E), w g/hl w przeliczeniu na

octan etylu oblicza si´ wed∏ug wzoru

A × 100

E = ————

T

gdzie A — oznacza zawartoÊç estrów odczytanà z krzywej wzorcowej w g/hl,

T — oznacza zawartoÊç alkoholu etylowego

w próbce w procentach obj´toÊciowych.

6. POWTARZALNOÂå

Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ, przeprowadzonych jednoczeÊnie lub w krótkim odst´pie

czasu przez tego samego analityka, na tej samej próbce i w takich samych warunkach, nie powinna przekraczaç 0,1 g estrów wyra˝anej jako octan etylu, na hektolitry alkoholu etylowego 100 % obj.

Za∏àcznik nr 7

OZNACZANIE ZAWARTOÂCI LOTNYCH ZASAD AZOTOWYCH

Lotne zasady azotowe sà wyra˝ane jako azot w alkoholu etylowym rolniczym. Metoda oznaczania lotnych

zasad azotowych polega na uwolnieniu zwiàzków azotowych mikrodyfuzyjnà technikà Conway‘a. Uwolnione

zwiàzki azotowe w postaci amoniaku miareczkuje si´

mianowanym roztworem kwasu chlorowodorowego.

pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà, i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

aluminiowà, w warunkach zapewniajàcych brak dost´-

2. ODCZYNNIKI

Do oznaczania zawartoÊci lotnych zasad azotowych

stosuje si´ nast´pujàce odczynniki chemiczne o czystoÊci analitycznej

1) kwas siarkowy (VI) 1 mol/l;

3. APARATURA

2) roztwór wskaênikowy kwasu bornego, przygotowany w nast´pujàcy sposób: 10 g kwasu bornego,

8 mg zieleni bromokrezolowej oraz 4 mg czerwieni

metylowej rozpuszcza si´ w 30 % obj. propan-2-olu

oraz dope∏nia 30 % obj´toÊciowym propan-2-olem

do obj´toÊci 1 000 ml;

Do oznaczania zawartoÊci lotnych zasad azotowych

stosuje si´

3) roztwór wodorotlenku potasu 500 g/l wolny od

dwutlenku w´gla;

4) kwas chlorowodorowy 0,02 mol/l.

1) parownic´ o pojemnoÊci umo˝liwiajàcej umieszczenie w niej 50 ml próbki;

2) ∏aêni´ wodnà;

3) mikrobiuret´ o pojemnoÊci od 2 do 5 ml, z podzia∏kà co 0,01 ml;

4) naczynie Conway‘a ze ÊciÊle dopasowanà pokrywà; opis i zalecane wymiary sà przedstawione na

schemacie.

Schemat naczynia Conway‘a

Widok naczynia z góry

Przekrój pionowy wzd∏u˝ linii A–B

4. WYKONANIE OZNACZANIA

5. OBLICZANIE WYNIKU

Do szklanej parownicy odmierza si´ pipetà 50 ml

z próbki (o zawartoÊci azotu ocenianej na mniejszà ni˝

0,2 g/hl próbki — odmierza si´ 200 ml próbki), nast´pnie dodaje si´ 1 ml kwasu siarkowego (VI), umieszcza

parownic´ w ∏aêni wodnej i odparowuje t´ próbk´ do

momentu, gdy pozostanie z niej oko∏o 1 ml.

ZawartoÊç lotnych zasad azotowych (Lz), w g/hl alkoholu etylowego 100 % obj., wyra˝onà w postaci azotu, oblicza si´ wed∏ug wzoru

Do wewn´trznej komory naczynia Conway‘a odmierza si´ pipetà 1 ml wskaênikowego roztworu kwasu

bornego. Nast´pnie zawartoÊç parownicy przenosi si´

iloÊciowo (pop∏ukujàc niewielkà iloÊcià wody) na jednà

stron´ zewn´trznej komory naczynia Conway‘a, zaÊ na

drugà stron´ zewn´trznej komory naczynia Conway‘a odmierza si´ 1 ml roztworu wodorotlenku potasowego, a nast´pnie niezw∏ocznie po nalaniu naczynie

Conway‘a nakrywa si´ szczelnie.

gdzie

Oba roztwory znajdujàce si´ w komorze zewn´trznej miesza si´, uwa˝ajàc, aby p∏yn nie przecieka∏ z jednej komory do drugiej, nast´pnie pozostawia si´ na

dwie godziny. Wydzielony w komorze wewn´trznej

amoniak miareczkuje si´ przy pomocy roztworu kwasu chlorowodorowego. IloÊç u˝ytego kwasu powinna

wynosiç od 0,2 do 0,9 ml. JednoczeÊnie wykonuje si´

Êlepà prób´, zast´pujàc 50 ml próbki takà samà iloÊcià

wody.

