Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie określenia procedur pobierania próbek kosmetyków oraz procedur przeprowadzania badań laboratoryjnych

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) procedury pobierania próbek kosmetyków;

2) procedury przeprowadzania badaƒ laboratoryjnych.

§ 2. 1. W upowa˝nieniu do nieodp∏atnego pobrania

próbki kosmetyku organ Paƒstwowej Inspekcji Sanitarnej wskazuje, ˝e pobranie jest dokonywane

1) w celu dokonania rutynowej kontroli lub

2) w zwiàzku z uzasadnionym podejrzeniem, ˝e kosmetyk nie spe∏nia wymagaƒ jakoÊciowych deklarowanych przez producenta, lub

3) w zwiàzku z uzasadnionym podejrzeniem, ˝e kosmetyk mo˝e szkodziç zdrowiu ludzi lub Êrodowisku.

2. Próbki pobiera si´ w iloÊciach niezb´dnych do

przeprowadzenia badaƒ laboratoryjnych.

§ 3. 1. Pobranie próbki kosmetyku stwierdza si´

w protokole pobrania próbki, który zawiera

2. Protokó∏ sporzàdza si´ w dwóch egzemplarzach,

z których jeden pozostawia si´ — za pokwitowaniem —

kontrolowanemu producentowi, drugi pozostawia si´

w aktach z przeprowadzonej kontroli sanitarnej.

§ 4. Pobrane próbki powinny byç do czasu badaƒ

laboratoryjnych przechowywane w sposób i w warunkach zabezpieczajàcych kosmetyk przed zmianà jakoÊci

i jego cech charakterystycznych.

§ 5. 1. Organ Paƒstwowej Inspekcji Sanitarnej, na

wniosek producenta, pobiera dodatkowà próbk´ kosmetyku z tej samej partii i tej samej serii w iloÊci odpowiadajàcej próbce pobranej do badaƒ laboratoryjnych. Przepisy § 3 i 4 stosuje si´ odpowiednio.

2. Dodatkowa próbka kosmetyku powinna byç

przechowywana przez kontrolowanego, z zachowaniem warunków uniemo˝liwiajàcych zmian´ jakoÊci

lub cech charakterystycznych kosmetyku, i do czasu

ustalenia wyników badaƒ laboratoryjnych nie mo˝e

byç wprowadzona do obrotu.

3. Organ Paƒstwowej Inspekcji Sanitarnej powiadamia producenta o wynikach badaƒ laboratoryjnych.

2) numer protoko∏u;

§ 6. 1. Badania laboratoryjne przeprowadza si´,

stosujàc metody analiz niezb´dnych do kontroli kosmetyku okreÊlone w za∏àcznikach nr 1 i 2 do rozporzàdzenia.

3) imi´, nazwisko i stanowisko s∏u˝bowe pobierajàcego próbk´ oraz numer upowa˝nienia do przeprowadzenia kontroli sanitarnej;

2. Dokumentacj´ dotyczàcà badaƒ, o których mowa

w ust. 1, prowadzi podmiot przeprowadzajàcy badania

w sposób okreÊlony w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia.

1) piecz´ç organu Paƒstwowej Inspekcji Sanitarnej;

4) dat´ i miejsce pobrania próbki;

5) warunki, w jakich kosmetyk by∏ przechowywany;

6) opis sposobu pobrania i zabezpieczenia próbki;

7) imi´ i nazwisko lub nazw´ (firm´) oraz adres lub siedzib´ producenta;

8) nazw´, termin trwa∏oÊci i numer serii kosmetyku,

którego próbk´ pobrano, je˝eli numer taki znajduje si´ na oznakowaniu opakowania jednostkowego;

9) cen´ kosmetyku, którego próbk´ pobrano;

10) okreÊlenie proponowanego zakresu badaƒ laboratoryjnych;

11) w∏asnor´czne podpisy pobierajàcego próbk´ oraz

producenta lub osoby przez niego upowa˝nionej.

———————

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej

— zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie

szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U.

Nr 93, poz. 833).

3. Organ Paƒstwowej Inspekcji Sanitarnej sporzàdza protokó∏ przeprowadzonych badaƒ, zawierajàcy

dane okreÊlone w § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 5, 7 i 8, a ponadto

1) dat´ i miejsce wykonania badania;

2) imi´, nazwisko i stanowisko s∏u˝bowe przeprowadzajàcego badania;

3) opis sposobu pobrania próbki laboratoryjnej i stosowanych metod badania;

4) ocen´ prawid∏owoÊci oznakowania kosmetyku;

5) wyniki badania;

6) w∏asnor´czny podpis przeprowadzajàcego badanie.

4. Do protoko∏u, o którym mowa w ust. 3, stosuje

si´ odpowiednio § 3 ust. 2.

§ 7. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Zdrowia: M. ¸apiƒski

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia

z dnia 23 grudnia 2002 r. (poz. 107)

Za∏àcznik nr 1

KRYTERIA CZYSTOÂCI CHEMICZNEJ

I MIKROBIOLOGICZNEJ KOSMETYKÓW ORAZ METODY KONTROLI ZGODNOÂCI Z TYMI KRYTERIAMI

1. Opracowywanie nowego kosmetyku

1.1. Konserwowanie wyrobu

Zadaniem Êrodków konserwujàcych (ÂK) jest

ochrona konsumenta i zapobieganie zanieczyszczeniom mikrobiologicznym w czasie normalnego

i mo˝liwego do przewidzenia stosowania kosmetyku. ÂK nie powinny byç stosowane zamiast

utrzymania na w∏aÊciwym poziomie higieny produkcji. Kontrola czystoÊci mikrobiologicznej w czasie produkcji jest osiàgana poprzez zrozumienie

przyczyn wyst´powania zanieczyszczeƒ i ich eliminowanie.

Nale˝y podkreÊliç, ˝e ÂK nie mogà byç dobierane

wy∏àcznie o dane teoretyczne, ale konieczne jest

okreÊlenie in situ ich efektywnoÊci poprzez stosowanie testów kontrolowanego zanieczyszczenia

mikrobiologicznego wyrobów w trakcie ich opracowywania.

1.2. Opracowywanie prawid∏owych receptur

W miar´ mo˝liwoÊci powinno si´ tworzyç receptury, w których zastosowane surowce nie wspomagajà wzrostu drobnoustrojów, dzi´ki czemu mo˝na

ograniczyç potrzeb´ dodawania ÂK. JeÊli jednak

u˝ycie ÂK jest konieczne, powinien on byç wybrany na poczàtku opracowywania wyrobu i traktowany jako integralna cz´Êç receptury.

Woda jest podstawà wzrostu mikroorganizmów.

Uk∏ad konserwujàcy powinien byç tak dobrany,

aby w fazie wodnej systemu wielofazowego uzyskaç st´˝enie efektywne.

Uk∏ad konserwujàcy powinien byç skuteczny dla

szerokiego zakresu mikroorganizmów i bezpieczny

w u˝ytym st´˝eniu. Mieszaniny ÂK mogà byç czasem bardziej efektywne ni˝ pojedyncze sk∏adniki.

Bardzo wa˝ne sà temperatura, Êwiat∏o i stabilnoÊç

podczas przed∏u˝onego okresu przechowywania.

Uk∏ad konserwujàcy powinien byç skuteczny przy

niskim st´˝eniu i pH wyrobu oraz wykazywaç

zgodnoÊç z innymi sk∏adnikami receptury.

Zaprojektowane opakowanie powinno uniemo˝liwiaç dost´p drobnoustrojów i wydzielania wody

z produktu, co mo˝e u∏atwiç wzrost drobnoustrojów. Nale˝y wziàç pod uwag´ mo˝liwoÊç inaktywacji uk∏adu konserwujàcego przez sk∏adniki opakowania i dyfuzj´ przez opakowanie.

U˝ycie konserwantów jest szczególnie wa˝ne przy

zastosowaniu ∏atwo biodegradowalnych surowców w recepturach, poniewa˝ surowce takie sà

sk∏adnikami od˝ywczymi dla drobnoustrojów.

Ka˝da zmiana sk∏adu chemicznego mo˝e wp∏ynàç

na skutecznoÊç ÂK. W takich przypadkach nale˝y

rozwa˝yç przeprowadzenie dodatkowych testów.

Podczas produkcji niektórych kosmetyków mo˝e

byç konieczne przygotowywanie mieszanin wst´pnych. Wst´pne wodne mieszaniny powinny zawieraç konserwanty i powinny byç przechowywane

przez okreÊlony czas i regularnie kontrolowane.

Aby okreÊliç ich podatnoÊç na zanieczyszczenia

mikrobiologiczne, powinny byç poddane testom

kontrolowanego zanieczyszczenia mikrobiologicznego.

1.3. Testy kontrolowanego

mikrobiologicznego

zanieczyszczenia

Je˝eli jest konieczne przeprowadzenie testu kontrolowanego zanieczyszczenia mikrobiologicznego, powinien byç wykonany przez wykwalifikowanà osob´ z u˝yciem kompletnej receptury wyrobu

w opakowaniu handlowym, nawet jeÊli prowadzone by∏y wst´pne badania tej receptury podczas

opracowywania kosmetyku.

Zasadà jest wprowadzanie do wyrobu ró˝nych mikroorganizmów: bakterii, dro˝d˝y, pleÊni, wÊród

których mogà byç u˝yte drobnoustroje chorobotwórcze lub powodujàce zepsucie kosmetyku.

W tak zanieczyszczonym produkcie badana jest

prze˝ywalnoÊç mikroorganizmów w ró˝nych

okresach — tak d∏ugo, jak uwa˝a si´ to za konieczne.

2. Surowce

Surowce mogà byç êród∏em zanieczyszczenia mikroorganizmami wyrobu gotowego. Celem producentów surowców powinno byç zatem dostarczanie ich

o niskim stopniu zanieczyszczeƒ i wolnych od szkodliwych drobnoustrojów.

Woda jest jednym z g∏ównych surowców kosmetycznych i w okreÊlonych warunkach mo˝e byç

znacznie zanieczyszczona mikrobiologicznie, co mo˝e stwarzaç zagro˝enie dla trwa∏oÊci gotowego wyrobu. Dlatego te˝ stanowiàcà sk∏adnik receptur wod´ nale˝y regularnie kontrolowaç i gdy to konieczne

— odpowiednio przygotowaç.

3. Kontrola i ocena pó∏produktu oraz gotowego wyrobu

3.1. Przechowywanie partii kosmetyku przed

zapakowaniem

Wyrób w „masie” jest bardziej podatny na zanieczyszczenia mikrobiologiczne ni˝ w postaci gotowego wyrobu w opakowaniu.

3.2. Pobieranie próbek

Z partii wyrobu powinny byç pobierane próbki

w momencie w∏aÊciwym dla aktywnoÊci mikrobiologicznej receptury, zgodnie z ocenami dokonany-

mi w testach kontrolowanego zanieczyszczenia

mikrobiologicznego i doÊwiadczeniem produkcyjnym. Dla ka˝dego nowego wyrobu nale˝y okreÊliç

cz´stotliwoÊç badaƒ w okresie poczàtkowym,

przynajmniej przez trzy miesiàce, aby rozpoznaç

jakoÊç mikrobiologicznà wyrobu w zwyk∏ych warunkach produkcyjnych.

4. Dobra praktyka produkcyjna

Aby spe∏niç warunki Dobrej Praktyki Produkcyjnej,

nale˝y stosowaç Zalecenia Dobrej Praktyki w Produkcji Kosmetyków opracowanych przez stowarzyszenie COLIPA (THE EUROPEAN COSMETIC

TOILETRY AND PERFUMERY ASSOCIATION).

5. Dokumentacja

Powinny byç prowadzone odpowiednie zapisy odnoÊnie do wszystkich aspektów badaƒ mikrobiologicznych w czasie opracowywania i produkcji ka˝dego wyrobu oraz wszystkich procedur kontrolnych

stosowanych w zak∏adzie produkcyjnym.

Poz. 107

Wyniki badaƒ powinny byç zapisywane w raporcie, który powinien zawieraç nast´pujàce informacje, dotyczàce

a) identyfikacji próbek

— rodzaj wyrobu,

— nazw´ handlowà,

— nazw´ producenta,

— numer partii,

— dat´ i miejsce pobrania próbki,

— metody identyfikacji i warunki przechowywania,

b) warunków badaƒ

— dat´,

— metod´,

— pod∏o˝e neutralizujàce,

c) wyników testów.

Raport powinien zawieraç wniosek oraz dane osoby odpowiedzialnej za badania.

6. Zalecane wymagania czystoÊci mikrobiologicznej

i metody oceny gotowego wyrobu

6.2. Wymagania mikrobiologiczne

6.1. Uwagi ogólne

6.2.1. Wymagania iloÊciowe (minimalna wielkoÊç badanej próbki — 1 g lub 1 ml)

Celem wszystkich producentów musi byç zagwarantowanie bezpieczeƒstwa wyrobów w zwyk∏ych

i mo˝liwych do przewidzenia warunkach stosowania.

Zanieczyszczenia mikrobiologiczne mogà okazaç

si´ szkodliwe dla konsumenta i powodowaç zepsucie wyrobu, dlatego nale˝y je ograniczaç poprzez

KATEGORIA I. Kosmetyki przeznaczone dla dzieci i w okolice oczu

Ogólna liczba drobnoustrojów tlenowych mezofilnych nie mo˝e przekraczaç 100 jtk/g lub ml (jtk

— jednostki tworzàce kolonie).

KATEGORIA II. Inne kosmetyki

a) zachowanie higieny w zak∏adzie i procesie produkcyjnym,

Ogólna liczna drobnoustrojów tlenowych mezofilnych nie mo˝e przekraczaç 1000 jtk/g lub ml.

b) odpowiednie zakonserwowanie wyrobu zapobiegajàce wzrostowi drobnoustrojów,

Bardzo wa˝na jest interpretacja wyników. Opisane ograniczenia powinny byç interpretowane nast´pujàco

c) przestrzeganie granic czystoÊci mikrobiologicznej w celu zapewnienia bezpieczeƒstwa wyrobu.

Podczas wykonywania pojedynczych badaƒ producent musi pami´taç, ˝e zanieczyszczajàce mikroorganizmy mogà byç w fazie namna˝ania, statycznej lub zamierania. U˝ycie ÂK ma na celu niedopuszczenie do wzrostu drobnoustrojów. ÂK nie zastàpi dobra higiena w zak∏adzie produkcyjnym,

trzeba równie˝ pami´taç, ˝e u˝yte st´˝enie tych

zwiàzków jest wypadkowà mi´dzy aktywnoÊcià

przeciwdrobnoustrojowà a bezpieczeƒstwem

u˝ytkownika. ÂK powinny byç wybierane podczas

opracowywania produktu, przy zastosowaniu testów kontrolowanego zanieczyszczenia mikrobiologicznego.

Opisana ni˝ej metodyka powinna byç traktowana

jako zalecana, producenci zaÊ mogà stosowaç w∏asne metody kontroli wewn´trznej zapewniajàce

produkowanie wyrobów zgodnych z kryteriami zawartymi w niniejszym za∏àczniku.

Specyfikacja mikrobiologiczna odnosi si´ do Êrodków kosmetycznych w nienaruszonym, zamkni´tym opakowaniu.

102 — maksymalny limit akceptacji to 5 x 102,

103 — maksymalny limit akceptacji to 5 x 103.

6.2.2. Wymagania jakoÊciowe

W 0,1 g lub 0,1 ml próbki kosmetyku nie mogà

byç obecne nast´pujàce drobnoustroje

— Pseudomonas aeruginosa,

— Staphylococcus aureus,

— Candida albicans.

6.2.3. Kryteria akceptacji

Akceptowana jest jakoÊç próbek, które spe∏niajà

wymagania jakoÊciowe i iloÊciowe.

6.3. Metody badaƒ mikrobiologicznych Êrodków kosmetycznych

OkreÊlenie ogólnej liczby ˝ywych drobnoustrojów

tlenowych mezofilnych powinno byç prowadzone

wed∏ug nast´pujàcych zasad

a) nale˝y zachowaç ostro˝noÊç i unikaç zanieczyszczenia produktu drobnoustrojami, które mogà

byç wykryte w próbce,

b) eliminacja ka˝dej przeciwdrobnoustrojowej

w∏aÊciwoÊci produktu w czasie analizy powinna

byç dokonana przez rozcieƒczenie, zoboj´tnienie lub filtracj´,

c) okreÊlenie ogólnej liczby ˝ywych drobnoustrojów tlenowych mezofilnych prowadzi si´, stosujàc techniki wylewania p∏ytek, techniki posiewów powierzchniowych lub filtracji. „Wzbogacone” techniki nie sà konieczne,

d) identyfikacja okreÊlonych mikroorganizmów

jest prowadzona przy u˝yciu selektywnych pod∏o˝y hodowlanych.

6.3.1. Materia∏y i odczynniki

a) pod∏o˝a hodowlane i odczynniki,

b) przygotowanie próbki.

Ocena mikrobiologiczna powinna byç przeprowadzona na próbkach wielkoÊci minimum

1 g lub 1 ml.

Dla produktów o wadze mniejszej ni˝ 1 g nale˝y

po∏àczyç kilka próbek w celu otrzymania 1 g lub

1 ml.

Nale˝y rozcieƒczyç lub rozpuÊciç 1 ml lub 1 g wyrobu w mianowanym rozcieƒczalniku neutralizujàcym w celu otrzymania rozcieƒczenia 1:10.

W przypadku s∏abo wilgotniejàcych substancji

mo˝na dodaç odpowiedni zwiàzek powierzchniowo czynny, np. 0,1% (m/v) polisorbatu 80.

Je˝eli konieczne jest uzyskanie kolejnych dziesi´tnych rozcieƒczeƒ, nale˝y u˝yç roztworu wyjÊciowego, stosujàc ten sam rozcieƒczalnik, aby

os∏abiç aktywnoÊç przeciwdrobnoustrojowà produktu lub uzyskaç liczb´ kolonii od 10 do 100

w celu ∏atwego zliczenia.

6.3.2. OkreÊlenie ca∏kowitej liczby tlenowych drobnoustrojów mezofilnych

a) Filtracja przez b∏ony

Nale˝y stosowaç 2 b∏ony filtracyjne o Êrednicy

porów nie wi´kszej ni˝ 0,45 µ i których efektywnoÊç w zatrzymywaniu bakterii zosta∏a ustalona.

Ni˝ej opisana metoda zak∏ada stosowanie b∏on

o Êrednicy ok. 50 mm

— na ka˝dà b∏on´ przenieÊç iloÊç odpowiadajàcà 0,1 g badanego produktu i natychmiast

przesàczyç. W celu uzyskania równomiernego

rozk∏adu drobnoustrojów na b∏onie, mo˝na jà

przep∏ukaç sterylnym roztworem p∏uczàcym,

— przenieÊç b∏ony na powierzchni´ odpowiedniego pod∏o˝a agarowego, inkubowaç

w 30—35°C przez 3 dni w przypadku bakterii,

20—25°C przez 5 dni w przypadku grzybów,

chyba ˝e bardziej wiarygodne zliczenia sà

osiàgalne w krótszym czasie,

— policzyç liczb´ wyhodowanych kolonii i przeliczyç liczb´ mikroorganizmów na gram lub mililitr badanego wyrobu.

b) Procedura liczenia p∏ytek

— stosujàc p∏ytki Petriego o Êrednicy 9—10 cm,

dodaç do ka˝dej p∏ytki 1 ml próbki odpowiada-

Poz. 107

jàcej 0,1 g wyrobu i ok. 15 ml odpowiedniego

p∏ynnego pod∏o˝a agarowego o temperaturze

nie wy˝szej ni˝ 45°C, wymieszaç i pozostawiç

na ch∏odnej poziomej powierzchni do zastygni´cia,

— alternatywnie: rozprowadziç rozcieƒczony

wyrób (zwykle 0,1 ml na p∏ytk´, co odpowiada

0,01 g wyrobu) na powierzchni sta∏ego pod∏o˝a na p∏ytce Petriego o Êrednicy j.w.,

— inkubowaç p∏ytki jak w przypadku metody filtracyjnej,

— policzyç wyhodowane kolonie i przeliczyç wyniki, u˝ywajàc p∏ytek z najwi´kszà liczbà kolonii, lecz nie wi´kszà ni˝ 300 kolonii dla bakterii

i 100 kolonii dla grzybów.

c) Przedstawienie wyników

Nale˝y policzyç i zapisaç liczb´ jednostek tworzàcych kolonie (jtk) dla ka˝dej p∏ytki. Wyliczyç ca∏kowità liczb´ jtk/p∏ytk´ i przemno˝yç wynik przez

rozcieƒczenie w celu uzyskania iloÊci jtk/g lub

jtk/ml wyrobu.

6.3.3. Wykrywanie okreÊlonych drobnoustrojów

Specyficzne drobnoustroje

a. Pseudomonas aeruginosa

Na pod∏o˝u z cetrimidem (pkt 7 — Roztwory

i pod∏o˝a hodowlane) typowe kolonie P. aeruginosa sà p∏askie, przejrzyste, ˝ó∏to-zielonkawe do

niebieskich.

