Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi.

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla szczegó∏owe zasady

1) bezpieczeƒstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu

oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo˝arowego zwiàzanego z ruchem w zak∏adach górniczych wydobywajàcych kopaliny otworami

wiertniczymi,

2) oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego

oraz stosowania niezb´dnych Êrodków profilaktycznych zmniejszajàcych to ryzyko w formie dokumentu bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia pracowników zatrudnionych w ruchu tych zak∏adów.

§ 2. 1. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ do

1) przedsi´biorców,

2) pracowników, z którymi nawiàzano stosunek pracy

w ruchu zak∏adów górniczych wydobywajàcych

kopaliny otworami wiertniczymi, zwanych dalej

„zak∏adami górniczymi”.

2. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ odpowiednio do

1) podmiotów wykonujàcych w zakresie swej dzia∏alnoÊci zawodowej powierzone im czynnoÊci w ruchu zak∏adu górniczego, zwanych dalej „podmiotami”,

2) osób niewymienionych w ust. 1 pkt 2, je˝eli wykonujà prace lub przebywajà w zak∏adzie górniczym.

3. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ tak˝e odpowiednio do

1) likwidacji zak∏adu górniczego,

2) robót geologicznych, wykonywanych technikà

wiertniczà,

3) bezzbiornikowego magazynowania substancji

w górotworze oraz sk∏adowania odpadów w górotworze, z zastrze˝eniem ust. 4 pkt 3.

4. Przepisów rozporzàdzenia nie stosuje si´ do

1) wykonywania robót wiertniczych w podziemnych

wyrobiskach górniczych,

2) robót wiertniczych wykonywanych w celu urabiania kopaliny,

3) sk∏adowania odpadów w podziemnych wyrobiskach górniczych.

§ 3. Przedsi´biorca sporzàdza, uzupe∏nia i aktualizuje niezb´dnà dokumentacj´ prowadzenia ruchu zak∏adu górniczego oraz zapewnia bie˝àce przeprowadzanie analiz i badaƒ niezb´dnych dla bezpiecznego

prowadzenia ruchu zak∏adu górniczego, w tym dla oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego.

§ 4. 1. Przedsi´biorca opracowuje, przed rozpocz´ciem prac, dla ka˝dego zak∏adu górniczego dokument

bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia pracowników, zwany dalej „dokumentem bezpieczeƒstwa”, stanowiàcy

za∏àcznik do rozporzàdzenia.

Poz. 961

§ 7. 1. Ka˝da osoba kierownictwa i dozoru ruchu

powinna przestrzegaç ustalonego dla niej i zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego zakresu czynnoÊci, szczegó∏owo okreÊlajàcego jej obowiàzki, uprawnienia i odpowiedzialnoÊç.

2. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego jest odpowiedzialny za dor´czenie zakresu czynnoÊci, za pokwitowaniem odbioru.

§ 8. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz inne

osoby kierujàce zespo∏ami pracowników

1) organizujà i prowadzà prac´ w sposób zapewniajàcy bezpieczeƒstwo pracowników, ruchu zak∏adu

górniczego i Êrodowiska,

2) informujà podleg∏ych im pracowników o przepisach i zasadach bezpiecznego wykonywania pracy.

2. Dokument bezpieczeƒstwa powinien byç

1) dost´pny w zak∏adzie górniczym,

2) aktualizowany ka˝dorazowo w przypadku zmiany,

rozbudowy i przebudowy miejsca lub stanowiska

pracy, powodujàcej zmian´ warunków pracy.

3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego zapoznaje

pracowników zak∏adu górniczego z obowiàzujàcym

dokumentem bezpieczeƒstwa lub odpowiednià jego

cz´Êcià.

4. Pracownik potwierdza na piÊmie fakt zapoznania

si´ z dokumentem bezpieczeƒstwa lub odpowiednià jego cz´Êcià oraz powinien przestrzegaç jego postanowieƒ.

5. ZawartoÊç dokumentu bezpieczeƒstwa okreÊla

za∏àcznik do rozporzàdzenia.

§ 5. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego jest odpowiedzialny za

1) prawid∏owà organizacj´ i prowadzenie ruchu zak∏adu górniczego,

2) ustalenie zakresów dzia∏ania poszczególnych dzia∏ów ruchu oraz s∏u˝b specjalistycznych zak∏adu

górniczego.

2. W zakresach dzia∏ania, o których mowa w ust. 1

pkt 2, okreÊla si´ w szczególnoÊci sposób

1) koordynacji prac wykonywanych przez poszczególne dzia∏y ruchu i s∏u˝by specjalistyczne oraz prac

wykonywanych przez pracowników zatrudnionych

w podmiotach,

2) wykonywania nadzoru nad pracami, o których mowa w pkt 1,

3) u˝ywania maszyn i urzàdzeƒ zak∏adu górniczego.

3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego wykonuje

swoje obowiàzki przy pomocy podleg∏ych mu osób

kierownictwa i dozoru ruchu zak∏adu górniczego, zwanych dalej „osobami kierownictwa i dozoru ruchu”.

§ 6. 1. W zak∏adzie górniczym organizuje si´ s∏u˝b´ dyspozytorskà.

2. Organizacj´ i obsad´ s∏u˝by dyspozytorskiej

ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 9. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego wyznacza

osoby kierownictwa lub dozoru ruchu odpowiedzialne

za

1) ustalanie sk∏adów zespo∏ów pracowniczych pod

wzgl´dem ich liczebnoÊci i kwalifikacji pracowników,

2) wyznaczanie przodowych zespo∏ów, o których mowa w pkt 1.

§ 10. 1. Rozk∏ad pracy i dy˝urów osób kierownictwa

i dozoru ruchu ustala si´ w taki sposób, aby zapewnia∏

bezpieczne prowadzenie prac w okresie ca∏ej doby,

a w szczególnoÊci mo˝liwoÊç podejmowania decyzji

w przypadku powstania zagro˝enia.

2. Osoba dozoru ruchu obejmujàca zmian´ zapoznaje si´ z przebiegiem pracy zmiany poprzedniej w zakresie niezb´dnym do prawid∏owego i bezpiecznego

kontynuowania prac.

3. W trakcie prowadzenia prac pracownicy powinni

zwracaç uwag´ na wyst´pujàce zagro˝enia i informowaç o nich osoby dozoru ruchu oraz swoich zmienników.

§ 11. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego jest

odpowiedzialny za opracowanie pisemnych instrukcji

bezpiecznego wykonywania pracy dla stanowisk lub

miejsc pracy w ruchu zak∏adu górniczego oraz, po konsultacji z pracownikami lub ich reprezentantami, zatwierdza te instrukcje.

2. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny byç

zrozumia∏e dla pracowników, których dotyczà, i okreÊlaç w szczególnoÊci

1) sposoby bezpiecznego wykonywania pracy,

2) zasady post´powania w sytuacjach awaryjnych,

z uwzgl´dnieniem zagro˝eƒ wyst´pujàcych przy

wykonywaniu poszczególnych prac,

3) zasady ochrony przed zagro˝eniami, o których mowa w pkt 2,

4) informacje o stosowaniu sprz´tu ratunkowego,

5) informacje o dzia∏aniach, które powinny byç podj´te w przypadku zagro˝enia.

3. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, opracowane

odpowiednio dla stanowiska lub miejsca pracy, dostarcza si´ ka˝demu pracownikowi za pokwitowaniem odbioru.

2. Wyznaczenie kierownika koordynujàcego prace

w danym obiekcie nie zwalnia poszczególnych podmiotów z obowiàzku zapewnienia bezpieczeƒstwa i higieny pracy zatrudnionym przez nich pracownikom.

4. Pracownicy zapoznajà si´ z treÊcià instrukcji,

o której mowa w ust. 1, oraz wykonujà prac´ zgodnie

z jej ustaleniami; zapoznanie si´ z treÊcià instrukcji pracownicy potwierdzajà na piÊmie.

§ 18. 1. Zatrudnianie pracowników na nowym stanowisku pracy mo˝e nastàpiç tylko po ich przeszkoleniu w zakresie

§ 12. 1. Przedsi´biorca oraz podmiot, którzy przyst´pujà do wykonywania prac w ruchu zak∏adu górniczego, szczegó∏owo okreÊlajà na piÊmie podzia∏ obowiàzków w celu zapewnienia bezpiecznych warunków

pracy i koordynacji prac.

2) sposobów ochrony przed zagro˝eniami, o których

mowa w pkt 1,

2. OkreÊlajàc obowiàzki, o których mowa w ust. 1,

uwzgl´dnia si´ w szczególnoÊci

1) zasady wspó∏pracy osób kierownictwa i dozoru ruchu oraz podmiotu w sprawach organizacji pracy,

bezpieczeƒstwa, ochrony zdrowia i zapobiegania

ryzyku zawodowemu, a tak˝e wzajemnego informowania si´ o istniejàcym ryzyku,

2) organizacj´ przeszkolenia pracowników wykonujàcych prace w zakresie obowiàzujàcych w zak∏adzie

górniczym przepisów bezpieczeƒstwa i higieny

pracy, prowadzenia ruchu oraz bezpieczeƒstwa po˝arowego, wyst´pujàcych zagro˝eƒ, porzàdku

i dyscypliny pracy, zasad ∏àcznoÊci i alarmowania,

a tak˝e zg∏aszania wypadków i zagro˝eƒ.

§ 13. Pracownik mo˝e byç dopuszczony do pracy

w ruchu zak∏adu górniczego, je˝eli

1) posiada wymagane kwalifikacje lub potrzebne

umiej´tnoÊci do wykonywania pracy,

2) odby∏ aktualne przeszkolenie w zakresie bezpieczeƒstwa i higieny pracy,

3) posiada dostatecznà znajomoÊç przepisów oraz zasad bezpieczeƒstwa i higieny pracy,

4) w wyniku badaƒ lekarskich oraz innych wymaganych badaƒ zosta∏ uznany za zdolnego do wykonywania okreÊlonej pracy.

§ 14. Przed rozpocz´ciem pracy pracownik sprawdza, w zakresie swoich kompetencji, warunki techniczne Êrodków bezpieczeƒstwa oraz stosowanych narz´dzi w miejscu pracy; wyniki sprawdzenia przekazuje

si´ osobie dozoru ruchu.

1) zagro˝eƒ wyst´pujàcych na tym stanowisku,

3) metod bezpiecznego wykonywania prac.

2. Instrukta˝ stanowiskowy prowadzà osoby sprawujàce nadzór nad pracownikami, wyznaczone przez

kierownika ruchu zak∏adu górniczego oraz przeszkolone w zakresie metod prowadzenia instrukta˝u.

3. Pracownicy powracajàcy do pracy, po okresie

d∏u˝szym ni˝ 6 miesi´cy, ponownie odbywajà instrukta˝ stanowiskowy.

§ 19. Szkolenia w zakresie bezpieczeƒstwa i higieny pracy w zak∏adzie górniczym dla przedsi´biorców,

pracowników s∏u˝by bezpieczeƒstwa i higieny pracy

oraz wyk∏adowców tematyki bezpieczeƒstwa i higieny

pracy prowadzà jednostki organizacyjne trudniàce si´

szkoleniem pracowników zak∏adu górniczego.

§ 20. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego okreÊla tereny, na które, ze wzgl´du na zagro˝enie zwiàzane z ruchem zak∏adu górniczego, wst´p osób nieupowa˝nionych jest niedozwolony.

2. Tereny, o których mowa w ust. 1, oznacza si´ widocznymi tablicami ostrzegawczymi.

3. Miejsca o szczególnym zagro˝eniu dla ˝ycia

i zdrowia, w tym tereny zagro˝one nag∏ym osiadaniem, zabezpiecza si´ przed dost´pem osób nieupowa˝nionych oraz oznacza tablicami ostrzegawczymi.

§ 21. Na terenie zak∏adu górniczego oraz wydzielonego jego oddzia∏u (jednostki terenowej, obiektu) wywiesza si´, w widocznym miejscu

1) informacje o adresach i numerach telefonów najbli˝szych jednostek stra˝y po˝arnej, Policji i pogotowia ratunkowego oraz sposobach ich wezwania,

2) instrukcje post´powania na wypadek po˝aru.

§ 15. Pracowników lub ich reprezentantów informuje si´ o wszelkich podejmowanych dzia∏aniach dotyczàcych bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia w miejscach i na stanowiskach pracy. Informacje powinny

byç zrozumia∏e dla pracowników, których dotyczà.

§ 22. 1. Drogi komunikacyjne oraz dojÊcia do miejsc

i stanowisk pracy oznakowuje si´ i utrzymuje w stanie

umo˝liwiajàcym swobodne i bezpieczne poruszanie

si´ po nich.

§ 16. Podmiot wykonuje prace prowadzone w zak∏adzie górniczym zgodnie z projektem technicznym

zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Drogi ewakuacyjne, wyznaczone na wypadek powstania zagro˝enia, wyposa˝a si´ w oÊwietlenie awaryjne i zapewnia mo˝liwoÊç szybkiego opuszczenia

miejsc pracy.

§ 17. 1. Podczas wykonywania prac w jednym

obiekcie zak∏adu górniczego przez jeden lub wi´cej

podmiotów kierownik ruchu zak∏adu górniczego wyznacza osob´ dozoru ruchu sprawujàcà rol´ kierownika koordynujàcego prace w danym obiekcie.

3. W przypadku gdy teren zak∏adu górniczego lub

jego cz´Êç sà udost´pnione dla publicznego ruchu drogowego, kierownik ruchu zak∏adu górniczego ustala

regulacj´ tego ruchu oraz oznakowanie dróg, w sposób okreÊlony w przepisach o ruchu drogowym.

§ 23. 1. Stanowiska wydobywcze, wyposa˝one

w instalacje bez sta∏ej obs∏ugi, oraz obiekty i urzàdzenia zwiàzane z ruchem zak∏adu górniczego stwarzajàce

zagro˝enie, w szczególnoÊci dla bezpieczeƒstwa powszechnego, ogradza si´.

2. Wykaz obiektów, urzàdzeƒ i stanowisk wydobywczych podlegajàcych ogrodzeniu ustala kierownik

ruchu zak∏adu górniczego.

§ 24. 1. Miejsca pracy, maszyny i urzàdzenia oraz

aparatur´ kontrolnà i pomiarowà stale utrzymuje si´

w stanie zapewniajàcym bezpieczne prowadzenie ruchu zak∏adu górniczego.

2. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oddzia∏u

(jednostki terenowej, obiektu) odpowiedzialne sà za

w∏aÊciwy stan regulacji technicznej i prawid∏owe u˝ytkowanie oraz obs∏ug´ maszyn i urzàdzeƒ.

3. Urzàdzenia ciÊnieniowe i dêwignicowe montuje

si´ i u˝ytkuje w sposób okreÊlony w odr´bnych przepisach.

§ 25. 1. Osoby kierownictwa lub dozoru ruchu przeprowadzajà okresowe kontrole stanu technicznego

oraz sposobu korzystania z maszyn i urzàdzeƒ, instalacji technicznych oraz obiektów, w tym obiektów budowlanych, zak∏adu górniczego.

2. Zasady przeprowadzenia kontroli, o których mowa w ust. 1, ich cz´stotliwoÊç i sposób dokumentowania okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego, z zastrze˝eniem ust. 3.

3. W przypadku obiektów budowlanych zak∏adu

górniczego zasady przeprowadzania kontroli, o których mowa w ust. 1, ich cz´stotliwoÊç i sposób dokumentowania okreÊlajà przepisy prawa budowlanego.

Poz. 961

13) przeciwpo˝arowe zbiorniki,

14) mosty i estakady technologiczne,

15) instalacje osuszania, odsiarczania i odrt´ciania gazu, separacji i stabilizacji ropy naftowej,

16) obiekty i urzàdzenia przyodwiertowe, z wyjàtkiem

g∏owic eksploatacyjnych,

17) morskie platformy stacjonarne.

§ 26. 1. Niedopuszczalne jest

1) u˝ywanie narz´dzi, sprz´tu i maszyn uszkodzonych,

których stan zagra˝a bezpieczeƒstwu zatrudnionych osób lub otoczeniu,

2) przenoszenie przewodów oponowych, szaf ∏àczeniowych i sprz´gie∏ b´dàcych pod napi´ciem, z zastrze˝eniem ust. 2,

3) przechodzenie lub przebywanie pod zawieszonymi

ci´˝arami oraz w zasi´gu obcià˝onych dynamicznie uk∏adów linowych, z zastrze˝eniem ust. 3,

4) przechodzenie lub przebywanie w strefach zagro˝onych oznakowanych tablicami ostrzegawczymi,

z wyjàtkiem wykonywania prac pod sta∏ym nadzorem, w sposób okreÊlony przez kierownika ruchu

zak∏adu górniczego.

2. Lokalne przesuwanie przewodów oponowych

b´dàcych pod napi´ciem jest dopuszczalne wy∏àcznie

za pomocà odpowiednich narz´dzi i sprz´tu ochronnego, zabezpieczajàcego pracowników wykonujàcych t´

czynnoÊç.

3. Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje si´ do prac wykonywanych pod uk∏adami wielokrà˝ka i olinowania

urzàdzeƒ wiertniczych i eksploatacyjnych.

§ 27. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego okreÊla

miejsca i stanowiska pracy

4. Obiektami budowlanymi zak∏adu górniczego sà

w szczególnoÊci

1) na których pracownicy powinni stosowaç wymagane Êrodki ochrony indywidualnej,

1) budynki uj´ç wód leczniczych, termalnych i solanek,

2) które powinny byç wyposa˝one w odpowiedni system akustyczny i optyczny do przekazywania sygna∏u alarmowego.

2) budynki sterowni,

3) obiekty i sta∏e instalacje transportu kopaliny i p∏ynów technologicznych,

4) obiekty stacji redukcyjno-pomiarowych,

§ 28.1. Miejsce wykonywania prac z u˝yciem substancji szkodliwych wyposa˝a si´ w Êrodki zapobiegawcze i ochronne oraz Êrodki do udzielania pierwszej

pomocy.

5) t∏ocznie ropy naftowej,

6) budynki i zbiorniki magazynowe p∏ynów z∏o˝owych

i p∏ynów technologicznych,

7) obiekty kot∏owni technologicznych,

8) budynki g∏ównych stacji spr´˝arek powietrza wraz

z rurociàgami,

9) obiekty uzdatniania wód technologicznych i z∏o˝owych,

10) budynki stacji elektroenergetycznych oraz g∏ówne

urzàdzenia i sieci rozdzielcze wysokiego i Êredniego napi´cia,

11) obiekty pompowni wód z∏o˝owych,

12) wolno stojàce budynki centrali telefonicznej i dyspozytorni,

2. Pracowników, którzy wykonujà prac´ i majà kontakt z substancjami szkodliwymi, poucza si´ o sposobie post´powania z tymi substancjami, stosowania

Êrodków zapobiegawczych i ochronnych, zachowania

si´ i post´powania w przypadku zagro˝eƒ oraz o sposobach udzielania pierwszej pomocy.

§ 29. 1. Rodzaje prac, które sà wykonywane w warunkach szczególnego zagro˝enia, okreÊla kierownik

ruchu zak∏adu górniczego.

2. Prace, o których mowa w ust. 1, mogà byç

w szczególnoÊci

1) wykonywane przez wyspecjalizowanych w tym zakresie pracowników pod bezpoÊrednim nadzorem

osoby dozoru ruchu,

2) poprzedzone sprawdzeniem stanu bezpieczeƒstwa

miejsca pracy i urzàdzeƒ przez osob´ dozoru ruchu,

3) poprzedzone instrukta˝em pracowników o mogàcym wystàpiç zagro˝eniu oraz sposobie prawid∏owego i bezpiecznego wykonywania prac.

3. Podczas wykonywania prac, o których mowa

w ust. 1, niedopuszczalne jest przebywanie w miejscu

ich wykonywania osób niebioràcych w nich udzia∏u

oraz równoczesne wykonywanie innych prac w pobli˝u tego miejsca.

§ 30. 1. W miejscach, w których powsta∏o zagro˝enie bezpieczeƒstwa ruchu zak∏adu górniczego lub pracowników, wykonuje si´ tylko prace zwiàzane z usuwaniem zagro˝enia; prace takie mogà wykonywaç tylko

wyspecjalizowani w tym zakresie pracownicy.

2. Podj´cie dalszej pracy w miejscach, o których

mowa w ust. 1, mo˝e nastàpiç dopiero po potwierdzeniu przez osob´ kierownictwa lub dozoru ruchu, ˝e zagro˝enie zosta∏o usuni´te.

§ 31. W przypadku nieopanowanego wyp∏ywu p∏ynu z∏o˝owego z otworu wiertniczego lub odwiertu kierownik ruchu zak∏adu górniczego podejmuje dzia∏ania

majàce na celu likwidacj´ zagro˝enia, zgodnie z planem ratownictwa.

Poz. 961

§ 35. 1. Zak∏ad górniczy wyposa˝a si´ w

1) ∏àcznoÊç zewn´trznà,

2) urzàdzenia i sieci telekomunikacyjne, zapewniajàce

bezpieczeƒstwo pracy.

2. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego ustala miejsca i obiekty, które wyposa˝a si´ w urzàdzenia telekomunikacyjne.

§ 36. 1. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz

wyznaczeni pracownicy powinni byç przeszkoleni

w udzielaniu pierwszej pomocy.

2. W ka˝dym zak∏adzie górniczym oraz wydzielonym jego oddziale (jednostce terenowej)

1) na ka˝dej zmianie roboczej powinien byç zatrudniony co najmniej jeden pracownik przeszkolony

w udzielaniu pierwszej pomocy.

2) powinny znajdowaç si´ nosze oraz apteczka wyposa˝ona w niezb´dne Êrodki medyczne.

Rozdzia∏ 2

Roboty wiertnicze

§ 37. 1. Przy wykonywaniu robót wiertniczych prowadzi si´ dokumentacj´ techniczno-ruchowà.

§ 32. 1. W zak∏adzie górniczym, w którym istnieje

zagro˝enie wyst´powania w otaczajàcej atmosferze

gazów i par szkodliwych dla zdrowia lub atmosfery

z zawartoÊcià tlenu ni˝szà ni˝ 19%, powinien znajdowaç si´ sprawny izolujàcy sprz´t ochrony uk∏adu oddechowego oraz sprz´t reanimacyjny.

2. W sk∏ad dokumentacji techniczno-ruchowej,

o której mowa w ust. 1, wchodzà

2. Pracownicy, którzy b´dà u˝ywaç izolujàcego

sprz´tu ochrony uk∏adu oddechowego, powinni byç

przeszkoleni w tym zakresie oraz posiadaç aktualne badania lekarskie z pozytywnym wynikiem.

3) projekty robót specjalnych okreÊlone przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

1) dokumentacja wiercenia,

2) dokumentacja eksploatacyjna urzàdzeƒ energomechanicznych i sprz´tu wiertniczego,

§ 38. 1. Dokumentacj´ wiercenia stanowià w szczególnoÊci

3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego mo˝e,

w przypadkach uzasadnionych warunkami techniczno-ruchowymi, zezwoliç na odstàpienie od wymogów

okreÊlonych w ust. 1 i 2 oraz nakazaç zastosowanie innych Êrodków zabezpieczajàcych.