(V1–V2) × 2800

Lz = ——————––

E×T

V1 — oznacza iloÊç ml kwasu chlorowodorowego u˝ytego do zoboj´tnienia próbki podczas miareczkowania próbki,

V2 — oznacza iloÊç ml kwasu chlorowodorowego u˝ytego w Êlepej próbie,

T — oznacza zawartoÊç alkoholu etylowego w próbce

w procentach obj´toÊciowych,

E — oznacza iloÊç u˝ytej próbki w mililitrach

6. POWTARZALNOÂå

Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ, przeprowadzonych jednoczeÊnie lub w krótkim odst´pie

czasu, przez tego samego analityka, na tej samej próbce i w takich samych warunkach, nie mo˝e przekraczaç

0,05 g/hl alkoholu etylowego 100 % obj.

Za∏àcznik nr 8

OZNACZANIE ZAWARTOÂCI SUCHEJ POZOSTA¸OÂCI PO ODPAROWANIU

Oznaczanie zawartoÊci suchej pozosta∏oÊci po jej

odparowaniu polega na odparowaniu badanej próbki

w ∏aêni wodnej i wysuszeniu pozosta∏oÊci w suszarce

w temperaturze 103±2°C.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

aluminiowà, w warunkach zapewniajàcych brak dost´pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà, i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

2. APARATURA

Do oznaczania zawartoÊci suchej pozosta∏oÊci po

jej odparowaniu stosuje si´

1) ∏aêni´ wodnà umo˝liwiajàcà osiàgni´cie temperatury wrzenia;

2) parownic´;

3) eksykator ze Êrodkiem suszàcym zawierajàcym

Êwie˝o aktywowany ˝el krzemionkowy (lub inny

podobny Êrodek suszàcy) ze wskaênikiem wilgotnoÊci;

4) wag´ analitycznà;

5) suszark´ laboratoryjnà o regulowanej temperaturze 103±2°C.

3. WYKONANIE OZNACZANIA

Czystà suchà parownic´ wa˝y si´ z dok∏adnoÊcià

do 0,1 mg z próbki. Do parownicy odmierza si´ pipetà

od 100 do 250 ml. Nast´pnie parownic´ z próbkà

umieszcza si´ we wrzàcej ∏aêni wodnej i pozostawia jà

do odparowania próbki.

Odparowanà próbk´ umieszcza si´ na 30 minut

w suszarce w temperaturze 103±2°C, a nast´pnie przenosi si´ do eksykatora i pozostawia do sch∏odzenia na

30 minut. Po ostudzeniu parownic´ wraz z pozosta∏oÊcià wa˝y si´ z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg.

Poz. 1318

(M1–M0) × 107

Sm = ——————–

V0 × T

gdzie

M0 — oznacza mas´ (g) suchej czystej parownicy,

M1 — oznacza mas´ (g) parownicy z pozosta∏oÊcià po

suszeniu,

V0 — oznacza obj´toÊç (ml) próbki u˝ytej do suszenia,

T — oznacza zawartoÊç alkoholu etylowego w próbce w procentach obj´toÊciowych.

5. POWTARZALNOÂå

4. OBLICZANIE WYNIKU

ZawartoÊç suchej pozosta∏oÊci po odparowaniu

(Sm) w g/hl alkoholu etylowego 100 % obj. oblicza si´

wed∏ug wzoru

Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ, przeprowadzonych jednoczeÊnie lub w krótkim odst´pie

czasu, przez tego samego analityka, na tej samej próbce i takich samych warunkach, nie mo˝e przekraczaç

0,5 g/hl alkoholu etylowego 100 % obj.