Nale˝y przeprowadziç co najmniej nast´pujàce

testy potwierdzajàce

— barwienie metodà Gramma,

— test oksydazowy,

— test na ruchliwoÊç,

— wzrost w 42°C.

P. aeruginosa jest Gram-ujemnà pa∏eczkà, ruchliwà, oksydazo-dodatnià i roÊnie w temp. 42°C.

b. Staphylococcus aureus

Na pod∏o˝u Baird-Parkera (pkt 7 — Roztwory

i pod∏o˝a hodowlane) typowe kolonie S. aureus

sà czarne, b∏yszczàce, wypuk∏e, otoczone przejrzystym obszarem, który mo˝e opalizowaç.

Nale˝y przeprowadziç co najmniej nast´pujàce

testy potwierdzajàce

— barwienie metodà Gramma,

— test katalazowy,

— test koagulazowy.

Gram-dodatnie ziarniaki, katalazo- i koagulazo-dodatnie mogà byç uwa˝ane za S. aureus.

c. Candida albicans

Na pod∏o˝u Sabouard-dekstrozowym (pkt 7 —

Roztwory i pod∏o˝a hodowlane) typowe kolonie

C. albicans sà bia∏e do be˝owych, kremowe, wypuk∏e.

Nale˝y przeprowadziç co najmniej nast´pujàce

testy potwierdzajàce

Poz. 107

7.3. Pod∏o˝e do okreÊlania liczby grzybów

Po˝ywka Sabouard-dekstrozowa.

— badanie mikroskopowe,

Peptony (mi´sny i kazeinowy)

10,0 g

— test tworzenia nibystrz´pek,

Dekstroza jednowodna

40,0 g

— tworzenie chlamidosporów.

Agar

15,0 g

Dro˝d˝e tworzàce nibystrz´pki i dajàce chlamidospory mogà byç uwa˝ane za C. albicans.

Woda destylowana

W ka˝dym przypadku powinny byç prowadzone

inne odpowiednie testy, aby potwierdziç identyfikacj´.

Przedstawienie wyników

1 000 ml

Wyja∏awiaç 15 minut w autoklawie w temperaturze 121°C, pH po wyja∏owieniu powinno wynosiç

5,6±0,2.

7.4. Pod∏o˝e do

aeruginosa

wykrywania

Pseudomonas

Po˝ywka z cetrimidem.

Wyniki nale˝y zapisaç w raporcie z badaƒ jako obecnoÊç lub nieobecnoÊç swoistych mikroorganizmów

Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus,

Candida albicans.

7. Roztwory i pod∏o˝a hodowlane

Poni˝sze roztwory i pod∏o˝a hodowlane powinny

byç przeznaczone do stosowania zgodnie z przeznaczeniem, jednak˝e mo˝na stosowaç odpowiednie

pod∏o˝a suche, pod warunkiem ˝e majà one identyczne w∏aÊciwoÊci od˝ywcze i selektywne dla testowych drobnoustrojów.

7.1. Rozcieƒczalnik

Buforowany roztwór chlorku sodu z peptonem

o pH 7,0.

Trzustkowy hydrolizat ˝elatyny

20,0 g

Chlorek magnezu

1,4 g

Siarczan potasu

10,0 g

Cetrimid

0,3 g

Agar

13,6 g

Glicerol

10,0 ml

Woda destylowana

1 000 ml

Wyja∏awiaç 15 minut w autoklawie w temperaturze 121°C; pH po wyja∏owieniu powinno wynosiç

7,2±0,2.

7.5. Pod∏o˝e do wykrywania Staphylococcus

aureus

Po˝ywka Baird-Parkera.

Dwuwodorofosforan

potasu

Wodorofosforan sodu

3,56 g ➷ odpowiednik

7,23 g ➹ 0,067 M

Trzustkowy hydrolizat kazeiny

10,0 g

Wyciàg wo∏owy

5,0 g

Chlorek sodu

4,30 g

Wyciàg dro˝d˝owy

1,0 g

Chlorek litu

5,0 g

Pepton (mi´sny

lub kazeinowy)

1,0 g

Agar

20,0 g

Woda destylowana

1 000 ml

Glicyna

12,0 g

Pirogronian sodu

x10,0 g

Woda destylowana

950 ml

Wyja∏awiaç w autoklawie w 121°C przez 15 minut.

W razie koniecznoÊci mo˝na dodaç odpowiednie

czynniki zoboj´tniajàce, np. polisorbat 20 lub 80,

lecytyn´, tiosiarczan.

7.2. Pod∏o˝e do okreÊlania liczby bakterii

Agar z hydrolizatem kazeinowo-sojowym.

Trzustkowy hydrolizat kazeiny

15,0 g

Papainowy hydrolizat ziaren soi

5,0 g

Chlorek sodu

5,0 g

Agar

15,0 g

Woda destylowana

1 000 ml

Wyja∏awiaç 15 minut w autoklawie w temperaturze 121°C; pH po wyja∏owieniu powinno wynosiç

7,3±0,2.

Po wyja∏owieniu pH powinno wynosiç 6,8±0,2.

Wyja∏awiaç 15 minut w autoklawie w temperaturze 121°C, ozi´biç do 45—50°C i dodaç sterylnego

1% roztworu telurytu potasu i 50 ml emulsji ˝ó∏tka

jaja kurzego.

7.6. Pod∏o ˝e do wykrywania Candida albicans

Po˝ywka Sabouard-dekstrozowa.

Peptony (mi´sny i kazeinowy)

10,0 g

Dekstroza jednowodna

40,0 g

Agar

15,0 g

Woda destylowana

1 000 ml

Wyja∏awiaç 15 minut w autoklawie w temperaturze 121°C; pH po wyja∏owieniu powinno wynosiç

5,6±0,2.

Za∏àcznik nr 2

METODY ANALIZ NIEZB¢DNYCH DO KONTROLI KOSMETYKU

I. Identyfikowanie i oznaczanie wolnego formaldehydu

1. Cel i zakres

Metoda opisuje identyfikowanie i dwie zasady oznaczania zale˝ne od obecnoÊci lub nieobecnoÊci

w próbce donorów formaldehydu. Metoda mo˝e

s∏u˝yç do badania wszystkich kosmetyków.

1.1. Identyfikowanie

1.2. Ogólne oznaczanie

z pentan-2,4-dionem

metodà

kolorymetrycznà

T´ metod´ stosuje si´, je˝eli u˝ywany jest formaldehyd sam lub z innymi Êrodkami konserwujàcymi, które nie sà donorami formaldehydu. W innym

przypadku, gdy wynik przewy˝sza maksymalne

dozwolone st´˝enie, nale˝y zastosowaç poni˝szà

metod´ dla potwierdzenia wyniku.

1.3. Oznaczenie w obecnoÊci donorów formaldehydu

W metodzie wspomnianej powy˝ej (1.2.) podczas

otrzymywania pochodnych, donory formaldehydu

ulegajà rozczepieniu i prowadzi to do zawy˝onych

wyników (zwiàzany i spolimeryzowany formaldehyd). Konieczne jest wydzielenie wolnego formaldehydu metodà chromatografii cieczowej.

2. Definicja

ZawartoÊç wolnego formaldehydu w próbce oznaczona wed∏ug tej metody jest wyra˝ona w procentach masowych.

bezbarwny. Wytrzàsnàç i pozostawiç do odstania

na pi´ç minut.

3.3.3. JeÊli barwa ró˝owa lub fioletowo-ró˝owa pojawia si´ w ciàgu pi´ciu minut, oznacza to, ˝e formaldehyd jest obecny w st´˝eniu powy˝ej 0,01%

i powinno si´ go oznaczyç metodà oznaczania

wolnego i zwiàzanego formaldehydu (4), i, jeÊli

konieczne, wed∏ug opisu post´powania podanego w punkcie 5.

4. Ogólne oznaczanie kolorymetryczne z pentan-2,4-dionem

4.1. Zasada

Formaldehyd reaguje z pentan-2,4-dionem

w obecnoÊci octanu amonu, tworzàc 3,5-diacetylo-1,4-dihydrotoluidyn´. Jest ona ekstrahowana butan-1-olem i mierzy si´ absorbancj´ ekstraktu przy

410 nm.

4.2. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej, woda musi byç zdemineralizowana.

4.2.1. Bezwodny octan amonu

4.2.2. St´˝ony kwas octowy, d420 = 1,05

3. Identyfikowanie formaldehydu

4.2.3. Pentan-2,4-dion Êwie˝o destylowany pod

zmniejszonym ciÊnieniem 25 mm Hg, w 25°C

— nie powinien wykazywaç ˝adnej absorbcji

przy 410 nm.

3.1. Zasada

4.2.4. Butan-1-ol

Wolny i zwiàzany formaldehyd w Êrodowisku kwasu siarkowego nadaje odczynnikowi Schiffa barw´

ró˝owà lub fioletowo-ró˝owà

3.2. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej, woda musi byç zdemineralizowana

4.2.5. Kwas solny, 1 M

4.2.6. Kwas solny, oko∏o 0,1 M

4.2.7. Wodorotlenek sodu, 1 M

4.2.8. Âwie˝o przygotowany roztwór skrobi (1 g/50 ml

wody)

4.2.9. Formaldehyd 37 do 40% (m/v)

3.2.1. Fuksyna

4.2.10. Standardowy roztwór jodu, 0,05 M

3.2.2. Siedmiowodny siarczan sodu

4.2.11. Standardowy roztwór tiosiarczanu sodu, 0,1 M

3.2.3. St´˝ony kwas solny (d = 1,19)

4.2.12. Odczynnik pentan-2,4-dionu

3.2.4. Kwas siarkowy, oko∏o 1 M

3.2.5. Odczynnik Schiffa

100 mg fuksyny (3.2.1.) odwa˝a si´ do zlewki

i rozpuszcza w 75 ml wody w temperaturze 80°C.

Po sch∏odzeniu dodaje si´ 2,5 g siarczynu sodu

(3.2.2). Uzupe∏nia wodà do 100 ml.

Odczynnika mo˝na u˝ywaç w ciàgu dwóch tygodni.

3.3. Procedura

3.3.1. Zwa˝yç 2 g próbki w 10 ml zlewce

3.3.2. Dodaç dwie krople kwasu siarkowego (3.2.4)

i 2 ml odczynnika Schiffa (3.2.5). Odczynnik ten

podczas stosowania powinien byç ca∏kowicie

W 1 000 ml kolbie miarowej rozpuÊciç

150 g octanu amonu (4.2.1.), 2 ml pentan-2,4-dionu (4.2.3.), 3 ml kwasu octowego (4.2.2.).

Uzupe∏niç wodà do 1 000 ml (pH roztworu oko∏o 6,4). Odczynnik ten powinien byç Êwie˝o

przygotowany.

4.2.13. Odczynnik (4.2.12.) bez pentan-2,4-dionu

4.2.14. Standardowy bazowy roztwór formaldehydu

Nalaç 5 g formaldehydu (4.2.9.) do 1 000 ml kolby miarowej i uzupe∏niç do 1 000 ml wodà.

Oznaczyç st´˝enie tego roztworu nast´pujàco

pobraç 10,00 ml, dodaç 25,00 ml standardowego roztworu jodu (4.2.10.) i 10,00 ml wodorotlenku sodu (4.2.7.). Pozostawiç do odstania na

pi´ç minut. Zakwasiç 11,00 ml HCl (4.2.5.)

i oznaczyç nadmiar jodu przez miareczkowanie

standardowym roztworem tiosiarczanu sodu

(4.2.11.), u˝ywajàc roztworu skrobi (4.2.8.) jako

wskaênika. 1 ml 0,05 M zu˝ytego jodu (4.2.10.)

odpowiada 1,5 mg formaldehydu.

4.2.15. Standardowy rozcieƒczony roztwór formaldehydu

Rozcieƒczyç standardowy bazowy roztwór formaldehydu wodà kolejno w stosunku 1/20 i nast´pnie 1/100. 1 ml tego roztworu zawiera oko∏o 1 mg formaldehydu. Obliczyç dok∏adnà zawartoÊç.

4.3. Aparatura

4.3.1. Standardowe wyposa˝enie laboratoryjne

4.3.2. Sàczek do rozdzia∏u faz, bibu∏a Whatman (1PS

lub równowa˝na)

4.3.3. Wirówka

4.3.4. ¸aênia wodna o temperaturze 60°C

4.3.5. Spektrofotometr

4.3.6. Szklane naczynka pomiarowe o d∏ugoÊci drogi

optycznej 1 cm

4.4. Opis post´powania

4.4.1. Roztwór próbki

W 100 ml kolbie miarowej zwa˝yç z dok∏adnoÊcià do 0,001 g iloÊç (w g) badanej próbki odpowiadajàcej spodziewanej zawartoÊci formaldehydu oko∏o 150 µg. Uzupe∏niç wodà do 100 ml

i wymieszaç (roztwór S). (Sprawdziç, czy pH jest

bliskie 6, jeÊli nie — rozcieƒczyç w roztworze

kwasu solnego (4.2.6.)). Do 50 ml kolby sto˝kowej Erlenmayera dodawaç: 10,00 ml roztworu S, 5,00 ml odczynnika pentan-2,4-dionu

(4.2.12.), wod´ zdemineralizowanà do koƒcowej obj´toÊci 30 ml.

4.4.2. Roztwór odniesienia

Mo˝liwa interferencja powodowana przez barw´ t∏a w badanej próbce jest eliminowana przez

u˝ycie takiego roztworu odniesienia. Do 50 ml

kolby sto˝kowej Erlenmayera dodawaç

10,00 ml roztworu S, 5,00 ml odczynnika

(4.2.13.), wod´ zdemineralizowanà do koƒcowej obj´toÊci 30 ml.

4.4.3. Âlepa próba

Do 50 ml kolby sto˝kowej Erlenmayera dodawaç: 5,00 ml roztworu odczynnika pentan-2,4-dionu (4.2.12.), wod´ zdemineralizowanà do

koƒcowej obj´toÊci 30 ml.

4.4.4. Oznaczanie

4.4.4.1. Wytrzàsaç mieszaniny z punktów 4.4.1., 4.4.2.

i 4.4.3. UmieÊciç kolby sto˝kowe Erlenmayera

w ∏aêni wodnej o temperaturze 60°C na dok∏adnie 10 minut. Pozostawiç do sch∏odzenia na

dwie minuty w ∏aêni wodnej z lodem.

4.4.4.2. PrzenieÊç mieszaniny do 50 ml rozdzielaczy zawierajàcych po 10 ml butan-1-olu (4.2.4.). Pop∏ukaç ka˝dà kolb´ 3 do 5 ml wody. Wytrzàsaç

Poz. 107

energicznie mieszanin´ przez dok∏adnie 30 sekund. Pozostawiç do rozdzielenia.

4.4.4.3. Przesàczyç faz´ butan-1-olu do naczynka pomiarowego (4.3.2.) przez sàczek do rozdzia∏u

faz. Mo˝na równie˝ zastosowaç odwirowanie

3 000 obrotów w ciàgu pi´ciu minut.

4.4.4.4. Zmierzyç absorbancj´ A1 ekstraktu roztworu

z 4.4.1. przy 410 nm w porównaniu z ekstraktem 4.4.2. jako roztworem odniesienia.

4.4.4.5. Podobnie zmierzyç absorbancj´ A2 ekstraktu

Êlepej próby z punktu 4.4.3. w porównaniu

z butan-1-olem jako roztworem odniesienia.

Uwaga. Wszystkie te czynnoÊci muszà byç wykonane w ciàgu 25 minut od chwili umieszczenia kolb sto˝kowych w ∏aêni wodnej o temperaturze 60°C.

4.4.5. Krzywa kalibracyjna

4.4.5.1. W 50 ml kolbie sto˝kowej Erlenmayera umieÊciç: 5,00 ml rozcieƒczonego standardowego

roztworu z punktu 4.2.15, 5,00 ml odczynnika

pentan-2,4-dionu (4.2.12.), uzupe∏niç wodà zdemineralizowanà do koƒcowej obj´toÊci 30 ml.

4.4.5.2. Post´powaç dalej jak opisano w punkcie 4.4.4.

i zmierzyç absorbancj´ w porównaniu z butan-1-olem (4.2.4.) jako roztworem odniesienia.

4.4.5.3. Powtórzyç operacj´ z 10, 15, 20 i 25 ml rozcieƒczonego roztworu standardowego (4.2.15.)

4.4.5.4. Dla otrzymania wartoÊci zerowej (odpowiadajàcej zabarwieniu odczynników) post´powaç

jak w punkcie 4.4.4.5.

4.4.5.5. WykreÊliç krzywà kalibracyjnà po odj´ciu wartoÊci zerowej od ka˝dej absorbancji oznaczonej

w punktach 4.4.5.1. i 4.4.5.3. Prawo Beera obowiàzuje do 30 µg formaldehydu.

4.5. Obliczenia

4.5.1. Odjàç A2 od A1 i odczytaç z krzywej kalibracyjnej

(4.4.5.5.) iloÊç C formaldehydu, w µg, w roztworze próbki (4.4.1.).

4.5.2. Obliczyç zawartoÊç formaldehydu w próbce

(% m/m) wed∏ug nast´pujàcego wzoru

zawartoÊç

C

formaldehydu w % = ————

103 x m

w którym

m — masa próbki analitycznej w gramach.

4.6. PowtarzalnoÊç

Dla zawartoÊci formaldehydu 0,2% ró˝nica mi´dzy

wynikami dwu równoleg∏ych oznaczeƒ wykonanych dla tej samej próbki nie powinna przekraczaç

0,005% przy oznaczaniu metodà kolorymetrycznà

z pentan-2,4-dionem. JeÊli oznaczenie wolnego

formaldehydu prowadzi do wyników wy˝szych ni˝

maksymalne st´˝enie ustalone

a) pomi´dzy 0,05% i 0,2% w wyrobie nieetykietowanym,

b) wy˝sze ni˝ 0,2% w wyrobie zarówno etykietowanym, jak i nieetykietowanym, to znaczy, ˝e nale˝y

post´powaç tak, jak podano w punkcie 5 poni˝ej.

5. Oznaczanie formaldehydu

donorów formaldehydu

— 561 —

w

obecnoÊci

5.1. Zasada

Wydzielony formaldehyd przeprowadzany jest

w ˝ó∏tà pochodnà lutydynowà w reakcji z pentan-2,4-dionem w reaktorze po kolumnie rozdzielajàcej i otrzymana pochodna jest oznaczana przez pomiar absorbancji przy 420 nm.

5.2. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej, a woda musi byç zdemineralizowana.

Poz. 107

jodu (5.2.14.) jest równowa˝nikiem 1,5 mg formaldehydu.

5.2.19. Standardowy rozcieƒczony roztwór formaldehydu

Rozcieƒczyç bazowy roztwór do 1/100 jego poczàtkowego st´˝enia w fazie ruchomej (5.2.16.).

1 ml tego roztworu zawiera oko∏o 37 mg formaldehydu. Obliczyç jego dok∏adnà zawartoÊç.

5.3. Aparatura

5.3.1. Standardowe wyposa˝enie laboratoryjne

5.3.2. Pompa HPLC o podawaniu niepulsacyjnym

5.2.1. Woda czystoÊci odpowiedniej dla HPLC lub woda równowa˝nej jakoÊci

5.3.3. NiskociÊnieniowa pompa o podawaniu niepulsacyjnym dla odczynnika (lub druga pompa HPLC)

5.2.2. Bezwodny octan amonu

5.3.4. Zawór zastrzykowy do wprowadzania próbki

z p´tlà 10 µl

5.2.3. St´˝ony kwas octowy

5.2.4. Pentan-2,4-dion (przechowywany w 4°C)

5.2.5. Bezwodny fosforan dwusodowy

5.2.6. 85% kwas ortofosforowy (d = 1,7)

5.2.7. Metanol o czystoÊci dla HPLC

5.2.8. Dichlorometan

5.2.9. Formaldehyd 37 do 40% m/v

5.2.10. Wodorotlenek sodu, 1 M

5.2.11. Kwas solny, 1 M

5.2.12. Kwas solny, 0,002 M

5.2.13. Roztwór skrobi Êwie˝o przygotowany wed∏ug

Farmakopei Europejskiej (p. 4.2.8.)

5.2.14. Standardowy roztwór jodu, 0,005 m.

5.2.15. Standardowy roztwór tiosiarczanu sodu, 0,1 m.

5.2.16. Faza ruchoma

Wodny roztwór fosforanu dwusodowego

(5.2.5.), 0,006 M nastawiony na pH 2,1 kwasem

ortfosforowym (5.2.6.)

5.2.17. Odczynnik dla mediów schodzàcych z kolumny

(„po kolumnie”)

W 1 000 ml kolbie miarowej rozpuÊciç: 62,5 g

octanu amonu (5.2.2.), 7,5 g kwasu octowego

(5.2.3.), 5 ml pentan-2,4-dionu (5.2.4). Uzupe∏niç

wodà do 1 000 ml (5.2.1.). Przechowywaç odczynnik bez dost´pu Êwiat∏a. Okres przechowywania: maksymalnie trzy dni w temperaturze

25°C. Nie powinny zachodziç ˝adne zmiany

w zabarwieniu odczynnika.