1) protokó∏ przekazania urzàdzenia wiertniczego do

ruchu,

§ 33. 1. W obiektach zak∏adu górniczego, w których

mo˝e wystàpiç st´˝enie gazów niebezpiecznych dla

zdrowia, kierownik ruchu zak∏adu górniczego lub wyznaczona przez niego osoba dozoru ruchu ustalajà

strefy zagro˝enia toksycznego.

4) diagramy przyrzàdów kontrolno-pomiarowych,

2. Strefy zagro˝eƒ toksycznych oznakowuje si´ tablicami ostrzegajàcymi przed gro˝àcym niebezpieczeƒstwem i zabezpiecza, na czas wyst´powania tych

zagro˝eƒ, przed dost´pem osób nieupowa˝nionych.

3. W zak∏adzie górniczym znajduje si´, zatwierdzona przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, instrukcja post´powania na wypadek zagro˝enia toksycznego.

§ 34. Zakres i cz´stotliwoÊç badaƒ oraz pomiarów

czynników szkodliwych dla zdrowia, a tak˝e sposób ich

wykonywania okreÊlajà odr´bne przepisy.

2) raporty wiertnicze,

3) aktualny profil geologiczny otworu,

5) dziennik wiertniczy,

6) projekty i protoko∏y przeprowadzonych rurowaƒ

i cementowaƒ rur,

7) protoko∏y przeprowadzonych badaƒ skutecznoÊci

uszczelniania rur izolujàcych poszczególne poziomy p∏ynu z∏o˝owego,

8) projekty i protoko∏y pomiarów i badaƒ wykonanych

prac specjalistycznych,

9) protoko∏y przeprowadzonej likwidacji otworu,

10) ksià˝ka kontroli obiektu.

2. Przy pracach wiertniczych dla celów sejsmicznych dokumentacj´ wiercenia, o której mowa w ust.1,

sporzàdza si´ odpowiednio do zakresu wykonywanych

robót.

§ 39. 1. Dokumentacja eksploatacyjna urzàdzeƒ

energomechanicznych i sprz´tu wiertniczego zawiera

w szczególnoÊci

1) dokumentacje techniczno-ruchowe maszyn, urzàdzeƒ i sprz´tu wiertniczego,

2) ksià˝ki kontroli oraz eksploatacji urzàdzeƒ i sprz´tu,

3) dokumentacj´ dotyczàcà wymaganych atestów

urzàdzeƒ i sprz´tu.

2. Ksià˝ki kontroli, o których mowa w ust. 1 pkt 2,

zawierajà w szczególnoÊci: nazwy kontrolowanych

urzàdzeƒ lub sprz´tu, harmonogram przeprowadzania

kontroli oraz sposób ich wykonania, wraz z wynikami

kontroli.

3. Dokumentacj´ dotyczàcà atestów urzàdzeƒ

i sprz´tu, o której mowa w ust. 1 pkt 3, mogà stanowiç

równie˝ zaÊwiadczenia weryfikacyjne.

4. ZaÊwiadczenia weryfikacyjne, o których mowa

w ust. 3, zawierajà w szczególnoÊci

1) nazw´ urzàdzenia lub sprz´tu,

2) nazw´ zak∏adu wystawiajàcego zaÊwiadczenie weryfikacyjne,

3) nazw´ wytwórcy,

4) charakterystyk´ roboczà zweryfikowanego urzàdzenia lub sprz´tu,

5) wykaz przeprowadzonych prób oraz ich wyniki,

6) okres wa˝noÊci zaÊwiadczenia,

7) nazwiska i imiona, stanowiska oraz podpisy osób

weryfikujàcych zaÊwiadczenia.

§ 40. 1. Lokalizacja otworu wiertniczego powinna

byç zgodna z projektem prac geologicznych; lokalizacja

ta mo˝e ulec zmianie w granicach okreÊlonych w tym

projekcie.

2. Przy lokalizacji otworów wiertniczych, w których

zgodnie z projektem prac geologicznych spodziewane

jest wyst´powanie gazów wybuchowych bàdê toksycznych, lub istnienie zagro˝enia samowyp∏ywu p∏ynu

z∏o˝owego, unika si´ konfiguracji terenu mogàcej

sprzyjaç naturalnemu gromadzeniu si´ gazów lub cieczy wokó∏ obiektu.

3. Przy zagro˝eniu siarkowodorowym zapewnia si´

dojazd do wiertni z dwóch ró˝nych kierunków.

§ 41. 1. Przy lokalizacji otworu, urzàdzeƒ i zabudowy wiertni uwzgl´dnia si´ infrastruktur´ terenu, w tym

napowietrzne linie energetyczne, a tak˝e podziemne

uzbrojenie, w szczególnoÊci kable energetyczne i telefoniczne, rurociàgi, kolektory sanitarne, na podstawie

planów uzbrojenia i map powierzchni terenu, oraz

uwzgl´dnia si´ przewa˝ajàcy kierunek wiatru.

2. W przypadku gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie, ˝e teren zaj´ty pod wiertnie jest uzbrojony, a lokalizacja tego uzbrojenia nie jest znana, przed rozpocz´ciem robót uzbrojenie lokalizuje si´ za pomocà odpowiedniej aparatury lub wykonanego w tym celu wykopu; z wykonanego badania sporzàdza si´ protokó∏.

Poz. 961

§ 42. 1. Otwór wiertniczy lokalizuje si´ co najmniej

w odleg∏oÊci

1) 50 m od obiektów z ogniem otwartym przy wierceniach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, a tak˝e w rejonach o przewidywanym wyst´powaniu w górotworze nagromadzeƒ gazów palnych,

2) wynoszàcej 1,5 wysokoÊci wie˝y wiertniczej lub

masztu od linii kolejowych, kana∏ów i zbiorników

wodnych, rzek, dróg publicznych, zabudowaƒ,

z tym ˝e odleg∏oÊç od napowietrznych linii wysokiego napi´cia powinna wynosiç 1,5 wysokoÊci

wie˝y lub masztu, lecz nie mniej ni˝ 30 m.

2. Przy pracach wiertniczych wykonywanych dla

celów sejsmicznych odleg∏oÊci od poszczególnych

obiektów ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

3. W przypadku wyst´powania zagro˝enia siarkowodorowego odleg∏oÊci otworów wiertniczych od

obiektów mieszkalnych okreÊla § 82.

4. Odleg∏oÊci, o których mowa w ust. 1, mogà byç

zmniejszone przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego w przypadkach uzasadnionych warunkami techniczno-ruchowymi; o zmniejszeniu odleg∏oÊci zawiadamia si´ w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego.

§ 43. W razie zlokalizowania otworu wiertniczego

na obszarze leÊnym lub w odleg∏oÊci mniejszej ni˝

100 m od granicy lasu, je˝eli przewiduje si´ wyst´powanie ropy naftowej lub gazu ziemnego, sposób

ochrony przeciwpo˝arowej obszaru leÊnego uzgadnia

si´ z w∏aÊcicielem, zarzàdzajàcym lub jego u˝ytkownikiem.

§ 44. Wszelkie prace przy za∏adunku i roz∏adunku

urzàdzeƒ i sprz´tu wiertniczego oraz materia∏ów niebezpiecznych prowadzi si´ pod nadzorem osoby dozoru.

§ 45. 1. Prace zwiàzane z monta˝em, przemieszczaniem i demonta˝em wiertnic, wie˝ wiertniczych lub

masztów wiertniczych i innych urzàdzeƒ wykonuje si´

zgodnie z dokumentacjà techniczno-ruchowà, pod bezpoÊrednim nadzorem osoby dozoru ruchu.

2. Niedopuszczalne jest prowadzenie robót, o których mowa w ust. 1, przy silnym wietrze, podczas burzy, Ênie˝ycy, ulewy lub go∏oledzi.

§ 46. Przed rozpocz´ciem stawiania wie˝ wiertniczych, masztów, czwórnogów i trójnogów osoby dozoru ruchu nadzorujàce te roboty kontrolujà stan techniczny lin, wielokrà˝ków, prawid∏owoÊç ich zamocowania i olinowania oraz sprawnoÊç zespo∏u nap´dowego

i uk∏adu hamulcowego. Podczas podnoszenia podbudowy lub masztu z u˝yciem si∏owników hydraulicznych kontroluje si´ stan techniczny si∏owników, instalacji zasilajàcej i sterowniczej, zgodnie z instrukcjà producenta.

§ 47. Zrzucanie bez ostrze˝enia jakichkolwiek

przedmiotów na ziemi´ przez pracowników pracujàcych na wysokoÊciach jest niedopuszczalne.

§ 48. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego ustala

sk∏ad komisji, o której mowa w ust. 2, i zasady dokonywania odbioru technicznego.

2. Komisja odbioru technicznego sporzàdza protokó∏ stwierdzajàcy kompletnoÊç i prawid∏owoÊç monta˝u obiektów, maszyn, urzàdzeƒ i instalacji.

§ 49. Wiercenie otworów wykonuje si´ zgodnie

z wymaganiami okreÊlonymi w projekcie prac geologicznych lub projekcie geologiczno-technicznym.

§ 50. Prace zwiàzane z rozpoznaniem geologicznym, w szczególnoÊci dowiercanie, opróbowanie,

rdzeniowanie, cementowanie rur oraz prace geofizyczne, badania hydrogeologiczne, wykonuje si´ pod bezpoÊrednim nadzorem osób dozoru ruchu oraz s∏u˝by

geologicznej.

§ 51. Podczas wiercenia otworu, w zale˝noÊci od

potrzeb, wykonuje si´ bie˝àce pomiary parametrów

p∏uczki; zakres i cz´stotliwoÊç pomiarów okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego albo upowa˝niona

przez niego osoba dozoru ruchu.

2. System obiegu p∏uczkowego mo˝e uwzgl´dniaç

w szczególnoÊci mo˝liwoÊç przygotowania odpowiedniego rodzaju p∏uczki, jej obróbk´, oczyszczanie i odgazowanie, stosownie do wymagaƒ prowadzonego wiercenia.

3. Przy wierceniach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego

obieg p∏uczkowy wyposa˝a si´ w przyrzàdy kontrolno-pomiarowe, sygnalizujàce przyp∏yw p∏ynu z∏o˝owego,

oraz w sygnalizacj´ Êwietlnà i akustycznà, zainstalowanà na stanowisku wiertacza. Instalacj´ t∏ocznà pomp

p∏uczkowych pod∏àcza si´ do w´z∏a zat∏aczania otworu.

§ 52. 1. CiÊnienie hydrostatyczne s∏upa p∏uczki

w otworze wierconym dla udost´pnienia z∏ó˝ ropy naftowej i gazu ziemnego mo˝e przewy˝szaç przewidywane ciÊnienie z∏o˝owe w granicach od 0,5 do 1,0 MPa na

ka˝de 1000 m otworu.

2. W uzasadnionych przypadkach kierownik ruchu

zak∏adu górniczego mo˝e zmieniç okreÊlone w ust. 1

granice przewy˝szania ciÊnienia z∏o˝owego.

§ 53. 1. Pr´dkoÊç wyciàgania i zapuszczania przewodu wiertniczego oraz lepkoÊç plastycznà p∏uczki dobiera si´ w taki sposób, aby ograniczyç efekt t∏okowania. Szczególna ostro˝noÊç powinna byç zachowana

w przypadku zaniku p∏uczki i przyp∏ywu p∏ynu z∏o˝owego do otworu.

2. Wyciàgajàc przewód wiertniczy, dope∏nia si´

otwór p∏uczkà o parametrach takich, jak podczas wiercenia, w sposób ciàg∏y, kontrolujàc jego skutecznoÊç.

§ 54. Po zakoƒczeniu robót wiertniczych w otworze

z odkrytym poziomem gazowym poziom ten wczeÊniej

izoluje si´ od pozosta∏ej cz´Êci otworu.

§ 55. 1. G∏´bokoÊç zapuszczenia kolejnej kolumny

rur podczas wiercenia, w celu poszukiwania, rozpozna-

Poz. 961

nia i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, powinna byç taka, aby w nieorurowanym interwale otworu

nie wystàpi∏y warstwy, w których gradient ciÊnienia

z∏o˝owego jednej z warstw by∏by wi´kszy od gradientu ciÊnienia szczelinowania innej warstwy.

2. Gradient ciÊnienia szczelinowania ustala si´, wykonujàc próby ciÊnieniowe w otworze, w sposób okreÊlony w instrukcji zapobiegania i likwidacji erupcji p∏ynu z∏o˝owego, o której mowa w § 73.

§ 56. 1. W otworze wiertniczym niedopuszczalne

jest wykonywanie prób ciÊnieniowych z u˝yciem ciÊnienia wi´kszego od znanego ciÊnienia szczelinowania ska∏ odkrytych.

2. Wi´êba rurowa wylotu otworu powinna umo˝liwiaç pomiar ciÊnienia w przestrzeniach mi´dzyrurowych rur ok∏adzinowych.

§ 57. W rejonie prowadzonej eksploatacji z∏ó˝ siarki otworami wiertniczymi

1) wylot otworu na czas przerwy w wierceniu, rurowaniu, opróbowaniu, eksploatacji lub zabiegów intensyfikacyjnych zabezpiecza si´ w sposób umo˝liwiajàcy odci´cie wyp∏ywu p∏ynu z∏o˝owego,

2) po ka˝dorazowym wyciàgni´ciu Êwidra, rdzeniówki lub innego narz´dzia z otworu, przy wierceniu

w nadk∏adzie w strefie zagro˝onej zamyka si´ wylot kolumny rur ok∏adzinowych,

3) w przypadku wyp∏ywów wód, awarii bàdê erupcji

przepisy § 295—297 stosuje si´ odpowiednio.

§ 58. 1. Otwór wiertniczy, w którym roboty wiertnicze zosta∏y czasowo lub trwale wstrzymane, skutecznie

zabezpiecza si´ w szczególnoÊci przed: ewentualnym

wyp∏ywem p∏ynu z∏o˝owego, mo˝liwoÊcià wpadni´cia

przedmiotów oraz przed dost´pem osób nieupowa˝nionych.

2. Otwory wielkoÊrednicowe zabezpiecza si´ przed

mo˝liwoÊcià wpadni´cia ludzi, niezale˝nie od rodzaju

wykonywanych robót.

§ 59. 1. Nawiercone w otworze wiertniczym poziomy wód izoluje si´ przez zarurowanie i uszczelnia w taki sposób, aby nie wystàpi∏o przemieszczanie si´ tych

wód poza rurami oraz ich zanieczyszczenie.

2. Projekty uszczelniania kolumn rur ok∏adzinowych w strefie wyst´powania wód oraz kolumn eksploatacyjnych powinny byç zaakceptowane przez s∏u˝b´ geologicznà.

3. Z przeprowadzonego badania skutecznego

uszczelniania poziomów wodonoÊnych sporzàdza si´

protokó∏.

§ 60. 1. Rurowanie i uszczelnianie rur ok∏adzinowych w otworach wiertniczych wykonuje si´ na podstawie projektu zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Podczas wiercenia w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego projekt, o którym mowa w ust. 1, sporzàdza si´ na podsta-

wie wytycznych okreÊlonych w instrukcji rurowania

i cementowania rur, zatwierdzonej przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

ny przy takiej konstrukcji otworu i uzbrojeniu jego wylotu, które umo˝liwià opanowanie przewidywanego ciÊnienia i korozyjnego dzia∏ania p∏ynu z∏o˝owego.

3. W innych rodzajach wierceƒ ni˝ okreÊlone

w ust. 2 zasady rurowania i uszczelniania rur w otworze ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

2. Przed nawierceniem pierwszego poziomu, z którego mo˝e nastàpiç przyp∏yw p∏ynu z∏o˝owego, zapuszcza si´ i cementuje kolumn´ wst´pnà lub prowadnikowà.

4. Sposób uzbrojenia kolumny rur ok∏adzinowych

ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 61. 1. Rury ok∏adzinowe przeznaczone do rurowania otworu dla wierceƒ na z∏o˝ach ropy naftowej i gazu ziemnego powinny mieç atest wytwórcy oraz oznakowanie fabryczne, umo˝liwiajàce w szczególnoÊci

ustalenie

1) odmiany wytrzyma∏oÊciowej stali,

2) gruboÊci Êcianki,

3) typu po∏àczenia.

2. Rury ok∏adzinowe u˝ywane i przeznaczone do

ponownego rurowania otworów uprzednio poddaje

si´ przeglàdowi technicznemu; w przypadku wierceƒ

w z∏o˝ach ropy naftowej i gazu ziemnego rury takie

poddaje si´ dodatkowo ciÊnieniowej próbie wytrzyma∏oÊci, przy ciÊnieniu nie mniejszym od najwi´kszego

przewidywanego ciÊnienia g∏owicowego.

§ 62. Si∏owniki do wciskania i wyciàgania rur, wraz

z ich osprz´tem, odpowiednio zabezpiecza si´ przed

wywróceniem i rozrzutem ich elementów.

§ 63. 1. Podczas wiercenia w celu poszukiwania,

rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, na podstawie za∏o˝eƒ geologicznych do projektu

uszczelniania kolumn rur, ustala si´ w szczególnoÊci

sposób i rodzaj uzbrojenia kolumny rur, rodzaj w∏aÊciwoÊci materia∏ów uszczelniajàcych i p∏ynu wiertniczego oraz technologi´ wykonania.

2. Zaczyn cementowy u˝yty do cementowania

uszczelniajàcego kolumn rur ok∏adzinowych powinien

mieç Êwiadectwo badaƒ laboratoryjnych, odpowiednio do warunków otworowych, okreÊlajàce wartoÊci

parametrów zaczynu i kamienia cementowego.

3. Dla wierceƒ innych ni˝ wymienione w ust. 1 zasady rurowania i ich uszczelniania ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 64. Zaczyn cementowy w zarurowanej przestrzeni pierÊcieniowej podczas wierceƒ na z∏o˝ach ropy naftowej i gazu ziemnego wyt∏acza si´ za kolumnà

1) wst´pnà i prowadnikowà do wylotu otworu,

2) poÊrednià — na wysokoÊç pozwalajàcà skutecznie

odizolowaç orurowane horyzonty wód, ropy naftowej i gazu ziemnego,

3) eksploatacyjnà — na wysokoÊç zapewniajàcà

uszczelnienie wszystkich poziomów roponoÊnych

i gazonoÊnych orurowanych danà kolumnà rur.

§ 65.1. Poziom roponoÊny i gazonoÊny lub wodonoÊny, a w szczególnoÊci taki, w którym przewidywane

jest wyst´powanie siarkowodoru, mo˝e byç dowierca-

3. Zapuszczanie kolumn rur ok∏adzinowych do

otworów, w których nawiercony zosta∏ poziom roponoÊny lub gazonoÊny, wykonuje si´ przy uzbrojeniu

wylotu otworu w g∏owic´ przeciwerupcyjnà, dostosowanà do Êrednicy zapuszczanych rur ok∏adzinowych.

§ 66. 1. W zacementowanych kolumnach eksploatacyjnych i poÊrednich, pod którymi przewierca si´

z∏o˝e ropy naftowej lub gazu ziemnego, wykonuje si´

badania wysokoÊci wyt∏oczenia i skutecznoÊci cementowania rur oraz ska∏ na odcinku zacementowanej

przestrzeni pierÊcieniowej.

2. Badania, o których mowa w ust. 1, wykonuje si´

tak˝e podczas innych rodzajów wierceƒ, je˝eli wymagajà tego warunki techniczne.

3. W przypadku negatywnego wyniku badaƒ, o których mowa w ust. 1, zakres dalszych prac ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 67. Przy rurowaniu i uszczelnianiu kolumn rur

ok∏adzinowych w pok∏adach soli stosuje si´ zaczyn cementowy sporzàdzony na solance nasyconej.

§ 68. 1. Instalacj´ cementacyjnà, wraz z g∏owicà cementacyjnà, sprawdza si´, stosujàc prób´ ciÊnieniowà

przy ciÊnieniu nie mniejszym od spodziewanego ciÊnienia podczas cementowania.

2. Prób´ ciÊnieniowà, o której mowa w ust. 1, wykonuje si´ bezpoÊrednio przed rozpocz´ciem cementowania.

§ 69. W przypadku nieskutecznego uszczelnienia

rur wykonuje si´ dodatkowo roboty uszczelniajàce, na

podstawie projektu zatwierdzonego przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

§ 70. SzczelnoÊç cementacji zarurowej przestrzeni

pierÊcieniowej eksploatacyjnej kolumny rur w otworze

dla podziemnego magazynu gazu sprawdza si´ przy ciÊnieniu wi´kszym od przewidywanego najwi´kszego

ciÊnienia roboczego w tym magazynie.

§ 71. Z przeprowadzonych czynnoÊci rurowania,

uszczelniania oraz prób szczelnoÊci sporzàdza si´ protokó∏.

§ 72. Wyst´pujàce podczas wiercenia oraz wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego zagro˝enie erupcyjne i siarkowodorowe okreÊlajà odr´bne przepisy.

§ 73. Przewiercanie interwa∏ów z przewidywanym

zagro˝eniem erupcyjnym i siarkowodorowym oraz

profilaktyk´ w tym zakresie prowadzi si´ zgodnie z instrukcjà zapobiegania i likwidacji erupcji p∏ynu z∏o˝owego, zaopiniowanà przez w∏aÊciwà jednostk´ ratow-

nictwa górniczego i zatwierdzonà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

3) klasy A ∏àcznie z kategorià I i II, o których mowa

w pkt 1 i 2.

§ 74. Do obliczeƒ wytrzyma∏oÊci kolumn rur ok∏adzinowych stosuje si´ te kryteria, które zapewniajà

bezpieczeƒstwo podczas wykonywania robót, w tym

podczas opanowywania erupcji p∏ynu z∏o˝owego i oddzia∏ywania na rury siarkowodoru oraz dwutlenku w´gla.

2. W przypadkach niewymienionych w ust. 1 wylot

otworu wyposa˝a si´ w zestaw g∏owic z trzema zamkni´ciami, z których jedno jest zamkni´ciem uniwersalnym.

§ 75. 1. Dla ka˝dej kolumny rur, na której zainstalowana jest g∏owica przeciwerupcyjna, ustala si´ wielkoÊç wewn´trznego dopuszczalnego ciÊnienia.

2. Kolumny rur wychodzàce do wylotu otworu ujmuje si´ w wi´êbie rurowej i sprawdza szczelnoÊç tego

uj´cia.

3. Wylot ka˝dego otworu oraz przewodu wiertniczego podczas wiercenia, a tak˝e wykonywania innych

prac, w trakcie których mo˝e nastàpiç wyp∏yw p∏ynu

z∏o˝owego, wyposa˝a si´ w zestaw urzàdzeƒ zamykajàcych (przeciwerupcyjnych).

§ 76. 1. CiÊnienie robocze poszczególnych sk∏adników przeciwerupcyjnego uzbrojenia wylotu otworu

powinno byç wi´ksze od spodziewanego ciÊnienia g∏owicowego.