Za∏àcznik nr 9

PRÓBA NA OBECNOÂå FURFURALU

Metoda polega na reakcji furfuralu z anilinà w Êrodowisku kwaÊnym. Powstanie ∏ososiowo-ró˝owego

zabarwienia wskazuje na obecnoÊç furfuralu.

3. APARATURA

Do wykonania próby na obecnoÊç furfuralu stosuje si´ probówki z doszlifowanymi szklanymi korkami.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

aluminiowà, w warunkach zapewniajàcych brak dost´pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà, i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

4. WYKONANIE OZNACZANIA

Do probówki odmierza si´ pipetà 10 ml z próbki, nast´pnie dodaje si´ 0,5 ml aniliny i 2 ml kwasu octowego lodowatego. Probówk´ wstrzàsa si´ w celu wymieszania jej zawartoÊci.

5. INTERPRETACJA WYNIKU

Je˝eli czas pojawienia si´ zabarwienia ∏ososiowo-ró˝owego w probówce jest krótszy ni˝ 20 minut, test

ma wynik pozytywny i próbka zawiera furfural.

2. ODCZYNNIKI

Do wykonania próby na obecnoÊç furfuralu stosuje si´ nast´pujàce odczynniki chemiczne o czystoÊci

analitycznej

1) anilin´ Êwie˝o destylowanà;

2) kwas octowy lodowaty.

6. POWTARZALNOÂå

Wyniki dwóch testów na obecnoÊç furfuralu, przeprowadzonych jednoczeÊnie lub w krótkim odst´pie

czasu przez tego samego analityka, na tej samej próbce i w takich samych warunkach powinny byç identyczne.

Za∏àcznik nr 10

TEST UV

Test UV polega na pomiarze absorbancji próbki

w zakresie d∏ugoÊci fal od 220 do 270 nm w stosunku

do okreÊlonej substancji odniesienia o wysokiej czystoÊci optycznej.

1) spektrofotometr UV-VIS, umo˝liwiajàcy pomiar

absorbancji przy d∏ugoÊci fali od 220 do 270 nm;

2) kuwety kwarcowe o d∏ugoÊci drogi optycznej

10 mm i tej samej transmisji widma.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

aluminiowà, w warunkach zapewniajàcych brak dost´pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

4. WYKONANIE OZNACZANIA

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

Jednà kuwet´ przep∏ukuje si´ n-heksanem, a nast´pnie nape∏nia n-heksanem, drugà kuwet´ przep∏ukuje si´ próbkà i nape∏nia badanà próbkà. Âcianki kuwet oczyszcza si´ z zewnàtrz i wstawia do spektrofotometru. Mierzy si´ wartoÊç absorbancji badanej próbki

w porównaniu do n-heksanu przy d∏ugoÊci fal od 220,

230, 240, 270 nm. Nast´pnie wykreÊla si´ krzywà

w uk∏adzie A = f(λ), gdzie A oznacza wartoÊç absorbancji, λ — d∏ugoÊç fali.

2. ODCZYNNIKI

5. OBLICZANIE WYNIKU

Do wykonania testu UV stosuje si´ spektralnie czysty N-heksan.

WielkoÊci absorbancji otrzymane dla 220, 230, 240,

270 nm nie mogà przekroczyç nast´pujàcych wartoÊci

0,02; 0,08; 0,18 i 0,3.

3. APARATURA

Do wykonania testu UV stosuje si´

Krzywa absorbancji powinna mieç przebieg p∏aski

i regularny.

Za∏àcznik nr 11

OZNACZANIE ZAWARTOÂCI IZOTOPU W¢GLA 14C

Oznaczanie zawartoÊci izotopu w´gla 14C umo˝liwia odró˝nianie alkoholu syntetycznego od alkoholu

etylowego rolniczego.

Naturalna zawartoÊç izotopu w´gla 14C w atmosferze (wartoÊç odniesienia), asymilowana przez roÊlinnoÊç jest wartoÊcià zmiennà. WartoÊç t´ oznacza si´

w stosunku do alkoholu etylowego rolniczego z surowca pochodzàcego z ostatniego sezonu wegetacyjnego.

ZawartoÊç izotopu w´gla 14C próbek alkoholowych

jest wyznaczana bezpoÊrednio za pomocà cieczowego

licznika scyntylacyjnego.

aluminiowà, w warunkach zapewniajàcych brak dost´pu powietrza i wilgoci. Nale˝y przestrzegaç, aby zamkni´cie pojemnika nie mia∏o kontaktu z próbkà, i nie

stosowaç ˝adnych substancji uszczelniajàcych to zamkni´cie.