5.2.18. Standardowy bazowy roztwór formaldehydu

Wlaç 10 g formaldehydu (5.2.9.) do 1 000 ml kolby miarowej i uzupe∏niç wodà do 1 000 ml.

Oznaczyç st´˝enie tego roztworu nast´pujàco.

Pobraç 5,00 ml, dodaç 25,00 ml standardowego

roztworu jodu (5.2.14.) i 10,00 ml roztworu wodorotlenku sodowego (5.2.10.). Pozostawiç do

odstania na 5 minut. Zakwasiç 11,00 ml HCl

(5.2.11.) i miareczkowaç nadmiar standardowego roztworu jodu standardowym roztworem

tiosiarczanu sodu (5.2.15.), u˝ywajàc roztworu

skrobi (5.2.13.) jako wskaênika. 1 ml roztworu

5.3.5. Reaktor mieszaniny schodzàcej z kolumny („po

kolumnie”) z nast´pujàcymi elementami

a) jedna 1-litrowa kolba trójszyjna,

b) jeden p∏aszcz grzewczy dla kolby 1 litrowej,

c) dwie kolumny Vigreux o minimum 10 pó∏kach

z dwoma p∏aszczami ch∏odzonymi powietrzem,

d) rurka ze stali kwasoodpornej (dla wymiennika

ciep∏a) 1,6 mm, wewn´trzna Êrednica

0,23 mm, d∏ugoÊç 400 mm,

e) rurka teflonowa 1,6 mm, wewn´trzna Êrednica

0,30 mm, d∏ugoÊç 5 m (splot francuski) (zob.

za∏. 1),

f) jeden ∏àcznik T-kszta∏tny bez martwej obj´toÊci (Valco lub równowa˝ny),

g) trzy ∏àczniki bez martwej obj´toÊci lub jeden

modu∏ „po kolumnie” Applied Biosystems

PCRS 520 lub równowa˝ny uzupe∏niony o 1 ml

reaktor

5.3.6. Filtr membranowy o Êrednicy porów 0,45 µm.

5.3.7. ¸adunek filtru SEP-PAK lub równowa˝ny

5.3.8. Kolumny przygotowane fabrycznie

a) Bischoff hypersil RP (typ NC, odnoÊnik C 25,

46 1805) (5 µm, d∏ugoÊç = 250 mm, Êrednica

wewn´trzna = 4,6 mm),

b) lub Dupont, Zorbax ODS (5 µm, d∏ugoÊç

250 mm, Êrednica wewn´trzna = 4,6 mm),

c) lub Phase SEP, spherisorb ODS (5 µm, d∏ugoÊç

250 mm, Êrednica wewn´trzna = 4,6 mm).

5.3. 9. Kolumna wst´pna

Bischoff K1 hypersil RP 18 (odnoÊnik K1G

6301 1805) (5 µm, d∏ugoÊç 10 mm, lub równowa˝ny).

5.3.10. Kolumna i kolumna wst´pna sà po∏àczone uk∏adem Ecotube (odnoÊnik A 150 20508 Bischoff)

lub równowa˝nym.

5.3.11. Aparatur´ (5.3.5.) z∏o˝yç tak, jak pokazano na

schemacie blokowym (rys.6).

Po∏àczenia te po zastrzykowym zaworze wprowadzajàcym muszà byç mo˝liwie najkrótsze.

W tym przypadku rurka ze stali kwasoodpornej

mi´dzy wylotem reaktora i wlotem detektora

jest przeznaczona do sch∏odzenia mieszaniny

przed detekcjà i temperatura w detektorze jest

nieznana, lecz sta∏a.

Poz. 107

wod´, aby uniknàç rekrystalizacji. Wszystkie

roztwory muszà byç wstrzykiwane bezpoÊrednio po przygotowaniu.

5.4.3. Warunki chromatograficzne

5.3.12. Detektor UV i promieniowania widzialnego

a) szybkoÊç przep∏ywu fazy ruchomej: 1 ml/min,

5.3.13. Rejestrator

b) szybkoÊç przep∏ywu odczynnika: 0,5 ml/min,

5.3.14. Wirówka

5.3.15. ¸aênia ultradêwi´kowa (p∏uczka wibracyjna)

c) ca∏kowita szybkoÊç przep∏ywu przy wylocie

z detektora: 1,5 ml/min,

5.3.16. Mieszad∏o wibracyjne (Vortex lub równowa˝ne)

d) wstrzykiwana obj´toÊç: 10 µl,

5.4. Procedura

e) temperatura eluowania: w przypadku trudnoÊci w rozdziale nale˝y zanurzyç kolumn´

w ∏aêni lodowo-wodnej i poczekaç 15-20 minut na ustabilizowanie si´ temperatury,

5.4.1. Krzywa kalibracyjna

Tworzy si´ jà przez wykreÊlenie wysokoÊci pików

jako funkcji st´˝enia rozcieƒczonego standardowego roztworu formaldehydu. Przygotowaç

standardowe roztwory przez rozcieƒczenie roztworu odniesienia formaldehydu (5.2.19.) fazà

ruchomà (5.2.16.)

a) 1,00 ml roztworu (5.2.19.) rozcieƒczone do

20,00 ml (oko∏o 185 µg/100 ml),

b) 2,00 ml roztworu (5.2.19.) rozcieƒczone do

20,00 ml (oko∏o 370 µg/100 ml),

c) 5,00 ml roztworu (5.2.19.) rozcieƒczone do

25,00 ml (oko∏o 740 µg/100 ml),

d) 5,00 ml roztworu (5.2.19.) rozcieƒczone do

20,00 ml (oko∏o 925 µg/100 ml).

Te roztwory standardowe mogà byç przechowywane w ciàgu jednej godziny w temperaturze laboratorium i muszà byç Êwie˝o przygotowane.

Krzywa kalibracyjna ma w∏aÊciwy przebieg liniowy dla st´˝eƒ pomi´dzy 1,00 i 15,00 µg/ml.

5.4.2. Przygotowanie próbek

5.4.2.1. Emulsje (kremy, bazy do makija˝u, tusze do

oczu)

W 100 ml kolbie z korkiem zwa˝yç z dok∏adnoÊcià do 0,001 g iloÊç próbki analitycznej (m. g)

odpowiadajàcà

przewidywanej

iloÊci

100 µg formaldehydu. Dodaç 20,00 ml dichlorometanu (5.2.8.) i 20,00 ml kwasu solnego

(5.2.12.) dok∏adnie odmierzonych. Mieszaç

mieszad∏em wibracyjnym (5.3.16.) i w p∏uczce

wibracyjnej (5.3.15.). Rozdzieliç dwie fazy przez

wirowanie 3.000 gn w ciàgu 2 minut). W mi´dzyczasie przep∏ukaç ∏adunek filtru (5.3.7.) 2 ml

metanolu (5.2.7.), nast´pnie kondycjonowaç

go 5 ml wody (5.2.1.). PrzepuÊciç 4 ml fazy

wodnej ekstraktu przez kondycjonowany ∏adunek filtru, odrzuciç pierwsze 2 ml i zachowaç

nast´pnà frakcj´.

5.4.2.2. P∏yny, szampony

W 100 ml kolbie z korkiem zwa˝yç z dok∏adnoÊcià do 0,001 g próbk´ analitycznà (m. g) w iloÊci odpowiadajàcej przewidywanej iloÊci oko∏o

500 µg formaldehydu. Uzupe∏niç do 100 ml fazà ruchomà (5.2.16.). Przesàczyç roztwór przez

filtr (5.3.6.) i wstrzyknàç lub przepuÊciç przez ∏adunek filtru (5.3.7.) kondycjonowany tak jak poprzednio (5.4.2.1.). Przed ponownym kondycjonowaniem uk∏adu nale˝y przepuÊciç przez filtr

f) temperatura reakcji po kolumnie: 100°C,

g) detekcja: 420 nm

Ca∏y uk∏ad chromatograficzny ∏àcznie z reaktorem po kolumnie musi byç przep∏ukany wodà po

u˝yciu (5.2.1.) . JeÊli uk∏ad nie jest u˝ywany d∏u˝ej ni˝ w ciàgu dwóch dni, to po p∏ukaniu wodà

nale˝y uk∏ad przep∏ukaç metanolem (5.2.7.).

Przed ponownym kondycjonowaniem nale˝y

uk∏ad przep∏ukaç wodà, aby uniknàç krystalizacji.

5.5. Obliczenia

Emulsje: (5.4.2.1.)

zawartoÊç formalC x 10–6 x 100 C x 10–4

dehydu w % (m/m) = —————-— = ————

5m

5m

P∏yny, szampony

zawartoÊç formalC x 10–6 x 100 C x 10–4

dehydu w % (m/m) = —————-— = ————

m

m

gdzie

m — masa analizowanej próbki w g (5.4.2.1),

C — st´˝enie formaldehydu w mg/100 ml odczytane z krzywej kalibracyjnej (5.4.1.).

5.6. PowtarzalnoÊç.

Dla zawartoÊci formaldehydu 0,05 % ró˝nica pomi´dzy wynikami dwóch równoleg∏ych oznaczeƒ

wykonanych dla tej samej próbki nie powinna

przekraczaç 0,001%.

Dla zawartoÊci formaldehydu 0,2 % ró˝nica pomi´dzy wynikami dwóch równoleg∏ych oznaczeƒ wykonanych dla tej samej próbki nie powinna przekraczaç 0,005 %.

INSTRUKCJA WYKONANIA „SPLOTU

FRANCUSKIEGO”

Wymagane przybory

a) Jedna drewniana szpula o Êrednicy zewn´trznej

5 cm z otworem o Êrednicy 1,5 cm przechodzàcym

przez Êrodek. UmieÊciç cztery stalowe gwoêdzie

(jak pokazano na rys. 1 i 2). Odleg∏oÊç mi´dzy dwoma gwoêdziami musi wynosiç 1,8 cm, a gwoêdzia

od otworu 0,5 cm (rys. 2).

b) Jedna sztywna ig∏a ( w formie rozwidlonego haczyka) dla zaczepienia rurki teflonowej.

c) Rurka teflonowa d∏ugoÊci 5 m o Êrednicy zewn´trznej 1,6 mm i Êrednicy wewn´trznej 0,3 mm.

PROCEDURA

Dla rozpocz´cia „splotu francuskiego” nale˝y przeprowadziç rurk´ teflonowà od góry do do∏u przez

otwór szpuli (pozostawiajàc oko∏o 10 cm rurki wystajàcej z dolnego koƒca szpuli, aby umo˝liwiç tworzenie

∏aƒcucha podczas procesu wykonywania splotu); nast´pnie nawinàç rurk´ na gwoêdzie, jak pokazano na

rys.3. Góra i dó∏ splotu francuskiego b´dà chronione

metalowymi pierÊcieniami i Êrubami, nale˝y uwa˝aç,

aby nie zgnieÊç rurki teflonowej podczas zaciskania

splotu. Nawinàç rurk´ na oko∏o ka˝dego gwoêdzia po

raz drugi i zrobiç „oczka” nast´pujàco: podnieÊç dolnà

rurk´ nad górnà z pomocà haczyka (patrz rys.4). Powtórzyç te czynnoÊci z ka˝dym gwoêdziem w kolejnoÊci

(1, 2, 3, 4 w kierunku przeciwnym do kierunku wskazówek zegara) do momentu uzyskania 5 m lub wymaganej d∏ugoÊci splotu.

Rys. 4. Druga rurka. Aby wykonaç „oczko”,

podnieÊç dolnà rurk´ (linia ciàg∏a) powy˝ej

drugiej rurki — linia przerywana

Rys. 5.

Rys. 6

Pozostawiç oko∏o 10 cm rurki na zakoƒczenie ∏aƒcucha. Przewlec rurk´ przez ka˝dà z czterech p´tli

i przeciàgnàç delikatnie w celu zamkni´cia koƒca ∏aƒcucha.

5.3.6

Rys. 1. Schematyczny rysunek szpuli

Rys. 2. Umiejscowienie gwoêdzi na szpuli

Rys. 3. Pierwsza rurka

1. Pompa HPLC

2. Zawór zastrzykowy do wprowadzania próbki

3. Kolumna z kolumnà wst´pnà

4. Pompa dla odczynnika

5. ¸àcznik T(vortex)

5’. ¸àcznik T-kszta∏tny bez martwej obj´toÊci

6-6’. Po∏àczenie bez martwej obj´toÊci

7. Splot francuski

7’. Reaktor

8. Trójszyjna kolba z wrzàcà wodà

9. P∏aszcz grzewczy dla kolby

10. Ch∏odnica

11. Rurka wymiennika ciep∏a ze stali kwasoodpornej

12. Detektor w zakresie promieniowania UV i widzialnego

13. Zestaw po kolumnie PCRS-520

II. Identyfikowanie

i pó∏iloÊciowe oznaczanie wybranych barwników utleniajàcych w farbach do w∏osów

1. Cel i zakres

Metoda jest odpowiednia do identyfikowania i pó∏iloÊciowego oznaczania nast´pujàcych substancji w farbach do w∏osów w postaci kremu lub p∏ynu

Substancje

Symbol

Fenylenodiaminy

o-fenylenodiamina

m-fenylenodiamina

p-fenylenodiamina (Aneks V Dyrektywy Kosmetycznej)

Metylofenylenodiaminy

4-metylo-1,2-fenylenodiamina (3,4-diaminotoluen)

4-metylo-1,3-fenylenodiamina (2,4-diaminotoluen)

2-metylo-1,4-fenylenodiamina (2,5-diaminotoluen)

Diaminofenole

2,4-diaminofenol

Hydrochinon

1,4-benzenodiol

α-naftol

Pirogallol

1,2,3-trihydroksybenzen

Rezorcyna

1,3-dihydroksybenzen

2. Zasada

Barwniki utleniajàce ekstrahuje si´ z farb w postaci

kremu lub p∏ynu 96% etanolem przy pH 10 i identyfikuje metodà chromatografii cienkowarstwowej,

jedno- i dwukierunkowej. Dla pó∏iloÊciowego oznaczania tych substancji chromatogramy próbek otrzymane z pomocà czterech uk∏adów rozwijajàcych sà

porównywalne z chromatogramami substancji odniesienia otrzymanymi w tym samym czasie i w warunkach tak podobnych, jak jest to mo˝liwe.

3. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej

(OPD)

(MPD)

(PPD)

(OTD)

(MTD)

(PTD)

(DAP)

(H)

(α-N)

(P)

R

3.14. Odczynniki do diazowania, jeden z dwóch do wyboru

a) chlorobenzenosulfonian 3-nitrobenzenodiazoniowy (stabilizowany w postaci soli), taki jak

odczynnik Red 2 NJ Francolor,

b) 2-naftalenosulfonian 2-chloro-4-nitrobenzenodiazoniowy (stabilizowany w postaci soli ), taki jak odczynnik NNCD Reagent Nr 74150 Fluka

lub równowa˝ny.

3.15. Azotan srebra

3.16. Aldehyd p.-dimetyloaminobenzoesowy

3.17. 2,5-Dimetylofenol

3.1. Bezwodny etanol

3.18. Chlorek ˝elaza szeÊciowodny

3.2. Aceton

3.19. Kwas solny, roztwór 10% m/v

3.3. Etanol, 96% (v/v)

3.20. Substancje odniesienia.

3.4. Roztwór amoniaku, 25% (d420 = 0,91)

3.5. Kwas L(+)askorbinowy

3.6. Chloroform

3.7. Cykloheksan

3.8. Azot techniczny

3.9. Toluen

3.10. Benzen

3.11. n-Butanol

3.12. Butan-2-ol

3.13. Kwas podfosforawy, roztwór 50% (v/v)

Substancje odniesienia przedstawiono w ust´pie 1 „Cel i zakres”. W przypadku zwiàzków aminowych, substancjà odniesienia mogà byç chlorowodorek (mono- lub di-) lub wolna zasada.

3.21. Roztwory odniesienia 0,5% (m/v).

Przygotowuje si´ 0,5% (m/v) roztwory wszystkich

substancji odniesienia podanych w punkcie 3.20.

Odwa˝yç 50 mg ±1 mg substancji odniesienia

w 10 ml kolbie miarowej. Dodaç 5 ml 96% etanolu (3.3.), 250 mg kwasu askorbinowego (3.5) i wymieszaç. Zalkalizowaç, dodajàc roztwór amoniaku

(3.4.) do uzyskania wyraênego odczynu o pH 10

(zbadaç papierkiem wskaênikowym). Uzupe∏niç

96% etanolem (3.3.) do 10 ml i wymieszaç. Roztwory mo˝na przechowywaç w ciàgu tygodnia

w ch∏odnym miejscu bez

dost´pu Êwiat∏a.

W pewnych przypadkach, po dodaniu kwasu

askorbinowego i amoniaku, mo˝e wytràcaç si´

osad. Nale˝y wówczas pozwoliç na jego osadzenie przed zastosowaniem.

3.22. Rozpuszczalniki rozwijajàce.

3.22.1. Aceton-chloroform-toluen (35:25:40 obj.)

3.22.2. Chloform-cykloheksan-etanol absolutny — 25%

amoniak (80:10:10 :1obj.)

3.22.3. Benzen-butan-2-ol — woda (50:25:25 obj.)

Wytrzàsaç dobrze i stosowaç górnà faz´ po rozdzieleniu w temperaturze pokojowej (20 do

25°C).

3.22.4. n-Butanol-chloroform

(7:70:23 obj.)

—

odczynnik

M

Rozdzielaç starannie w temperaturze pokojowej

(20 do 25°C i stosowaç dolnà faz´.

Przygotowanie odczynnika M

25% (v/v) roztwór amoniaku

50% kwas podfosforawy (3.13.)

woda

24 obj´toÊci

1 obj´toÊç

75 obj´toÊci

Rozpuszczalniki rozwijajàce zawierajàce amoniak nale˝y dobrze wytrzàsaç bezpoÊrednio

przed u˝yciem.

3.23. Rozpylane roztwory wywo∏ujàce

3.23.1. Odczynnik do diazowania

Przygotowaç 5% (m/v) wodny roztwór wybranego odczynnika (3.14). Roztwór ten nale˝y

przygotowaç bezpoÊrednio przed u˝yciem.

3.23.2. Odczynnik Ehrlicha

RozpuÊciç 2 g aldehydu p.-dimetyloaminobenzoesowego (3.16.). w 100 ml 10% (m/v) wodnego roztworu kwasu solnego (3.19.).

Poz. 107

4.1.1. Os∏ona z tworzywa lub szklana tak skonstruowana, aby azot móg∏ op∏ywaç p∏ytk´ chromatograficznà podczas nanoszenia kropli próbek

i suszenia. Ostro˝noÊç ta jest konieczna ze

wzgl´du na podatnoÊç pewnych barwników na

utlenianie.

4.1.2. Mikrostrzykawka 10 µl, kalibrowana z podzia∏kami 0,2 µl, z okràg∏o zakoƒczonà ig∏à lub lepiej

50 µl wielokrotny dozownik, zmontowany na

statywie Êrubowym w taki sposób, ˝e p∏ytka mo˝e byç utrzymywana w atmosferze azotu.

4.1.3. Cienkowarstwowe p∏ytki krzemionkowe gotowe

do stosowania, o gruboÊci 0,25 mm, o wymiarach 20 x 20 cm (firmy Macherey and Nagel, Silica G-HR, które majà pod∏o˝e tworzywowe lub

równowa˝ne).

4.2. Wirówka 4 000 obrotów/minut´

4.3. Probówki do wirówki, 10 ml z korkiem gwintowanym pokryte PTFE lub równowa˝ne.

5. Procedura

5.1 Przygotowanie próbek

Odrzucaç pierwsze 2 lub 3 cm kremu wyciÊni´tego

z tuby. UmieÊciç nast´pujàce materia∏y w probówce wirówki (4.3.) uprzednio przep∏ukanej azotem;

300 mg kwasu askrobinowego, z 3 g kremu lub

3 g homogenizowanego p∏ynu. Dodaç kroplami

25% amoniak (3.4.) do uzyskania pH 10.

Uzupe∏niç 96% etanolem (3.3.) do 10 ml. Homogenizowaç w atmosferze azotu (3.8.), zamknàç i nast´pnie wirowaç przy 4 000 obrotów/minut´ w ciàgu 10 minut. Do analizy stosowaç ciecz znajdujàcà

si´ na górze.

5.2. Chromatografia

5.2.1. Nanoszenie kropli na p∏ytki

W atmosferze azotu (3.8.) nanieÊç na p∏ytk´

chromatograficznà (4.1.3.) po 1 µl wszystkich

opisanych powy˝ej roztworów odniesienia

w dziewi´ciu punktach umieszczonych w odleg∏oÊci po oko∏o 1,5 cm wzd∏u˝ linii znajdujàcej

si´ Êrednio 1,5 cm od kraw´dzi p∏ytki. Naniesienia roztworów odniesienia nale˝y rozmieÊciç nast´pujàco

3.23.3. 2,5-dimetylofenol — szeÊciowodny chlorek ˝elaza

Roztwór 1: RozpuÊciç 1 g dimetylofenolu (3.17.)

w 100 ml 96% etanolu (3.3.)