2. WielkoÊç ciÊnienia g∏owicowego ustala si´ wed∏ug wzoru

Pmax = A·H·q [MPa]

gdzie poszczególne symbole oznaczajà

Pmax — najwi´ksze spodziewane ciÊnienie g∏owicowe

(w MPa),

H

— g∏´bokoÊç zalegania z∏o˝a (poziomu zbiornikowego) (w m),

q

— gradient ciÊnienia z∏o˝owego rozpatrywanego poziomu (w MPa/m),

A

— wspó∏czynnik korekcyjny okreÊlony w poni˝szej tabeli

G∏´bokoÊç zalegania H [m] Wspó∏czynnik korekcyjny A

do 2500

powy˝ej 2500 do 3000

powy˝ej 3000

1,0

0,85 — 0,75

0,75 — 0,5

3. Przepis ust. 1 nie dotyczy uk∏adu sterowniczego.

4. Szczegó∏owy dobór wspó∏czynnika korekcyjnego „A”, o którym mowa w ust. 2, w granicach ustalonych zakresów okreÊla instrukcja, o której mowa

w § 73.

§ 77. 1. Wylot otworu wiertniczego wyposa˝a si´

w zestaw g∏owic przeciwerupcyjnych z czterema zamkni´ciami, z których jedno jest zamkni´ciem uniwersalnym, przy prowadzeniu prac wiertniczych w warunkach zaliczonych do

1) klasy A zagro˝enia erupcyjnego,

2) I i II kategorii zagro˝enia siarkowodorowego,

3. Zestaw g∏owic przeciwerupcyjnych zabezpiecza

si´ uszczelniajàc wylot otworu, odpowiednio do stosowanych rur p∏uczkowych.

4. W klasie A zagro˝enia erupcyjnego bez zagro˝enia siarkowodorowego dopuszcza si´ wyposa˝enie

wylotu otworu w zestaw g∏owic przeciwerupcyjnych

z trzema zamkni´ciami.

5. W przypadku prowadzenia prac wiertniczych

w warunkach zaliczonych do klasy B zagro˝enia erupcyjnego bez wyst´powania siarkowodoru dopuszcza

si´ wyposa˝enie wylotu otworu w zestaw g∏owic przeciwerupcyjnych z dwoma zamkni´ciami.

6. O wyposa˝eniu wylotu otworu wiertniczego,

o którym mowa w ust. 1 i 2, decyduje kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

7. Dopuszcza si´ zastosowanie g∏owicy uniwersalnej o ciÊnieniu roboczym o jeden stopieƒ ni˝szym od

ciÊnienia roboczego g∏owic suwakowych.

§ 78. 1. Monta˝ oraz sprawdzanie stacji i instalacji

sterowania urzàdzeniami przeciwerupcyjnymi zabezpieczenia otworu wykonuje si´ zgodnie z instrukcjà

producenta.

2. Powinna byç zapewniona mo˝liwoÊç zamykania

i otwierania g∏owic przeciwerupcyjnych oraz innych

urzàdzeƒ s∏u˝àcych do zamkni´cia i otwarcia wylotu

otworu wiertniczego ze stanowiska sterowania znajdujàcego si´ w bezpiecznej odleg∏oÊci od otworu wiertniczego oraz ze stanowiska wiertacza.

§ 79. Badania szczelnoÊci i sprawnoÊci ca∏ego przeciwerupcyjnego zabezpieczenia otworu wykonuje si´

zgodnie z instrukcjà, o której mowa w § 73, pod bezpoÊrednim nadzorem osoby dozoru ruchu.

§ 80. Dla ka˝dego otworu podczas wiercenia i opróbowania zapewnia si´ iloÊç p∏uczki, materia∏ów i urzàdzeƒ do sporzàdzania oraz obróbki p∏uczki, okreÊlonà

w instrukcji, o której mowa w § 73.

§ 81. Dla ka˝dego otworu

1) wiertniczego, w którym przewiduje si´ udost´pnienie poziomu zawierajàcego p∏yn z∏o˝owy z siarkowodorem, okreÊla si´ kategori´ zagro˝enia siarkowodorowego i promieƒ strefy przewidywanego

ska˝enia siarkowodorem w wyniku otwartej erupcji p∏ynu z∏o˝owego,

2) siarkowodorowego ustala si´ minimalne odleg∏oÊci obiektów, zgodnie z § 82, oraz okreÊla si´ czas

krytyczny trwania zagro˝enia, obejmujàcy czas

przewiercania w otworze poziomu wyst´powania

siarkowodoru, lub terminy rozpocz´cia i zakoƒczenia okreÊlonych prac wiertniczych.

§ 82. W rejonach o znanej wydajnoÊci i koncentracji siarkowodoru promieƒ strefy ska˝enia oraz odleg∏o-

Poz. 961

Êci otworu od obiektów okreÊla si´ na podstawie poni˝szych kryteriów

Minimalna odleg∏oÊç w metrach otworu od

Promieƒ strefy przewidywanego ska˝enia

H2S [m]

pojedynczego domu

mieszkalnego

1

2

I

Kategoria

zagro˝enia

budynków zamieszkanych przez

nie wi´cej ni˝

30 osób (∏àcznie)

wi´cej ni˝ 30 osób

3

4

5

powy˝ej 3500

100

500

1500

II

od 3500 do 1000

100

500

500

III

poni˝ej 1000 do 500

100

100

100

IV

poni˝ej 500 do 150

100

100

100

§ 83. 1. Podczas ustalenia klasy zagro˝enia erupcyjnego i kategorii zagro˝enia siarkowodorowego okreÊla si´

1) przewidywany przekrój stratygraficzno-litologiczny,

2) g∏´bokoÊç zalegania poziomów perspektywicznych,

3) gradienty ciÊnieƒ z∏o˝owych i szczelinowania ska∏,

4) interwa∏ przewidywanego lub rozpoznanego wyst´powania siarkowodoru i dwutlenku w´gla,

z okreÊleniem spodziewanej ich zawartoÊci w p∏ynie z∏o˝owym,

5) przewidywane wydajnoÊci p∏ynu z∏o˝owego z poszczególnych poziomów,

6) strefy ewentualnych zaników p∏uczki.

2. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego organizuje

kontrol´ procesu wiercenia w celu ustalenia mo˝liwoÊci wystàpienia niezgodnoÊci rzeczywistego przekroju

geologicznego z przewidywanym oraz dostosowania

prowadzonych robót do zmian w tym przekroju.

§ 84. 1. Roboty wiertnicze i inne prace prowadzone

w otworze z zawartoÊcià siarkowodoru w p∏ynie z∏o˝owym, poni˝ej górnej granicy strefy zagro˝enia siarkowodorowego, do czasu odwo∏ania tego zagro˝enia wykonuje si´ na podstawie programu dowiercania zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego i przes∏anego do wiadomoÊci w∏aÊciwego organu nadzoru górniczego.

2. Za∏o˝enia do opracowania programu dowiercania okreÊla instrukcja, o której mowa w § 73.

3. O przewidywanym terminie dowiercania, o którym mowa w ust. 1, powiadamia si´ w∏aÊciwy organ

nadzoru górniczego.

§ 85. W przypadku wyp∏ywu palnego p∏ynu z∏o˝owego z otworu wiertniczego w szczególnoÊci wy∏àcza

si´ spod napi´cia sieç elektrycznà, zatrzymuje silnik

spalinowy oraz wygasza otwarty ogieƒ w promieniu co

najmniej 200 m, a tak˝e wstrzymuje ruch drogowy i kolejowy w tym samym promieniu.

§ 86. 1. W przypadku prowadzenia prac wiertniczych w z∏o˝ach surowców sta∏ych, w których przewidywane jest wyst´powanie nagromadzeƒ gazu ziemnego lub wyst´powanie samowyp∏ywów wody albo

innego p∏ynu, sposób zabezpieczenia wylotu otworu

wiertniczego oraz sposób wykonywania wierceƒ okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

2. Przepis ust. 1 stosuje si´ do wierceƒ prowadzonych z powierzchni dla pozyskiwania metanu ze z∏ó˝

w´gla kamiennego.

§ 87. 1. Podczas prowadzenia wierceƒ, przy których

istnieje mo˝liwoÊç wyst´powania nagromadzeƒ gazu

ziemnego, wylot otworu powinien umo˝liwiç zainstalowanie odpowiednich zabezpieczeƒ.

2. Wszystkie elementy zabezpieczenia wylotu

otworu wiertniczego powinny posiadaç wytrzyma∏oÊç

na ciÊnienie wy˝sze od przewidywanego ciÊnienia g∏owicowego.

3. Przeciwerupcyjne zabezpieczenie wylotu otworu

wiertniczego umo˝liwia w szczególnoÊci

1) zamkni´cie wylotu otworu przy zapuszczonym

przewodzie,

2) zamkni´cie wylotu otworu przy wyciàgni´tym przewodzie,

3) kontrolowane odprowadzenie p∏ynu z∏o˝owego

i zat∏aczanie otworu,

4) zat∏aczanie otworu i obieg p∏uczki przy zamkni´tym

urzàdzeniu przeciwerupcyjnym,

5) pomiar ciÊnienia na stojaku i w przestrzeni pierÊcieniowej.

4. W warunkach zagro˝enia erupcyjnego zamyka

si´ wewn´trznà przestrzeƒ przewodu wiertniczego

znajdujàcego si´ w otworze, z zachowaniem mo˝liwoÊci zat∏oczenia otworu przez ten przewód.

5. Rury ok∏adzinowe, na których projektowane jest

zainstalowanie urzàdzeƒ przeciwerupcyjnych, cementuje si´ do wierzchu.

§ 88. 1. W przypadku spodziewanych samowyp∏ywów wód z∏o˝owych wylot otworu zabezpiecza si´

w sposób umo˝liwiajàcy jego opanowanie oraz odprowadzenie wyp∏ywajàcej wody.

§ 95. 1. Elementy wyposa˝enia wylotu otworu

wiertniczego podczas wiercenia oraz opróbowaƒ, które powinny byç odporne na dzia∏anie siarkowodoru,

okreÊla instrukcja, o której mowa w § 73.

2. W szczególnych przypadkach, w zale˝noÊci od

stopnia zagro˝enia bàdê wyst´powania nagromadzeƒ

gazu ziemnego, stosuje si´ odpowiednio przepisy

§ 72—85 dotyczàce zapobiegania i opanowywania

erupcji wst´pnej oraz zagro˝enia siarkowodorowego

wiercenia na z∏o˝ach ropy naftowej i gazu ziemnego.

2. W przypadku opróbowania rurowym próbnikiem

z∏o˝a wyposa˝enie wylotu otworu wiertniczego okreÊla

instrukcja zatwierdzona przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 89. 1. Badania i pomiary wykonywane w otworach wiertniczych prowadzi si´ zgodnie z ustaleniami

zawartymi w projekcie prac geologicznych, sporzàdzonym na podstawie projektu technicznego zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Wyniki badaƒ i pomiarów oraz czynnoÊci specjalnych wykonanych w otworze wiertniczym zamieszcza

si´ w dokumentacji wynikowej otworu.

§ 90. Aparatura i przyrzàdy wprowadzane do otworu uprzednio kontroluje si´ pod wzgl´dem ich sprawnoÊci oraz mierzy.

§ 91. Podczas wykonywania opróbowaƒ w otworach wiertniczych, w których spodziewane jest wyst´powanie ropy naftowej i gazu ziemnego lub gazów toksycznych, na wiertni powinny znajdowaç si´ sprawne

przyrzàdy do ich wykrywania.

§ 92. Pracownicy wiertni powinni byç przeszkoleni w zakresie dzia∏ania gazów toksycznych i duszàcych, metod ich wykrywania, zabezpieczenia przed

ich szkodliwym dzia∏aniem oraz udzielania pierwszej

pomocy.

§ 93. 1. Podczas opróbowania ska∏ zbiornikowych

na przyp∏yw p∏ynu z∏o˝owego po zakoƒczeniu wiercenia zabezpieczenie przeciwerupcyjne otworu stanowi

s∏up p∏ynu o g´stoÊci przewy˝szajàcej gradient ciÊnienia z∏o˝owego oraz zestaw g∏owic przeciwerupcyjnych

jak podczas wiercenia; w przypadkach nieobni˝ajàcych

bezpieczeƒstwa dopuszcza si´ stosowanie do robót

1) prowadzonych w I i II kategorii zagro˝enia siarkowodorowego — zestawu g∏owic przeciwerupcyjnych z trzema zamkni´ciami, z których jedno jest

uniwersalne,

2) w pozosta∏ych rodzajach zagro˝eƒ — zestawu g∏owic przeciwerupcyjnych z dwoma zamkni´ciami.

2. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego okreÊla zabezpieczenie przeciwerupcyjne otworu podczas opróbowania ska∏ zbiornikowych na przyp∏yw p∏ynu z∏o˝owego, stosujàc technologi´ pozwalajàcà na zastosowanie niezrównowa˝onego ciÊnienia dennego w stosunku do ciÊnienia z∏o˝owego.

§ 94. Opróbowanie poziomów zbiornikowych zawierajàcych p∏yn z∏o˝owy z siarkowodorem prowadzi

si´ po wyposa˝eniu wiertni w urzàdzenia do degazacji

p∏ynu z∏o˝owego i spalania gazu.

§ 96. W procesie wywo∏ywania przyp∏ywu p∏ynu

z∏o˝owego zawierajàcego zwiàzki siarki stosuje si´

Êrodki uniemo˝liwiajàce powstanie samozap∏onu p∏ynu w otworze.

§ 97. Podczas badaƒ zwiàzanych z obni˝eniem s∏upa p∏uczki lub g´stoÊci p∏uczki w otworze na wiertni powinien znajdowaç si´ zapas p∏uczki o odpowiednich

w∏aÊciwoÊciach, w iloÊci umo˝liwiajàcej w razie potrzeby ponowne zat∏oczenie otworu.

§ 98. Prace z u˝yciem substancji promieniotwórczych w otworach wiertniczych lub eksploatacyjnych

1) prowadzi si´ w sposób okreÊlony w odr´bnych

przepisach,

2) rejestruje si´ w dzienniku wiertniczym lub ksià˝ce

odwiertu.

§ 99. 1. Po zakoƒczeniu wiercenia otwór likwiduje

si´, je˝eli w okresie czterech lat od zakoƒczenia wiercenia nie jest przeznaczony do dalszego wykorzystania.

Z przeprowadzonej likwidacji odwiertu lub otworu

wiertniczego sporzàdza si´ protokó∏.

2. Odwierty wy∏àczone z eksploatacji i przeznaczone do likwidacji powinny mieç zamkni´te wyloty oraz

od∏àczone urzàdzenia i instalacje.

3. Przy robotach wiertniczych dla celów sejsmicznych sporzàdza si´ protokó∏ ca∏oÊci likwidacji po zakoƒczeniu likwidacji wyrobisk postrza∏owych na danym profilu sejsmicznym.

§ 100. 1. Likwidacj´ otworu lub odwiertu wykonuje

si´ w sposób zapewniajàcy szczelnà izolacj´ poziomów

wodnych, ropnych i gazowych, zgodnie z technicznym

projektem likwidacji zatwierdzonym przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

2. Projekt likwidacji otworu lub odwiertu okreÊla

sposób zabezpieczenia jego wylotu.

3. Do czasu przekazania dotychczasowym u˝ytkownikom terenu, po likwidacji dzia∏alnoÊci górniczej, skutecznoÊç likwidacji odwiertów okresowo kontroluje si´

w zakresie i z cz´stotliwoÊcià ustalonà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 101. W przypadku likwidacji otworów lub odwiertów z odkrytymi warstwami solnymi zaczyn cementowy sporzàdza si´ na bazie solanki o pe∏nym nasyceniu.

§ 102. Do likwidacji otworów lub odwiertów w interwa∏ach orurowanych z zacementowanà przestrzenià zarurowà dopuszcza si´ stosowanie korków (pakerów) z materia∏ów trwa∏ych oraz wype∏nienie rur p∏uczkà.

§ 103. W przypadku stwierdzenia nieskutecznej likwidacji otworu lub odwiertu przyst´puje si´ do jego

ponownej likwidacji.

§ 104. 1. Materia∏y u˝yte do likwidacji otworu lub

odwiertu oraz sposób ich likwidacji dostosowuje si´ do

istniejàcych warunków geologicznych, z∏o˝owych

i technicznych.

2. Sprz´t i narz´dzia pozostawione w otworze lub

odwiercie wyszczególnia si´ w protokole likwidacji.

§ 105. 1. Trwa∏e oznakowanie miejsca wiercenia po

likwidacji otworu wiertniczego ustala kierownik ruchu

zak∏adu górniczego w projekcie, o którym mowa

w § 100 ust. 1.

2. Oznakowanie, o którym mowa w ust. 1, nie jest

wymagane przy pracach sejsmicznych.

3. W uzasadnionych przypadkach, je˝eli miejsce

wiercenia nie wymaga oznakowania i równoczeÊnie

nie wyst´puje zagro˝enie przedostawania si´ p∏ynu

z∏o˝owego na powierzchni´, dopuszcza si´ ucinanie

pozostawionych w otworze rur ok∏adzinowych na g∏´bokoÊci nie mniejszej ni˝ 1,5 m od wierzchu.

4. Wokó∏ zlikwidowanego odwiertu ropno-gazowego lub gazowego wyznacza si´ stref´ ochronnà stosownie do ustaleƒ projektu, o którym mowa w § 100

ust. 1.

Rozdzia∏ 3

Maszyny i urzàdzenia zak∏adu górniczego

§ 106. 1. Zak∏ad górniczy posiada dokumentacj´

techniczno-ruchowà eksploatowanych maszyn i urzàdzeƒ.

2. Monta˝, demonta˝ oraz eksploatacj´ maszyn

i urzàdzeƒ przeprowadza si´ zgodnie z dokumentacjà

techniczno-ruchowà producenta, a w razie braku takiej

dokumentacji — na podstawie dokumentacji ruchowo-eksploatacyjnych, opracowanych w zak∏adzie górniczym i zatwierdzanych przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego; dokumentacje te powinny znajdowaç si´

w obiekcie (jednostce terenowej).

§ 107. 1. Maszyny i urzàdzenia eksploatuje si´ oraz

utrzymuje w sposób okreÊlony w dokumentacji techniczno-ruchowej, a ich ruch prowadzi si´ zgodnie z warunkami ustalonymi w zezwoleniu na oddanie do ruchu maszyn i urzàdzeƒ.

2. Konserwacje oraz naprawy maszyn i urzàdzeƒ

wykonuje si´ w sposób okreÊlony w dokumentacji

techniczno-ruchowej z zastosowaniem, dostarczonych

przez producenta, cz´Êci zamiennych lub cz´Êci znormalizowanych b´dàcych w obrocie.

Poz. 961

§ 109. 1. Przed rozpocz´ciem rurowania otworu

oraz robót ratunkowych (instrumentacyjnych) sprawdza si´ stan urzàdzenia wiertniczego i sprz´tu u˝ywanego przy tych robotach. Wyniki przeprowadzonego

sprawdzenia odnotowuje si´ w ksià˝ce kontroli.

2. Prowadzenie robót, o których mowa w ust. 1, bez

sprawnych urzàdzeƒ kontrolno-pomiarowych jest niedopuszczalne.

§ 110. 1. Maszyny i urzàdzenia wyposa˝a si´ w niezb´dne i sprawne zabezpieczenia oraz przyrzàdy pomiarowe gwarantujàce bezpieczne ich u˝ytkowanie,

w tym w sprz´t gaÊniczy lub instalacje gaÊnicze.

2. Regulacja lub zmiana nastawienia mechanizmów zabezpieczajàcych maszyn i urzàdzeƒ mo˝e byç

wykonana wy∏àcznie przez pracowników upowa˝nionych, a czynnoÊç t´ odnotowuje si´ w ksià˝ce eksploatacji maszyn i urzàdzeƒ.

3. SprawnoÊç urzàdzeƒ zabezpieczajàcych ruch,

w szczególnoÊci zaworów bezpieczeƒstwa, wskaêników obcià˝eƒ uk∏adów linowych, wy∏àczników kraƒcowych, hamulców i zapadek w uk∏adach dêwigowych,

kontroluje si´ z cz´stotliwoÊcià ustalonà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego; wyniki kontroli wpisuje si´ do ksià˝ki kontroli urzàdzeƒ.

4. Instalacje ciÊnieniowe, bezpoÊrednio przed wykonaniem robót specjalnych, sprawdza si´ ciÊnieniem

wi´kszym od najwi´kszego ciÊnienia przewidywanego,

lecz nie wi´kszym od ciÊnienia roboczego, oraz zabezpiecza przed nadmiernà wibracjà i przemieszczeniem

si´ w czasie pracy.

5. Na wskazujàcych przyrzàdach pomiarowych

oznacza si´ zakres dopuszczalnych wartoÊci mierzonych parametrów.

§ 111. 1. W przypadku automatycznego lub zdalnego sterowania procesem produkcyjnym stosuje si´ odpowiednià sygnalizacj´ ostrzegawczà oraz zabezpieczenia i blokady.

2. Stanowiska pracy, na których powinny si´ znajdowaç wy∏àczniki awaryjne umo˝liwiajàce wstrzymanie ruchu w przypadku stwierdzenia stanu zagro˝enia,

okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 112. 1. Niedopuszczalne jest naprawianie maszyn

i innych urzàdzeƒ podczas ich ruchu, a tak˝e bezpoÊrednie smarowanie i czyszczenie cz´Êci ruchomych.

Prace takie mogà byç wykonywane tylko po zatrzymaniu maszyny lub urzàdzenia oraz zabezpieczeniu stanu

wy∏àczenia dop∏ywu energii.

§ 108. 1. Przy obs∏udze maszyn i urzàdzeƒ mogà

byç zatrudnieni wy∏àcznie pracownicy, którzy posiadajà odpowiednie kwalifikacje i wymagane uprawnienia

do obs∏ugi danej maszyny.

2. Smary oraz czyÊciwo znajdujàce si´ w pomieszczeniach, w których pracujà maszyny i urzàdzenia elektroenergetyczne, przechowuje si´ w bezpiecznych

miejscach i pojemnikach wykonanych z materia∏u niepalnego.

2. Niedopuszczalne jest samowolne wykonywanie

czynnoÊci przy maszynach, urzàdzeniach i instalacjach

przez osoby nieupowa˝nione.

3. Materia∏y eksploatacyjne i cz´Êci zamienne magazynuje si´ na maszynach i urzàdzeniach tylko

w miejscach do tego przeznaczonych.

§ 113. Maszyny, urzàdzenia i instalacje, nieprzystosowane do pracy w warunkach niskich temperatur, zabezpiecza si´ przed ich dzia∏aniem.

§ 121. 1. Podczas pracy b´benkiem pomocniczym,

przy r´cznym nawijaniu, niedopuszczalne jest stosowanie lin stalowych.

§ 114. 1. Urzàdzenia wiertnicze przeznaczone do

mechanicznych wierceƒ obrotowych oraz wie˝e eksploatacyjne o udêwigu ponad 60 kN (najwi´ksze obcià˝enie ciàg∏e) wyposa˝a si´ w ci´˝arowskaz lub inny

wskaênik obcià˝enia na haku, usytuowany w polu widzenia wiertacza lub operatora wyciàgu linowego.