Przed przystàpieniem do wykonania analizy pobranà próbk´ miesza si´ w celu jej ujednolicenia.

ZawartoÊç alkoholu etylowego rolniczego w badanej próbce powinna wynosiç co najmniej 85 % obj.,

próbka jest wolna od zanieczyszczeƒ, które absorbujà

przy d∏ugoÊciach fal mniejszych ni˝ 450 nm. Dopuszcza

si´ niewielkie pozosta∏oÊci estrów i aldehydów.

1. PRZYGOTOWANIE PRÓBKI DO ANALIZY

Próbka do analizy jest przechowywana w czystej

kolbie zamkni´tej doszlifowanym korkiem przemytym

alkoholem lub korkiem zawini´tym w foli´ cynowà lub

2. ODCZYNNIKI

Do oznaczania zawartoÊci izotopu w´gla 14C stosuje si´

1) toluen scyntylacyjny zawierajàcy 5 g 2,5-dwufenyloaksozol (PPO) i 0,5 g p-bis-4-metylo-5-fenyloaksozoliol(2)-benzen (dwumetylo-POPOP) w 1 litrze

toluenu o czystoÊci analitycznej, przy czym dopuszcza si´ u˝ycie gotowych, handlowych odczynników, o tym samym sk∏adzie;

2) wzorzec izotopu w´gla 14C; 14C n-heksadekan o aktywnoÊci oko∏o 1 × 106 dpm/g (oko∏o 1,67 × 104 cBq/g)

przy gwarantowanej dok∏adnoÊci oznaczania tej aktywnoÊci wynoszàcej ± 2 %;

3) alkohol etylowy rolniczy bez izotopu w´gla 14C,

tj. alkohol syntetyczny z surowców kopalnych zawierajàcy co najmniej 85 % masy alkoholu etylowego, do oznaczania t∏a;

4) alkohol etylowy rolniczy zawierajàcy co najmniej

85 % masy alkoholu etylowego, stanowiàcy materia∏ odniesienia.

3. APARATURA

Do oznaczania zawartoÊci izotopu w´gla 14C stosuje si´

1) wielokana∏owy scyntylacyjny spektrofotometr cieczowy z procesorem i automatycznym wzorcowaniem zewn´trznym oraz odczytem zewn´trznego

wskaênika wzorzec/kana∏ (standardowa konstrukcja: trzy kana∏y metrowe oraz dwa wzorcowe kana∏y zewn´trzne);

2) niskopotasowe kuwety nadajàce si´ do spektrofotometru, z ciemnymi nakr´tkami Êrubowymi zawierajàcymi wk∏adki polietylenowe;

3) pipety pomiarowe o pojemnoÊci 10 ml;

Poz. 1318

gdzie

E — oznacza skutecznoÊç,

B — oznacza t∏o.

Optymalizowane sà jedynie dwa kana∏y metrowe.

Trzeci jest pozostawiony otwarty dla celów kontrolnych.

Wybór kuwet

Kuwety nape∏nia si´ 10 ml syntetycznego alkoholu etylowego rolniczego bez zawartoÊci 14C oraz 10 ml

toluenu scyntylacyjnego. Dokonuje si´ pomiaru dla

ka˝dej z kuwet. Czas pomiaru wynosi co najmniej

2 × 100 minut. Odrzuca si´ te kuwety, których t∏a ró˝nià si´ od Êredniej o wi´cej ni˝ ± 1 %. U˝ywa si´ wy∏àcznie kuwet nowych pochodzàcych z tej samej partii towaru.

Oznaczanie zewn´trznego stosunku wzorzec/kana∏

(ESCR)

Podczas procesu ustawiania kana∏ów, po oznaczeniu skutecznoÊci, oznacza si´ ESCR za pomocà programu komputerowego. U˝ywany wzorzec zewn´trzny to

137cez, który jest fabrycznie wbudowany przez producenta.