Roztwór 2: RozpuÊciç 4 g szeÊciowodnego

chlorku ˝elaza (3.18.) w 100 ml 96% etanolu

(3.3.)

Do wywo∏ywania nale˝y te roztwory rozpylaç

oddzielnie, najpierw roztwór 1, nast´pnie roztwór 2.

3.23.4. Amoniakalny azotan srebra

Do 5%(m/v) wodnego roztworu azotanu srebra

(3.15.) dodaje si´ 25% amoniak a˝ do rozpuszczenia osadu. Odczynnik ten musi byç przygotowany bezpoÊrednio przed u˝yciem. Nie nale˝y go przechowywaç.

4. Aparatura

4.1. Standardowe wyposa˝enie laboratoryjne do chromatografii cienkowarstwowej.

1

2

3

4

5

R

P

H

PPD

DAP

MTD

α-N

6

7

8

9

OPD

OTD

MPD

PTD

Dodatkowo nanieÊç w punktach 10 i 11 odpowiednio po 2 µl próbek badanych roztworów

otrzymanych zgodnie z opisem w punkcie 5.1.

Utrzymywaç p∏ytk´ w atmosferze azotu a˝ do

chwili, kiedy jest podana rozdzia∏owi chromatograficznemu.

poddanych chromatograficznemu rozdzia∏owi.

Tab. I podaje przyk∏ady wartoÊci Rf i barwy dla

ka˝dej substancji zale˝nie od stosowanych rozpuszczalników i Êrodków wywo∏ujàcych. Potwierdzenie wàtpliwego identyfikowania mo˝na

czasem uzyskaç metodà wzorca wewn´trznego,

dodajàc roztwór odpowiedniej substancji odniesienia do ekstraktu próbki.

5.2.2. Rozwijanie

UmieÊciç p∏ytk´ w komorze uprzednio przep∏ukanej azotem (3.8.) wysyconej jednym z czterech rozpuszczalników (3.22.) i pozostawiç do rozwijania

w temperaturze pokojowej (20 do 25°C, w ciemnoÊci do chwili, kiedy czo∏o rozpuszczalnika osiàgnie

wysokoÊç oko∏o 15 cm od linii bazowej.

Wyjàç p∏ytk´ z komory i suszyç w atmosferze

azotu (3.8.) w temperaturze pokojowej.

Poz. 107

5.2.5. Ocena pó∏iloÊciowa

Porównaç wizualnie intensywnoÊç plam dla

ka˝dej substancji identyfikowanej w punkcie

5.2.4. z odpowiednim zakresem st´˝eƒ substancji odniesienia. JeÊli st´˝enie jednej lub wi´cej

substancji znalezionych w próbce jest zbyt wysokie, rozcieƒczyç ekstrakt próbki i powtórzyç

pomiar.

5.2.3. Spryskiwanie

Spryskaç p∏ytk´ bezzw∏ocznie jednym z czterech

rozpuszczalników wymienionych w punkcie 3.23.

5.2.4. Identyfikowanie

Porównaç wartoÊci Rf i barwy otrzymanych plam

z tymi otrzymanymi dla substancji odniesienia

Tab. I. WartoÊci Rf i barwy otrzymane bezpoÊrednio po spryskaniu

Rozpuszczalniki rozwijajàce

SubstanwartoÊci RF

cja odniesienia

(3.20)

(3.22.1.) (3.22.2.) (3.22.3.) (3.22.4.)

Rozpylane roztwory rozwijajàce

otrzymane barwy

Diazowy

Ehrlich

Dimetylofenol

AgNO3

(3.23.1.)

(3.23.2.)

(3.23.3.)

(3.24.4.)

OPD

0,62

0,60

0,30

0,57

bladobràzowa

—

—

bladobràzowa

MPD

0,40

0,60

0,47

0,48

fioletowo-bràzo- ˝ó∏ta

wa(*)

bladobràzowa bladobràzowa

PPD

0,20

0,50

0,30

0,48

bràzowa

jasnoczerwona(*)

fioletowa(*)

OTD

0,60

0,60

0,53

0,60

bràzowa(*)

bladopomaraƒczowa

bladobràzowa szarawobràzowa

MPD

0,40

0,67

0,45

0,60

czerwonawo-bràzowa(*)

˝ó∏ta

bràzowa

PTD

0,33

0,65

0,37

0,70

bràzowa

pomaraƒczowa fioletowa(*)

szara

DAP

0,07

—

0

0,05

bràzowa(*)

pomaraƒczowa fioletowa

bràzowa

H

0,50

0,35

0,80

0,20

—

pomaraƒczowa fioletowa

czarna(*)

α-N

0,90

0,80

0,90

0,75

pomaraƒczowo- —

-bràzowa

fioletowa(*)

czarna

P

0,37

—

0,67

0,05

bràzowa

bardzo bladofioletowa

bardzo bladobràzowa

bràzowa(*)

R

0,50

0,37

0,80

0,17

pomaraƒczowa(*)

bladofioletowa

bardzo bladobràzowa

bladobràzowa

szara

czarna

Uwaga

OPD jest tylko s∏abo widoczny; nale˝y u˝yç rozpuszczalnika(3.22.3), aby rozdzieliç go od OTD.

(*) Wskazuje najlepszà wywo∏anà barw´.

6. Badanie metodà dwukierunkowej chromatografii cienkowarstwowej

Procedura chromatografii dwukierunkowej wymaga

u˝ycia dodatkowych substancji standardowych i odczynników

6.1. Dodatkowe roztwory i substancje odniesienia

6.1.1. β-naftol (β-N)

6.1.2. 2-aminofenol (OAP)

6.1.3. 3-aminofenol (MAP)

6.1.4. 4-aminofenol (PAP)

6.1.5. 2-nitro-1,4-fenylenodiamina (2-NPPD)

6.1.6. 4-nitro-1,2-fenylenodiamina (4-NOPD)

Przygotowaç 0,5% (m/v) roztworów wszystkich

dodatkowych substancji odniesienia jak opisano

w punkcie 3.21.

6.2. Dodatkowy rozpuszczalnik rozwijajàcy

6.2.1. Octan etylu-cykloheksan-25% roztwór amoniaku

(65:30:0,5 obj.)

6.3. Dodatkowy uk∏ad wywo∏ujàcy

UmieÊciç szklane naczynie w komorze do chromatografii cienkowarstwowej, dodaç oko∏o 2 g kryszta∏ów jodu i zamknàç komor´ odpowiednià pokrywkà.

6.4. Chromatografia

6.4.1. Narysowaç dwie linie (rys. 1) na powierzchni adsorbenta p∏ytki cienkowarstwowej (4.1.3.).

6.4.2. W atmosferze azotu (4.1.1.) nanieÊç 1 do 4 µl ekstraktu (5.1.) w punkcie bazowym 1 (rys. 1), który

znajduje si´ w odleg∏oÊci 2 cm od obu kraw´dzi.

IloÊç naniesionego ekstraktu zale˝y od intensywnoÊci plam na chromatogramach (5.2).

6.4.3. Mi´dzy punktami 2 i 3 rozdzielaç (rys. 1) barwniki utleniajàce zidentyfikowane lub uwa˝ane za zidentyfikowane przez rozdzia∏ chromatograficzny

(5.2.) (odleg∏oÊç mi´dzy punktami wynosi

1,5 cm). Nanosiç po 2 µl wszystkich roztworów

odniesienia, z wyjàtkiem DAP, który trzeba nanieÊç w iloÊci 6 µl. Dzia∏ania prowadziç w atmosferze azotu (6.4.2.).

6.4.4. Powtórzyç operacj´ z punktu 6.4.3. w punktach

bazowych 4 i 5 (rys. 1) i utrzymywaç p∏ytk´ w atmosferze azotu a˝ do chwili rozpocz´cia rozdzia∏u chromatograficznego (odleg∏oÊç mi´dzy

punktami wynosi 1,5 cm).

6.4.5. Przep∏ukaç komor´ chromatograficznà azotem

(3.8.) i umieÊciç w niej odpowiednià iloÊç rozpuszczalnika rozwijajàcego (3.22.2). UmieÊciç

p∏ytk´ (6.4.4.) w komorze i rozwijaç jà w ciemno-

Poz. 107

Êci w pierwszym kierunku elucji (rys. 1). Eluowaç

do chwili, kiedy czo∏o rozpuszczalnika osiàgnie lini´ zaznaczonà na p∏ytce (oko∏o 13 cm).

6.4.6. Wyjàç p∏ytk´ z komory i umieÊciç jà w komorze

chromatograficznej przep∏ukanej uprzednio azotem przez co najmniej 60 minut, aby odparowaç

rozpuszczalnik eluujàcy.

6.4.7. Za pomocà kalibrowanej probówki wprowadziç

odpowiednià iloÊç rozpuszczalnika eluujàcego

(6.2.) do komory przep∏ukanej azotem (3.8.),

umieÊciç p∏ytk´ obróconà o 90° w komorze

(6.4.6.), wprowadziç rozdzia∏ chromatograficzny

w drugim kierunku (równie˝ w ciemnoÊci) do

chwili, kiedy czo∏o rozpuszczalnika osiàgnie lini´

narysowanà na powierzchni adsorbenta. Wyjàç

p∏ytk´ z komory i odparowaç rozpuszczalnik eluujàcy na powietrzu.

6.4.8. UmieÊciç p∏ytk´ w komorze chromatograficznej

wysyconej parami jodu (6.3.) na 10 minut i interpretowaç dwukierunkowy chromatogram korzystajàc z wartoÊci Rf i walorów barwy substancji

odniesienia rozdzielanych chromatograficznie

w tym samym czasie (tab. II stanowi przewodnik

po wartoÊci Rf i walorach barw).

Uwaga. Dla otrzymania maksymalnego wybarwienia plam nale˝y pozostawiç chromatogram

wystawiony na dzia∏anie powietrza w ciàgu pó∏

godziny po rozwini´ciu.

6.4.9. ObecnoÊç barwników utleniajàcych stwierdzonà w punkcie 6.4.8. mo˝na wyraênie potwierdziç przez powtórzenie operacji opisanych

w punktach 6.4.1. do 6.4.8. i dodanie w 1 punkcie bazowym do iloÊci ekstraktu podanej

w punkcie 6.4.2. 1 µl substancji odniesienia zidentyfikowanej w punkcie 6.4.8. JeÊli nie zostanie znaleziona dodatkowa plama w porównianiu z chromatogramem otrzymanym wed∏ug

punktu 6.4.8., interpretacja chromatogramu

z punktu 6.4.8. jest prawid∏owa.

Tab. II. Barwa substancji odniesienia po procesie

chromatografii i wywo∏aniu parami jodu

Substancja

odniesienia

Barwa po wywo∏aniu

parami jodu

R

P

alfa-N

beta-N

H

MPD

PPD

MTD

PTD

DAP

OAP

MAP

PAP

2-NPPD

4-NOPD

be˝owa

bràzowa

fioletowa

bladobràzowa

fioletowo-bràzowa

˝ó∏tawobràzowa

fioletowo-bràzowa

ciemnobràzowa

˝ó∏tawobràzowa

ciemnobràzowa

pomaraƒczowa

˝ó∏tawobràzowa

fioletowo-bràzowa

bràzowa

pomaraƒczowa

Rys 1.

III. Identyfikacja i oznaczanie kwasu szczawiowego i jego soli alkalicznych w Êrodkach do piel´gnacji w∏osów

1. Cel i zakres metody

Opisana poni˝ej metoda jest odpowiednia do identyfikacji i oznaczania kwasu szczawiowego i jego soli alkalicznych w Êrodkach do piel´gnacji w∏osów.

Mo˝e byç ona stosowana dla bezbarwnych wodnych/alkoholowych roztworów i p∏ynów, które zawierajà oko∏o 5% kwasu szczawiowego lub równowa˝nà iloÊç alkalicznych szczawianów.

2. Definicja

ZawartoÊç kwasu szczawiowego lub jego soli alkalicznych oznaczona wed∏ug tej metody jest wyra˝ona jako zawartoÊç w procentach masowych

m/m wolnego kwasu szczawiowego w próbce.

3. Zasady

Po usuni´ciu wszystkich obecnych anionowych

Êrodków powierzchniowo czynnych chlorowodorkiem p-toluidyny, kwas szczawiowy i/lub szczawiany

wytràcane sà jako szczawian wapnia, po czym roztwór jest przesàczany. Osad jest rozpuszczany

w kwasie siarkowym i miareczkowany roztworem

nadmanganianu potasu.

4. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej

4.5. eter dietylowy,

4.6. 6—8% (m/m) roztwór dichlorowodorku p-toluidyny,

4.7. 0.1 N roztwór nadmanganianu potasu,

4.8. 20% (m/m) kwas siarkowy,

4.9. 10% (m/m) kwas chlorowodorowy,

4.10. trójwodny octan sodu,

4.11. kwas octowy lodowaty,

4.12. kwas siarkowy (1:1),

4.13. nasycony roztwór wodorotlenku baru.

5. Aparatura

5.1. rozdzielacze 500 ml

5.2. zlewki 50 i 600 ml

5.3. tygle z filtrem szklanym G-4

5.4. cylindry miarowe 25 i 100 ml

5.5. pipety 10 ml

5.6. kolby ssawkowe 500 ml

5.7. pró˝niowa pompa wodna (smoczek parowy)

5.8. termometr o zakresie skali 0—100°C

5.9. mieszad∏o magnetyczne z elementem grzewczym

4.1. 5% (m/m) roztwór octanu amonu,

5.10. pr´ty magnetyczne pokryte teflonem

4.2. 10% (m/m) roztwór chlorku wapnia,

5.11. biureta 25 ml

4.3. 95% (v/v) etanol,

5.12. kolby sto˝kowe 250 ml.

4.4. czterochlorek w´gla,

6. Procedura

6.1. Odwa˝yç 6—7 g próbki do zlewki o pojemnoÊci

50 ml, doprowadziç do pH 3 rozcieƒczonym kwasem chlorowodorowym (4.9) i myç w rozdzielaczu

100 ml wody destylowanej. Dodawaç stopniowo

25 ml etanolu (4.3), 25 ml roztworu dichlorowodorku p-toluidyny (4.6) i 25 do 30 ml czterochlorku w´gla (4.4) i energicznie wytrzàsaç mieszanin´.

E oznacza mas´ próbki analitycznej wyra˝onà w gramach (6.1),

6.2. Po rozdzieleniu faz usunàç dolnà (organicznà) faz´,

powtórzyç ekstrakcj´, u˝ywajàc reagentów podanych w punkcie 6.1. i znowu usunàç faz´ organicznà.

Dla zawartoÊci kwasu szczawiowego wynoszàcej

oko∏o 5% ró˝nica pomi´dzy wynikami z dwóch równolegle prowadzonych analiz na tej samej próbce

nie powinna przekraczaç wartoÊci bezwzgl´dnej

0,15%.

6.3. Przelaç wodny roztwór do zlewki o pojemnoÊci

600 ml i usunàç obecny jeszcze czterochlorek w´gla przez ogrzewanie roztworu do wrzenia.

6.4. Dodaç 50 ml roztworu octanu amonu (4.1), doprowadziç roztwór do wrzenia (5.9) i wmieszaç 10 ml

goràcego roztworu chlorku wapnia (4.2) do wrzàcego roztworu; pozwoliç wytràciç si´ osadowi.

4.50179 oznacza wspó∏czynnik przeliczeniowy kwasu

szczawiowego.

8. PowtarzalnoÊç

9. Identyfikowanie

9.1. Zasady

Kwas szczawiowy i/lub szczawiany wytràcane sà

w postaci szczawianu wapnia i rozpuszczane w kwasie siarkowym. Do roztworu dodaje si´ niewielkà

iloÊç roztworu nadmanganianu potasu, który odbarwia si´ i powoduje tworzenie si´ dwutlenku w´gla. Kiedy powsta∏y dwutlenek w´gla przechodzi

przez roztwór wodorotlenku baru, tworzy si´ bia∏y

osad (zm´tnienie) w´glanu baru.

6.5. Sprawdziç, czy wytràcenie osadu jest ca∏kowite,

dodajàc kilka kropli roztworu chlorku wapnia (4.2),

pozostawiç do sch∏odzenia do temperatury pokojowej i nast´pnie wmieszaç do 200 ml etanolu

(4.3); (5.10) pozostawiç do odstania na 30 minut.

9.2. Procedura

6.6. Przesàczyç ciecz przez tygiel z filtrem szklanym

(5.3), przenieÊç osad z ma∏à iloÊcià goràcej wody

(50 do 60°C) do tygla z filtrem szklanym i myç osad

zimnà wodà.

9.2.1. Poddaç próbk´ przeznaczonà do analizy dzia∏aniu opisanemu w punktach od 6.1. do 6.3.; usunie ono ka˝dy obecny Êrodek powierzchniowo

czynny.

6.7. Przemyç osad pi´ç razy ma∏à iloÊcià etanolu (4.3)

i potem pi´ç razy ma∏à iloÊcià eteru etylowego

(4.5) i rozpuÊciç osad w 50 ml goràcego kwasu siarkowego (4.8) przez przeciàganie tego ostatniego

przez szklany filtr tygla pod zmniejszonym ciÊnieniem.

9.2.2. Dodaç na czubku ∏opatki octanu sodu (4.10) do

oko∏o 10 ml roztworu otrzymanego zgodnie

z p. 9.2.1. i zakwasiç roztwór kilkoma kroplami

kwasu octowego lodowatego (4.11).

6.8. PrzenieÊç roztwór bez strat do kolby sto˝kowej

(5.1.1) i miareczkowaç roztworem nadmanganianu potasu (4.7) a˝ do wystàpienia jasnoró˝owego

zabarwienia.

7. Obliczenia

ZawartoÊç kwasu szczawiowego w próbce wyra˝onà

jako procent masowy oblicza si´ z wzoru

A x 4.50179 x 100

% kwasu szczawiowego = —————————

E x 1000

w którym

A oznacza zu˝yty 0.1N roztwór nadmanganianu potasu

zmierzony zgodnie z p. 6.8,

9.2.3. Dodaç 10% roztwór chlorku wapnia (4.2) i przesàczyç. RozpuÊciç osad szczawianu wapnia

w 2 ml kwasu siarkowego (1:1) (4.12).

9.2.4. PrzenieÊç roztwór do probówki i dodaç kroplami

oko∏o 0,5 ml 0.1N roztworu nadmanganianu potasu (4.7) i przesàczyç. Je˝eli szczawian jest

obecny, roztwór traci kolor najpierw stopniowo,

póêniej gwa∏townie.

9.2.5. BezpoÊrednio po dodaniu nadmanganianu potasu umieÊciç odpowiednià szklanà rurk´ z korkiem nad probówkà, ogrzewaç lekko zawartoÊç

i zbieraç powstajàcy dwutlenek w´gla w nasyconym roztworze wodorotlenku baru (4.13). Pojawienie si´ po trzech do pi´ciu minutach mlecznego zm´tnienia w´glanu baru Êwiadczy o obecnoÊci kwasu szczawiowego.

IV. Oznaczanie chloroformu w paÊcie do z´bów

1. Cel i zakres metody

Metoda ta jest stosowana do oznaczania chloroformu w paÊcie do z´bów za pomocà chromatografii

gazowej. Metoda ta jest odpowiednia do oznaczania

chloroformu na poziomie 5% lub poni˝ej.

2. Definicja

ZawartoÊç chloroformu oznaczona tà metodà jest

wyra˝ona jako procent masowy w wyrobie.

3. Zasady

Otrzymuje si´ zawiesin´ pasty do z´bów w mieszaninie dimetyloformamidu/metanolu, do której dodaje si´ znanà iloÊç acetonitrylu jako standard we-

wn´trzny. Po odwirowaniu próby faza ciek∏a jest

analizowana metodà chromatografii gazowej i obliczana jest zawartoÊç chloroformu.

4. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej.

4.1. Porapak Q, Chromosorb 101 lub równowa˝ny,

80 do 100 mesh

4.2. Acetonitryl

4.4. Dimetyloformamid

NoÊnik azot, szybkoÊç przep∏ywu 65 ml/min

Pomocniczy: nastawiç przep∏yw gazów do detektora tak, aby przep∏yw powietrza lub tlenu by∏

pi´ç do dziesi´ciu razy wi´kszy ni˝ wodoru.

6.1.5. Temperatury

dozownik

detektor

piec kolumny

210°C

210°C

175°C

6.2. Przygotowanie próbki

4.5. Metanol

4.6. Roztwór standardu wewn´trznego.

Do 50 ml kolbki miarowej dodaç pipetà 5 ml dimetyloformamidu (4.4.) i dodaç oko∏o 300 mg (Mmg)

acetonitrylu, dok∏adnie odwa˝onego. Uzupe∏niç

do kreski dimetyloformamidem i wymieszaç.