2. B´benek pomocniczy wyciàgu wiertniczego mo˝e byç u˝yty do podnoszenia, opuszczania i przemieszczania w wie˝y narz´dzi i sprz´tu wiertniczego o ci´˝arze nieprzekraczajàcym wielkoÊci okreÊlonych w dokumentacji danego urzàdzenia.

2. Na wie˝ach eksploatacyjnych wymagania, o których mowa w ust. 1, dotyczà wykonywania prac z u˝yciem wyciàgu linowego.

§ 115. Wiertnice, których wysokoÊç wie˝y lub

masztu przekracza 18 m, wyposa˝a si´ w urzàdzenia

ograniczajàce maksymalnà wysokoÊç podniesienia

wielokrà˝ka ruchomego. W przypadku braku takiego

urzàdzenia w wyposa˝eniu fabrycznym wiertnicy instaluje si´ przyrzàdy ostrzegawcze sygnalizujàce kraƒcowe po∏o˝enie wielokrà˝ka ruchomego dla okreÊlonego typu wiertnicy.

§ 116. Maszty i wie˝e wiertnicze oraz eksploatacyjne powinny mieç okreÊlone najwy˝sze obcià˝enie robocze, mierzone na haku wielokrà˝ka ruchomego.

§ 117. 1. Podczas wiercenia w celu poszukiwania,

rozpoznania i wydobycia ropy naftowej oraz gazu

ziemnego, a tak˝e podczas innych wierceƒ w przypadku wyst´powania zagro˝eƒ, górny pomost masztu

wiertniczego (wie˝y) wyposa˝a si´ w urzàdzenie umo˝liwiajàce pracownikowi szybkà ewakuacj´.

2. Urzàdzenie, o którym mowa w ust. 1, sprawdza

si´ przed rozpocz´ciem wiercenia, w okresie zaÊ dowiercania i opróbowania kontroluje nie rzadziej ni˝ raz

w miesiàcu. Sposób sprawdzania i kontrolowania urzàdzeƒ ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

3. Pomosty wie˝y i masztu na stanowisku pracy pomocnika wie˝owego os∏ania si´ od wiatru. Dopuszcza

si´ niestosowanie os∏aniania w warunkach letnich

i przy krótkotrwa∏ych robotach.

4. Sta∏e stalowe pomosty manipulacyjne lub monta˝owe wykonuje si´ z blachy ˝ebrowanej lub w inny

sposób zabezpiecza przed poÊlizgiem oraz wyposa˝a

w por´cze i kraw´˝niki, chyba ˝e rozwiàzania fabryczne przewidujà inne sposoby zabezpieczenia.

§ 118. Obudowana wie˝a wiertnicza (maszt) powinna posiadaç co najmniej dwa wyjÊcia z drzwiami ∏atwo

otwieranymi na zewnàtrz lub gdy jest to niemo˝liwe

— z drzwiami rozsuwanymi; jedno z wyjÊç powinno

znajdowaç si´ przy stanowisku wiertacza.

§ 119. Dêwignia hamulca mechanicznego wyciàgu

wiertniczego, przy pe∏nym zahamowaniu, powinna

znajdowaç si´ w odleg∏oÊci 0,8—0,9 m od górnej p∏aszczyzny poziomu roboczego urzàdzenia (pod∏ogi), je˝eli instrukcja producenta nie przewiduje innych odleg∏oÊci.

§ 120. Wyciàg wiertniczy wiertnic o udêwigu wi´kszym od 800 kN na haku wyposa˝a si´ w hamulec

wspomagajàcy.

3. Dopuszcza si´ u˝ywanie b´benka tylko w przypadku, gdy wiertacz znajduje si´ przy pulpicie sterowniczym wiertnicy.

§ 122. Wszelkie czynnoÊci wykonywane z u˝yciem

wyciàgu wiertniczego lub innych urzàdzeƒ oraz sterowane ze stanowiska wiertacza poza zasi´giem jego pola widzenia mogà odbywaç si´ tylko przy tak zorganizowanej pracy, aby wiertacz otrzymywa∏ sygna∏ o gotowoÊci do rozpocz´cia, przebiegu i koniecznoÊci przerwania tych czynnoÊci.

§ 123. 1. Pomp´ p∏uczkowà wyposa˝a si´ w sprawnie dzia∏ajàcy zawór bezpieczeƒstwa i manometr.

2. W polu widzenia wiertacza powinien znajdowaç

si´ manometr zainstalowany na t∏ocznym rurociàgu

p∏uczkowym.

§ 124. Klucze wiertnicze mocuje si´ w sposób

okreÊlony w instrukcji zatwierdzonej przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

§ 125. Kontrol´ stanu technicznego klinów do rur

p∏uczkowych, kluczy wiertniczych, wk∏adów do sto∏ów

obrotowych i graniatek, elewatorów oraz haków wiertniczych prowadzi si´ na poczàtku ka˝dej zmiany i przed

ka˝dà czynnoÊcià wpuszczania lub wyciàgania przewodu wiertniczego.

§ 126. Odcinanie przewodu wiertniczego przy jego

rozkr´caniu za pomocà sto∏u wiertniczego jest niedopuszczalne.

§ 127. Wyciàgarki powinny posiadaç sprawnie

dzia∏ajàcy hamulec, a wyciàgarki z nap´dem r´cznym

— sprawny mechanizm zapadkowy uniemo˝liwiajàcy

wsteczny ruch b´bna.

§ 128. Krà˝ki i wielokrà˝ki manipulacyjne, cz´Êci wirujàce oraz wykonujàce ruchy posuwisto-zwrotne,

stwarzajàce zagro˝enie, powinny byç os∏oni´te.

§ 129. 1. Podczas instalowania urzàdzeƒ wydobywczych

1) wywa˝a si´ indywidualne i grupowe uk∏ady pompowe o nap´dzie mechanicznym,

2) prowadzi ci´g∏a pompowe do nap´dów grupowych

pod nawierzchnià przejÊç, z zastrze˝eniem ust. 2,

3) uruchamia i wy∏àcza kiwony pompowe przy nap´dzie grupowym za poÊrednictwem typowych,

sprawnie dzia∏ajàcych sprz´gników ci´g∏owych.

2. W przypadku prowadzenia ci´gie∏ pompowych

do nap´dów grupowych nad przejÊciami zabudowuje

si´ pod ci´g∏ami pomosty zabezpieczajàce.

§ 130. 1. Roboty w zbiornikach, w których magazynowane by∏y substancje szkodliwe dla ˝ycia i zdrowia

ludzkiego oraz substancje mogàce spowodowaç zagro˝enie po˝arowe i zagro˝enie wybuchem, wykonuje

si´ po od∏àczeniu zbiornika od instalacji i ca∏kowitym

opró˝nieniu z tych substancji, w sposób okreÊlony

w odr´bnych przepisach.

2. W przypadku zawartoÊci tlenu w zbiorniku poni˝ej 19% obj´toÊci prace mogà byç wykonywane po wyposa˝eniu pracownika w sprawny izolujàcy sprz´t

ochrony uk∏adu oddechowego.

3. Przed podj´ciem i podczas wykonywania prac,

o których mowa w ust. 1 i 2, osoba dozoru ruchu

sprawdza stan bezpieczeƒstwa w zbiorniku w zakresie

nagromadzenia gazów o st´˝eniu wybuchowym i trujàcym oraz sprawdza zawartoÊç tlenu w atmosferze

zbiornika.

§ 131. WejÊcie do pomieszczeƒ obudów czó∏ zbiorników magazynowanych substancji szkodliwych oraz

wybuchowych jest dopuszczalne tylko pod warunkiem

dok∏adnego przewietrzenia tych pomieszczeƒ; wymaganie to zamieszcza si´ na tablicy przy wejÊciu do obudów czó∏ zbiorników.

§ 132. Pracowników zatrudnionych przy robotach

wykonywanych w zbiornikach oraz w pomieszczeniu

obudowy czó∏ zbiorników z substancjà szkodliwà ubezpieczajà inni pracownicy znajdujàcy si´ na zewnàtrz,

posiadajàcy mo˝liwoÊç natychmiastowego usuni´cia

pracowników z zagro˝onej strefy.

§ 133. 1. WejÊcia na wie˝´ wiertniczà, maszt, czwórnóg i trójnóg zabezpiecza si´ przed mo˝liwoÊcià upadku pracownika z wysokoÊci.

2. Nogi czwórnogów i trójnogów przy podstawie

i na koronie zabezpiecza si´ przed mo˝liwoÊcià ich

przemieszczania.

§ 134. Instalowanie, eksploatacja oraz kontrola maszyn, urzàdzeƒ i instalacji elektroenergetycznych powinny odpowiadaç wymaganiom okreÊlonym w odr´bnych przepisach oraz w Polskich Normach.

§ 135. Do pomieszczeƒ prowadzenia ruchu urzàdzeƒ elektroenergetycznych majà wst´p jedynie pracownicy posiadajàcy kwalifikacje i wymagane uprawnienia do kontroli i obs∏ugi urzàdzeƒ elektroenergetycznych.

§ 136. 1. Zak∏ad górniczy, w którym przerwa w dop∏ywie energii elektrycznej mo˝e spowodowaç zagro˝enie ludzi, Êrodowiska lub mienia, wyposa˝a si´

w dwa niezale˝ne zasilania pokrywajàce

1) pe∏ne zapotrzebowanie mocy dla urzàdzeƒ zak∏adu

górniczego,

2) minimalnà moc gwarantowanà dla urzàdzeƒ,

w których przerwa w dop∏ywie energii mo˝e spowodowaç awari´ lub zagro˝enie.

2. Na wiertniach niezale˝ne zasilania, o których mowa w ust. 1, zapewniajà agregaty pràdotwórcze.

Poz. 961

3. Decyzj´ o wyposa˝eniu w jedno zasilanie podejmuje kierownik ruchu zak∏adu górniczego, powiadamiajàc o tym w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego.

§ 137. W ka˝dej sta∏ej stacji elektroenergetycznej

umieszcza si´

1) schemat ideowy uk∏adu elektroenergetycznego stacji,

2) instrukcje obs∏ugi,

3) wykaz sprz´tu ochronnego, niezb´dnego do bezpiecznej obs∏ugi stacji, wraz z okreÊleniem miejsca

jego przechowywania,

4) wykaz sprz´tu przeciwpo˝arowego.

§ 138. 1. ¸àczniki sterownicze uk∏adu sterowania

silników elektrycznych s∏u˝àcych do nap´du wiertnicy

powinny znajdowaç si´ na stanowisku wiertacza.

2. W przypadku stosowania kilku ∏àczników sterowniczych stosuje si´ blokad´ uniemo˝liwiajàcà równoczesne uruchomienie nap´du z ró˝nych miejsc.

3. WartoÊç napi´cia elektrycznego w silnikach kontroluje si´ za pomocà przyrzàdów (wskaêników) widocznych ze stanowiska wiertacza.

§ 139. Wy∏àcznik dop∏ywu energii elektrycznej do

wiertni umieszcza si´ w przestrzeni niezagro˝onej wybuchem, w miejscu ∏atwo dost´pnym.

§ 140. 1. Wie˝e i maszty konstrukcji stalowej, urzàdzenia wiertnicze z nap´dem elektrycznym, a tak˝e

urzàdzenia wiertnicze, na których sà zainstalowane

agregaty pràdotwórcze, uziemia si´.

2. Rury ok∏adzinowe otworów wiertniczych i odwiertów wykorzystuje si´ jako uziomy naturalne urzàdzeƒ elektroenergetycznych i instalacji odgromowych.

3. Wyniki pomiarów rezystancji uziemienia potwierdza si´ protoko∏em.

4. Pomiary, o których mowa w ust. 3, nie dotyczà

wiertnic wykonujàcych otwory wiertnicze do celów

geofizycznych.

§ 141. 1. W przestrzeniach zagro˝onych wybuchem

gazów, par lub mgie∏ stosuje si´ tylko elektryczne

urzàdzenia przeciwwybuchowe zaliczone do II grupy,

o konstrukcji dostosowanej do rodzaju zagro˝enia.

2. Zasady w∏aÊciwego nadzoru nad eksploatacjà,

konserwacjà oraz naprawà maszyn i urzàdzeƒ, o których mowa w ust. 1, ustala kierownik ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 142. System urzàdzeƒ elektroenergetycznych zainstalowanych w przestrzeniach zagro˝onych wybuchem powinien umo˝liwiaç ich wy∏àczenie za pomocà

∏atwo dost´pnych urzàdzeƒ wy∏àczeniowych, umieszczonych poza tymi przestrzeniami.

§ 143. Niedopuszczalne jest budowanie elektroenergetycznych linii napowietrznych w przestrzeniach

zagro˝onych wybuchem.

§ 144. 1. Otwieranie os∏on urzàdzeƒ elektrycznych

budowy przeciwwybuchowej jest dopuszczalne po wy∏àczeniu tych urzàdzeƒ spod napi´cia i zabezpieczeniu

stanu wy∏àczenia, z wyjàtkiem urzàdzeƒ budowy iskrobezpiecznej kategorii „ia.”

2. Zwieranie i uziemianie cz´Êci urzàdzeƒ wy∏àczonych spod napi´cia w celu zabezpieczenia stanu wy∏àczenia jest dopuszczalne po stwierdzeniu, ˝e st´˝enie

mieszaniny wybuchowej w miejscu zainstalowania

urzàdzenia nie przekracza 10% dolnej granicy wybuchowoÊci.

§ 145. 1. Pomiary w przestrzeniach zagro˝onych

wybuchem wykonuje si´ przyrzàdami elektrycznymi

budowy zwyk∏ej, je˝eli

1) przed wykonywaniem pomiarów i w trakcie pomiarów, w miejscu ich wykonywania kontrolowane b´dzie st´˝enie mieszaniny wybuchowej przez osob´

dozoru ruchu,

2) niedopuszczalne jest wykonywanie pomiarów,

a prowadzone pomiary przerywa si´, gdy st´˝enie

mieszaniny wybuchowej przekroczy 20% dolnej

granicy wybuchowoÊci.

2. Wyniki pomiarów, o których mowa w ust. 1, dokumentuje si´.

§ 146. Urzàdzenia elektroenergetyczne zabezpiecza

si´ przed mo˝liwoÊcià ich uruchomienia przez osoby

nieupowa˝nione.

§ 147. Ka˝dà lini´ zasilajàcà, linie sterownicze oraz

linie obwodów iskrobezpiecznych urzàdzeƒ elektrycznych prowadzi si´ niezale˝nie.

§ 148. Kable i przewody oponowe

1) uk∏ada si´ w taki sposób, aby nie by∏y nara˝one na

uszkodzenia mechaniczne,

2) oznakowuje na obydwu koƒcach przez umieszczenie numeru linii i adresu kierunkowego.

§ 149. W przypadku awarii i samoczynnego wy∏àczenia urzàdzenia elektroenergetycznego ponowne ich

za∏àczenie mo˝e nastàpiç dopiero po usuni´ciu przyczyny wy∏àczenia oraz po uzyskaniu zgody osoby dozoru ruchu.

§ 150.1. Wszystkie miejsca, w których stale lub czasowo przebywajà ludzie, powinny mieç oÊwietlenie

zgodne z odr´bnymi przepisami i z Polskimi Normami.

2. Oprawy oÊwietleniowe nara˝one na drgania

i wstrzàsy wyposa˝a si´ w dodatkowe zabezpieczenia

przed spadni´ciem.

§ 151. 1. Wie˝e wiertnicze, maszty, wiaty maszynowe wiertnic oraz drogi ewakuacyjne powinny mieç

oÊwietlenie awaryjne.

2. Rodzaj oÊwietlenia awaryjnego ustala kierownik

ruchu zak∏adu górniczego odpowiednio do wyst´pujàcych zagro˝eƒ.

§ 152. W przypadkach nieuregulowanych w odr´bnych przepisach prace spawalnicze wykonuje si´ zgod-

Poz. 961

nie z instrukcjà zatwierdzonà przez kierownika ruchu

zak∏adu górniczego.

§ 153. W przypadku gdy prace spawalnicze wykonywane b´dà w miejscach, w których istnieje zagro˝enie wybuchem, w instrukcji, o której mowa w § 152,

uwzgl´dnia si´ szczególne wymagania wynikajàce

z tego zagro˝enia.

§ 154. 1. Zbiorniki, przy których b´dà wykonywane

prace spawalnicze, od∏àcza si´ od instalacji za pomocà

zasuw i zaÊlepek stalowych. Zbiorniki magazynujàce

w´glowodory powinny byç tak˝e wyparowane, przewietrzone, oczyszczone i wysuszone.

2. Zgoda na wykonywanie prac spawalniczych

w zbiornikach mo˝e byç udzielona, gdy zawartoÊç tlenu w zbiorniku nie jest ni˝sza ni˝ 19% obj´toÊci, a zawartoÊç substancji toksycznych i palnych nie stwarza

zagro˝enia.

Rozdzia∏ 4

Zagro˝enie po˝arowe i zagro˝enie wybuchem

§ 155. 1. Pomieszczenia i miejsca wyst´powania

zagro˝enia wybuchem i zagro˝enia po˝arowego oraz

przestrzenie i strefy zagro˝enia wybuchem, a tak˝e

strefy po˝arowe, które odpowiednio oznakowuje si´,

okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

2. Przestrzenie zagro˝enia wybuchem ustala si´ na

podstawie kryteriów okreÊlonych w odr´bnych przepisach.

§ 156. 1. Pracowników zatrudnionych w ruchu zak∏adu górniczego poucza si´ o sposobach zapobiegania po˝arom i ich zwalczania, odpowiednio do miejsca

pracy, wyst´pujàcych zagro˝eƒ oraz posiadanych

Êrodków gaÊniczych.

2. Na terenie zak∏adu górniczego, w widocznych

miejscach, umieszcza si´ instrukcje o sposobie alarmowania stra˝y po˝arnej i innych jednostek interwencyjnych oraz osób dozoru ruchu.

§ 157. Niedopuszczalne jest palenie tytoniu na terenie zak∏adu górniczego poza miejscami lub pomieszczeniami do tego wyznaczonymi.

§ 158. 1. Przed miejscami i pomieszczeniami, w których wyst´puje niebezpieczeƒstwo po˝aru lub zagro˝enie wybuchem, umieszcza si´ tablice ostrzegawcze,

zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w odr´bnych

przepisach.

2. Przy dojÊciach do miejsc i pomieszczeƒ, o których mowa w ust. 1, umieszcza si´ odpowiedni sprz´t

i Êrodki gaÊnicze; normatyw wyposa˝enia miejsc

w sprz´t i Êrodki gaÊnicze ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego,

3. Kontrole i przeglàdy stanu technicznego gaÊnic

i agregatów gaÊniczych przeprowadza si´ zgodnie

z zaleceniami producenta, jednak nie rzadziej ni˝ co

12 miesi´cy. Daty wykonanych kontroli zaznacza si´

w sposób czytelny na korpusie gaÊnicy (agregatu gaÊniczego).

§ 159. Niedopuszczalne jest

1) prowadzenie w kierunku budynków z otwartym

ogniem rowów lub koryt, przez które mog∏aby Êciekaç ropa naftowa lub inne produkty palne z otworów wiertniczych, zbiorników lub magazynów,

2) wznoszenie obiektów nad wyciekami ropy i gazu

lub odwiertami i rurociàgami naftowymi oraz gazowymi.

§ 160. Przedsi´biorca prowadzàcy lub zlecajàcy roboty górnicze w celu rozpoznania lub eksploatacji z∏ó˝

w´glowodorów p∏ynnych, po zakoƒczeniu wiercenia

i likwidacji odwiertów, zapewnia wykonanie ich geodezyjnej inwentaryzacji w celu zg∏oszenia jej do w∏aÊciwego oÊrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej oraz do w∏aÊciwych organów samorzàdu terytorialnego.

Poz. 961

3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego w przypadkach uzasadnionych warunkami techniczno-ruchowymi mo˝e nie zezwoliç na odstàpienie od wymogów

okreÊlonych w ust. 2 i nakazaç wykonywanie okresowych pomiarów st´˝enia gazów, powiadamiajàc o tym

w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego.

§ 165. Pomieszczenia obudowy czó∏ zbiorników zawierajàcych gaz przewietrza si´ w sposób ciàg∏y.

§ 166. Rurociàgi, zbiorniki i inne pojemniki, w których sà przechowywane p∏yny ∏atwo palne i wybuchowe, powinny byç uziemione i po∏àczone ze sobà przewodem metalowym. Dysze i otwory wyp∏ywowe tych

pojemników uziemia si´.

§ 167. 1. Odleg∏oÊç obiektów i urzàdzeƒ zwiàzanych

z wydobywaniem ropy naftowej i gazu ziemnego oraz

podziemnym magazynowaniem w´glowodorów p∏ynnych na làdzie, w szczególnoÊci odwiertów, gazoliniarni, urzàdzeƒ i instalacji do osuszania i odsiarczania gazu, t∏oczni ropy i gazu, nie powinna byç mniejsza ni˝

§ 161. 1. W obr´bie stref zagro˝onych wybuchem

powinny znajdowaç si´ materia∏y, urzàdzenia i inne

Êrodki, za pomocà których mo˝na zapobiec powstaniu

i zap∏onowi mieszaniny wybuchowej.

1) 50 m — od dróg publicznych, linii kolejowych, budynków administracyjnych i mieszkalnych oraz innych obiektów z otwartym ogniem niezwiàzanych

z ruchem zak∏adu górniczego,

2. Pomieszczenia zagro˝one wybuchem powinny

byç dostatecznie przewietrzane oraz zabezpieczone,

w sposób uniemo˝liwiajàcy przedostanie si´ mieszaniny wybuchowej do pomieszczeƒ sàsiednich.

2) 20 m — od stacji redukcyjno-pomiarowych do

obiektów i miejsc z otwartym ogniem, wymienionych w pkt 1.

3. Powietrze doprowadzane do pomieszczeƒ nie

mo˝e byç pobierane ze stref zagro˝onych wybuchem.

4. W strefach zagro˝onych wybuchem niedopuszczalne jest gromadzenie materia∏ów, które mogà

sprzyjaç powstawaniu lub rozprzestrzenianiu si´ po˝arów.

§ 162. Podgrzewanie zbiorników, cystern i przewodów rurowych odbywa si´ z u˝yciem wody, pary wodnej lub w inny bezpieczny sposób, ustalony przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 163. Niedopuszczalne jest stosowanie nap´dów

pasowych w przestrzeniach zagro˝onych wybuchem,

z zastrze˝eniem § 497; w przestrzeniach tych mogà

byç stosowane pasy przenoszàce nap´d, wykonane

z materia∏ów trudno palnych i antyelektrostatycznych.

§ 164. 1. W budynkach gazoliniarni, t∏oczni ropnych

i gazowych oraz w innych pomieszczeniach, w których

mogà powstaç mieszaniny wybuchowe lub nagromadziç si´ gazy toksyczne, powinny byç stale otwarte górne otwory wentylacyjne o powierzchni nie mniejszej

ni˝ 1% powierzchni posadzki tego pomieszczenia.