Przygotowanie próbki

Dopuszcza si´ wykonywanie pomiaru próbek o zawartoÊci co najmniej 85 % masowych, wolnych od zanieczyszczeƒ, które absorbujà przy d∏ugoÊciach fal

mniejszych ni˝ 450 nm. Po odrzuceniu pierwszych kilku ml próbka jest destylowana bezpoÊrednio do piknometru, po czym metodà piknometrycznà oznacza si´

zawartoÊç alkoholu w próbce. ZawartoÊci alkoholu odczytuje si´ z Tablic Alkoholometrycznych.

4) automatyczny dozownik o pojemnoÊci 10 ml;

Wykonanie pomiaru za pomocà wzorca zewn´trznego

5) kolb´ kulistà o pojemnoÊci 250 ml z korkiem z matowego szk∏a;

6) aparat do destylacji alkoholowej z p∏aszczem grzejàcym;

7) strzykawk´ mikrolitrowà o pojemnoÊci 50 µl;

8) lejek do piknometrów, piknometry o pojemnoÊci

25 ml i 50 ml;

9) termostat ze stabilizacjà temperatury ± 0,01°C;

10) Tablice Alkoholometryczne.

4. WYKONANIE OZNACZANIA

Uruchomienie sprz´tu

Sprz´t ustawia si´ zgodnie z instrukcjà producenta.

Optymalne warunki pomiaru uzyskuje si´ wtedy, gdy

wartoÊç E/B — wskaênik jakoÊci, ma wartoÊç maksymalnà,

Odmierza si´ pipetà 10 ml z ka˝dej próbki do wybranej kuwety o sprawdzonym tle, po czym za pomocà automatycznego dozownika dodaje si´ 10 ml toluenu scyntylacyjnego. Próbki w kuwetach sà mieszane ruchami obrotowymi w taki sposób, by nie dopuÊciç do nawil˝ania przez ciecz wk∏adki polietylenowej

w tle.

Aby sprawdziç rocznà wartoÊç izotopu w´gla 14C

przygotowuje si´ duplikat alkoholu etylowego fermentacyjnego otrzymanego z surowców pochodzàcych

z ostatniego sezonu wegetacyjnego, nast´pnie zawartoÊç kuwety miesza si´ z wewn´trznym wzorcem.

Próbki kontrolne i próbki t∏a umieszcza si´ na poczàtku szeregu pomiarowego. Ka˝dy z nich powinien

zawieraç nie wi´cej ni˝ 10 próbek do analizy. Ca∏kowity czas pomiaru jednej próbki wynosi co najmniej

2 × 100 minut, przy czym poszczególne próbki mierzy

si´ etapami po 100 minut w celu wyeliminowania b∏´du (jeden cykl odpowiada przedzia∏owi czasu 100 minut na próbk´).

Próbki t∏a i próbki kontrolne powinny byç przygotowywane co cztery tygodnie.

2) w przypadku zastosowania wzorca wewn´trznego

W przypadku próbek o s∏abej absorpcji (ESCR oko∏o 1,8) wartoÊç ta ma jedynie nieznaczny wp∏yw na skutecznoÊç analizy. Je˝eli zmiana mieÊci si´ w granicach

+ 5 %, mo˝na spodziewaç si´ podobnej skutecznoÊci.

W przypadku próbek o silniejszej absorpcji, takich jak

alkohole etylowe rolnicze denaturowane, skutecznoÊç

mo˝na ustaliç za pomocà korekcyjnego wykresu wygaszania. W przypadku braku programu komputerowego

u˝ywa si´ wzorca wewn´trznego w celu uzyskania wyników.

(cpmpr – cpmNE) × dpmIS × 1,918 × 100

cBq/gC = ——————————————————

(cpmIS – cpmpr) × V × F × 60

Pomiar próbek przy pomocy wewn´trznego wzorca

heksadekanu 14C

Próbki kontrolne i próbki t∏a (alkohol fermentacyjny

i syntetyczny) oraz materia∏ nieznany sà poddawane

pomiarom jako duplikaty. Jedna próbka duplikatu przygotowywana jest w nieselektywnej kuwecie, a jako

wzorzec wewn´trzny dodaje si´ dok∏adnie odmierzonà

iloÊç (30 µl) heksadekanu 14C o dodatkowej aktywnoÊci

oko∏o 26 269 dpm/g C (oko∏o 43 782 cBq/g C). Przygotowania próbek i czasu pomiaru pozosta∏ych próbek dokonuje si´ w sposób, o którym mowa w pkt 2. Czas pomiaru próbek ze wzorcem wewn´trznym mo˝na ograniczyç do oko∏o pi´ciu minut poprzez wst´pne ustawienie na 105 impulsów. Do serii pomiarowej u˝ywa si´

jednego duplikatu z ka˝dej próbki kontrolnej i próbki t∏a.