4.7. Roztwór do oznaczania wzgl´dnego wspó∏czynnika odpowiedzi. Do 10 ml kolbki miarowej dodaç

pipetà dok∏adnie 5 ml roztworu wewn´trznego

standardu (4.6.) i dodaç oko∏o 300 mg (M1mg)

chloroformu, dok∏adnie odwa˝onego. Uzupe∏niç

do kreski dimetyloformamidem i wymieszaç.

5. Aparatura i wyposa˝enie

5.1. Waga analityczna

5.2. Chromatograf gazowy z detektorem p∏omieniowo-jonizacyjnym

5.3. Mikrostrzykawka pojemnoÊci 5 do 10 µl i kalibracji

co 0,1 µl

5.4. Pipety ze zbiornikiem gruszkowym pojemnoÊci

1, 4 i 5 ml

5.5. Kolby miarowe 10 i 50 ml

5.6. Probówki, oko∏o 20 ml, z nakr´tkà, Sovirel France

nr 20 lub równowa˝ne. Nakr´tka ma wewn´trznà

p∏ytk´ uszczelniajàcà, pokrytà z jednej strony teflonem

5.7. Wirówka.

6. Procedura

6.1. Odpowiednie warunki chromatografii gazowej

d∏ugoÊç

Êrednica wewn´trzna

Êrednica zewn´trzna

6.1.4. Gazy

6.1.6. SzybkoÊç przesuwu papieru: oko∏o 100 cm na godzin´.

4.3. Chloroform

6.1.1. Materia∏ kolumny

Poz. 107

szk∏o

150 cm

4 mm

6 mm

6.1.2. Wype∏niç kolumn´ wype∏nieniem Porapak Q,

Chromosorb 101 lub równowa˝nym 80 do

100 mesh (4.1.) z pomocà wibratora.

6.1.3. Detektor p∏omieniowo-jonizacyjny: nale˝y nastawiç jego czu∏oÊç tak, aby przy wprowadzeniu

3 µl roztworu wed∏ug 4.7 wysokoÊç piku acetonitrylu wynosi∏a oko∏o trzech czwartych pe∏nego

zakresu wysokoÊci piku.

Pobraç próbk´ do analizy z nieotwieranej tubki.

Usunàç jednà trzecià zawartoÊci, za∏o˝yç z powrotem nakr´tk´ na tub´, wymieszaç starannie w tubie

i nast´pnie pobraç próbk´ analitycznà.

6.3. Oznaczenie

6.3.1. Do probówki z nakr´tkà (5.6.) odwa˝yç 6 do

7 g (Mog) z dok∏adnoÊcià do 10 mg pasty do z´bów, przygotowanej zgodnie z punktem 6.2, i dodaç trzy ma∏e szklane ziarenka.

6.3.2. Do probówki dodaç pipetà dok∏adnie 5 ml roztworu wewn´trznego standardu (4.6.), 4 ml dimetyloformamidu (4.4.) i 1 ml metanolu (4.5.),

zamknàç probówk´ i wymieszaç.

6.3.3. Wytrzàsnàç zamkni´tà probówk´ w mechanicznej wytrzàsarce w ciàgu pó∏ godziny i odwirowaç

jà w ciàgu 15 minut z takà szybkoÊcià, aby otrzymaç wyraêny rozdzia∏ faz. Uwaga: czasami zdarza si´, ˝e faza ciek∏a jest m´tna po wirowaniu.

Pewnà popraw´ mo˝na uzyskaç przez: dodanie

1 do 2 g chlorku sodowego do fazy ciek∏ej, pozostawienie do odstania i ponowne odwirowanie.

6.3.4. Wprowadziç do chromatografu 3 µl tego roztworu (6.3.3.) w warunkach opisanych w punkcie 6.1.

Powtórzyç t´ operacj´ w warunkach opisanych

powy˝ej, mo˝na podaç nast´pujàce czasy retencji jako wartoÊci orientacyjne

Metanol

Êrednio 1 minuta

Acetonitryl

Êrednio 2—5 minut

Chloroform

Êrednio 6 minut

Dimetyloformamid

>15 minut

6.3.5. Oznaczenie wzgl´dnego wspó∏czynnika odpowiedzi. Wprowadziç 3 µl roztworu (4.7.) dla oznaczenia tego wspó∏czynnika. Powtórzyç operacj´.

Oznaczyç wzgl´dny wspó∏czynnik odpowiedzi

codziennie.

7. Obliczenia

7.1. Obliczenie wzgl´dnej odpowiedzi

7.1.1. Zmierzyç wysokoÊç i szerokoÊç w po∏owie wysokoÊci pików acetonitrylu i chloroformu i obliczyç

powierzchnie obu pików, zgodnie z wzorem: wysokoÊç x szerokoÊç w po∏owie wysokoÊci.

7.1.2. Oznaczyç powierzchnie pików acetonitrylu

i chloroformu w chromatogramie, otrzymanym

zgodnie z punktem 6.3.5., i obliczyç wzgl´dnà odpowiedê fs za pomocà nast´pujàcego wzoru

Poz. 107

7.2.2. Obliczyç zawartoÊç chloroformu w paÊcie do z´bów za pomocà nast´pujàcego wzoru

As x Mi

As x M

%X = —————— x 100 % = ————————

fs x MSX x Ai

fs x Ai x M0 x 100

As x Mi As x 1/10 M

fs = ———— = ——————

Ms x Ai

Ai x M1

w którym

fs

— wspó∏czynnik wzgl´dnej odpowiedzi dla chloroformu,

As — powierzchnia piku chloroformu

(6.3.5.),

Ai

— powierzchnia piku acetonitrylu

(6.3.5.),

Ms — iloÊç chloroformu w mg na 10 ml

roztworu omówionego w punkcie

6.3.5. (= M1),

Mi — iloÊç acetonitrylu w mg na 10 ml

roztworu omówionego w punkcie

6.3.5. (= 1/10 M).

Obliczyç Êrednià z otrzymanych wyników.

7.2. Obliczenie zawartoÊci chloroformu

w którym

%X — zawartoÊç chloroformu w paÊcie do

z´bów wyra˝ona jako procent wagowy,

As — powierzchnia piku chloroformu

(6.3.5.),

Ai

— powierzchnia piku acetonitrylu

(6.3.5.),

MSX — masa w mg próbki omówionej

w punkcie 6.3.1. (=1 000 x M0),

Mi — iloÊç acetonitrylu w mg na 10 ml

roztworu otrzymanego zgodnie

z punktem 6.3.2. (=1/10 M).

Obliczyç Êrednià oznaczonà zawartoÊç

i przedstawiç wynik z dok∏adnoÊcià do 0,1%.

8. PowtarzalnoÊç

7.2.1. Obliczyç zgodnie z punktem 7.1.1. powierzchnie

pików chloroformu i acetonitrylu na chromatogramie otrzymanym w procedurze opisanej

w punkcie 6.3.4.

Dla zawartoÊci chloroformu wynoszàcej oko∏o 3%

ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch równoleg∏ych

oznaczeƒ wykonanych dla tej samej próbki nie powinna przekroczyç bezwzgl´dnej wartoÊci 0,3%.

V. Oznaczanie cynku

1. Cel i zakres metody

Metoda ta jest odpowiednia do oznaczania cynku

w kosmetykach, wyst´pujàcego jako chlorek, siarczan lub 4-hydroksybenzenosulfonian lub jako po∏àczenie kilku z tych soli cynkowych.

2. Definicja

ZawartoÊç cynku w próbce jest oznaczana grawimetrycznie jako bis (tlenek 2-metylo-8-chinolilowy)

i wyra˝ana jako procent masowy cynku w próbce.

3. Zasada

Cynk znajdujàcy si´ w roztworze jest w Êrodowisku

kwaÊnym wytràcany jako bis (tlenek 2-metylo-8-chinolilowo) cynkowy. Po odsàczeniu osad suszy si´

i wa˝y.

4. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej.

4.6. 0,2 M roztwór octanu amonu.

RozpuÊciç 15,4 g octanu amonu (4.3.) w wodzie destylowanej w kolbie miarowej 1 000 ml, uzupe∏niç

wodà do kreski i wymieszaç.

4.7. Roztwór 2-metylochinolin-8-olu.

RozpuÊciç 5 g 2-metylochinolin-8-olu w 12 ml kwasu octowego lodowatego i nast´pnie przenieÊç

z destylowanà wodà do 1 000 ml kolby. Rozcieƒczyç wodà do kreski i wymieszaç.

5. Aparatura i wyposa˝enie

5.1. Kolby miarowe, 100 i 1 000 ml

5.2. Zlewki, 400 ml

5.3. Cylindry miarowe, 50 i 150 ml

5.4. Pipety kalibrowane, 10 ml

5.5. Tygle z filtrem G-4

5.6. Kolby pró˝niowe, 500 ml

4.1. 25% (m/m) st´˝ony amoniak; d420 = 0,91

5.7. Wodna pompa pró˝niowa

4.2. Lodowaty kwas octowy

5.8. Termometr kalibrowany od 0 do 100°C

4.3. Octan amonu

5.9. Eksykator z odpowiednim Êrodkiem odwadniajàcym i wskaênikiem wilgotnoÊci, np. ˝elem krzemionkowym lub równorz´dnym

4.4. 2-metylochinolin-8-ol

4.5. 6% (m/v) roztwór amoniaku.

PrzenieÊç 240 g st´˝onego amoniaku (4.1.) do

1 000 ml kolby miarowej, uzupe∏niç wodà destylowanà do kreski i wymieszaç.

5.10. Piec do suszenia z temperaturà uregulowanà na

150±2°C

5.11. Pehametr

5.12. Ogrzewana p∏ytka

5.13. Bibu∏a filtracyjna, firmy Whatman nr 4 lub równorz´dna.

6. Procedura

6.1. Do zlewki pojemnoÊci 400 ml zwa˝yç 5 do

10 g (M gramów) analizowanej próbki, zawierajàcej oko∏o 50 do 100 mg cynku, dodaç 50 ml wody

destylowanej i wymieszaç.

6.1.1. Przesàczyç, jeÊli potrzeba, z pomocà pompy

pró˝niowej, zachowaç przesàcz.

6.1.2. Powtórzyç operacj´ ekstrakcji z dalszymi 50 ml

wody destylowanej. Przesàczyç i po∏àczyç przesàcza.

6.2. Dla ka˝dych 10 mg cynku, znajdujàcych si´ w roztworze (6.1.2.), dodaç 2 ml roztworu 2-metylochinolin-8-olu (4.7.) i wymieszaç.

6.3. Rozcieƒczyç mieszanin´ 150 ml wody destylowanej, doprowadziç temperatur´ mieszaniny do

60°C (5.12.) i dodaç 45 ml 0,2 M roztworu octanu

amonu (4.6.), stale mieszajàc.

6.4. Doprowadziç pH roztworu do 5,7—5,9, dodawaç

mieszajàc 6% roztwór amoniaku (4.5.), pH roztworu zmierzyç pehametrem.

6.5. Odstawiç roztwór na 30 minut. Przesàczyç z pomocà wodnej pompy pró˝niowej przez tygiel z filtrem

G-4, który wysuszono uprzednio (150°C) i zwa˝ono

Poz. 107

po sch∏odzeniu (M0 gramów) i przemyç osad

150 ml wody destylowanej o temperaturze 95°C.

6.6. UmieÊciç tygiel z filtrem w piecu suszàcym o temperaturze nastawionej na 150°C i suszyç w ciàgu

jednej godziny.

6.7. Wyjàç filtr z pieca, umieÊciç w eksykatorze (5.9) i —

po sch∏odzeniu do temperatury pokojowej —

oznaczyç mas´ (M1 gramów).

7. Obliczenie

Obliczyç zawartoÊç cynku w próbce jako procent masowy (% m/m) za pomocà nast´pujàcego wzoru

(M1– M0) x 17,12

% cynku = ————————

M

w którym

M — masa w gramach próbki pobranej do

analizy wed∏ug 6.1.,

M0 — masa w gramach pustego i suchego tygla

z filtrem (6.5.),

M1 — masa w gramach tygla z filtrem i osadem

(6.7.).

8. PowtarzalnoÊç

Dla zawartoÊci cynku oko∏o 1% (m/m) ró˝nica mi´dzy wynikami dwu równoleg∏ych oznaczeƒ, wykonywanych dla tej samej próbki, nie powinna przekraczaç bezwzgl´dnej wartoÊci 0,1%.

VI. Identyfikacja i oznaczanie kwasu 4-hydroksybenzenosulfonowego

4.6. Bromek potasu

1. Cel i zakres metody

Metoda jest odpowiednia do identyfikacji i oznaczania kwasu 4-hydroksybenzenosulfonowego w kosmetykach takich, jak aerozole i p∏yny do twarzy.

2. Definicja

ZawartoÊç kwasu 4-hydroksybenzenosulfonowego,

oznaczona zgodnie z tà metodà, jest wyra˝ona jako

procent wagowy bezwodnego 4-hydroksybenzenosulfonianu cynku w wyrobie.

3. Zasada

Próbka analityczna zostaje zat´˝ona pod zmniejszonym ciÊnieniem, rozpuszczona w wodzie i oczyszczona przez ekstrakcj´ chloroformem. Kwas 4-hydroksybenzenosulfonowy oznacza si´ jodometrycznie na cz´Êci przesàczonego roztworu wodnego.

4. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej.

4.1. 36% (m/m)

d420 = 1,18

st´˝ony

4.2. Chloroform

4.3. Butan-1-ol

4.4. Kwas octowy lodowaty

4.5. Jodek potasu

kwas

chlorowodorowy

4.7. W´glan sodu

4.8. Kwas sulfanililowy

4.9. Azotyn sodu

4.10. 0,1 N bromian potasu

4.11. 0,1 N roztwór tiosiarczanu sodu

4.12. 1% (m/v) wodny roztwór skrobi

4.13. 2% (m/v) wodny roztwór w´glanu sodu

4.14. 4,5% (m/v) wodny roztwór azotynu sodu

4.15. 0,05% (m/v) roztwór ditizonu w chloroformie

4.16. Roztwór rozwijajàcy : butan-1-ol/kwas octowy lodowaty/woda (4:1:5 cz´Êci obj´toÊciowych); po

zmieszaniu w rozdzielaczu oddzieliç dolnà faz´

4.17. Odczynnik Pauly’ego: rozpuÊciç 4,5 g kwasu sulfanililowego (4.8.) w 45 ml st´˝onego kwasu

chlorowodorowego (4.1.) ogrzewajàc i rozcieƒczyç roztwór wodà do 500 ml. Sch∏odziç 10 ml

roztworu w naczyniu z wodà i lodem i dodaç,

mieszajàc, 10 ml zimnego roztworu azotynu sodu (4.14.). Odstawiç roztwór na 15 minut w temperaturze 0°C (w tej temperaturze roztwór jest

trwa∏y w ciàgu jednego do trzech dni) i — bezpoÊrednio przed spryskiwaniem (7.5.) — dodaç 20

ml roztworu w´glanu sodu (4.13.).

4.18. Gotowe przygotowane p∏ytki celulozowe do

chromatografii

cienkowarstwowej

wielkoÊç

20 x 20 cm, gruboÊç warstwy adsorbenta 0,25 mm.

5. Aparatura i wyposa˝enie

5.1. Okràg∏odenne kolby ze szlifowanym korkiem

szklanym, 100 ml

5.2. Rozdzielacz, 100 ml

5.3. Kolba sto˝kowa ze szlifowanym korkiem szklanym,

250 ml

5.4. Biureta, 25 ml

5.5. Pipety ze zbiornikiem gruszkowym, 1, 2 i 10 ml

5.6. Pipeta kalibrowana, 5 ml

5.7. Mikrostrzykawka, 10 µl z kalibracjà co 0,1 µl

5.8. Termometr kalibrowany od 0 do 100°C

5.9. ¸aênia wodna z elementem grzewczym

5.10. Piec do suszenia, dobrze przewietrzany i nastawiony na temperatur´ 80°C

5.11. Typowe urzàdzenie do wykonania chromatografii

cienkowarstwowej.

6. Przygotowanie próbki

W opisanej poni˝ej metodzie identyfikacji i oznaczania kwasu hydroksybenzenosulfonowego w aerozolach u˝ywana jest pozosta∏oÊç otrzymana przez usuni´cie z pojemnika aerozolowego rozpuszczalników

i propelentów, które wyparowujà pod normalnym ciÊnieniem.

7. Identyfikacja

7.1. NanieÊç za pomocà mikrostrzykawki (5.7.) po

5 µl pozosta∏oÊci (6) lub próbki w ka˝dym z szeÊciu

punktów na linii poczàtkowej w odleg∏oÊci 1 cm od

dolnej kraw´dzi p∏ytki do chromatografii cienkowarstwowej (4.18.).

7.2. UmieÊciç p∏ytk´ w komorze rozwijajàcej, która ju˝

zawiera roztwór rozwijajàcy (4.16.) i rozwijaç do

osiàgni´cia przez czo∏o rozpuszczalnika odleg∏oÊci

15 cm od linii poczàtkowej.

7.3. Wyjàç p∏ytk´ z roztworu rozwijajàcego i wysuszyç

w 80°C do momentu, kiedy opary kwasu octowego

nie b´dà wyczuwalne. Spryskaç p∏ytk´ roztworem

w´glanu sodu (4.13.) i wysuszyç na powietrzu.

7.4. Przykryç po∏ow´ p∏ytki szklanà p∏ytkà i spryskaç

nieprzykrytà cz´Êç 0,05% roztworem ditizonu

(4.15.). Pojawienie si´ purpurowo-czerwonych

plam na chromatogramie wskazuje na obecnoÊç

jonów cynku.

7.5. Przykryç napryskanà cz´Êç p∏ytki szklanà p∏ytkà

i spryskaç pozosta∏à cz´Êç odczynnikiem Pau-

Poz. 107

ly’ego (4.17.). Na obecnoÊç kwasu 4-hydroksybenzenosulfonowego wskazuje pojawienie si´ ˝ó∏to-bràzowych plam o wartoÊci Rf oko∏o 0,26, podczas

gdy ˝ó∏ta plama o wartoÊci Rf oko∏o 0,45 na chromatogramie wskazuje na obecnoÊç kwasu 3-hydroksybenzenosulfonowego.

8. Oznaczenie

8.1. Do okràg∏odennej kolby pojemnoÊci 100 ml odwa˝yç 10 g próbki lub pozosta∏oÊci (6) i odparowaç

prawie do sucha pod pró˝nià w wyparce obrotowej na ∏aêni wodnej o temperaturze 40°C.

8.2. Wprowadziç pipetà do kolby 10 ml (V1 ml) wody

i rozpuÊciç pozosta∏oÊç po odparowaniu (8.1.)

przez ogrzewanie.

8.3. IloÊciowo przenieÊç roztwór do rozdzielacza (5.2.)

i ekstrahowaç wodny roztwór dwukrotnie porcjami po 20 ml chloroformu (4.2.). Po ka˝dej ekstrakcji odrzucaç faz´ chloroformowà.

8.4. Przesàczyç wodny roztwór przez karbowany sàczek. Zale˝nie od oczekiwanej zawartoÊci kwasu

hydroksybenzenosulfonowego przenieÊç pipetà

1,0 lub 2 ml (V2) przesàczu do 250 ml kolby sto˝kowej (5.3.) i rozcieƒczyç wodà do 75 ml.

8.5. Dodaç 2,5 ml 36% kwasu chlorowodorowego (4.1.)

i 2,5 g bromku potasu (4.6.), zmieszaç i doprowadziç temperatur´ roztworu do 50°C z pomocà ∏aêni

wodnej.

8.6. Dodawaç z biurety 0,1 N roztworu bromianu potasu (4.10.) a˝ roztwór, stale o temperaturze 50°C,

stanie si´ ˝ó∏ty.

8.7. Dodaç dalsze 3,0 ml roztworu bromianu potasu

(4.10.), zamknàç kolb´ korkiem i pozostawiç na

10 minut w ∏aêni wodnej o temperaturze 50°C. JeÊli po 10 minutach roztwór straci swojà barw´, dodaç dalsze 2,0 ml roztworu bromianu potasu

(4.10.), zamknàç kolb´ korkiem i ogrzewaç przez

10 minut w ∏aêni wodnej, utrzymywanej w temperaturze 50°C. Zanotowaç ca∏kowità iloÊç dodanego

roztworu bromianu potasu (a).

8.8. Sch∏odziç roztwór do temperatury pokojowej, dodaç 2 g jodku potasu (4.5.) i wymieszaç.

8.9. Odmiareczkowaç powsta∏y jod 0,1 N roztworem

tiosiarczanu sodu (4.11.). Przy koƒcu miareczkowania dodaç kilka kropli roztworu skrobi (4.12.) jako

wskaênika. Zanotowaç iloÊç u˝ytego tiosiarczanu

sodu (b).