W pomieszczeniach tych powinny byç wykonane tak˝e

otwory wentylacyjne z ˝aluzjami na poziomie posadzki.

2. W pomieszczeniach, o których mowa w ust. 1, instaluje si´ automatyczne urzàdzenia gazometryczne,

przekazujàce sygna∏y o przekroczeniu dopuszczalnych

st´˝eƒ mieszanin wybuchowych lub gazów toksycznych do miejsc ze sta∏à obs∏ugà.

2. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego mo˝e wyraziç zgod´ na zmniejszenie odleg∏oÊci, o których mowa

w ust. 1, w przypadku uzasadnionym warunkami techniczno-ruchowymi; o wyra˝eniu zgody zawiadamia

w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego.

§ 168. Przy pracach wykonywanych w miejscach,

w których wyst´puje mieszanina wybuchowa, niedopuszczalne jest u˝ywanie narz´dzi, sprz´tu i innych

przedmiotów oraz obuwia i odzie˝y, mogàcych powodowaç iskrzenie i wybuch.

§ 169. 1. Materia∏y p´dne, oleje i smary magazynuje si´ poza obszarem zabudowy urzàdzenia wiertniczego oraz w miejscach nale˝ycie przewietrzanych i zabezpieczonych przed ich zapaleniem.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy zbiorników roboczych

i technologicznych.

§ 170. Rury wydmuchowe silników spalinowych

powinny byç wyprowadzone na zewnàtrz zabudowy

i posiadaç zabezpieczenie przeciwdzia∏ajàce przenoszeniu si´ iskier.

Rozdzia∏ 5

Prowadzenie obserwacji i pomiarów wp∏ywu robót

górniczych na powierzchni´

§ 171. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego podejmuje dzia∏ania majàce na celu zmniejszenie negatywnego wp∏ywu dzia∏alnoÊci zak∏adu górniczego.

§ 172. 1. W zak∏adzie górniczym prowadzi si´ obserwacje i pomiary wp∏ywu robót górniczych na po-

wierzchni´, w tym zmian stosunków wodnych i t∏a gazowego.

2. Zakres obserwacji oraz ich cz´stotliwoÊç umo˝liwia

1) okreÊlenie zasi´gu i wielkoÊci wp∏ywu robót górniczych,

2) ocen´ stanu zagro˝enia obiektów budowlanych

i urzàdzeƒ oraz ich otoczenia.

3. Wyniki obserwacji okreÊlone w ust. 2 oznacza si´

na mapach obni˝eƒ terenu okresowych i ca∏kowitych.

4. Pierwszy pomiar sytuacyjno-wysokoÊciowy wykonuje si´ przed rozpocz´ciem wydobycia, nast´pne

zaÊ pomiary wykonuje si´ podczas eksploatacji, w sposób i z cz´stotliwoÊcià ustalonà przez kierownika ruchu

zak∏adu górniczego.

5. Obserwacje i pomiary, o których mowa w ust. 1,

wykonuje si´ w zak∏adach górniczych, których dzia∏alnoÊç ma wp∏yw na powierzchni´.

§ 173. Instalacje, urzàdzenia lub obiekty, które

w przypadku uszkodzenia albo awarii mog∏yby staç si´

êród∏em zagro˝enia dla otoczenia, lokalizuje si´ w taki

sposób, aby zapewnione by∏y warunki do likwidacji tego zagro˝enia.

§ 174. W zak∏adzie górniczym wydobywajàcym rop´ naftowà i gaz ziemny z zawartoÊcià siarkowodoru

lub innych zwiàzków toksycznych sporzàdza si´ program opanowania i neutralizacji ska˝enia terenu.

§ 175. Do∏y urobkowe i do∏y na ciecze z∏o˝owe

z opróbowaƒ odwiertów oraz sk∏adowiska materia∏ów

szkodliwych izoluje si´ w sposób zapobiegajàcy niekorzystnemu oddzia∏ywaniu na Êrodowisko.

§ 176. Zbiorniki wodne oraz osadniki przemys∏owe

zabezpiecza si´ przed przedostawaniem si´ na zewnàtrz zmagazynowanych w nich substancji oraz odpowiednio oznakowuje.

Poz. 961

§ 180. Awaryjne wycieki bituminów lub innych

substancji, stanowiàce zagro˝enie dla Êrodowiska,

niezw∏ocznie likwiduje si´, a ska˝ony teren doprowadza do stanu u˝ytecznoÊci.

§ 181. 1. W zak∏adzie górniczym powinien znajdowaç si´ odpowiedni zestaw materia∏ów, narz´dzi

i urzàdzeƒ umo˝liwiajàcych szybkà likwidacj´ awarii

rurociàgów i innych urzàdzeƒ technologicznych oraz

Êrodków do niezw∏ocznej neutralizacji i likwidacji wycieków lub rozlewisk.

2. W przypadku awarii urzàdzeƒ albo instalacji zak∏adu górniczego mogàcej zagroziç Êrodowisku lub

awarii urzàdzeƒ chroniàcych Êrodowisko niezw∏ocznie

powiadamia si´ o tym w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego i w∏aÊciwy organ ochrony Êrodowiska, wraz

z okreÊleniem terminu usuwania skutków awarii, a tak˝e podj´tych doraênych Êrodkach zabezpieczajàcych.

§ 182. W przypadku powstania, wskutek robót górniczych, zagro˝enia dla ludzi lub Êrodowiska poza terenem zak∏adu górniczego, kierownik ruchu zak∏adu górniczego niezw∏ocznie podejmuje dzia∏ania zabezpieczajàce i likwidujàce powsta∏e zagro˝enia.

Rozdzia∏ 6

Badania geofizyczne i roboty strza∏owe w otworach

wiertniczych

§ 183. 1. Badania geofizyczne w otworach wiertniczych wykonuje si´ w zakresie przewidzianym w projekcie prac geologicznych lub w projekcie geologiczno-technicznym, zgodnie z instrukcjà opracowanà przez

wykonawc´ badaƒ.

2. W uzasadnionych przypadkach zmiana zakresu

badaƒ nast´puje za zgodà kierownika ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 177. W zak∏adzie górniczym wykonywanie pomiarów emisji zanieczyszczeƒ powietrza atmosferycznego

odbywa si´ w sposób okreÊlony w odr´bnych przepisach.

§ 184. Przygotowanie otworu wiertniczego do badaƒ i prac geofizycznych powinno umo˝liwiaç swobodne przemieszczanie przyrzàdów pomiarowych

i specjalnych na ca∏ej d∏ugoÊci otworu, w czasie niezb´dnym do wykonania pomiarów i innych prac geofizycznych.

§ 178. 1. Eksploatacjà urzàdzeƒ odpylajàcych i neutralizujàcych oraz zabezpieczeƒ majàcych na celu

ochron´ powietrza atmosferycznego prowadzi si´

zgodnie z instrukcjà zatwierdzonà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 185. 1. Podczas wykonywania badaƒ geofizycznych niedopuszczalne jest prowadzenie innych robót,

które mog∏yby wp∏ynàç negatywnie na wynik badaƒ

lub spowodowaç zagro˝enia dla pracowników i sprz´tu geofizycznego.

2. Odpady uzyskane z urzàdzeƒ odpylajàcych

unieszkodliwia si´.

2. Przed przystàpieniem do wykonywania badaƒ

lub innych prac geofizycznych, przy zagro˝eniu erupcyjnym, wylot otworu powinien posiadaç zabezpieczenie umo˝liwiajàce bezpieczne wykonanie tych pomiarów i prac.

§ 179. 1. Woda z∏o˝owa wydobyta z gazem lub ropà, po usuni´ciu zanieczyszczeƒ wprowadzonych do

niej w procesie technologicznym, mo˝e byç zat∏aczana do z∏o˝a tylko w sposób okreÊlony w projekcie zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego dla ka˝dego otworu zrzutowego oddzielnie.

2. Inny sposób post´powania z wodami z∏o˝owymi

ni˝ okreÊlony w ust. 1 powinien byç zgodny z zasadami okreÊlonymi w odr´bnych przepisach.

3. Badania w otworach z u˝yciem próbników z∏o˝a

lub ska∏ wykonuje si´ na podstawie instrukcji opracowanej przez wykonawc´ badaƒ.

§ 186. Roboty strza∏owe przy prowadzeniu badaƒ

geofizycznych, zabiegów intensyfikacyjnych i prac specjalnych w otworach wiertniczych i odwiertach wyko-

nuje si´ zgodnie z instrukcjà opracowanà przez wykonawc´ tych robót, w zakresie przewidzianym w projekcie technicznym robót zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

3) prognozowanie deformacji poeksploatacyjnych powierzchni oraz wykonywanie pomiarów okreÊlajàcych wp∏yw robót górniczych na powierzchni´ terenu górniczego,

§ 187. Zbrojenie sprz´tu Êrodkami strza∏owymi,

sprawdzanie obwodu elektrycznego i demonta˝ sprz´tu po odstrzeleniu wykonuje si´ na oddzielnym stanowisku, bez udzia∏u osób nieupowa˝nionych do ich wykonywania.

4) prowadzenie inwentaryzacji i aktualizacji sytuacyjno-wysokoÊciowej w obr´bie obszaru górniczego,

§ 188. Przygotowanie i zbrojenie perforatorów, torped, generatorów ciÊnienia i innych ∏adunków materia∏ów wybuchowych oraz usuwanie ich niewybuchów

odbywa si´ zgodnie ze szczegó∏owymi instrukcjami

ustalonymi dla wykonywania tych robót.

§ 189. Stosowanie Êrodków strza∏owych i sprz´tu

strza∏owego w robotach strza∏owych wykonywanych

w otworze wiertniczym powinno byç zgodne z zakresem i warunkami ich stosowania, okreÊlonymi w odr´bnych przepisach, a tak˝e w decyzjach dopuszczajàcych je do stosowania w zak∏adach górniczych.

§ 190. Przy wykonywaniu robót strza∏owych poza

otworami wiertniczymi stosuje si´ odpowiednio przepisy dotyczàce wykonywania robót strza∏owych w odkrywkowych zak∏adach górniczych.

Rozdzia∏ 7

Geologia górnicza i miernictwo górnicze

§ 191. 1. S∏u˝ba mierniczo-geologiczna zak∏adu

górniczego podlega bezpoÊrednio kierownikowi ruchu

zak∏adu górniczego.

5) sporzàdzanie wniosków dotyczàcych utworzenia,

zmiany granic lub zniesienia obszaru lub terenu

górniczego.

6. Do zadaƒ s∏u˝by geologicznej zak∏adu górniczego nale˝y obs∏uga zak∏adu górniczego i kontrola racjonalnoÊci gospodarki z∏o˝em, a w szczególnoÊci

1) kontrola, profilowanie i opróbowanie robót wiertniczych,

2) wst´pne i bie˝àce opróbowanie horyzontów produktywnych i wodonoÊnych, wraz z projektowaniem i kontrolà pomiarów hydrodynamicznych i testów produkcyjnych,

3) ustalanie parametrów produkcyjnych, z uwzgl´dnieniem uwarunkowaƒ geologicznych, techniczno-ekonomicznych i innych, oraz kontrola zachowania tych parametrów w trakcie eksploatacji,

4) sporzàdzanie i uzupe∏nianie dokumentacji mierniczo-geologicznej oraz dokumentów geologicznych, ilustrujàcych wyniki badaƒ otworowych i laboratoryjnych oraz pomiarów parametrów produkcyjnych,

5) kontrola zmian jakoÊci kopaliny i p∏ynów z∏o˝owych

w procesie ich wydobywania,

2. S∏u˝ba mierniczo-geologiczna zak∏adu górniczego prowadzi ksià˝k´ uwag.

6) prowadzenie ewidencji i bilansu zasobów i strat

oraz bie˝àcej i okresowej analizy gospodarki z∏o˝em,

3. Ksià˝ka, o której mowa w ust. 2, zawiera informacje dotyczàce w szczególnoÊci

7) rozpoznawanie i prognozowanie zagro˝eƒ naturalnych.

1) prowadzenia robót niezgodnych z planem ruchu,

projektem zagospodarowania z∏o˝a lub innà zatwierdzonà dokumentacjà,

§ 192. W zak∏adzie górniczym znajduje si´ sk∏adnica do przechowywania dokumentacji mierniczo-geologicznej.

2) uchybieƒ w zakresie racjonalnej gospodarki z∏o˝em,

Rozdzia∏ 8

3) stwierdzonych istotnych zmian warunków geologicznych lub hydrogeologicznych,

Wydobywanie ropy naftowej i gazu ziemnego

4) stwierdzonych zagro˝eƒ majàcych wp∏yw na bezpieczeƒstwo ruchu zak∏adu górniczego lub ochron´ Êrodowiska.

4. Ka˝dà informacj´ wpisanà do ksià˝ki uwag niezw∏ocznie przedk∏ada si´ kierownikowi ruchu zak∏adu

górniczego.

5. Do zadaƒ s∏u˝by mierniczej zak∏adu górniczego

nale˝y geodezyjna obs∏uga zak∏adu górniczego,

a w szczególnoÊci

1) sporzàdzanie i uzupe∏nianie map podstawowych,

przeglàdowych i specjalnych,

2) wykonywanie i nadzorowanie pomiarów realizacyjnych przy budowie obiektów budowlanych zak∏adu górniczego i lokalizacji otworów wiertniczych,

§ 193. Wydobywanie ropy naftowej lub gazu ziemnego ze z∏o˝a poprzedza si´ badaniami warunków geologiczno-z∏o˝owych oraz parametrów z∏o˝a i p∏ynu z∏o˝owego.

§ 194. Sposób dowiercania otworów wydobywczych powinien zapewniaç szczelnà izolacj´ horyzontów wodnych nad i pod z∏o˝em oraz odizolowanie z∏o˝a od innych warstw przepuszczalnych, a tak˝e zapobiegaç uszkodzeniu strefy przyodwiertowej.

§ 195. 1. W zak∏adzie górniczym na podstawie danych uzyskanych z wiercenia i udost´pnienia z∏o˝a oraz

informacji i wartoÊci parametrów z próbnej eksploatacji w´glowodorów p∏ynnych sporzàdza si´ program

sta∏ej ich eksploatacji.

2. Dla ka˝dego odwiertu gazowego lub samoczynnego odwiertu ropnego, corocznie na podstawie dokonanych pomiarów, ustala si´ dozwolony pobór gazu

oraz odpowiednio warunki eksploatacji ropy naftowej,

uwzgl´dniajàce maksymalne sczerpanie i racjonalnà

gospodark´ eksploatacyjnà z∏o˝a.

3. WielkoÊç dozwolonego poboru gazu ziemnego,

kondensatu lub ropy naftowej ustala kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

4. Ustalonà wartoÊç dozwolonego poboru gazu

z danego horyzontu gazowego dobiera si´ tak, aby

podczas eksploatacji gazu nie nast´powa∏o zjawisko

piaszczenia, tworzenia si´ j´zyków i sto˝ków wodnych,

a tak˝e przedwczesne zu˝ywanie si´ elementów uzbrojenia odwiertu.

5. W przypadku stwierdzenia zmian parametrów

eksploatacyjnych, w szczególnoÊci ciÊnieƒ i wyk∏adników wodnego lub gazowego, kierownik ruchu zak∏adu

górniczego powinien zbadaç przyczyny tych zmian

i ustaliç, je˝eli zachodzi potrzeba, nowy program eksploatacji oraz dozwolony pobór w´glowodorów.

§ 196. IloÊç wydobywanych z odwiertu ropy, gazu

i wody lub zat∏aczanych do niego p∏ynów oraz rodzaj

i wyniki wykonywanych pomiarów i obserwacji dokumentuje si´ zgodnie z zasadami ustalonymi przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 197. 1. G∏owica eksploatacyjna lub inne zamkni´cia wylotu odwiertu wydobywczego powinny byç

szczelne i wytrzyma∏e na najwi´ksze przewidywane ciÊnienie g∏owicowe.

2. G∏owic´ eksploatacyjnà wyposa˝a si´ w urzàdzenia zamykajàce, za pomocà których przerywa si´ wydobycie z kolumny rur wydobywczych oraz kolumny

eksploatacyjnej.

3. Odwiert wyposa˝a si´ w armatur´ umo˝liwiajàcà pomiar parametrów charakteryzujàcych przebieg

eksploatacji z∏o˝a zarówno na powierzchni, jak i na

spodzie odwiertu.

4. Dopuszcza si´ mo˝liwoÊç wspólnego opomiarowania przy grupowym uj´ciu wydobycia p∏ynu z∏o˝owego z odwiertów, pod warunkiem wyst´powania zbli˝onych ciÊnieƒ, wydajnoÊci i parametrów fizykochemicznych wydobywanego p∏ynu z∏o˝owego, na podstawie decyzji kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

5. Materia∏y i tworzywa, z których sà wykonane zamkni´cia odwiertu wydobywczego, powinny byç odporne na korozj´ wynikajàcà z dzia∏ania substancji

wchodzàcych w sk∏ad wydobywanego p∏ynu.

6. Odwierty eksploatacyjne samoczynne ogradza

si´ i oznacza tablicà z numerem odwiertu i numerem

telefonu zak∏adu górniczego oraz oznacza tablicà zakazujàcà wst´pu, wzniecania ognia i palenia tytoniu.

§ 198. Konstrukcja g∏owicy eksploatacyjnej powinna zapewniç mo˝liwoÊç wpuszczania wg∏´bnych przyrzàdów pomiarowych oraz pobór próbek p∏ynu z∏o˝owego.

Poz. 961

§ 199. 1. Podczas wydobywania p∏ynu z odwiertu

zasuwy awaryjne g∏owicy eksploatacyjnej powinny

byç ca∏kowicie otwarte.

2. Sterowanie zasuwami awaryjnymi mo˝e odbywaç si´ wy∏àcznie po uprzednim zamkni´ciu zasuw roboczych.

§ 200. 1. Wymagania dotyczàce wyposa˝enia wg∏´bnego i napowierzchniowego odwiertów, którymi wydobywa si´ p∏yn z∏o˝owy, okreÊla instrukcja zatwierdzona

przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Pakery wydobywcze montuje si´ w odwiertach,

w których wyst´puje I lub II kategoria zagro˝enia siarkowodorowego.

3. W przypadkach nieokreÊlonych w ust. 2 o stosowaniu pakerów wydobywczych decyduje kierownik ruchu zak∏adu górniczego, bioràc pod uwag´ rodzaj zagro˝enia, warunki terenowe oraz odleg∏oÊci otworu od

miast i osiedli.

§ 201. 1. W przypadku dowiercenia odwiertem badawczym lub rozpoznawczym z∏o˝a w´glowodorów,

rozpocz´cie wydobywania mo˝e nastàpiç tylko wtedy,

gdy stan techniczny odwiertu spe∏nia wymagania odwiertu eksploatacyjnego.

2. Odwierty, które nie zosta∏y w∏àczone do eksploatacji, likwiduje si´ w sposób okreÊlony przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 202. 1. W zale˝noÊci od wielkoÊci wydobycia, lokalizacji odwiertu, sk∏adu chemicznego wydobywanego p∏ynu z∏o˝owego oraz stopnia zagro˝enia, kierownik ruchu zak∏adu górniczego decyduje o zastosowaniu

wg∏´bnych lub powierzchniowych zaworów bezpieczeƒstwa.

2. W I i II kategorii zagro˝enia siarkowodorowego

odwierty wyposa˝a si´ we wg∏´bny zawór bezpieczeƒstwa.

§ 203. Z wyjàtkiem przypadku okreÊlonego w § 217,

niedopuszczalne jest nieregulowane samoczynne wydobywanie ropy, gazu ziemnego i kondensatu, jak równie˝ niekontrolowane zat∏aczanie p∏ynów do z∏ó˝ tych

kopalin.

§ 204. Stosowanie gazu ziemnego do podgrzewania rurociàgów prowadzonych od odwiertów jest dopuszczalne pod warunkiem, ˝e uj´cie p∏ynu z∏o˝owego

z odwiertu jest gazoszczelne, a urzàdzenie grzewcze

znajduje si´ w odleg∏oÊci co najmniej 10 m od odwiertu.

§ 205. W przypadku wzrostu wyk∏adnika wodnego

niezw∏ocznie okreÊla si´ rodzaj wody wydobywanej

z ropà lub gazem w porównaniu z rodzajem wody okreÊlonej pierwotnie i ustala przyczyny tego zjawiska oraz

podejmuje stosowne Êrodki zapobiegawcze lub okreÊlone nowe warunki eksploatacji z∏o˝a.

§ 206. W zak∏adzie górniczym lub wyodr´bnionej

jego cz´Êci przechowuje si´ dokumenty dotyczàce eksploatacji z∏o˝a lub podziemnego magazynowania w´-

glowodorów oraz dotyczàce pracowników i urzàdzeƒ,

a w szczególnoÊci

2. Pomiary i analizy, o których mowa w ust. 1, obejmujà w szczególnoÊci

1) plan ruchu,

1) ciÊnienie statyczne denne i g∏owicowe,

2) ksià˝ki odwiertów,

2) temperatur´ statycznà na dnie otworu,

3) raporty dobowe wydobycia ropy naftowej, gazu

ziemnego, gazoliny i wody z poszczególnych odwiertów,

3) ciÊnienie nasycenia,

4) wyk∏adniki: gazowy i wodny,

4) ksià˝k´ poleceƒ,

5) w∏aÊciwoÊci fizyczne i sk∏ad chemiczny ropy, gazu

i wody z∏o˝owej,

5) ksià˝ki kontroli eksploatacji urzàdzeƒ energomechanicznych,

6) pomiary hydrodynamiczne, wraz z interpretacjà.

6) kartotek´ urzàdzeƒ budowy przeciwwybuchowej,

7) atesty fabryczne lub Êwiadectwo prób i badaƒ urzàdzeƒ stanowiàcych wyposa˝enie zagospodarowanych z∏ó˝, podziemnych magazynów gazu i gazoliniarni,

8) rejestr pracowników,

9) instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy oraz

instrukcje ochrony przeciwpo˝arowej,

10) wyniki analiz gazu ziemnego, ropy naftowej, gazoliny i wody z∏o˝owej,

11) mapy z naniesionym przebiegiem tras rurociàgów

w zak∏adzie górniczym,

12) ksià˝ki obiektów budowlanych zak∏adu górniczego,

13) programy eksploatacji próbnej i sta∏ej.

§ 207. Przygotowujàc zak∏ad górniczy lub jego

cz´Êç do prowadzenia robót budowlanych na terenie

zak∏adu, w szczególnoÊci

1) ustala si´ na czas budowy strefy po˝arowe i przestrzenie zagro˝one wybuchem,

2) zapewnia podstawowy sprz´t przeciwpo˝arowy.

§ 208. Sposób prowadzenia robót budowlanych,

zwiàzanych z usuwaniem skutków awarii czynnych

obiektów zak∏adu górniczego, ustala kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

§ 209. 1. Opróbowanie ska∏ zbiornikowych w odwiertach po zakoƒczeniu wiercenia oraz w odwiertach

eksploatacyjnych b´dàcych w rekonstrukcji prowadzi

si´ pod bezpoÊrednim nadzorem osoby dozoru ruchu,

zgodnie z zasadami techniki i programem opróbowania zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego na wniosek geologa górniczego.