Sà one umieszczane na poczàtku szeregu pomiarowego. Aby zapobiec zanieczyszczeniom podczas pomiaru

z wzorcem wewn´trznym, próbki nale˝y przetrzymywaç z dala od miejsca przygotowywania i pomiaru próbek do analizy. Po dokonaniu pomiaru kuwety sprawdzone pod wzgl´dem t∏a mogà byç u˝yte ponownie.

Wyrzuca si´ nakr´tki i kuwety zawierajàce wzorzec wewn´trzny.

5. OBLICZANIE WYNIKU

gdzie

cpmpr — oznacza Êredni wskaênik licznika podczas

ca∏ego czasu pomiaru próbki,

cpmNE — oznacza Êredni wskaênik impulsów t∏a obliczony w ten sam sposób,

cpmIS — oznacza iloÊç dodatkowà dodanego wzorca

wewn´trznego (radioaktywnoÊç wzorcowania dpm),

dpmIS — oznacza iloÊç dodanego wzorca wewn´trznego (radioaktywnoÊç wzorcowania dpm),

V

— oznacza obj´toÊç w ml u˝ytych próbek,

F

— oznacza zawartoÊç w gramach czystego alkoholu na ml odpowiadajàcà jego st´˝eniu,

Z

— oznacza skutecznoÊç odpowiadajàcà wartoÊci ESCR 918 = iloÊç gramów alkoholu na

gram w´gla.

6. POWTARZALNOÂå

PowtarzalnoÊç jest to wartoÊç, od której jest mniejsza wartoÊç bezwzgl´dna ró˝nicy mi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami badaƒ, uzyskanymi z zastosowaniem tej samej metody, dla tej samej próbki, w tym samym laboratorium, przez tego samego analityka,

z u˝yciem tego samego sprz´tu, w krótkim odst´pie

czasu.

W przypadku oznaczania zawartoÊci izotopu w´gla

Jednostkà aktywnoÊci substancji radioaktywnej

jest bekerel (Bq).

Wskaênik radioaktywnoÊci w∏aÊciwej wyra˝ony

w bekerelach w stosunku do jednego grama w´gla

(Bq/g C).

14C powtarzalnoÊç wynosi

r = 0,632 cBq/g C; S(r) = ±0,223 cBq/g C

7. ODTWARZALNOÂå

Dopuszcza si´ wyra˝anie wyniku w centybekerelach (cBq/g C).

Wskaênik radioaktywnoÊci w∏aÊciwej oblicza si´

wed∏ug wzorów

OdtwarzalnoÊç jest to wartoÊç, od której jest mniejsza wartoÊç bezwzgl´dna ró˝nicy mi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami badaƒ, uzyskanymi z zastosowaniem tej samej metody, dla tej samej próbki, w ró˝nych

laboratoriach, przez ró˝nych analityków, z u˝yciem ró˝nego sprz´tu.

1) w przypadku zastosowania wzorca zewn´trznego

W przypadku oznaczania zawartoÊci izotopu w´gla

(cpmpr – cpmNE) × 1,918 × 100

cBq/gC = ———————————————

V × F × Z × 60

14C odtwarzalnoÊç wynosi

R = 0,821 cBq/g C; S(R) = 0,290 cBq/g C

1318

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1)

z dnia 3 lipca 2003 r.

w sprawie metod analiz alkoholu etylowego rolniczego oraz metod pobierania próbek do celów urz´dowej

kontroli pod wzgl´dem jakoÊci handlowej

Na podstawie art. 20 ustawy z dnia 13 wrzeÊnia

2002 r. o napojach spirytusowych (Dz. U. Nr 166,

poz. 1362) zarzàdza si´, co nast´puje

6) oznaczania zawartoÊci estrów — wykonywanego

metodà, która jest okreÊlona w za∏àczniku nr 6 do

rozporzàdzenia;