9. Obliczenie

Obliczyç zawartoÊç hydroksybenzenosulfonianu

cynku w próbce lub pozosta∏oÊci (6) jako procent

masowy (m/m) za pomocà nast´pujàcego wzoru

(a – b) x V1 x 0,00514 x 100

% (m/m) hydroksybenzenosulfonianu cynku = —————————————

m x V2

w którym

a

— ca∏kowita iloÊç w mililitrach dodanego

0,1 N roztworu bromianu potasu (8.7.),

b

— iloÊç w mililitrach 0,1 N roztworu tiosiarczanu sodu (4.11.) u˝ytego do odmiareczkowania (8.9.),

m

V1

V2

— 574 —

— iloÊç analizowanego produktu lub pozosta∏oÊci wyra˝ona w miligramach

(8.1.),

— obj´toÊç roztworu otrzymanego wed∏ug 8.2. wyra˝ona w mililitrach,

— obj´toÊç rozpuszczonej pozosta∏oÊci

po odparowaniu u˝ytej do analizy

(8.4.) wyra˝ona w mililitrach.

W przypadku aerozoli wynik pomiaru w %

(m/m) pozosta∏oÊci (6) musi byç wyra˝ony

w odniesieniu do oryginalnego wyrobu. W celu wykonania tej zamiany podano zasady pobierania próbek aerozoli.

10. PowtarzalnoÊç

Dla zawartoÊci oko∏o 5% hydroksybenzenosulfonianu cynku ró˝nica mi´dzy wynikami dwu oznaczeƒ, przeprowadzonych równolegle dla tej samej

Poz. 107

próbki, nie powinna przekraczaç bezwzgl´dnej wartoÊci 0,5%.

11. Interpretacja wyników

Maksymalna zawartoÊç 4-hydroksybenzenosulfonianu cynku w p∏ynach do twarzy i dezodorantach

wynosi 6% (m/m). Sformu∏owanie to oznacza, ˝e

obok zawartoÊci kwasu hydroksybenzenosulfonowego nale˝y oznaczyç zawartoÊç cynku. Pomno˝enie obliczonej zawartoÊci hydroksybenzenosulfonianu cynku (9) przez wspó∏czynnik 0,1588 daje minimalnà zawartoÊç cynku w % (m/m), która teoretycznie musi si´ znajdowaç w wyrobie w zwiàzku

z oznaczonà zawartoÊcià kwasu hydroksybenzenosulfonowego. ZawartoÊç cynku — rzeczywiÊcie

oznaczona grawimetrycznie — mo˝e jednak byç

wy˝sza, poniewa˝ chlorek cynku i siarczan cynku

mogà byç równie˝ u˝ywane w kosmetykach.

VII. Identyfikowanie Êrodków utleniajàcych

i oznaczanie nadtlenku wodoru

w kosmetykach do piel´gnacji w∏osów

CEL I ZAKRES

Jodometryczne oznaczanie nadtlenku wodoru w kosmetykach jest mo˝liwe jedynie w przypadku nieobecnoÊci innych Êrodków utleniajàcych, które uwalniajà

jod z jodków. W konsekwencji konieczne jest przed jodometrycznym oznaczaniem nadtlenku wodoru wykrycie i zidentyfikowanie innych obecnych Êrodków utleniajàcych. Identyfikacja ta dzieli si´ na dwa etapy

pierwszy obejmuje nadsiarczany, bromiany i nadtlenek

wodoru, a drugi nadtlenek baru.

A. IDENTYFIKOWANIE NADSIARCZANÓW, BROMIANÓW I NADTLENKU WODORU

1. Zasada

Nadsiarczan sodu, nadsiarczan potasu i nadsiarczan

amonu oraz bromian potasu, bromian sodu i nadtlenek wodoru — pochodzàce lub nie z nadtlenku baru

— sà identyfikowane przez bibu∏owà chromatografi´ zst´pujàcà, z zastosowaniem dwóch rozpuszczalników rozwijajàcych.

2. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej.

2.1 0,5% (m/v) wodne roztwory nast´pujàcych zwiàzków

2.1.1. Nadsiarczan sodu

2.1.2. Nadsiarczan potasu

2.1.3. Nadsiarczan amonu

2.1.4. Bromian potasu

2.1.5. Bromian sodu

2.1.6. Nadtlenek wodoru

2.2. Rozpuszczalnik rozwijajàcy A, etanol 80% (v/v)

2.3. Rozpuszczalnik rozwijajàcy B, benzen - metanol - 3-metylobutan-1-ol - woda (34:38:18:10 obj.)

2.4. Ârodek wywo∏ujàcy A, 10% (m/v) wodny roztwór

jodku potasu

2.5. Ârodek wywo∏ujàcy B, 1% (m/v) wodny roztwór

skrobi

2.6. Ârodek wywo∏ujàcy C, 10% (m/m) kwas solny

2.7. 4 N kwas solny

3. Aparatura i wyposa˝enie

3.1. Bibu∏a chromatograficzna (Whatman Nr 3 i 4 lub

ich równowa˝niki)

3.2. Mikropipeta, 1 µl

3.3. Kolba miarowa, 100 ml

3.4. Sàczki karbowane

3.5. Aparatura do zst´pujàcej chromatografii bibu∏owej

4. Przygotowanie próbki

4.1. Wyroby rozpuszczalne w wodzie

Przygotowaç po dwa roztwory ka˝dej próbki przez

rozpuszczenie 1 g i 5 g wyrobu kolejno w 100 ml

wody. Pobraç po 1 ml ka˝dego z tych roztworów do

analizy metodà chromatografii bibu∏owej opisanà

w punkcie 5.

4.2. Wyroby s∏abo rozpuszczalne w wodzie

Odwa˝yç 1 g i 5 g próbki i zawiesiç w 50 ml wody,

uzupe∏niç do 100 ml wodà w obu przypadkach

i wymieszaç. Przesàczyç obie dyspersje przez karbowany lejek (3.4.) i pobraç 1 µl ka˝dego filtratu do

analizy metodà chromatografii bibu∏owej opisanej

w punkcie 5.

4.3. Kremy

Zawiesiç 5 g i 20 g ka˝dego wyrobu w 100 ml wody i zastosowaç dyspersje do wykonania analizy

metodà chromatografii bibu∏owej opisanà w punkcie 5.

5. Metoda

Poz. 107

B. IDENTYFIKOWANIE NADTLENKU BARU

1. Zasada

Nadtlenek baru jest identyfikowany na podstawie

powstawania nadtlenku wodoru po zakwaszeniu

próbki (A.4.2.) i obecnoÊci jonu baru

5.1. UmieÊciç odpowiednià iloÊç rozpuszczalników

A (2.2.) i B (2.3.) w dwóch oddzielnych komorach

chromatograficznych w celu przeprowadzenia

zst´pujàcej chromatografii bibu∏owej. Nasycaç komory chromatograficzne oparami rozpuszczalników w ciàgu co najmniej 24 godzin.

— w nieobecnoÊci nadsiarczanów (A) przez dodanie

rozcieƒczonego kwasu siarkowego do cz´Êci kwaÊnego roztworu próbki (B.4.1.), w wyniku czego

powstaje bia∏y osad siarczanu baru. ObecnoÊç jonów baru w próbce (B.4.1.) jest ponownie potwierdzona metodà chromatografii bibu∏owej wed∏ug metody opisanej poni˝ej (B.5.),

5.2. NanieÊç po 1 µl jednego roztworu próbki i jednego

roztworu odniesienia przygotowanych wed∏ug

opisu w punkcie 4 i 2.1. w ka˝dym punkcie startowym paska bibu∏y chromatograficznej (Whatman

Nr 3 lub równowa˝nik) d∏ugoÊci 40 cm i szerokoÊci

20 cm (3.1.) lub innego odpowiedniego formatu

i odparowaç rozpuszczalnik na powietrzu.

— jeÊli równoczeÊnie w próbce obecne sà nadtlenek

baru i nadsiarczany (B.4.2.) przez poddanie stapianiu pozosta∏oÊci z roztworu (B.4.2.) w Êrodowisku alkalicznym, po rozpuszczeniu w kwasie solnym, obecnoÊç jonów baru w roztworze stopu

(B.4.2.3.) stwierdza si´ metodà chromatografii bibu∏owej i/lub przez wytràcenie osadu siarczanu

baru.

5.3. UmieÊciç pasek chromatograficzny (5.2.) w komorze chromatograficznej z rozpuszczalnikiem rozwijajàcym A (5.1.) i rozwijaç do chwili, kiedy czo∏o

rozpuszczalnika osiàgnie odleg∏oÊç 35 cm (oko∏o

15 godzin).

2. Odczynniki

5.4. Powtórzyç procedur´ opisanà w punkcie 5.2. i 5.3.

z u˝yciem bibu∏y chromatograficznej (Whatman

Nr 4 lub równowa˝nik) (3.1.) i rozpuszczalnikiem

rozwijajàcym B. Rozdzia∏ chromatograficzny prowadziç do chwili, kiedy czo∏o rozpuszczalnika osiàgnie odleg∏oÊç 35 cm (oko∏o pi´ciu godzin).

2.4. 4 N kwas siarkowy

5.5. Po rozwini´ciu wyjàç chromatogramy z komory

i wysuszyç na powietrzu.

5.6. Wywo∏aç plamy na chromatogramie przez spryskanie go kolejno

5.6.1. Ârodkiem wywo∏ujàcym A (2.4.) i nast´pnie po

krótkim czasie Êrodkiem wywo∏ujàcym B (2.5.).

Plamy nadsiarczanów pojawià si´ pierwsze na

chromatogramie, a nast´pnie wywo∏ane zostajà

plamy nadtlenku wodoru.

Obrysowaç plamy o∏ówkiem.

5.6.2. Ârodkiem wywo∏ujàcym C (2.6.) chromatogramy

otrzymane zgodnie z opisem w punkcie 5.6.1.;

szaroniebieskie plamy na chromatogramie

wska˝à na obecnoÊç bromianów.

5.7. W opisanych powy˝ej warunkach w∏aÊciwych dla

rozpuszczalników rozwijajàcych A (2.2.) i B (2.3.),

wartoÊci Rf dla substancji odniesienia (2.1.) sà

w przybli˝eniu nast´pujàce

roztwór rozwijajàcy A (2.2.) roztwór rozwijajàcy B (2.3.)

nadsiarczan sodu 0,40

0,10

nadsiarczan potasu 0,40

0,02 + 0,05

nadsiarczan amonu 0,50

0,10 + 0,20

bromian sodu

0,40

0,20

bromian potasu

0,40

0,10 + 0,20

nadtlenek wodoru 0,80

0,80

2.1. Metanol

2.2. 36% (m/m) st´˝ony kwas solny

2.3. 6 N kwas solny

2.5. Sól sodowa kwasu rodyzonowego (3,4,5,6-tetraoksocykloheksen-1,2-diolu)

2.6. Chlorek baru (BaCl2 x 2H2O)

2.7. Bezwodny w´glan sodu

2.8. 1% (m/v) wodny roztwór chlorku baru

2.9. Rozpuszczalnik rozwijajàcy zawierajàcy metanol,

st´˝ony kwas solny (st´˝enie 36%) i wod´

(80:10:10 obj.)

2.10. Ârodek wywo∏ujàcy, 0,1% (m/v) wodny roztwór

soli disodowej kwasu rodyzonowego, Êwie˝o

przygotowany bezpoÊrednio przed u˝yciem.

3. Aparatura i wyposa˝enie

3.1. Mikropipeta, 5 µl

3.2. Tygle platynowe

3.3. Kolby miarowe, 100 ml

3.4. Bibu∏a chromatograficzna firmy Schleicher and

Schull 2043b lub równowa˝na. Bibu∏´ oczyszcza

si´ przez pozostawienie jej na noc w komorze chromatograficznej (A.3.5.) zawierajàcej rozpuszczalnik

rozwijajàcy (B.2.9.) i nast´pnie suszy.

3.5. Karbowany sàczek bibu∏owy

3.6. Aparatura do zst´pujàcej chromatografii bibu∏owej

4. Przygotowanie próbki

4.1. Wyroby niezawierajàce nadsiarczanów

4.1.1. Zawiesiç 2 g wyrobu w 50 ml wody i doprowadziç kwasem solnym (B.2.3.) pH dyspersji do

wartoÊci oko∏o 1.

4.1.2. Za pomocà wody przenieÊç dyspersj´ do 100 ml

kolby miarowej, uzupe∏niç wodà do kreski i wymieszaç. U˝ywaç tej dyspersji do analizy metodà

chromatografii bibu∏owej opisanej w punkcie 5

i do identyfikowania obecnoÊci baru przez wytràcanie siarczanu.

4.2. Wyroby zawierajàce nadsiarczany.

4.2.1. Zawiesiç 2 g wyrobu w 100 ml wody i przesàczyç.

4.2.2. Do wysuszonej pozosta∏oÊci dodaç siedem do

dziesi´ciu razy wi´cej wagowo w´glanu sodu

(B.2.7.), wymieszaç i stapiaç mieszanin´ w tyglu

platynowym (B.3.2.) w ciàgu pó∏ godziny.

4.2.3. Sch∏odziç do temperatury pokojowej, rozpuÊciç

stop w 50 ml wody i przesàczyç (B.3.5.).

4.2.4. RozpuÊciç pozosta∏oÊç ze stopu w kwasie solnym (B.2.3.) i uzupe∏niç wodà do 100 ml. U˝ywaç

tego roztworu do analizy metodà chromatografii

bibu∏owej opisanà w punkcie 5 i do identyfikowania obecnoÊci baru przez wytràcanie siarczanu.

5. Metoda

5.1. UmieÊciç odpowiednià iloÊç rozpuszczalnika rozwijajàcego (B.2.9.) w komorze do zst´pujàcej chromatografii bibu∏owej i wysycaç komor´ w ciàgu co

najmniej 15 godzin.

5.2. Na kawa∏ku bibu∏y chromatograficznej — przygotowanej tak jak opisano w punkcie B.3.4. — nanosiç po 5 µl ka˝dego roztworu przygotowanego wed∏ug punktu B.4.1.2. i B.4.2.4. i roztworu odniesienia B.2.8. w trzech punktach startowych.

5.3. Wysuszyç bibu∏´ z naniesionymi próbkami i roztworem odniesienia na powietrzu. Rozwijaç chromatogram do chwili, kiedy czo∏o rozpuszczalnika

osiàgnie 30 cm.

5.4. Wyjàç chromatogram z komory i wysuszyç na powietrzu.

5.5. Wywo∏aç plamy na chromatogramie przez spryskanie bibu∏y Êrodkiem wywo∏ujàcym (B.2.10.).

W przypadku obecnoÊci baru pojawiajà si´ na

chromatogramie czerwone plamy o wartoÊci Rf

oko∏o 0,10.

C. OZNACZANIE NADTLENKU WODORU

1. Zasada

Jodometryczne oznaczanie nadtlenku wodoru polega na nast´pujàcej reakcji

H2O2

+ 2H+ + 2J-

→ J2 + 2H2O

Przemiana ta zachodzi powoli, lecz mo˝na jà przyspieszyç przez dodatek molibdenianu amonu. IloÊç

powsta∏ego jodu jest oznaczona miareczkowo tiosiarczanem sodu i stanowi miar´ zawartoÊci nadtlenku wodoru.

2. Definicja

ZawartoÊç nadtlenku wodoru oznaczona w sposób

opisany poni˝ej jest wyra˝ona jako procent masowy

(%m/m) wyrobu.

Poz. 107

3. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej

3.1. 2 N kwas siarkowy

3.2. Jodek potasu

3.3. Molibdenian amonu

3.4. 0,1 N tiosiarczan sodu

3.5. 10% (m/v) roztwór jodku potasu, Êwie˝o przygotowany bezpoÊrednio przed u˝yciem

3.6. 20% (m/v) roztwór molibdenianu amonu

3.7. 1% (m/v) roztwór skrobi

4. Aparatura i wyposa˝enie

4.1. Zlewki, 100 ml

4.2. Biureta, 50 ml

4.3. Kolby miarowe, 250 ml

4.4. Cylindry miarowe, 25 i 100 ml

4.5. Pipety z jednym oznaczeniem obj´toÊci, 10 ml

4.6. Kolby sto˝kowe, 250 ml

5. Metoda

5.1. Odwa˝yç oko∏o 10 g (m gramów) wyrobu zawierajàcego oko∏o 0,6 g nadtlenku wodoru w zlewce

100 ml. PrzenieÊç zawartoÊç zlewki z pomocà wody do kolby miarowej 250 ml, uzupe∏niç wodà do

kreski i wymieszaç.

5.2. Odmierzyç pipetà 10 ml roztworu próbki (5.1.) do

250 ml kolby sto˝kowej (4.6.) i dodawaç kolejno

100 ml 2 N kwasu siarkowego (3.1.), 20 ml roztworu jodku potasu (3.5.) i trzy krople roztworu molibdenianu amonu (3.6.).

5.3. Odmiareczkowaç powsta∏y jod bezzw∏ocznie

0,1 N roztworem tiosiarczanu sodu (3.4.) i bezpoÊrednio przed osiàgni´ciem punktu koƒcowego

dodaç kilka mililitrów roztworu skrobi jako wskaênika (3.7.). Zarejestrowaç zu˝ycie 0,1 N roztworu

tiosiarczanu sodu (3.4.) w mililitrach (V).

5.4. Wykonaç wed∏ug sposobu opisanego w punkcie

5.2. i 5.3. analiz´ Êlepej próby, zast´pujàc 10 ml roztworu próbki 10 ml wody. Zarejestrowaç zu˝ycie

0,1 N roztworu tiosiarczanu sodu w analizie Êlepej

próby (V0 ml).

6. Obliczenie

Obliczyç zawartoÊç nadtlenku wodoru w wyrobie

w procentach masowych (% m/m) wed∏ug nast´pujàcego wzoru

(V–V0) x 1,7008 x 250 x 100

% nadtlenku wodoru = —————————————

=

m x 10 x 1 000

(V—V0) x 4,252

= ————————

m

w którym

m — iloÊç analizowanego wyrobu (5.1.),

V0 — zu˝ycie 0,1 N roztworu tiosiarczanu sodu

do analizy Êlepej próby w mililitrach (5.4.),

V — zu˝ycie 0,1 N roztworu tiosiarczanu sodu

do analizy roztworu próbki w mililitrach

(5.3.).

7. PowtarzalnoÊç

Dla wyrobu zawierajàcego oko∏o 6% (m/m) nadtlenku wodoru ró˝nica pomi´dzy wynikami dwóch ozna-

Poz. 107

czeƒ przeprowadzonych równolegle dla tej samej

próbki nie powinna przekraczaç wartoÊci bezwzgl´dnej 0,2%.

VIII. Identyfikowanie i oznaczanie azotynów

A. IDENTYFIKOWANIE

1. Cel i zakres

Metoda jest odpowiednia do identyfikowania azotynu w kosmetykach, szczególnie w kremach i pastach.

2. Zasada

Na obecnoÊç azotynu wskazuje powstawanie barwnych pochodnych z fenylohydrazonem aldehydu 2-aminobenzoesowego (Nitrin®).

3. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej.

3.1. Rozcieƒczony kwas siarkowy; rozcieƒczyç 2 ml st´˝onego kwasu siarkowego (d420 = 1,84) w 11 ml

wody destylowanej.

3.2. Rozcieƒczony kwas solny: rozcieƒczyç 1 ml st´˝onego kwasu solnego (d420 = 1,19) w 11 ml wody destylowanej.

3.3. Metanol

3.4. Roztwór fenylohydrazonu aldehydu 2-aminobenzoesowego (odczynnik Nitrin (®) w metanolu. Odwa˝yç 2,0 g Nitrinu® i przenieÊç iloÊciowo do

100 ml kolby miarowej. Dodaç kroplami 4 ml rozcieƒczonego kwasu solnego (3.2.) i wytrzàsaç.

Uzupe∏niç do kreski metanolem i mieszaç do chwili, a˝ roztwór stanie si´ ca∏kowicie przezroczysty.

Przechowywaç roztwór w bràzowej szklanej butli

(4.3.).

4. Aparatura

4.1. Zlewki, 50 ml

5.4. Po 5 do 10 sekundach zdjàç bibu∏´ filtracyjnà

i obejrzeç jà w Êwietle dziennym. Czerwonawopurpurowe zabarwienie wskazuje na obecnoÊç azotynu. JeÊli zawartoÊç azotynu jest niewielka, czerwonawopurpurowa barwa zmienia si´ w ˝ó∏tà po 5 do

15 sekundach. JeÊli obecne sà du˝e iloÊci azotynu,

taka zmiana barwy zachodzi dopiero po 1 do 2 minut.

6. IntensywnoÊç czerwonawopurpurowej barwy i czas,

który up∏ywa przed jej zmianà na ˝ó∏tà mo˝e byç

wskazówkà do oceny zawartoÊci azotynu w próbce.

B. OZNACZANIE AZOTYNÓW

1. Cel

Metoda opisuje znaczenie azotynów w kosmetykach

2. Definicja

ZawartoÊç azotynów w próbce, oznaczona zgodnie

z tà metodà, jest wyra˝ona w % masowych azotynu

sodu.