2. Podczas opróbowania ska∏ zbiornikowych do odwiertu mogà byç zapuszczane aparatura, narz´dzia

i sprz´t oraz mogà byç u˝ywane materia∏y dostosowane do ciÊnieƒ i temperatur okreÊlonych w projekcie robót.

§ 211. 1. Próbnà eksploatacj´ lub test produkcyjny

z∏o˝a lub poziomu produktywnego prowadzi si´ zgodnie ze szczegó∏owym programem zatwierdzonym

przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, okreÊlajàc

czas ich trwania; czas trwania próbnej eksploatacji nie

mo˝e przekroczyç dwóch lat.

2. Program próbnej eksploatacji sporzàdza si´ na

podstawie wyników opróbowania odwiertu i wyników

pomiarów parametrów z∏o˝owych.

§ 212. 1. Wod´ z∏o˝owà, wyp∏ywajàcà razem z ropà

lub gazem, oznacza si´ w taki sposób (fizycznie, chemicznie, mineralogicznie), aby mo˝na jà by∏o odró˝niç

od wód pochodzàcych z warstw nadleg∏ych bàdê ni˝ej

zalegajàcych.

2. W przypadku gdy nie ma mo˝liwoÊci odró˝nienia pierwotnej wody z∏o˝owej (podÊcielajàcej, okalajàcej, zwiàzanej) od wody z innego horyzontu, bada si´

wyst´powanie pozarurowych przep∏ywów wody

w strefie bezpoÊrednio nadz∏o˝owej.

§ 213. 1. Gaz ziemny wydobywany z otworów podczas opróbowania oraz podczas eksploatacji ropy naftowej odpowiednio wykorzystuje si´.

2. W przypadku gdy nie ma warunków wykorzystania gazu ziemnego, dopuszcza si´ jego spalanie z zachowaniem wymagaƒ okreÊlonych w odr´bnych przepisach.

§ 214. 1. Eksploatacja odwiertów odbywa si´ na

podstawie programu zatwierdzonego przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego, okreÊlajàcego parametry

wydobycia.

2. Cz´stotliwoÊç pomiarów w odwiertach eksploatacyjnych ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego

na podstawie opinii geologa.

3. Regulacj´ wydajnoÊci odwiertów prowadzi si´

z zastosowaniem w∏aÊciwie dobranych Êrednic rur wydobywczych i zw´˝ki lub g∏´bokoÊci zawieszenia pompy wg∏´bnej.

3. Opis wykonywanych prac, obserwacji i pomiarów sporzàdza si´ na bie˝àco, a po zakoƒczeniu opróbowania ska∏ zbiornikowych w odwiercie opracowuje

odpowiednià dokumentacj´.

4. Decyzj´ o wydobywaniu ropy naftowej metodà

∏y˝kowania lub t∏okowania podejmuje kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

§ 210. 1. Podczas opróbowania z∏o˝a ropy naftowej

i gazu ziemnego przeprowadza si´ pomiary parametrów z∏o˝owych i wykonuje analizy p∏ynu z∏o˝owego

w sposób okreÊlony przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 215. 1. W przypadku grupowego uj´cia wydobycia p∏ynów z∏o˝owych z odwiertów, okresowo bada si´

iloÊç wydobywanej ropy, gazu i wody z poszczególnych odwiertów, w celu ustalenia mo˝liwoÊci wystàpienia nieprawid∏owoÊci.

2. Cz´stotliwoÊç badaƒ, o których mowa w ust. 1,

ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego na podstawie opinii geologa górniczego.

nej, bioràcych udzia∏ w zabiegu, zapoznaje si´ w szczególnoÊci

§ 216. 1. Prób´ wytrzyma∏oÊci i szczelnoÊci eksploatacyjnej kolumn rur ok∏adzinowych odwiertów zasilajàcych wykonuje si´ podczas wytworzenia ciÊnienia

równego 1,3 wartoÊci spodziewanego maksymalnego

ciÊnienia zat∏aczania.

2) z rodzajami mo˝liwych zagro˝eƒ, sposobami ich zapobiegania i usuwania,

2. W przypadku

1) wt∏aczania gazu ziemnego do z∏o˝a, prób´ szczelnoÊci i wytrzyma∏oÊci kolumn rurowych wykonuje

si´ z u˝yciem gazu ziemnego,

2) zastosowania metod termicznych konstrukcja odwiertów zasilajàcych powinna uwzgl´dniaç wyst´powanie napr´˝eƒ termicznych.

§ 217. 1. W przypadku wystàpienia zmniejszenia

przep∏ywu przez rurki wydobywcze dopuszcza si´ krótkotrwa∏e wypuszczanie gazu ziemnego w iloÊciach

przekraczajàcych dozwolony pobór poprzez syfonowanie odwiertu, w tym wypuszczanie gazu ziemnego do

atmosfery.

2. Syfonowanie odwiertu wykonuje si´ na podstawie programu syfonowania, okreÊlajàcego czas trwania i cz´stotliwoÊç syfonowania i zatwierdzonego przez

kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 218. 1. Eksploatacj´ dwóch lub wi´cej odizolowanych horyzontów gazonoÊnych jednym odwiertem

prowadzi si´ oddzielnie.

2. Dopuszcza si´ pod∏àczenie dwóch lub wi´cej horyzontów gazowych lub roponoÊnych i ∏àcznà ich eksploatacj´, je˝eli zasi´g przestrzenny horyzontów, ich

system energetyczny, wielkoÊci zasobów, wyniki analiz

chemicznych oraz wartoÊci ciÊnieƒ z∏o˝owych gazu

w poszczególnych horyzontach sà zbli˝one.

§ 219. W odwiertach nieeksploatowanych ciÊnienie

g∏owicowe powinno byç mierzone w okresach ustalonych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, a wyniki pomiarów dokumentowane. Pomiary wykonuje

si´ co najmniej raz w kwartale.

§ 220. 1. W przypadku gdy w wydobywanym gazie

ziemnym wyst´pujà ciek∏e w´glowodory, pobiera si´

próbki mieszaniny w´glowodorów i wykonuje badania fizykochemiczne w celu dokonania klasyfikacji z∏o˝a.

2. Projekt eksploatacji z∏o˝a typu gazowo-kondensatowego powinien ustaliç taki sposób wydobycia, aby

zosta∏o zapewnione czerpanie okreÊlonych zasobów

kondensatu.

§ 221. 1. Zabiegi intensyfikacji przyp∏ywu wykonuje si´ pod nadzorem osób dozoru ruchu, na podstawie

projektu technicznego zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Przed przystàpieniem do zabiegu intensyfikacji

przyp∏ywu pracowników spoza s∏u˝by specjalistycz-

1) ze sposobem wykonania zabiegu,

3) z zadaniami do wykonania.

§ 222. 1. U˝ycie jako cieczy roboczej ropy naftowej

jest dopuszczalne dopiero po uprzednim oddzieleniu

od niej lekkich frakcji w´glowodorów.

2. Przed przystàpieniem do wykonywania zabiegów z u˝yciem cieczy chemicznie agresywnych lub ich

mieszanin przygotowuje si´ w miejscu zabiegu odpowiednie Êrodki neutralizujàce ich dzia∏anie.

§ 223. Ciecze poreakcyjne z otworu odprowadza si´

w sposób niepowodujàcy szkodliwego oddzia∏ywania

na Êrodowisko.

§ 224. Wt∏aczanie gazu lub cieczy do z∏ó˝ w´glowodorów p∏ynnych wykonuje si´ na podstawie projektu

technicznego zatwierdzonego przez kierownika ruchu

zak∏adu górniczego; projekt ten zawiera w szczególnoÊci

1) mapy strukturalne z∏o˝a, z naniesionymi w szczególnoÊci liniami przekrojów i lokalizacji odwiertów

oraz konturami z∏o˝a,

2) przekroje pod∏u˝ne i poprzeczne z∏o˝a przez planowane odwierty zasilajàce,

3) granice wód okalajàcych i podÊcielajàcych,

4) stan izolacji z∏o˝a od wód wg∏´bnych i powierzchniowych,

5) bilans zasobów i wydobycia ropy, gazu i wody

w uk∏adzie miesi´cznym,

6) wykaz odwiertów obj´tych oddzia∏ywaniem zabiegu, o którym mowa w § 221, z podaniem ich g∏´bokoÊci i zarurowania,

7) dane fizyczne i chemiczne p∏ynów z∏o˝owych i p∏ynów przewidzianych do zat∏aczania,

8) dane dotyczàce rdzeni ska∏y z∏o˝owej, o ile sà mo˝liwe do uzyskania.

§ 225. 1. Rekonstrukcj´ odwiertu wykonuje si´ wed∏ug projektu technicznego, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, po uprzednim powiadomieniu w∏aÊciwego organu nadzoru górniczego.

2. Poszczególne czynnoÊci zwiàzane z obróbkà i rekonstrukcjà odwiertów wykonuje si´ zgodnie z zasadami okreÊlonymi przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

3. Nadzór nad pracami rekonstrukcyjnymi pe∏nià

osoby dozoru posiadajàce stwierdzone kwalifikacje

w specjalnoÊci wiertniczej.

§ 226. Podczas obróbki i rekonstrukcji odwiertów

pompowanych dopuszcza si´ stosowanie silników

spalinowych i elektrycznych budowy zwyk∏ej, s∏u˝àcych do nap´du urzàdzeƒ na otwartej przestrzeni, przy

czym instaluje si´ je poza przestrzenià zagro˝onà wybuchem.

§ 227. Niedopuszczalne jest ustawienie zbiorników

zawierajàcych w´glowodory ciek∏e na terenie zalewowym rzek i potoków.

§ 228. 1. Zbiorniki zawierajàce w´glowodory ciek∏e

otacza si´ wa∏em ziemnym o wysokoÊci co najmniej

1 m i szerokoÊci korony co najmniej 0,5 m lub murem

ochronnym.

2. Pod dnem zbiorników umieszcza si´ szczelnà

warstw´ ochronnà.

3. Przepusty wody w obwa∏owaniu zbiornika zamyka si´ zasuwami od strony zewn´trznej obwa∏owania.

4. Teren wewnàtrz obwa∏owania powinien posiadaç wyprofilowane spadki w kierunku przepustów

w celu odprowadzenia wody z opadów atmosferycznych.

5. W obr´bie obwa∏owania nie prowadzi si´ kana∏ów rurowych.

§ 229. 1. Wymagana pojemnoÊç obwa∏owania

zbiorników ropy naftowej wynosi dla

1) jednego zbiornika — 100% jego pojemnoÊci,

2) dwóch zbiorników — 75% ich ∏àcznej pojemnoÊci,

3) trzech i wi´cej zbiorników — 50% ich ∏àcznej pojemnoÊci.

2. Obwa∏owanie zbiorników zawierajàcych gazolin´ nie mo˝e byç mniejsze ni˝ 150% pojemnoÊci zbiorników zawierajàcych w´glowodory ciek∏e.

§ 230. Zbiorniki cz´Êciowo wkopane zabezpiecza

si´ przed ich przemieszczeniem pod wp∏ywem wody

gruntowej.

§ 231. 1. Zbiorniki zawierajàce w´glowodory ciek∏e

powinny byç budowy zamkni´tej.

2. Podczas wywo∏ywania przyp∏ywu z odwiertu p∏ynu z∏o˝owego dopuszcza si´ odbiór cieczy do zbiorników otwartych, po ustaleniu przez kierownika ruchu

zak∏adu górniczego strefy po˝arowej oraz strefy zagro˝enia wybuchem.

3. Niedopuszczalne jest ustawianie zbiorników z ropà naftowà zawierajàcà siarkowodór w zag∏´bieniach

terenu.

§ 232. Zbiornik zamkni´ty zawierajàcy w´glowodory ciek∏e powinien byç wyposa˝ony w zawór ciÊnieniowo-depresyjny.

§ 233. Zbiornik zawierajàcy w´glowodory ciek∏e,

przed oddaniem go do ruchu, poddaje si´ próbie ciÊnieniowej z u˝yciem wody.

§ 234. Zbiornik, o którym mowa w § 232, powinien

byç wyposa˝ony w

1) dwa szczelnie zamkni´te w∏azy, z których jeden

umieszcza si´ w dolnej Êcianie zbiornika, a drugi na

przeciwleg∏ej stronie w pokrywie zbiornika,

Poz. 961

2) urzàdzenie do pomiaru poziomu cieczy i ciÊnieƒ

oraz poboru próbek; konstrukcja tych urzàdzeƒ nie

powinna powodowaç nieszczelnoÊci zbiornika

i iskrzenia.

§ 235. Zamkni´cia w przewodach odp∏ywowych

zbiorników powinny byç zabezpieczone przed otwarciem przez osoby nieupowa˝nione.

§ 236. 1. Konstrukcja pomostu nalewakowego,

znajdujàcego si´ na terenie zak∏adu górniczego, powinna zapewniaç obs∏udze mo˝liwoÊç swobodnego

i bezpiecznego dost´pu do cystern podstawionych pod

nalewaki.

2. Wysi´gnice nalewaków zaopatruje si´ w r´kawy

zabezpieczajàce przed rozpryskiwaniem cieczy podczas jej dop∏ywu do cystern.

3. Cysterny pod nalewakiem zabezpiecza si´ przed

samoczynnym przemieszczaniem si´ oraz uziemia.

4. Podczas nape∏niania cystern ropà naftowà zawierajàcà siarkowodór wykonuje si´ na bie˝àco pomiary zawartoÊci siarkowodoru w powietrzu w miejscach pracy obs∏ugi oraz wokó∏ nalewaka w celu wyznaczenia strefy zagro˝enia.

§ 237. Wypuszczanie z cystern wody i innych zanieczyszczeƒ na terenie zak∏adu górniczego mo˝e odbywaç si´ tylko do zbiorników do tego przeznaczonych.

§ 238. Podczas kontroli i obs∏ugi zbiorników stosuje si´ wy∏àcznie r´czne lampy akumulatorowe w wykonaniu przeciwwybuchowym.

§ 239. Konstrukcja i wyposa˝enie zbiornika powinny zapewniaç bezpieczny dost´p i obs∏ug´ armatury.

§ 240. Ka˝dy zbiornik powinien mieç oznaczone klasy niebezpieczeƒstwa po˝arowego przechowywanej

w nim cieczy oraz najwi´kszà dopuszczalnà pojemnoÊç

magazynowania.

§ 241. 1. W przypadku stosowania pieców rurowych opalanych gazem w celu podgrzewania ropy naftowej, na rurociàgu doprowadzajàcym rop´ do pieca

powinien byç zamontowany zawór, umieszczony blisko zaworu zamykajàcego dop∏yw gazu, którego konstrukcja umo˝liwia szybkie jego zamkni´cie.

2. Niezale˝nie od miejsca zamontowania zaworów,

o których mowa w ust. 1, powinny byç zamontowane

tak˝e zawory odcinajàce w odleg∏oÊci co najmniej

15 m od pieca rurowego.

3. Na rurociàgu odprowadzajàcym rop´ naftowà

z podgrzewacza, w jego pobli˝u, powinien byç zamontowany zawór zwrotny i termometr.

§ 242. Procesy technologiczne majàce na celu przygotowanie ropy naftowej i gazu ziemnego do transportu oraz stosowanie substancji szkodliwych dla zdrowia

prowadzi si´ i dokumentuje zgodnie z instrukcjà zatwierdzonà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 243. Do projektowania, budowy, przebudowy

i rozbudowy rurociàgów technologicznych, zwiàza-

nych z ruchem zak∏adu górniczego, stosuje si´ odpowiednio przepisy okreÊlajàce warunki techniczne, jakim powinny odpowiadaç rurociàgi technologiczne

i sieci gazowe oraz ich usytuowanie, o ile przepisy niniejszego rozporzàdzenia nie stanowià inaczej.

§ 249. 1. WielkoÊç ciÊnienia podczas próby wytrzyma∏oÊci rurociàgów z rur stalowych i tworzyw sztucznych okreÊla instrukcja zatwierdzona przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego z zachowaniem wymogów

okreÊlonych w Polskiej Normie.

§ 244. 1. Rurociàgi przeznaczone do transportu p∏ynu z∏o˝owego uk∏ada si´ w jednym wykopie, pod warunkiem ˝e odleg∏oÊç mi´dzy nimi nie b´dzie mniejsza

ni˝ Êrednica najwi´kszego rurociàgu.

2. WielkoÊç ciÊnienia podczas próby wytrzyma∏oÊci

rurociàgu nie mo˝e wywo∏ywaç w Êciankach rur napr´˝enia obwodowego wi´kszego ni˝ 0,6 Re.

2. Rurociàgi uk∏ada si´ na ca∏ej d∏ugoÊci pod powierzchnià ziemi, z zastrze˝eniem ust. 3.

3. Dopuszcza si´ uk∏adanie rurociàgów nad powierzchnià ziemi na terenach bagnistych, górskich,

nad przeszkodami terenowymi oraz w obr´bie zak∏adu

górniczego.

3. W przypadku gdy do prób szczelnoÊci i wytrzyma∏oÊci rurociàgów u˝ywa si´ gazu palnego, prace wykonywane podczas prób sà pracami wykonywanymi

w warunkach szczególnego zagro˝enia.

§ 250. 1. Trasy rurociàgów podczas wykonywania

prób szczelnoÊci i wytrzyma∏oÊci wyraênie oznakowuje si´ za pomocà znaków ostrzegawczych.

4. Trasy rurociàgów trwale oznakowuje si´ w terenie.

2. W miejscach skrzy˝owaƒ rurociàgów z drogami

i torami kolejowymi ustawia si´ tablice ostrzegawcze.

5. Rurociàgi u∏o˝one na stokach górskich, w gruntach zawodnionych i w wodzie powinny byç zabezpieczone przed przemieszczaniem.

3. Podczas wykonywania próby szczelnoÊci i wytrzyma∏oÊci wokó∏ pompowni i rurociàgów wyznacza

si´ 30-metrowà stref´ bezpieczeƒstwa.

6. Rurociàgi okresowo kontroluje si´ zgodnie

z obowiàzujàcà instrukcjà.

§ 251. 1. Kontrol´ szczelnoÊci badanego odcinka rurociàgu rozpoczyna si´ na polecenie osoby dozoru ruchu prowadzàcej próby, po za∏àczeniu pomp lub spr´˝arek i po jednogodzinnej stabilizacji ciÊnienia.

§ 245. Na rurociàgach technologicznych, w zale˝noÊci od rodzaju przep∏ywajàcego p∏ynu, instaluje si´

odpowiednià armatur´ odcinajàcà przeznaczonà do

wy∏àczenia ich z ruchu.

§ 246. Technologia oraz materia∏y u˝yte do ∏àczenia

rur i armatury podczas wykonywania rurociàgów technologicznych powinny zapewniç wytrzyma∏oÊç po∏àczeƒ, równà co najmniej wytrzyma∏oÊci rur.

§ 247. Prace zwiàzane z izolacjà rurociàgów, ich

uk∏adaniem i zasypywaniem w wykopach prowadzi si´

w taki sposób, aby nie powodowa∏y zanieczyszczeƒ rurociàgów wewnàtrz, uszkodzenia pow∏ok ochronnych

i dodatkowych napr´˝eƒ rurociàgów.

§ 248. 1. Rurociàg przed oddaniem do eksploatacji

poddaje si´

1) wst´pnej próbie szczelnoÊci,

2) g∏ównej próbie szczelnoÊci,

3) próbie wytrzyma∏oÊci.

2. Przed przeprowadzeniem wst´pnej próby szczelnoÊci wykonuje si´ badania nieniszczàce rurociàgu

przed jego opuszczeniem do wykopu.

3. Wst´pnà prób´ szczelnoÊci rurociàgu wykonuje

si´ spr´˝onym powietrzem o ciÊnieniu 0,6 MPa.

4. Prób´ wytrzyma∏oÊci i g∏ównà prób´ szczelnoÊci

przeprowadza si´ po u∏o˝eniu rurociàgu w wykopie,

sprawdzeniu stanu izolacji i zasypaniu rurociàgu, z wyjàtkiem miejsc po∏àczeƒ rur oraz miejsc ∏àczenia armatury; próby te wykonuje si´ za pomocà powietrza, gazu oboj´tnego, gazu ziemnego lub wody, przy tym samym nape∏nieniu rurociàgu.

2. Ruch ko∏owy wzd∏u˝ badanego odcinka rurociàgu podczas utrzymywania w nim ciÊnienia jest niedopuszczalny.

3. Wykonywanie prób szczelnoÊci i wytrzyma∏oÊci

rurociàgów podczas silnej mg∏y, wichury, Ênie˝ycy,

marznàcej m˝awki oraz wy∏adowaƒ atmosferycznych

jest niedopuszczalne.

§ 252. Z przeprowadzonej próby szczelnoÊci i wytrzyma∏oÊci sporzàdza si´ protokó∏.

§ 253. Gazociàg badany powietrzem przekazuje si´

do eksploatacji po wyparciu powietrza gazem; zawartoÊç powietrza w gazie nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 2%.

§ 254. Studzienki rewizyjne, kana∏y i inne podziemne urzàdzenia znajdujàce si´ w odleg∏oÊci do 15 m od

rurociàgu kontroluje si´ w zakresie wyst´powania

w nich gazu, nie rzadziej ni˝ dwa razy w roku,

a w pierwszym roku eksploatacji jeden raz w miesiàcu.

Inne kontrole lub przeglàdy mogà byç wykonywane na

podstawie ustaleƒ kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 255. Mapy sytuacyjne tras rurociàgów, z zaznaczeniem wymiarów rurociàgów i rodzaju przep∏ywajàcego p∏ynu oraz rodzaju i wymiaru zamkni´ç i odga∏´zieƒ, powinny znajdowaç si´ w zak∏adzie górniczym

lub w wydzielonej jego cz´Êci.

§ 256. Podczas budowy rurociàgów technologicznych dla gazu zawierajàcego siarkowodór mogà byç

stosowane wy∏àcznie materia∏y odporne na korozj´

siarkowodorowà.

§ 257. D∏ugie rurociàgi technologiczne, ze wzgl´du

na koniecznoÊç ograniczenia iloÊci gazu toksycznego

w przypadku awarii rurociàgu, powinny byç podzielone na odcinki o d∏ugoÊci zale˝nej od zawartoÊci siarkowodoru w gazie, Êrednicy i ciÊnienia roboczego rurociàgu oraz od topografii terenu. Poszczególne odcinki

rurociàgu powinny mieç urzàdzenia odcinajàce do pomiaru ciÊnienia oraz umo˝liwiajàce wydmuchanie zawartoÊci rurociàgu do komina spalania.

§ 258. Rurociàgi s∏u˝àce do przesy∏ania z odwiertu

p∏ynu z∏o˝owego z zawartoÊcià siarkowodoru wi´kszà

od 2% obj´toÊci uk∏ada si´ w odleg∏oÊci nie mniejszej

ni˝ 200 m od granicy terenów zwartej zabudowy

i 50 m od wolno stojàcych domów mieszkalnych.