3. Zasada

Po rozcieƒczeniu próbki wodà i wyklarowaniu roztworu azotyn obecny w próbce jest poddany reakcji

z sulfaniloamidem i N-1-naftyloetylenodiaminà

i oznacza si´ g´stoÊç optycznà otrzymanej barwy

przy 538 nm.

4. Odczynniki

Wszystkie odczynniki powinny byç czystoÊci analitycznej.

4.3. Butla z bràzowego szk∏a, 125 ml

4.1. Odczynniki klarujàce: odczynniki te nie mogà byç

u˝ywane d∏u˝ej ni˝ w ciàgu tygodnia po przygotowaniu

4.4. P∏ytka szklana, 10x10 cm

4.1.1. Odczynnik I Carreza

4.2. Kolba miarowa, 100 ml

4.5. ¸opatka z tworzywa sztucznego

4.6. Bibu∏a filtracyjna, 10 x 10 cm

5. Procedura

5.1. Rozsmarowaç cz´Êç badanej próbki równomiernie

na p∏ytce szklanej (4.4.), tak aby pokryç powierzchni´ do gruboÊci nie wi´kszej ni˝ 1 cm.

5.2. Zanurzyç cz´Êç arkusza bibu∏y filtracyjnej (4.6.)

w wodzie destylowanej. Po∏o˝yç jà na próbce

i przycisnàç bibu∏´ filtracyjnà ∏opatkà z tworzywa

sztucznego (4.5.).

5.3. Odczekaç oko∏o jednej minuty i nanieÊç na Êrodek

bibu∏y filtracyjnej

Dwie krople rozcieƒczonego kwasu siarkowego

(3.1.) i nast´pnie dwie krople roztworu Nitrinu ®

(3.4.).

RozpuÊciç 106 g cyjano˝elazianu potasu (II),

K4Fe(CN)6 x 3 H2O w wodzie destylowanej i rozcieƒczyç wodà do 1 000 ml.

4.1.2. Odczynnik II Carreza

RozpuÊciç 219,5 g octanu cynku, Zn(CH3COO)2

x 2 H2O i 30 ml lodowatego kwasu octowego

w wodzie destylowanej i rozcieƒczyç wodà do

1 000 ml.

4.2. Roztwór azotynu sodu

RozpuÊciç 0,500 g azotynu sodu w wodzie destylowanej w kolbie miarowej 1 000 ml i rozcieƒczyç

wodà do kreski, rozcieƒczyç 10,0 ml tego bazowego standardowego roztworu do 500 ml; 1 ml tego

roztworu =10 mikrogramów NaNO2.

4.3. 1N roztwór wodorotlenku sodu

4.4. 0,2% chlorowodorku sulfaniloamidu: rozpuÊciç

2,0 g sulfaniloamidu w 800 ml wody podczas

ogrzewania. Sch∏odziç i dodaç mieszajàc 100 ml

st´˝onego kwasu solnego. Rozcieƒczyç wodà do

1 000 ml.

4.5. 5 N kwas solny

4.6. Odczynnik N-1-naftylowy

Ten roztwór musi byç przygotowany w dniu zastosowania. RozpuÊciç 0,1 g chlorowodorku N-1-naftylenodiaminy w wodzie i rozcieƒczyç wodà do

100 ml.

5. Aparatura

5.1. Waga analityczna

5.2. Kolby miarowe 100, 250, 500 i 1 000 ml

5.3. Pipety ze zbiornikiem lub kalibrowane

5.4. Cylindry miarowe 100 ml

5.5. Sàczki filtracyjne karbowane o Êrednicy 15 cm,

niezawierajàce azotynów

5.6. ¸aênia wodna

5.7. Spektrofotometr z naczynkami

o d∏ugoÊci drogi optycznej 1 cm

pomiarowymi

5.8. Pehametr

5.9. Mikrobiureta, 10 ml

Poz. 107

6.5. PrzenieÊç pipetà (5.3.) odpowiednià iloÊç (V ml)

klarownego przesàczu, lecz nie wi´cej ni˝ 25 ml, do

100 ml kolby miarowej (5.2.) i dodaç wody destylowanej do obj´toÊci 60 ml.

6.6. Po zmieszaniu dodaç 10,0 ml roztworu chlorowodorku sulfaniloamidu (4.4.) i nast´pnie 6,0 ml

5N roztworu kwasu solnego (4.5.). Wymieszaç i pozostawiç do odstania na pi´ç minut. Dodaç 2 ml

odczynnika N-1-naftylowego (4.6.), wymieszaç

i pozostawiç do odstania na trzy minuty. Rozcieƒczyç wodà do kreski i wymieszaç.

6.7. Przygotowaç Êlepà prób´, powtarzajàc operacj´

6.5. i 6.6. bez dodawania odczynnika N-1-naftylowego (4.6.).

6.8. Zmierzyç za pomocà spektrofotometru (5.7.) g´stoÊç optycznà przy 538 nm roztworu otrzymanego wed∏ug punktu 6.6, u˝ywajàc Êlepej próby (6.7.)

jako odnoÊnika.

6.9. Odczytaç z wykresu kalibracyjnego (6.10.) zawartoÊç azotynu sodu w mikrogramach na 100 ml roztworu (m1 mikrogramów), która odpowiada g´stoÊci optycznej zmierzonej w punkcie 6.8.

6.10. Przygotowaç wykres kalibracyjny dla st´˝eƒ 0, 20,

40, 60, 80, 100 µg azotynu sodu w 100 ml, stosujàc roztwór azotynu sodowego o st´˝eniu

10 µg na ml (4.2.).

7. Obliczenia

5.10. Zlewki, 250 ml.

Obliczyç zawartoÊç azotynu sodu w procentach masowych za pomocà nast´pujàcego wzoru

6. Procedura

6.1. Odwa˝yç oko∏o 0,5 g (m gramów) z dok∏adnoÊcià

do 0,1 mg homogenizowanej próbki, przenieÊç

z pomocà goràcej wody destylowanej iloÊciowo

do 250 ml zlewki (5.10.) i uzupe∏niç obj´toÊç goràcà wodà destylowanà do oko∏o 150 ml. UmieÊciç

zlewk´ (5.10) w ∏aêni wodnej (5.6.) o temperaturze

80°C na pó∏ godziny. Podczas tego okresu od czasu do czasu potrzàsaç zlewk´.

6.2. Sch∏odziç do temperatury pokojowej i dodawaç

kolejno, podczas mieszania, 2 ml odczynnika I Carreza (4.1.1.) i 2 ml odczynnika II Carreza (4.1.2.).

6.3. Dodawaç 1 N roztwór wodorotlenku sodu (4.3.) a˝

do uzyskania pH 8,3 (U˝ywaç pehametru (5.8.)).

PrzenieÊç zawartoÊç iloÊciowo do 250 ml kolby

miarowej (5.2.) i uzupe∏niç do kreski wodà destylowanà.

6.4. Wymieszaç zawartoÊç i przesàczyç przez sàczek

karbowany (5.5).

250

100

%(m/m) NaNO2 = —— x m1 x 10—6 x ——=

V

m

m1

= —————

V x m x 40

w którym

m — masa póbki pobranej do analizy w gramach,

m1 — zawartoÊç azotynu sodu w mikrogramach

oznaczona w punkcie 6.9,

V — iloÊç m1 przesàczu u˝ytego do pomiaru

(6.5.).

8. PowtarzalnoÊç

Dla zawartoÊci oko∏o 0,2% m/m azotynu sodu ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch równoleg∏ych oznaczeƒ

wykonanych dla tej samej próbki nie powinna przekroczyç wartoÊci absolutnej 0,005%.

IX. Identyfikacja i oznaczanie wolnych wodorotlenków sodu i potasu

1. Cel i zakres metody

Metoda podaje dok∏adnà procedur´ identyfikacji kosmetyków zawierajàcych znaczne iloÊci wodorotlenków sodu i/lub potasu i oznaczania takich wolnych

wodorotlenków sodu i/lub potasu w Êrodkach do

prostowania w∏osów i rozpuszczalnikowych Êrodkach do usuwania skórek paznokci.

2. Definicja

Wolny wodorotlenek sodu i potasu sà okreÊlane obj´toÊcià (iloÊcià) standardowego roztworu kwasu,

wymaganà do zoboj´tnienia produktu w podanych

warunkach; otrzymana iloÊç wyra˝a si´ jako

% m/m wolnego wodorotlenku.

3. Zasady

Próbka zostaje rozpuszczona lub zdyspergowana

w wodzie i miareczkowana standardowym roztworem kwasu. WartoÊç pH jest rejestrowana równoczeÊnie z dodawaniem kwasu do roztworu wodorotlenku sodu lub potasu: punktem koƒcowym jest wyraêny wzrost szybkoÊci zmian wartoÊci pH. Krzywa miareczkowania mo˝e byç niewyraêna w obecnoÊci

(a) amoniaku lub innych s∏abych zasad organicznych, które same majà raczej sp∏aszczonà krzywà

miareczkowania z kilkoma punktami przegi´cia.

W tej metodzie amoniak usuwa si´ przez odparowanie pod zmniejszonym ciÊnieniem, ale w pokojowej temperaturze,

(b) soli s∏abych kwasów, które mogà powodowaç

wzrost krzywej miareczkowania z kilkoma punktami przegi´cia. W tych przypadkach tylko pierwsza cz´Êç krzywej do pierwszego z tych punktów

przegi´cia odpowiada zoboj´tnianiu jonu wodorotlenowego pochodzàcego z wolnego wodorotlenku sodu lub potasu. Podano innà procedur´

miareczkowania, odpowiednià dla przypadku,

gdy zauwa˝a si´ nadmierne oddzia∏ywanie soli

s∏abych kwasów nieorganicznych. Chocia˝ istnieje teoretyczna mo˝liwoÊç, ˝e inne rozpuszczalne mocne zasady, np. wodorotlenek litu, czwartorz´dowy wodorotlenek amonu, mog∏yby byç

obecne, dajàc wzrost pH do wysokich wartoÊci,

jednak obecnoÊç ich w tym rodzaju kosmetyków

jest wysoce nieprawdopodobna.

Poz. 107

5.1.2.4. Standardowa kalomelowa elektroda odniesienia

5.1.3. Procedura

Zwarzyç dok∏adnie w zlewce o pojemnoÊci

150 ml próbk´ o wielkoÊci 0.5—1.0 g. Je˝eli

w próbce znajduje si´ amoniak, dodaç kilka ziaren porowatych, umieÊciç zlewk´ w eksykatorze

pró˝niowym, usuwaç amoniak za pomocà pompy wodnej tak d∏ugo, a˝ zapach jego b´dzie niewyczuwalny (oko∏o trzech godzin). Dodaç 100 ml

wody, rozpuÊciç lub zdyspergowaç pozosta∏oÊç

i miareczkowaç 0.1 N roztworem kwasu chlorowodorowego (5.1.1.1.), rejestrujàc zmiany pH

(5.1.2.2.).

5.1.4. Obliczanie

Umiejscowiç punkty przegi´cia na krzywych

miareczkowania. Je˝eli pierwszy punkt przegi´cia wyst´puje przy pH ni˝szym ni˝ 7, próbka nie

zawiera wodorotlenku sodu lub potasu. Je˝eli

na krzywej znajdujà si´ dwa lub wi´cej punktów

przegi´cia, tylko pierwszy punkt ma znaczenie.

Zanotowaç obj´toÊç roztworu zu˝ytego do miareczkowania do pierwszego punktu przegi´cia.

Oznaczyç symbolem V obj´toÊç roztworu zu˝ytego do miareczkowania, w ml.

Oznaczyç symbolem M mas´ próbki analitycznej, w gramach. ZawartoÊç wodorotlenku sodu

i/lub potasu w próbce wyra˝onà jako % (m/m)

wodorotlenku sodu oblicza si´, stosujàc wzór

V

% (m/m) = 0.4 —

M

4. Identyfikowanie

4.1. Odczynniki

4.1.1. Standardowy alkaliczny roztwór buforowy

o pH 9.18 w 25°C 0.05M roztwór tetraboranu sodu.

4.2. Aparatura

4.2.1. Zwyk∏e szklane wyposa˝enie laboratoryjne

4.2.2. Pehametr

4.2.3. Szklana elektroda membranowa

4.2.4. Standardowa kalomelowa elektroda odniesienia

4.3. Procedura

Skalibrowaç pehametr za pomocà elektrod z zastosowaniem standardowego roztworu buforowego.

Przygotowaç 10% roztwór lub dyspersj´ analizowanego wyrobu w wodzie i przesàczyç go. Zmierzyç pH. Je˝eli pH wynosi 12 lub wi´cej, nale˝y wykonaç iloÊciowe oznaczenie.

5. Oznaczanie

5.1. Miareczkowanie w Êrodowisku wodnym

5.1.1. Odczynnik

5.1.1.1. Standardowy 0.1 N kwas chlorowodorowy

Mo˝e powstaç sytuacja, w której pomimo oznak

obecnoÊci znaczàcej iloÊci wodorotlenków sodu

i/lub potasu krzywa miareczkowania nie wykazuje wyraênego punktu przegi´cia. W takim wypadku nale˝y powtórzyç oznaczenie w izopropanolu.

5.2. Miareczkowanie w izopropanolu

5.2.1. Odczynniki

5.2.1.1. Izopropanol

5.2.1.2. Standardowy 1.0 N roztwór wodny kwasu chlorowodorowego

5.2.1.3. 0.1 N roztwór kwasu chkorowodorowego

w izopropanolu przygotowany bezpoÊrednio

przed u˝yciem przez rozcieƒczenie 1.0 N wodnego roztworu kwasu chlorowodorowego izopropanolem.

5.2.2. Aparatura

5.2.2.1. Zwyk∏e szklane wyposa˝enie laboratoryjne

5.2.2.2. Pehametr, korzystnie, jeÊli z rejestratorem

5.2.2.3. Szklana elektroda membranowa

5.1.2. Aparatura

5.2.2.4. Standardowa kalomelowa elektroda odniesienia

5.1.2.1. Zwyk∏e szklane wyposa˝enie laboratoryjne

5.2.3. Procedura

5.1.2.2. Pehametr, korzystnie, jeÊli wyposa˝ony w rejestrator

5.1.2.3. Szklana elektroda membranowa

Odwa˝yç dok∏adnie w zlewce o pojemnoÊci

150 ml próbk´ o wielkoÊci 0.5 —1.0 g. Je˝eli

w próbce znajduje si´ amoniak, dodaç kilka zia-

ren porowatych, umieÊciç zlewk´ w eksykatorze

pró˝niowym, usuwaç amoniak za pomocà pompy wodnej tak d∏ugo, a˝ zapach jego b´dzie niewyczuwalny (oko∏o trzech godzin). Dodaç 100 ml

izopropanolu, rozpuÊciç lub zdyspergowaç pozosta∏oÊç i miareczkowaç 0.1 N roztworem kwasu

chlorowodorowego w izopropanolu (5.2.1.3.),

rejestrujàc zmiany pH (5.2.2.2.).

5.2.4. Obliczenia

Poz. 107

Jak w punkcie 5.1.4. Pierwszy punkt przegi´cia

wyst´puje przy odczytanej wartoÊci pH oko∏o 9.

5.3. PowtarzalnoÊç

Dla wodorotlenku sodu lub potasu na poziomie

5% m/m wyra˝onym jako wodorotlenek sodu ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ wykonywanych równolegle na tej samej próbce nie powinna przekraczaç wartoÊci bezwzgl´dnej 0.25%.

X. Oznaczanie dichlorometanu oraz 1,1,1-trichloroetanu

1. Cel i zakres stosowania

Metoda opisuje oznaczanie dichlorometanu (chlorku

metylenu) i 1,1,1-trichloroetanu (metylochloroformu) we wszystkich kosmetykach mogàcych zawieraç te rozpuszczalniki.

2. Definicja

ZawartoÊç dichlorometanu i 1,1,1-trichloroetanu

w próbce wyrobu oznaczana zgodnie z tà metodà

jest wyra˝ona w procentach masowych.

3. Zasada

W metodzie u˝ywana jest chromatografia gazowa

z chloroformem jako wewn´trznym standardem.

4. Odczynniki

Wszystkie odczynniki muszà byç czystoÊci analitycznej.

4.1. Chloroform (CHCl3)

4.2. Czterochlorek w´gla (CCl4)

6.2.1. Po przeniesieniu próbki do butelki do przenoszenia (5.3.) wprowadziç nast´pnie do tej butelki

pewnà obj´toÊç chloroformu (4.1.) jako standard

wewn´trzny równowa˝ny przewidywanej iloÊci

dichlorometanu i/lub 1,1,1-trichloroetanu zawartych w próbce. Dok∏adnie wymieszaç. Przemyç

martwà obj´toÊç zaworu 0.5 ml czterochlorku

w´gla (4.2.). Po wysuszeniu oznaczyç dok∏adnie

dodanà mas´ standardu wewn´trznego jako ró˝nic´.

6.2.2. Po nape∏nieniu strzykawki próbkà dysza strzykawki powinna byç przep∏ukana azotem (4.6.),

tak aby ˝adna pozosta∏oÊç próbki nie zosta∏a

w niej przed wprowadzeniem do chromatografu.

6.2.3. Po ka˝dym pobraniu próbki powierzchnia zaworu i cz´Êç przenoszàca powinny byç przep∏ukane

kilkakrotnie acetonem (4.5.) (z u˝yciem strzykawki do iniekcji podskórnych) i wysuszone dok∏adnie azotem (4.6.).

4.5. Aceton

6.2.4. Dla ka˝dej analizy nale˝y wykonaç pomiary z u˝yciem dwóch ró˝nych butelek do przenoszenia

i powtarzaç pi´ciokrotnie pomiary dla ka˝dej butelki.

4.6. Azot

7. Warunki analizy chromatograficznej

5. Aparatura

7.1. Kolumna wst´pna: po∏àczenia rurowe: stal nierdzewna, d∏ugoÊç: 300 mm, Êrednica: 3 lub 6 mm.

Wype∏nienie: to samo, które jest u˝ywane do wype∏nienia kolumny analitycznej.

4.3. Dichlorometan (CH2Cl2)

4.4. 1,1,1-Trichloroetan (CH3CCl3)

5.1. Typowe wyposa˝enie laboratoryjne

5.2. Chromatograf gazowy wyposa˝ony w detektor

przewodnictwa termicznego

5.3. Butelka do przenoszenia 50 do 100 ml

5.4. CiÊnieniowa strzykawka gazowa, 25 lub 50 µl

6. Procedura

6.1. Próbka pod normalnym ciÊnieniem: odwa˝yç dok∏adnie próbk´ w kolbie sto˝kowej zamykanej korkiem. Wprowadziç dok∏adnie zwa˝onà iloÊç chloroformu (4.1) jako standard wewn´trzny równowa˝ny przewidywanej iloÊci dichlorometanu

i 1,1,1-trichloroetanu zawartych w próbce. Dok∏adnie wymieszaç.

6.2. Próbka pod zwi´kszonym ciÊnieniem: zastosowaç

metod´ pobierania próbek opisanà w rozdziale

o pobieraniu próbek, ale z nast´pujàcymi poprawkami

7.2. Kolumna

Faza stacjonarna jest przygotowana z Hallcomidu

M18 osadzonego na chromosorbie. Kolumna powinna mieç zdolnoÊç rozdzielczà „R” równà lub

wy˝szà ni˝ 1,5

d`(r2 – r1)

R = 2 ————

W 1 + W2

oznaczono

= czasy retencji (w minutach)

r1 i r2

W1 i W2 = szerokoÊç pików w po∏owie wysokoÊci

(w milimetrach)

d`

= szybkoÊç przesuwu papieru (w milimetrach na minut´)

7.3 Poni˝sze (przyk∏adowe) kolumny spe∏niajà wymagania metody

7.4

Kolumna

materia∏

d∏ugoÊç

Êrednica

noÊnik

chromosorb

analiza sitowa

faza stacjonarna

I

II

rurka ze stali nierdzewnej

350 cm

3 mm

rurka ze stali nierdzewnej

400 cm

6 mm

WAW

100 do 120 mesh

Hallcomid M18, 10%

WAW-DMCS-HP

60 do 80 mesh

Hallcomid M18, 20%

Warunki temperaturowe mogà si´ ró˝niç zale˝nie od aparatu. W przyk∏adach ustalono je nast´pujàco

Kolumna

temperatury

kolumna

dozownik

detektor

gaz noÊny

szybkoÊç przep∏ywu helu

ciÊnienie wlotowe

dozowanie

I

II

65°C

150°C

150°C

75°C

125°C

200°C

45 ml/min

2,5 bara

15 µl

60ml/min

2 bary

15 µl

8. Mieszanina do ustalenia wspó∏czynnika korekcyjnego

Sporzàdziç nast´pujàcà dok∏adnie odwa˝onà mieszanin´ w kolbie sto˝kowej z korkiem: dichlorometan (4.3.) 30% (m/m), 1,1,1-trichloroetan (4.4.), 35%

(m/m), chloroform (4.1.), 35% (m/m).

9. Obliczenia

9.1. Obliczenie wspó∏czynnika korekcyjnego substancji

„p” w stosunku do substancji „a” wybranej jako

standard wewn´trzny

Podaç najpierw substancj´ oznaczonà „p”, gdzie

kp

= jej wspó∏czynnik korekcyjny,

mp = jej masa w mieszaninie,

Ap = powierzchnia jej piku,

Podaç nast´pnie substancj´ „a”, gdzie

ka

= jej wspó∏czynnik odpowiedzi (przyj´ty

za jednoÊç),

Ma = jej masa w mieszaninie,

Aa = powierzchnie jej piku,

nast´pnie

mp x Aa

kp = —————

Ma x Ap

Jako przyk∏ady otrzymano nast´pujàce wspó∏czynniki korekcyjne (dla chloroformu k = 1)

Dichlorometan

k1 = 0,78 ± 0,03

1,1,1-trichloroetan

k2 = 1,00 ± 0,03

9.2. Obliczyç % (m/m) dichlorometanu i 1,1,1-trichloroetanu w analizowanej próbce

Przyj´to

ma = masa (w gramach) wprowadzonego chloroformu,

Ms = masa (w gramach) analizowanej próbki,

Aa = powierzchnia piku chloroformu,

A1 = powierzchnia piku dichlorometanu,

A2 = powierzchnia piku 1,1,1-trichloroetanu,

nast´pnie

ma x A1 x k1 x 100

% (m/m) CH2Cl2 = —————————

Aa x Ms

ma x A2 x k2 x 100

% (m/m) CH3CCl3 = —————————

Aa x Ms

XI. Oznaczanie rezorcyny w szamponach i p∏ynach do w∏osów

1. Cel i zakres

Metoda podaje opis oznaczania rezorcyny metodà

chromatografii gazowej w szamponach i p∏ynach do

w∏osów. Metoda jest odpowiednia dla st´˝eƒ od

0,1 do 2,0% masowych w próbce.

2. Definicja

ZawartoÊç rezorcyny w próbce okreÊlona tà metodà

jest wyra˝ana jako procent masowy.

3. Z a s a d a

Rezorcyna i 3,5-dihydroksytoluen (5-metylorezorcyna) dodawany jako standard wewn´trzny sà wydzielone z próbki metodà chromatografii cienkowarstwowej. Oba zwiàzki sà izolowane przez zdrapywanie ich

plam z p∏ytki cienkowarstwowej i ekstrahowanie metanolem. Na zakoƒczenie ekstrahowane zwiàzki suszy si´, sililuje i oznacza metodà chromatografii gazowej.

4. Odczynniki

Wszystkie odczynniki muszà byç czystoÊci analitycznej

4.1. Kwas solny 25% (m/m)

5.2. Szk∏o laboratoryjne

6. Procedura

6.1. Przygotowanie próbek

6.1.1. Zwa˝yç dok∏adnie do 150 ml zlewki próbk´ analitycznà (m gramów) produktu, która zawiera

oko∏o 20 do 50 mg rezorcyny.

6.1.2. Zakwaszaç kwasem solnym (4.1.) dopóki mieszanina nie stanie si´ kwaÊna (Êrednio potrzeba 2 do

4 ml), dodaç 10 ml (40 mg DHT) roztworu standardu wewn´trznego (4.7.) i wymieszaç. PrzenieÊç z etanolem (4.3.) do 100 ml kolby miarowej,

uzupe∏niç do kreski etanolem i wymieszaç.

6.1.3. NanieÊç 250 µl roztworu (6.1.2.) na zdezaktywowanà p∏ytk´ z ˝elem krzemionkowym (4.4.) jako

ciàg∏à lini´ o d∏ugoÊci oko∏o 8 cm. Nale˝y zadbaç

o to, aby otrzymaç lini´ tak wàskà, jak jest to

mo˝liwe.

6.1.4. NanieÊç 250 µl mieszaniny standardowej (4.8.)

na t´ samà p∏ytk´ w ten sam sposób (6.1.3.).

6.1.5. Nakropliç w dwóch punktach linii poczàtkowej

po 5 µl ka˝dego z roztworów (4.6. i 4.7.) dla u∏atwienia umiejscowienia po rozwini´ciu p∏ytki.

4.2. Metanol

4.3. Etanol 96% (v/v)

4.4. Gotowe p∏ytki do chromatografii cienkowarstwowej (TLC) (pokryte ˝elem krzemionkowym, tworzywowe lub aluminiowe) ze wskaênikiem fluorescencyjnym. Nale˝y dezaktywowaç p∏ytki w nast´pujàcy sposób: spryskaç zwyk∏e pokryte ˝elem krzemionkowym p∏ytki wodà do chwili, a˝ stanà si´

szkliste. Pozostawiç spryskane p∏ytki do wyschni´cia w temperaturze pokojowej na jednà do trzech

godzin.

Uwaga. JeÊli p∏ytki nie zostanà zdezaktywowane,

mogà wystàpiç straty rezorcyny na skutek nieodwracalnej adsorpcji na ˝elu krzemionkowym.

4.5. Roztwór rozwijajàcy

octowy (20 : 75 : 5 obj.)

5.1. Zwyk∏e wyposa˝enie do chromatografii cienkowarstwowej i gazowej

aceton-chloroform-kwas

4.6. Standardowy roztwór rezorcyny: rozpuÊciç 400 mg

rezorcyny w 100 ml 96 % etanolu (4.3.) (1 ml odpowiada 4 000 µg rezorcyny).

4.7. Roztwór standardu wewn´trznego: rozpuÊciç

400 mg 3,5-dihydroksytoluenu (DHT) w 100 ml

96% etanolu (4.3.) 1 ml odpowiada 4 000 µg DHT).

4.8. Mieszanina standardowa: zmieszaç 10 ml roztworu (4.6.) i 10 ml roztworu (4.7.) w 100 ml kolbie miarowej, uzupe∏niç 96% etanolem (4.3.) do kreski

i wymieszaç (1 ml odpowiada 400 µg rezorcyny

i 400 µg DHT).

4.9. Ârodki sililujàce

4.9.1. N,O-bis-(trimetylosililo)trójfluoroacetamid

(BSTFA)

6.1.6. Rozwijaç p∏ytk´ w komorze bez arkusza bibu∏y

(niewysyconej) zawierajàcej rozpuszczalnik rozwijajàcy (4.5.) do chwili, kiedy czo∏o rozpuszczalnika osiàgnie lini´ w odleg∏oÊci 12 cm od linii poczàtkowej; zwykle trwa to oko∏o 45 minut. Wysuszyç p∏ytk´ na powietrzu i umiejscowiç stref´ rezorcyny/DHT w Êwietle nadfioletowym o krótkich

falach (254 nm). Te dwa zwiàzki majà zwykle te

same wartoÊci Rf. Oznaczyç pasma o∏ówkiem

w odleg∏oÊci 2 mm od zewn´trznej linii brzegowej pasm. Usunàç te strefy z p∏ytki i zebraç adsorbent z ka˝dego pasma w kolbie 10 ml.

6.1.7. Ekstrahowaç adsorbent zawierajàcy próbk´ i adsorbent zawierajàcy mieszanin´ standardowà,

ka˝dy w nast´pujàcy sposób: dodaç 2 ml metanolu (4.2.) i ekstrahowaç w ciàgu jednej godziny

z ciàg∏ym mieszaniem. Przesàczyç mieszanin´

i powtórzyç ekstrakcj´ w ciàgu dalszych 15 minut

z 2 ml metanolu.

6.1.8. Po∏àczyç ekstrakty i odparowaç rozpuszczalnik,

suszàc przez noc w eksykatorze pró˝niowym zawierajàcym odpowiedni Êrodek suszàcy. Nie korzystaç z ˝adnego ogrzewania.

6.1.9. Sililowaç pozosta∏oÊç (6.1.8.), jak wskazano

w punkcie 6.1.9.1. i 6.1.9.2.

6.1.9.1. Dodaç 200 µl BSTFA (4.9.1.) mikrostrzykawkà

i pozostawiç mieszanin´ w zamkni´tym naczyniu na 12 godzin w temperaturze pokojowej.

4.9.3. Trimetylochlorosilan (TMCS)

6.1.9.2. Dodaç 200 µl HMDS (4.9.2.) i 100 µl TMCS

(4.9.3.) mikrostrzykawkà i ogrzewaç mieszanin´ w ciàgu 30 minut w 60°C w zamkni´tym naczyniu. Sch∏odziç mieszanin´.

5. Aparatura

6.2. Chromatografia gazowa

4.9.2. SzeÊciometylodisilazan (HMDS)

6.2.1. Warunki chromatograficzne

Kolumna musi mieç zdolnoÊç rozdzielczà R równà lub lepszà ni˝ 1,5, gdzie

2d`(r2 – 1)

R = —————

w1 + w2

w którym

r1 i r2

— czasy retencji w minutach dwóch

pików,

w1 i w2 — szerokoÊci tych dwóch pików w po∏owie wysokoÊci, w mm,

d`

— szybkoÊç przesuwu papieru w mm

na minut´.

Nast´pujàce kolumny i warunki chromatografii

gazowej uznano za odpowiednie

Kolumna — materia∏: stal kwasoodporna, d∏ugoÊç 200 cm, Êrednica wewn´trzna: ~ 3 mm, wype∏nienie: 10% OV-17 na Chromosorbie WAW

100 do 120 mesh.

Detektor p∏omieniowo-jonizacyjny — temperatury: kolumna 185°C (izotermiczna), detektor

250°C, dozownik 250°C, gaz noÊny — azot, przep∏yw 45 ml/min.

Dla ustawienia przep∏ywów wodoru i powietrza

nale˝y przestrzegaç instrukcji producentów.

6.2.2. Wprowadziç strzykawkà 1 do 3 µl roztworów

otrzymanych w punkcie 6.1.9. do chromatografu

Poz. 107

gazowego. Wykonaç pi´ç injekcji dla ka˝dego

roztworu (6.1.9.), zmierzyç powierzchni´ pików,

obliczyç Êrednià wartoÊç i stosunek powierzchni

pików: S = powierzchnia pików rezorcyny/powierzchnia piku DHT.

7. Obliczenia

St´˝enie rezorcyny w próbce, wyra˝one w procentach masowych (% m/m) jest wyra˝one przez wzór

4

S próbki

% (m/m) rezorcyny = — x —————————————

M S mieszaniny standartowej

w którym

M

— próbka analityczna w gramach

(6.1.1.)

S próbki

— Êredni stosunek powierzchni pików wed∏ug 6.2.2. dla roztworu

próbki

S mieszaniny — Êredni stosunek powierzchni pistandardowej

ków wed∏ug 6.2.2. dla mieszaniny

standardowej.

8. PowtarzalnoÊç

Dla zawartoÊci rezorcyny oko∏o 0,5% ró˝nica mi´dzy

wynikami dwu równoleg∏ych oznaczeƒ wykonanych

dla tej samej próbki nie powinna przekroczyç wartoÊci absolutnej 0,025%.

XII. Oznaczanie metanolu w stosunku do etanolu lub propan-2-olu

1. Cel i zakres

Metoda opisuje analiz´ metanolu metodà chromatografii gazowej we wszystkich kosmetykach (∏àcznie

z aerozolowymi). Oznaczaç mo˝na wzgl´dne poziomy st´˝eƒ od 0 do 10%.

2. Definicja

ZawartoÊç metanolu oznaczana tà metodà wyra˝ana

jest w procentach masowych metanolu w stosunku

do etanolu lub propan-2-olu.

3. Zasada

Oznaczenie wykonuje si´ metodà chromatografii gazowej.

4. Odczynniki

Nale˝y u˝ywaç odczynników analitycznych.

5.1. Chromatograf gazowy z detektorem katarometrycznym dla aerozoli, z detektorem p∏omieniowo-jonizacyjnym dla próbek nieaerozolowych.

5.2. Kolby miarowe, 100 ml

5.3. Pipety, 2 ml, 20 ml, od 0 do 1 ml

5.4. Mikrostrzykawki 0 do 100 µl i 0 do 5 µl (tylko dla

próbek aerozolowych), specjalne szczelne gazowe

strzykawki z zaworem suwakowym.

6. Procedura

6.1. Przygotowanie próbek

6.1.1. Próbki wyrobów aerozolowych sà przygotowywane i nast´pnie analizowane metodà chromatografii gazowej w warunkach jak w punkcie

6.2.1.

4.4. Chloroform, z którego usuni´to alkohole przez p∏ukanie wodà

6.1.2. Próbki wyrobów nieaerozolowych przygotowywane wed∏ug wymienionego powy˝ej rozdzia∏u II sà rozcieƒczane wodà do poziomu st´˝enia

od 1 do 2% etanolu lub proan-2-olu i nast´pnie

analizowane metodà chromatografii gazowej

w warunkach jak w punkcie 6.2.2.

5. Aparatura

6.2. Chromatografia gazowa

4.1. Metanol

4.2. Absolutny etanol

4.3. Propan-2-ol

6.2.1. Dla próbek aerozolowych u˝ywany jest detektor

katarometryczny

Poz. 107

6.2.2.2. Kolumna musi mieç zdolnoÊç rozdzielczà

R równà lub lepszà ni˝ 1,5, gdzie

6.2.1.1. Wype∏nienie kolumny: 10% Hallcomid M 18 na

Chromosorbie WAW 100 do 200 mesh

d`r2 – d`r1

R = 2 —————

w1 + w2

6.2.1.2. Kolumna musi mieç zdolnoÊç rozdzielczà

R równà lub lepszà ni˝ 1,5, gdzie

r1 i r2

d`r2 – d`r1

R = 2 —————

w1 + w2

w1 i w2

w której

r1 i r2

— czasy retencji w minutach dla

dwóch pików

w1 i w2 — szerokoÊç tych dwóch pików w po∏owie wysokoÊci

d`

— szybkoÊç przesuwu papieru w mm

na minut´

6.2.1.3. Nast´pujàce warunki pozwalajà na uzyskanie

tego rozdzia∏u

Kolumna: materia∏ — stal kwasoodporna, d∏ugoÊç 3—5 metrów, Êrednica — 3 mm,

Nat´˝enie

150 mA,

pràdu

mostka

katarometru

—

Gaz noÊny — hel, ciÊnienie — 2,5 bara, przep∏yw — 45 ml/min,

Temperatury: dozownik 150°C, detektor 150°C,

piec kolumny 65°C.

Dok∏adnoÊç pomiarów powierzchni pików

mo˝na poprawiç poprzez zastosowanie integracji elektronicznej.

6.2.2. Dla próbek nieaerozolowych

6.2.2.1. Wype∏nienie kolumny: Chromosorb 105 lub

Porapak QS i u˝ywa si´ detektora p∏omieniowo-jonizacyjnego.

St´˝enie wzgl´dne

(m/m %)

Metanol

d`

— czasy retencji, w minutach dla

dwóch pików,

— szerokoÊci tych dwóch pików w po∏owie wysokoÊci ,w mm

— szybkoÊç

przesuwu

papieru,

w mm na minut´.

6.2.2.3. Rozdzia∏ uzyskano w nast´pujàcych warunkach

Kolumna: materia∏ — stal kwasoodporna, d∏ugoÊç — 2 metry, Êrednica — 3 mm,

Czu∏oÊç elektrometru: 8 x 10–10A,

Gaz noÊny: azot, ciÊnienie — 2,1 bara, przep∏yw

— 40 ml/min,

Gaz pomocniczy: wodór, ciÊnienie — 1,5 bara,

przep∏yw — 20 ml/min,

Temperatury: dozownik — 150°C, detektor —

230°C, piec kolumny 120 do 130°C.

7. Standardowy wykres

7.1. Do wykonania analizy metodà chromatografii gazowej wed∏ug 6.2.1. (kolumna Hallcomid M 18) nale˝y u˝ywaç poni˝szych mieszanin standardowych. Mieszaniny przygotowuje si´ przez odmierzenie pipetami, jednak nale˝y ustaliç dok∏adnà

iloÊç sk∏adnika przez bezpoÊrednie zwa˝enie pipety lub kolby po ka˝dym dodaniu sk∏adnika.

Etanol lub propan-2-ol (ml) Woda dodana do obj´toÊci

(ml)

W przybli˝eniu 2,5

0,5

20

100

W przybli˝eniu 5,0

1,0

20

100

W przybli˝eniu 7,5

1,5

20

100

W przybli˝eniu 10,0

2,0

Wprowadziç 2 do 3 µl do chromatografu, stosujàc

warunki podane w punkcie 6.2.1. Obliczyç stosunek powierzchni pików (metanol/etanol) lub (metanol/propan-2-ol) dla wszystkich mieszanin. WykreÊliç standardowy wykres z u˝yciem oznaczeƒ

OÂ X: % metanolu w stosunku do etanolu lub

propan-2-olu,

OÂ Y: stosunek powierzchni pików (metanol/etanol) lub (metanol/propan-2-ol).

St´˝enie wzgl´dne

(m/m %)

Poz. 107 i 108

7.2. Dla wykonania analizy metodà chromatografii gazowej wed∏ug punktu 6.2.2. (kolumna Porapak QS

lub Chromosorb 105) nale˝y u˝ywaç poni˝szych

mieszanin standardowych. Mieszaniny przygotowuje si´ przez odmierzanie mikrostrzykawkà i pipetà, jednak nale˝y ustaliç dok∏adnà iloÊç sk∏adnika przez bezpoÊrednie zwa˝enie pipety lub kolby

po ka˝dym dodaniu sk∏adnika.

Metanol

(µl)

Etanol lub propan-2-ol

(ml)

Woda dodana do obj´toÊci

(ml)

W przybli˝eniu 2,5

50

2

100

W przybli˝eniu 5,0

100

2

100

W przybli˝eniu 7,5

150

2

100

W przybli˝eniu 10,0

200

2

100

Wprowadziç 2 do 3 µl do chromatografu, stosujàc warunki podane w punkcie 6.2.2. Obliczyç

stosunek powierzchni pików (metanol/etanol)

lub (metanol/propan-2-ol) dla wszystkich mieszanin. WykreÊliç standardowy wykres z u˝yciem

oznaczeƒ

OÂ Y: stosunek powierzchni pików (metanol/etanol) lub (metanol/propan-2-ol).

7.3. Standardowy wykres musi byç linià prostà

8. POWTARZALNOÂå

Dla zawartoÊci metanolu 5% w stosunku do etanolu

lub propan-2-olu ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

równoleg∏ych oznaczeƒ wykonanych dla tej samej

próbki nie powinna przekraczaç 0,25%.

OÂ X: % metanolu w stosunku do etanolu lub

propan-2-olu,

108

OBWIESZCZENIE MARSZA¸KA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 3 stycznia 2003 r.

w sprawie og∏oszenia jednolitego tekstu ustawy o izbach aptekarskich

1. Na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o og∏aszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. Nr 62, poz. 718,

z 2001 r. Nr 46, poz. 499 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676

i Nr 113, poz. 984 ) i art. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r.

o zmianie ustawy o izbach aptekarskich oraz ustawy —

Prawo farmaceutyczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1181) og∏asza si´ w za∏àczniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach

aptekarskich (Dz. U. Nr 41, poz. 179), z uwzgl´dnieniem

zmian wprowadzonych

1) ustawà z dnia 10 paêdziernika 1991 r. o Êrodkach

farmaceutycznych, materia∏ach medycznych, aptekach, hurtowniach i nadzorze farmaceutycznym

(Dz. U. Nr 105, poz. 452),

2) ustawà z dnia 19 marca 1997 r. o zmianie niektórych

upowa˝nieƒ do wydawania aktów wykonawczych

(Dz. U. Nr 43, poz. 272),

nistracji publicznej — w zwiàzku z reformà ustrojowà paƒstwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668),

5) ustawà z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upowa˝nieƒ ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 120, poz. 1268),

6) ustawà z dnia 6 wrzeÊnia 2001 r. — Przepisy wprowadzajàce ustaw´ — Prawo farmaceutyczne, ustaw´ o wyrobach medycznych oraz ustaw´ o Urz´dzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów

Medycznych i Produktów Biobójczych (Dz. U.

Nr 126, poz. 1382 i Nr 154, poz. 1801 oraz z 2002 r.

Nr 32, poz. 300),

7) ustawà z dnia 27 lipca 2002 r. o zmianie ustawy

o izbach aptekarskich oraz ustawy — Prawo farmaceutyczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1181),

3) ustawà z dnia 20 sierpnia 1997 r. — Przepisy wprowadzajàce ustaw´ o Krajowym Rejestrze Sàdowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770),

8) ustawà z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Przepisy wprowadzajàce ustaw´ — Prawo o ustroju sàdów administracyjnych i ustaw´ — Prawo o post´powaniu

przed sàdami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,

poz. 1271),

4) ustawà z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych

ustaw okreÊlajàcych kompetencje organów admi-

9) ustawà z dnia 23 listopada 2002 r. o Sàdzie Najwy˝szym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052)

107

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 23 grudnia 2002 r.

w sprawie okreÊlenia procedur pobierania próbek kosmetyków oraz procedur przeprowadzania

badaƒ laboratoryjnych

Na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 30 marca

2001 r. o kosmetykach (Dz. U. Nr 42, poz. 473) zarzàdza

si´, co nast´puje