§ 259. W rurociàgach, o których mowa w § 258, oraz

w rurociàgach wysokociÊnieniowych spoiny poddaje

si´ badaniom nieniszczàcym przed wykonaniem

wst´pnej próby szczelnoÊci.

§ 260. Z rurociàgu usuwa si´ wod´ przed wprowadzeniem do niego gazu ziemnego z zawartoÊcià siarkowodoru.

§ 261. 1. Eksploatacj´ podziemnego magazynu w´glowodorów p∏ynnych prowadzi si´ zgodnie z programem zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego.

2. Program, o którym mowa w ust. 1, okreÊla

w szczególnoÊci wydatki w´glowodorów p∏ynnych zat∏aczanych i odbieranych z poszczególnych odwiertów

eksploatacyjnych.

§ 262. 1. Wybranà struktur´ geologicznà, w celu

zlokalizowania podziemnego magazynu w´glowodorów p∏ynnych, poddaje si´ badaniom zmierzajàcym do

ustalenia jej w∏aÊciwoÊci petrograficznych, kolektorskich i hydrogeologicznych.

2. W przypadku gdy podziemny magazyn w´glowodorów p∏ynnych ma byç wytworzony w strukturze

zawodnionej, badania, o których mowa w ust. 1, uzupe∏nia si´ o badania szczelnoÊci ska∏ nadk∏adu.

3. Badania, o których mowa w ust. 2, wykonuje si´

w przypadku wyst´powania w magazynie ciÊnienia

wi´kszego od pierwotnego ciÊnienia z∏o˝owego lub

hydrostatycznego.

4. Kawerny magazynowe powinny byç wytworzone tylko w ska∏ach, których przydatnoÊç do celów magazynowania w´glowodorów p∏ynnych zosta∏a wczeÊniej rozpoznana.

Poz. 961

3. Sposoby i wyniki badaƒ szczelnoÊci odwiertów

dokumentuje si´; dokumentacj´ przechowuje si´ do

czasu likwidacji magazynu.

4. Odwierty, których stan techniczny nie gwarantuje szczelnoÊci magazynu, skutecznie rekonstruuje si´

dla zapewnienia ich szczelnoÊci lub w przypadku koniecznoÊci likwiduje.

5. CiÊnienie podczas próby szczelnoÊci odwiertów,

o których mowa w ust. 1, nie powinno byç mniejsze od

maksymalnego przewidywanego ciÊnienia magazynowania.

6. Badania i próby wykonuje si´ w odwiertach, udost´pniajàcych podziemny magazyn w´glowodorów

p∏ynnych, na podstawie projektu badaƒ zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

7. Maksymalne ciÊnienie zat∏aczania okreÊla si´ dla

ka˝dego z otworów zasilajàco-odbiorczych.

8. Dla ka˝dej komory magazynu w´glowodorów

p∏ynnych w z∏o˝u soli kamiennej okreÊla si´ maksymalne i minimalne ciÊnienie magazynowania oraz

maksymalne i minimalne ciÊnienie g∏owicowe.

9. Przed przystàpieniem do pierwszego zat∏aczania

w´glowodorów do komory sprawdza si´ jej szczelnoÊç

przy ciÊnieniu wy˝szym od maksymalnego ciÊnienia

magazynowania.

§ 264. CiÊnienie robocze orurowania i g∏owicy odwiertów zasilajàco-odbiorczych powinno byç wi´ksze

od najwi´kszego ciÊnienia g∏owicowego równego dopuszczalnemu ciÊnieniu wewn´trznemu podziemnego

magazynu w´glowodorów p∏ynnych.

§ 265. Konstrukcja g∏owic odwiertów zasilajàcych

i odbiorczych powinna umo˝liwiaç przy∏àczenie manometrów do pomiaru ciÊnienia w przestrzeni wewn´trznej eksploatacyjnej kolumny rur ok∏adzinowych,

w przestrzeniach mi´dzyrurowych oraz w kolumnie rur

wydobywczych.

§ 266. 1. W´glowodory p∏ynne zat∏aczane do podziemnych magazynów powinny byç oczyszczone z substancji mogàcych spowodowaç zmniejszenie efektywnoÊci magazynowania.

2. Analizy sk∏adu chemicznego w´glowodorów

p∏ynnych zat∏aczanych i odbieranych wykonuje si´

w sposób i z cz´stotliwoÊcià ustalonà przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

§ 263. 1. Stan techniczny odwiertów udost´pniajàcych podziemny magazyn w´glowodorów p∏ynnych

oraz odwiertów kontrolnych powinien zapewniaç izolacj´ tego magazynu od innych warstw przepuszczalnych, a tak˝e szczelnoÊç zarurowanej przestrzeni pierÊcieniowej.

§ 267. W przypadku gdy do strefy zawodnionej,

okalajàcej przestrzeƒ magazynowà, zat∏aczana jest woda, oczyszcza si´ jà z substancji mogàcych spowodowaç ska˝enie chemiczne lub mikrobiologiczne; iloÊç zat∏aczanej wody powinna byç mierzona i rejestrowana.

2. Przed przystàpieniem do zat∏aczania w´glowodorów p∏ynnych do magazynu wykonuje si´ pomiary

pierwotnego t∏a gazowego w powietrzu glebowym na

obszarze magazynu.

§ 268. IloÊç w´glowodorów zat∏aczanych i odbieranych z podziemnego magazynu w´glowodorów p∏ynnych mierzy si´ w sposób ciàg∏y oraz bilansuje po ka˝dym cyklu eksploatacji magazynu.

§ 269. W przypadku stwierdzenia nieszczelnoÊci

magazynu nie mo˝na prowadziç zat∏aczania w´glowodorów do czasu wyjaÊnienia przyczyn i usuni´cia tej

nieszczelnoÊci.

§ 270. 1. Do podziemnego magazynu w´glowodorów p∏ynnych wykonuje si´ odwierty obserwacyjne

w celu kontroli zjawisk zachodzàcych w z∏o˝u stanowiàcym magazyn, je˝eli zjawiska te nie mogà byç kontrolowane za pomocà odwiertów zasilajàco-odbiorczych.

2. Wymagaƒ okreÊlonych w ust. 1 nie stosuje si´ do

magazynów w kawernach solnych.

§ 271. Geometria komory magazynowej utworzonej w z∏o˝u soli kamiennej oraz stan techniczny wg∏´bnego wyposa˝enia komory okresowo kontroluje si´

w sposób i z cz´stotliwoÊcià ustalonà przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

Rozdzia∏ 9

Wydobywanie siarki otworami wiertniczymi

§ 272. 1. Eksploatacj´ z∏o˝a prowadzi si´ w sposób

okreÊlony w technicznym projekcie eksploatacji zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Projekt, o którym mowa w ust. 1, zawiera

w szczególnoÊci

1) zasady prowadzenia wydobycia siarki otworami

wiertniczymi,

2) sposoby oddzia∏ywania na warunki hydronaporowe horyzontu wód z∏o˝owych,

3) zasady prowadzenia ruchu w warunkach wyst´powania zagro˝eƒ.

§ 273. Ka˝dy otwór, w zale˝noÊci od przeznaczenia,

wyposa˝a si´ w sposób okreÊlony w dokumentacji

oraz powinien on tak˝e posiadaç numer umieszczony

na widocznym miejscu.

§ 274. Otwór eksploatacyjny powinien byç uzbrojony w sposób umo˝liwiajàcy

1) doprowadzenie wody technologicznej do z∏o˝a,

2) odbiór wytopionej siarki ze z∏o˝a na powierzchni´.

§ 275. Pozostawianie otworów z niezabezpieczonymi wylotami kolumn rurowych, w szczególnoÊci po zakoƒczeniu prowadzonych prac wiertniczych, renowacyjnych i rekonstrukcyjnych, jest niedopuszczalne.

Poz. 961

je w miejscach zainstalowania g∏ównej armatury odcinajàcej w sposób pozwalajàcy na ich identyfikacj´.

§ 278. 1. Próby szczelnoÊci oraz próby ciÊnieniowe

instalacji i urzàdzeƒ technologicznych wykonywane

podczas ich monta˝u przeprowadzajà wykonawcy tych

instalacji, w obecnoÊci osób wyznaczonych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Próby, o których mowa w ust. 1, przeprowadza

si´ przed wykonaniem pow∏ok antykorozyjnych i ciep∏ochronnych; z przeprowadzonych prób sporzàdza si´

protokó∏.

§ 279. Przeglàd instalacji gazowych, instalacji spr´˝onego powietrza, zaworów redukcyjnych i szybko zamykajàcych oraz innych urzàdzeƒ wykonuje si´ zgodnie z ustaleniami kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 280. Prace wewnàtrz kot∏ów wykonuje si´ tylko

po ich od∏àczeniu i zabezpieczeniu zaÊlepkami wszystkich po∏àczeƒ kot∏a z instalacjami lub urzàdzeniami.

§ 281. Konstrukcj´ i sposób uzbrojenia otworów

dostosowuje si´ do stwierdzonej wierceniami g∏´bokoÊci zalegania spàgu i budowy serii chemicznej z∏o˝a.

§ 282. Kompensacj´ napr´˝eƒ kolumn eksploatacyjnych, powodowanych czynnikami termicznymi

i procesem osiadania nadk∏adu, zapewnia si´, stosujàc

odpowiednià konstrukcj´ wi´êby rurowej bàdê teleskopowà konstrukcj´ tych kolumn.

§ 283. Przed ka˝dym w∏àczeniem otworu do eksploatacji powinna byç sprawdzona dro˝noÊç kolumny zasilajàcej i wydobywczej.

§ 284. W∏àczenie otworu do eksploatacji wymaga

zgody kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 285. 1. Sposób wykonania zabiegów intensyfikacji przep∏ywu poprzez udro˝nienie kolumn rur lub przestrzeni mi´dzyrurowej i strefy przyotworowej ustala

kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

2. Prace zwiàzane z udro˝nieniem kolumn eksploatacyjnych, wymagajàce demonta˝u wi´êby rurowej

otworu, prowadzi si´ pod bezpoÊrednim nadzorem

osoby dozoru ruchu.

§ 286. 1. Parametry wody technologicznej, podawanej do grzania z∏o˝a, mierzone w sterowni, okreÊla

kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 276. 1. Rurociàgi przeznaczone do transportu goràcych mediów skutecznie izoluje si´ przed mo˝liwoÊcià poparzenia ludzi.

2. W przypadkach szczególnych, wymagajàcych zestalenia p∏ynnej siarki w otworze dla opanowania wyp∏ywu mieszaniny siarkowo-wodnej uszkodzonà wi´êbà rurowà, dopuszcza si´ t∏oczenie do otworu b´dàcego w eksploatacji wody o temperaturze ni˝szej od temperatury topnienia siarki.

2. Rurociàgi przeznaczone do transportu cieczy

technologicznych oraz wód z∏o˝owych w miejscach

krzy˝owania si´ z drogami kopalnianymi zabezpiecza

si´ przed uszkodzeniem.

§ 287. Wst´pne grzanie z∏o˝a oraz sposób uruchomienia i prowadzenia eksploatacji okreÊla si´ w instrukcjach technologicznych zatwierdzonych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 277. G∏ówne rurociàgi s∏u˝àce do przesy∏ania

substancji technologicznych numeruje si´ i oznakowu-

§ 288. 1. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza

si´ t∏oczenie wody technologicznej do otworu kolum-

nà technicznà rur ok∏adzinowych, których but posadowiony jest powy˝ej serii produktywnej.

Poz. 961

2. Przypadek grzania otworu, o którym mowa

w ust. 1, odnotowuje si´ w raporcie zmianowym.

5) ukierunkowanie przep∏ywu wód, poprzez oddzia∏ywanie hydrauliczne systemem barier represyjnych

i depresyjnych w celu podgrzewania z∏o˝a oraz odbioru wód dla celów eksploatacyjnych w uk∏adzie

zamkni´tego obiegu wód.

§ 289. 1. Otwór eksploatacyjny w∏àcza si´ do systemu kontrolno-pomiarowego, poczàwszy od rozpocz´cia wst´pnego grzania z∏o˝a, a˝ do wy∏àczenia otworu

z eksploatacji.

§ 293. 1. Maksymalnà temperatur´ odbieranych

wód z∏o˝owych z poszczególnych otworów odpr´˝ajàcych okreÊla dozór geologiczny w uzgodnieniu ze s∏u˝bà eksploatacyjnà zak∏adu górniczego.

2. Dopuszcza si´ odstàpienie od indywidualnego

opomiarowania otworu i wykonywania pomiaru bilansowego w okresie remontu lub wymiany urzàdzeƒ pomiarowych danego otworu.

2. Przy okreÊlaniu temperatury, o której mowa

w ust. 1, uwzgl´dnia si´

3. Zasady obserwacji, kontroli i pomiarów, o których mowa w ust. 1 i 2, okreÊlajà wytyczne technologiczne w´z∏a eksploatacji.

§ 290. 1. Stan techniczny wi´êby rurowej otworu

w∏àczonego do ruchu, wraz z osprz´tem i przynale˝nà

instalacjà, poddaje si´ systematycznym ogl´dzinom,

a usterki niezw∏ocznie likwiduje; o wy∏àczeniu otworu

z ruchu decyduje kierownik dzia∏u ruchu, wyznaczony

przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Przed wy∏àczeniem otworu z ruchu sporzàdza si´

protokó∏, który zatwierdza kierownik ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 291. 1. W przypadku gdy otwór eksploatacyjny po

wy∏àczeniu z ruchu nie jest przeznaczony do innych zadaƒ, powinien byç zlikwidowany.

2. Przeznaczenie otworu po jego wy∏àczeniu z ruchu okreÊla si´ w protokole, o którym mowa w § 290

ust. 2.

3. Poszczególne pola eksploatacyjne lub ich cz´Êci,

po rozliczeniu zasobów, mogà byç wy∏àczone z eksploatacji z przeznaczeniem terenu do dalszej dzia∏alnoÊci

przemys∏owej lub rekultywacji.

4. O wy∏àczeniu z eksploatacji pola lub jego cz´Êci

po uzyskaniu ustalonego stopnia wykorzystania zasobów z∏o˝a w ich granicach decyduje kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

§ 292. 1. Zakres i system oddzia∏ywania na warunki hydronaporowe dla rejonów eksploatacyjnych okreÊla geolog górniczy w uzgodnieniu z w∏aÊciwymi dzia∏ami ruchu zak∏adu górniczego.

2. W uzgodnieniach, o których mowa w ust. 1,

w szczególnoÊci uwzgl´dnia si´

1) nat´˝enie prowadzenia eksploatacji i zwiàzanego

z nià poziomu zasilania z∏o˝a wodà technologicznà

w danym rejonie,

2) warunki hydrogeologiczne z∏o˝a w danym rejonie,

3) zapewnienie ciÊnienia wód z∏o˝owych wymaganego potrzebami eksploatacji,

4) przeciwdzia∏anie niezamierzonym wyp∏ywom wód

z∏o˝owych na powierzchni´ oraz przedostawaniu

si´ ich do chronionych horyzontów wodonoÊnych,

1) potrzeby termicznego udra˝niania z∏o˝a o niskim

wspó∏czynniku filtracji na przedpolu eksploatacji,

2) minimalizowanie strat cieplnych w warunkach dobrej filtracji z∏o˝a,

3) wymagania technologiczne procesu podgrzewania

wód z∏o˝owych przy zamkni´tym obiegu tych wód,

zapewniajàce bezpieczeƒstwo ruchu i pracowników.

§ 294. 1. Stwierdzony na powierzchni niezamierzony wyp∏yw wody, który mo˝e mieç bezpoÊredni zwiàzek z horyzontem wód z∏o˝owych, bez wzgl´du na to,

gdzie si´ pojawi∏, natychmiast zg∏asza si´ osobie dozoru ruchu i odnotowuje w raporcie zmianowym.

2. Osoba dozoru ruchu zabezpiecza rejon wyp∏ywu

wody przez jego ogrodzenie, oznakowanie tablicami

ostrzegawczymi i oÊwietlenie w porze nocnej, a tak˝e

powiadamia o powsta∏ym zagro˝eniu obs∏ug´ pracujàcà w tym rejonie na danej zmianie i osob´ dozoru ruchu przejmujàcà zmian´.

3. Dopuszcza si´ mo˝liwoÊç nieoÊwietlenia rejonu

wyp∏ywu wody; decyzj´ w tej sprawie podejmuje kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 295. 1. Sposób post´powania w przypadku awarii eksploatacyjnej lub erupcji ustala kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

2. Likwidacj´ awarii eksploatacyjnych i erupcji wykonuje si´ zgodnie z planem likwidacji awarii albo

erupcji, zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 296. 1. Osoby zatrudnione przy zabezpieczaniu

miejsca awarii eksploatacyjnej albo erupcji, w szczególnoÊci przy prowadzeniu prac likwidacyjnych tych

zjawisk, powinny posiadaç wymagane kwalifikacje

oraz stosowaç niezb´dny sprz´t ochrony indywidualnej i odzie˝ ochronnà.

2. Prace zwiàzane z likwidacjà awarii eksploatacyjnych i erupcji wykonuje si´ pod bezpoÊrednim nadzorem osoby dozoru ruchu wyznaczonej przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 297. 1. W uk∏adach otworów odbioru lub zat∏aczania wód prowadzi si´ bilansowe pomiary iloÊci wód,

a w uk∏adzie zat∏aczania tak˝e ciÊnienia t∏oczenia tych

wód.

2. Wt∏aczanie do z∏o˝a p∏ynów innych ni˝ woda z∏o˝owa, woda technologiczna lub powietrze technologiczne wykonuje si´ na podstawie projektu technicznego zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego po uzyskaniu pozwolenia na zasadach

i w trybie okreÊlonych w przepisach prawa wodnego.

3. Przepisu ust. 2 nie stosuje si´ do uszczelniania

rur ok∏adzinowych, likwidacji zjawisk erupcyjnych oraz

awarii i komplikacji wiertniczych.

§ 298. 1. W otworach obserwacyjnych prowadzi si´

obserwacje, pomiary i badania, ustalajàce poziom ciÊnienia wód, a w zale˝noÊci od potrzeb, sk∏ad chemiczny tych wód i ich temperatur´.

2. Obserwacje i pomiary prowadzi si´ tak˝e w wyznaczonych punktach udost´pniania i u˝ytkowania

wód czwartorz´dowych i trzeciorz´dowych, le˝àcych

w obr´bie przewidywanej strefy zasi´gu wp∏ywów eksploatacji.

3. Pierwsze pomiary i badania w otworach i punktach okreÊlonych w ust. 2 wykonuje si´ przed rozpocz´ciem eksploatacji z∏o˝a w celu ustalenia stanu wyjÊciowego.

§ 299. 1. Wszystkie otwory obserwacyjne, studnie

i êród∏a naturalne obj´te obserwacjami, pomiarami

i badaniami powinno si´ nawiàzaç do niwelacji sieci

paƒstwowej i nanieÊç na mapy sytuacyjno-wysokoÊciowe, a tak˝e wykazaç w ewidencji uzbrojenia terenu

oraz na mapie zasadniczej, prowadzonych na podstawie przepisów prawa geodezyjnego i kartograficznego.

2. Sposób, zakres i cz´stotliwoÊç przeprowadzania

obserwacji, pomiarów i badaƒ oraz sposób ich ewidencjonowania okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 300. Urzàdzenia ciÊnieniowe, s∏u˝àce do oczyszczania siarki, mogà byç dopuszczone do u˝ytkowania

po spe∏nieniu wymagaƒ okreÊlonych w odr´bnych

przepisach.

§ 301. Przy pracach zwiàzanych z oczyszczaniem

siarki, jej rozlewaniem i zestalaniem na sk∏adowiskach

zachowuje si´ szczególne Êrodki ostro˝noÊci w celu

unikni´cia poparzenia p∏ynnà siarkà.

§ 302. 1. Odpady pochodzàce z procesu oczyszczania siarki sk∏aduje si´ na wyznaczonych sk∏adowiskach.

2. Siark´ w stanie p∏ynnym sk∏aduje si´ w przystosowanych do tego celu zbiornikach, wyposa˝onych

w przyrzàdy do pomiaru jej temperatury i poziomu.

3. Siark´ w stanie sta∏ym sk∏aduje si´ na przystosowanych do tego celu sk∏adowiskach, zgodnie z zasadami okreÊlonymi w dokumentacji techniczno-technologicznej zatwierdzonej przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 303. W przypadku stosowania przenoÊnika taÊmowego lub ciàgu przenoÊników taÊmowych o d∏u-

Poz. 961

goÊci przekraczajàcej 150 m w miejscach przechodzenia osób powinny byç zabudowane przejÊcia w poprzek trasy.

§ 304. 1. Przy prowadzeniu eksploatacji siarki metodà otworowà wymagane jest posiadanie odpowiednich urzàdzeƒ przeciwpo˝arowych.

2. Wymagania przeciwpo˝arowe dla obiektów

i urzàdzeƒ zak∏adu górniczego okreÊlajà instrukcje

technologiczne, techniczno-eksploatacyjne lub remontowe.

3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego organizuje

s∏u˝b´ przeciwpo˝arowà do sprawowania nadzoru

prewencyjnego oraz wykonywania zadaƒ operacyjno-technicznych.

Rozdzia∏ 10

Wydobywanie soli otworami wiertniczymi

§ 305. Projekt techniczny wydobywania soli otworami wiertniczymi w szczególnoÊci okreÊla

1) gruboÊç filarów brze˝nych mi´dzykomorowych,

wzajemne odleg∏oÊci mi´dzy poszczególnymi odwiertami oraz mià˝szoÊç warstw skalnych stanowiàcych pó∏k´ ochronnà ponad komorami,

2) wielkoÊç przewidywanych osiadaƒ powierzchni pola otworowego,

3) sposób odprowadzania i gromadzenia solanki

o pe∏nym nasyceniu, wyp∏ywajàcej z komór na skutek przestrzennego zaciskania komór oraz z innych

przyczyn w ca∏ym procesie eksploatacji,

4) wytyczne wype∏niania komór eksploatacyjnych,

5) wymaganà aparatur´ kontrolno-pomiarowà, pozwalajàcà na bie˝àcà kontrol´ wielkoÊci ciÊnieƒ

obiegów wody, solanki i oleju oraz na okreÊlanie

wielkoÊci wydobycia i ubytku zasobów,

6) wielkoÊç dopuszczalnego ciÊnienia cieczy na g∏owicy odwiertów, wynikajàcego z oporów przep∏ywu

w ca∏ym uk∏adzie eksploatacyjnym, przy uwzgl´dnieniu dopuszczalnego ciÊnienia szczelinowania

górotworu.

§ 306. 1. Podczas wiercenia na polu otworowym

odwiertów badawczych i eksploatacyjnych wykonuje

si´ badania dla okreÊlenia

1) g∏´bokoÊci zalegania warstw wodonoÊnych oraz

pakietów izolujàcych w nadk∏adzie,

2) sk∏adu chemicznego i ciÊnienia hydrostatycznego

oraz wydajnoÊci wód nasycajàcych przepuszczalne

warstwy nadk∏adu z∏o˝a soli,

3) g∏´bokoÊci zalegania oraz mià˝szoÊci warstw soli

w serii solnej z∏o˝a, rodzajów warstw rozdzielajàcych warstwy soli i stopnia zanieczyszczenia

warstw soli oraz zasolenia warstw ilastych,

4) wielkoÊci ciÊnienia szczelinowania warstw w górnej

cz´Êci serii solnej (w z∏o˝ach pok∏adowych) po ka˝dym rurowaniu.

2. Wykonujàc badania, o których mowa w ust. 1,

w pok∏adowym z∏o˝u soli tektonicznie zaburzonym co

najmniej 10% odwiertów przewidzianych do wykonania odwierca si´ z pe∏nym rdzeniowaniem.

§ 309. Po zakoƒczeniu wiercenia otworów eksploatacyjnych likwiduje si´ wszelkie zbiorniki ziemne, rowy i inne nierównoÊci terenu w promieniu równym po∏owie odleg∏oÊci mi´dzy sàsiednimi otworami.

3. Zakres rdzeniowania otworów badawczych,

wierconych na z∏o˝u soli typu wysadowego, ustala dozór geologiczny.

§ 310. 1. W przypadku z∏ó˝ wysadowych dokumentacja, o której mowa w § 308 pkt 2, mo˝e byç ujednolicona i obowiàzywaç dla wi´kszej liczby otworów eksploatacyjnych.

§ 307. Przekazanie odwiertu do eksploatacji wymaga sporzàdzenia protoko∏u, który w szczególnoÊci powinien zawieraç

1) raporty wiertnicze, w których nale˝y ujàç zw∏aszcza

stwierdzone zasypy, obwa∏y Êcian i opadanie przewodu w trakcie wiercenia,

2) projekty i protoko∏y prac wykonanych w odwiercie

oraz wyniki przeprowadzanych badaƒ, majàcych

wp∏yw na przysz∏à eksploatacj´ danym odwiertem,

3) schemat konstrukcji odwiertu, wraz z uzbrojeniem

podziemnym i naziemnym.

§ 308. W zak∏adzie górniczym sporzàdza si´

1) dokumentacj´ technicznà otworów, która powinna

w szczególnoÊci okreÊlaç

a) konstrukcj´ otworu,

b) uzbrojenie otworu do eksploatacji,

c) przekrój geologiczny otworu, z wyznaczeniem

stref przeznaczonych do eksploatacji,

d) zawartoÊç cz´Êci nierozpuszczalnych w poszczególnych warstwach soli, ró˝niàcych si´ mi´dzy

sobà,

e) zawartoÊç poszczególnych rodzajów soli oraz

wspó∏czynnik rozpuszczalnoÊci,

f) wyniki pomiarów i badaƒ wykonane w czasie

wiercenia otworu,

g) prognozy wydobycia na podstawie danych uzyskanych w czasie wiercenia.

2) dokumentacj´, w szczególnoÊci zawierajàcà

a) projekt techniczny eksploatacji, zawierajàcy opis

systemu eksploatacji, siatk´ rozmieszczenia

otworów eksploatacyjnych, schemat uzbrojenia

otworów, technik´ podnoszenia rur eksploatacyjnych, schemat sieci rurociàgów i urzàdzeƒ

technologicznych oraz typ, rodzaj i charakterystyk´ urzàdzeƒ wiertniczych,

b) projekt technologiczny eksploatacji, zawierajàcy

opis procesu ∏ugowania, sposób rejestracji, obliczenia parametrów technologicznych i oceny

skutków eksploatacji w zakresie powstawania

pustek poeksploatacyjnych,

c) projekt rozwoju frontu eksploatacyjnego,

d) dzienniki pomiarów parametrów technologicznych w otworach eksploatacyjnych, na podstawie notowaƒ stacji kontrolno-pomiarowych

i pomiarów echosondà,

e) ksià˝ki pracy otworów eksploatacyjnych,

f) inne dokumenty, na podstawie których sà podejmowane decyzje dotyczàce tymczasowego lub

doraênego sposobu prowadzenia ruchu bàdê

obserwacji.

2. Podczas eksploatacji z∏o˝a soli dokumentacj´

technicznà otworów, o której mowa w § 308 pkt 1, na

bie˝àco uzupe∏nia si´ danymi okreÊlajàcymi

1) iloÊç soli wydobytej z powstajàcej komory,

2) iloÊç cieczy wt∏oczonej i wyp∏ywajàcej z komory,

z podaniem jej zasolenia,

3) g∏´bokoÊç zalegania stropu i spàgu komory oraz

kszta∏t komory,

4) wszelkie inne zjawiska wyst´pujàce w komorze

i w otworze eksploatacyjnym, zauwa˝one w procesie eksploatacji.

3. Dane wymienione w ust. 2 pkt 1, 2 i 4 odnotowuje si´ w karcie otworu eksploatacyjnego z cz´stotliwoÊcià dobowà i bilansuje si´ je miesi´cznie.

4. Dane dotyczàce g∏´bokoÊci zalegania stropu

i spàgu komory oraz kszta∏tu komory eksploatacyjnej

przedstawia si´ w sposób ustalony przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

§ 311. Przed przystàpieniem do pierwszego zapuszczania kolumn rur eksploatacyjnych przeprowadza si´

kontrol´ Êrednicy i g∏´bokoÊci otworu oraz za∏o˝ony

pomocniczy punkt odniesienia podczas wszelkich manipulacji rurami w otworze.

§ 312. Kolumny rur wolno wiszàcych w otworze

umocowuje si´ w wi´êbie rurowej, w sposób uniemo˝liwiajàcy ich niekontrolowane przesuni´cia wzgl´dem

siebie i wpadni´cie do otworu oraz w sposób u∏atwiajàcy manipulacje tymi kolumnami.

§ 313. Wszelkich zmian w otworach eksploatacyjnych lub przygotowywanych do eksploatacji dokonuje si´ pod nadzorem osoby dozoru ruchu odpowiedniej

specjalnoÊci i dokumentuje si´ je.

§ 314. Przed rozpocz´ciem wydobywania sprawdza

si´ prawid∏owoÊç funkcjonowania urzàdzeƒ kontrolno-pomiarowych i zabezpieczajàcych.

§ 315. WielkoÊç wydobycia z poszczególnych otworów, strefy z∏o˝a przeznaczone do eksploatacji oraz dopuszczalne wielkoÊci wydobycia z tych stref ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego; wielkoÊci te odnotowuje si´ w ksià˝kach pracy otworów eksploatacyjnych.

§ 316. 1. ¸ugowanie soli otworami, zw∏aszcza w wysadach solnych, gdy wysokoÊç komory ma przekraczaç

400 m, prowadzi si´ z olejowà ochronà stropu, w systemie ∏ugowania boczno-stropowym.

2. W z∏o˝ach zalegajàcych do g∏´bokoÊci 500 m,

zw∏aszcza typu pok∏adowego o du˝ej iloÊci wk∏adek ila-

stych, przedzielajàcych pok∏ady soli, powinny byç stosowane takie systemy eksploatacji, aby uzyskaç komory o regularnych kszta∏tach, zbli˝onych do cylindrycznych.

§ 323. Podczas zasypywania zapadlisk powsta∏ych

na polu otworowym lub przemieszczaniu mas podsadzkowych, przy podsadzaniu komór poeksploatacyjnych

3. W przypadku stwierdzenia hydraulicznego przebicia lub prze∏ugowania mi´dzy komorami eksploatacyjnymi, kierownik ruchu zak∏adu górniczego powoduje wy∏àczenie z ruchu komór stwarzajàcych zagro˝enie

naruszenia stabilnoÊci górotworu i statecznoÊci powierzchni. Ponowne wznowienie eksploatacji mo˝e nastàpiç po okreÊleniu dalszej eksploatacji i uprzednim

powiadomieniu w∏aÊciwego organu nadzoru górniczego.

1) wyznacza si´ bezpieczne kierunki dowozu mas podsadzkowych oraz drogi, po których mo˝e poruszaç

si´ ci´˝ki sprz´t, na podstawie rozeznania w zakresie mià˝szoÊci i szczelnoÊci pó∏ki ochronnej nad komorami,

§ 317. W przypadku przerwy w eksploatacji otworu

spowodowanej wzgl´dami technicznymi kierownik ruchu zak∏adu górniczego ka˝dorazowo ustala sposób

przeprowadzenia prac w celu powtórnego w∏àczenia

go do eksploatacji.

§ 318. Wyloty rur ok∏adzinowych i eksploatacyjnych wyposa˝a si´ w odpowiednià g∏owic´ rurowà

szczelnà i wytrzyma∏à, dostosowanà do ciÊnieƒ wyst´pujàcych w czasie pracy otworu, umo˝liwiajàcà

1) pod∏àczenie rurociàgów lub kabli sygnalizacyjnych

do stacji kontrolno-pomiarowej,

2) wymian´ poszczególnych elementów armatury

i skr´canie kolumn rur eksploatacyjnych oraz manipulacje nimi,

3) bezpieczne odpr´˝enie i odprowadzenie gazów,

w przypadku przewidywanego wyst´powania gazu

ziemnego.

§ 319. W trakcie eksploatacji otworów wykonuje si´

pomiary obj´toÊci i kszta∏tu ∏ugowanych wyrobisk;

sposób wykonywania pomiarów ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 320. W przypadku wystàpienia awarii odwiertu

eksploatacyjnego kierownik ruchu zak∏adu górniczego

podejmuje decyzj´ o sposobie usuni´cia awarii odwiertu, jego rekonstrukcji lub likwidacji.

§ 321. Dla ka˝dego otworu przeznaczonego do eksploatacji kierownik ruchu zak∏adu górniczego okreÊla

kryteria decydujàce o wy∏àczeniu go z ruchu, ze wzgl´du na ochron´ powierzchni oraz zasobów wód powierzchniowych i wg∏´bnych.

§ 322. 1. Przy wydobywaniu soli g∏´bokimi odwiertami, zw∏aszcza w wysadowych z∏o˝ach soli o przewidywanej g∏´bokoÊci komór ponad 1000 m, urzàdzenia

dozujàce i kontrolne oleju ekranujàcego strop powstajàcej komory powinny byç stale czynne, a ich prac´

w sposób ciàg∏y rejestruje si´ w stacji kontrolno-pomiarowej.

2. Podczas wydobywania, gdy pomiary geodezyjne

pola otworowego wykazujà osiadanie, kierownik ruchu zak∏adu górniczego wyznacza drogi dojÊcia do poszczególnych rejonów pola otworowego, jak równie˝

drogi transportowe oraz dopuszczalne obcià˝enie

i szybkoÊç przejazdów.

2) wyznacza si´ na drodze dojazdowej miejsca, do których wolno doje˝d˝aç ci´˝kimi maszynami,

3) wyznacza si´ osoby dozoru ruchu prowadzàce obserwacje zachowania statecznoÊci kraw´dzi zapadliska,

4) w razie prowadzenia prac w porze nocnej, miejsca

pracy oÊwietla si´, a prace prowadzi na podstawie

zezwolenia kierownika ruchu zak∏adu górniczego

pod nadzorem osoby wy˝szego dozoru ruchu,

5) w razie wystàpienia strefy obrywów brzegów zapadliska, skàd spychane sà masy wype∏niajàce, natychmiast zmienia si´ miejsca sk∏adowania spychanych mas,

6) dodatkowo zabezpiecza si´ operatorów pracujàcych na spychaczach przed wypadkiem na skutek

obsuni´cia si´ kraw´dzi zapadliska.

§ 324. 1. Dla zapewnienia bezpieczeƒstwa ruchu zak∏adu górniczego i prawid∏owej gospodarki z∏o˝em

wykonuje sie pomiary, badania i obserwacje po zakoƒczeniu wiercenia otworów eksploatacyjnych.

2. Pomiary, badania i obserwacje, o których mowa

w ust.1, stanowià podstaw´ ustalenia optymalnych

warunków eksploatacji oraz rodzajów pomiarów i badaƒ w trakcie eksploatacji.

3. Szczegó∏owe zakresy pomiarów, badaƒ i obserwacji oraz ich cz´stotliwoÊci okreÊla kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

§ 325. 1. Ostateczne rozmiary wy∏ugowanych wyrobisk okreÊla si´ za pomocà pomiarów echosondà.

2. W razie ∏ugowania danym otworem kilku komór

le˝àcych na ró˝nych g∏´bokoÊciach, pomiary te wykonuje si´ dla ka˝dej z nich.

3. IloÊç pomiarów kszta∏tu komory przy eksploatacji w kilku poziomach powi´ksza si´ tak, aby mo˝na

w odpowiednim czasie podjàç dzia∏ania zabezpieczajàce przed mo˝liwoÊcià ∏ugowania soli w poziomach wy˝ej zalegajàcych.

4. Cz´stotliwoÊç pomiarów kszta∏tu komór oraz pomiarów kontrolnych ustala kierownik ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 326. Przy eksploatacji otworowej, opartej na technologii z ciàg∏ym podnoszeniem kolumn rur eksploatacyjnych, pomiary kszta∏tu wyrobisk przeprowadza si´ w odst´pach czasowych nieprzekraczajàcych 6 miesi´cy.

§ 327.1. Nadzór nad prowadzeniem pomiarów, badaƒ i obserwacji sprawujà oraz interpretacji ich wyni-

ków dokonujà pracownicy wyznaczeni przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego. W interpretacji wyników

pomiarów kszta∏tu wyrobisk powinien uczestniczyç

mierniczy górniczy.

2. Wyniki pomiarów, badaƒ i obserwacji dokumentuje si´ w ksià˝kach pracy otworu.

§ 328. W przypadku stwierdzenia nieprawid∏owoÊci

w roz∏ugowaniu komory eksploatacyjnej, zagra˝ajàcej

prze∏ugowaniem filara mi´dzykomorowego, podejmuje si´ dzia∏ania zapobiegajàce.

§ 329. W przypadku pionowego pod∏ugowania z∏o˝a soli wzd∏u˝ kolumn rur eksploatacyjnych otwór powinien byç wy∏àczony z ruchu do czasu zlikwidowania

tego zjawiska.

Poz. 961

2. G∏owice odwiertów udost´pniajàcych komory

wy∏àczone z ruchu zabezpiecza si´ przed mo˝liwoÊcià

nadmiernego wzrostu ciÊnienia solanki wype∏niajàcej

uk∏ad komora — otwór, przez zamontowanie urzàdzeƒ

pomiarowych ciÊnienia solanki oraz urzàdzeƒ odprowadzajàcych jej nadmiar.

3. Urzàdzenia, o których mowa w ust. 2, pod∏àcza

si´ do stacji aparatury kontrolno-pomiarowej lub pozostawia pod ciàg∏à obserwacjà osób obs∏ugi i dozoru.

4. CiÊnienie na g∏owicy odwiertu wy∏àczonego z ruchu nie mo˝e przekroczyç ciÊnienia koniecznego do

wyt∏oczenia nadmiaru solanki do zbiornika polowego.

§ 335. Likwidacj´ zak∏adu górniczego lub jego cz´Êci, wydobywajàcej sól metodà ∏ugowania, przeprowadza si´ w taki sposób, aby

§ 330. W przypadku wystàpienia nieprawid∏owego

roz∏ugowania komór eksploatacyjnych w polu otworowym, przy ciÊnieniowej metodzie eksploatacji, wstrzymuje si´ eksploatacj´ w tym polu lub rejonie pola, dokonujàc rozpoznania przyczyn i zmiany technologii

eksploatacji.

1) podziemne wyrobiska nie zagra˝a∏y statecznoÊci

powierzchni,

§ 331. 1. Gdy strop komory eksploatacyjnej dochodzi do pó∏ki ochronnej, a eksploatacja jest prowadzona

bez olejowej ochrony stropu, otwór wy∏àcza si´ z eksploatacji.

§ 336. 1. Podziemne komory eksploatacyjne wype∏nione solankà mogà byç pozostawione w stanie, jaki

osiàgn´∏y w chwili zakoƒczenia eksploatacji, je˝eli filary i ochronna pó∏ka stropowa majà wymiary gwarantujàce bezpieczeƒstwo powierzchni.

2. Otwór, którego komora eksploatacyjna osiàgn´∏a wymiary za∏o˝one w projekcie, wy∏àcza si´ z eksploatacji i zabezpiecza, zgodnie z tym projektem.

3. Niezlikwidowane komory poeksploatacyjne, wy∏àczone z ruchu, których strop znalaz∏ si´ w rejonie pó∏ki ochronnej, okresowo sprawdza si´, mierzàc w nich

po∏o˝enie i kszta∏t stropu komory.

4. Cz´stotliwoÊç pomiaru stropu komory ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 332. Przed rozpocz´ciem ∏ugowania soli na terenie pola otworowego oraz wokó∏ pola w granicach

przewidywanych wp∏ywów eksploatacji wyznacza si´

punkty pomiarowe (piezometry) dla umo˝liwienia obserwacji kszta∏towania si´ stosunków hydrogeologicznych oraz zmian sk∏adu chemicznego wód podziemnych z horyzontów, z których woda jest pobierana do

celów komunalnych, jak równie˝ z horyzontów przepuszczalnych w nadk∏adzie z∏o˝a soli.

§ 333. 1. Pierwsze pomiary i analizy wód wykonuje

si´ przed rozpocz´ciem eksploatacji, a nast´pnie z cz´stotliwoÊcià i w zakresie ustalonym przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

2. Sposób prowadzenia i ewidencjonowania wyników pomiarów i obserwacji okreÊla kierownik ruchu

zak∏adu górniczego.

§ 334. 1. Komory eksploatacyjne, które osiàgn´∏y

projektowane wymiary i z których wydobyto za∏o˝onà

iloÊç soli, wy∏àcza si´ z ruchu, a odwierty zabezpiecza

przed w∏àczeniem do obiegu eksploatacyjnego.

2) powierzchnia, po zlikwidowaniu wszystkich urzàdzeƒ technicznych, mog∏a byç zrekultywowana

i przekazana do dalszego wykorzystania.

2. W przypadkach innych ni˝ okreÊlone w ust. 1, komory poeksploatacyjne zabezpiecza si´ bàdê likwiduje

w sposób ustalony przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 337. 1. W przypadku pozostawienia podziemnych

wyrobisk nape∏nionych solankà, a niewype∏nionych

materia∏em podsadzkowym, szczególnie w wysadach

solnych, powinno byç przewidziane odbieranie solanki z odwiertów eksploatacyjnych, wyp∏ywajàcej w wyniku naturalnego zaciskania komór eksploatacyjnych.

2. Urzàdzenia odbierajàce solank´ z odwiertów i rurociàgi prowadzàce do miejsca jej gromadzenia wykonuje si´ z materia∏ów odpornych na korozj´ oraz uk∏ada w sposób umo˝liwiajàcy u˝ytkowanie powierzchni.

§ 338. 1. W przypadku gdy komory eksploatacyjne

sà tak po∏àczone hydraulicznie mi´dzy sobà, ˝e w ca∏ym polu otworowym lub w wi´kszej cz´Êci jego obszaru panujà wyrównane ciÊnienia na wszystkich odwiertach, a równoczeÊnie jest zeszczelinowana hydraulicznie ochronna pó∏ka stropowa, likwidacja zak∏adu górniczego nie wymaga zabudowy systemu odpr´˝ajàcego odwierty eksploatacyjne.

2. Sposób zapobiegania ska˝eniu warstw przypowierzchniowych oraz wód solankà wyciskanà z niepodsadzonych komór okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego, powiadamiajàc o tym w∏aÊciwy organ ochrony Êrodowiska.

§ 339. Do czasu zaniku samowyp∏ywów solanki

z komór poeksploatacyjnych likwidowanego zak∏adu

górniczego

1) utrzymuje si´ sprawnà instalacj´ odbierajàcà solank´ z odwiertów eksploatacyjnych i odprowadzajàcà t´ solank´ z pola otworowego,

2) prowadzi si´ pomiary iloÊci odprowadzonej solanki i jej dokumentowanie z cz´stotliwoÊcià ustalonà

przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego,

3) okresowo wykonuje si´ pomiary geodezyjne powierzchni pola otworowego i sàsiadujàcych z nim

terenów,

4) prowadzi si´ obserwacje hydrogeologiczne na powierzchni pola otworowego i otaczajàcych go obszarów,

5) likwiduje wszelkie osiadania o charakterze nieciàg∏ym, wyst´pujàce na polu otworowym, oraz wype∏nia wi´ksze osiadania o charakterze ciàg∏ym.

§ 340. Wyrobiska zak∏adu górniczego wydobywajàcego sól otworami wiertniczymi uznaje si´ za zlikwidowane, gdy zaniknà samowyp∏ywy solanki wywo∏ane

naturalnym zaciskaniem komór poeksploatacyjnych

oraz nastàpi ustabilizowanie powierzchni pola otworowego.

Rozdzia∏ 11

Wydobywanie solanek, wód leczniczych i termalnych

§ 341. Przepisy § 305—308 stosuje si´ odpowiednio

do prac przygotowawczych zwiàzanych z wydobywaniem naturalnych solanek, wód leczniczych i termalnych.

§ 342. 1. Podczas wiercenia otworów badawczych

i eksploatacyjnych wykonuje si´ badania okreÊlajàce

1) g∏´bokoÊç warstw nasyconych wodà oraz pakietów

izolujàcych w ca∏ym profilu wierconego otworu,

2) sk∏ad chemiczny oraz ciÊnienie hydrostatyczne

i wydajnoÊç wód,

3) iloÊç i sk∏ad chemiczny gazów towarzyszàcych wodzie, jak równie˝ wyst´pujàcych samoistnie.

2. W odwiertach wykonuje si´ badania geofizyczne

w zakresie przewidzianym w projekcie prac geologicznych.

§ 343. Przy dowiercaniu do z∏o˝a wód stosuje si´

p∏uczk´ wiertniczà o w∏aÊciwoÊciach niepowodujàcych

uszkodzenia strefy przyodwiertowej.

§ 344. 1. Opróbowanie poziomu ska∏ zbiornikowych, po zakoƒczeniu wiercenia, prowadzi si´ na podstawie projektu opróbowania odwiertu, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, zgodnie z projektem prac geologicznych.

2. Prace zwiàzane z opróbowaniem, próbnà i sta∏à

eksploatacjà, w szczególnoÊci wyposa˝enia powierzchniowe i wg∏´bne odwiertu, monta˝ urzàdzeƒ i instalacji, wyt∏aczanie p∏ynów oraz sporzàdzanie niezb´dnej

dokumentacji, prowadzi si´ zgodnie z wymaganiami

obowiàzujàcymi przy opróbowaniu odwiertów wykonywanych w celu poszukiwaƒ ropy naftowej i gazu

ziemnego, a w przypadku niewyst´powania gazu w od-

Poz. 961

wiercie — zgodnie z wymaganiami dla odwiertów hydrogeologicznych.

§ 345. Aparatura kontrolno-pomiarowa oraz pozosta∏a instalacja w ca∏ym ciàgu technologicznym wydobywania wód, a tak˝e towarzyszàcego gazu ziemnego,

powinna byç odporna na korodujàce dzia∏anie zwiàzków rozpuszczalnych w wodach oraz przystosowana

do pracy w przestrzeniach zagro˝onych wybuchem.

§ 346. Po dowierceniu otworu do projektowanej

g∏´bokoÊci i udost´pnieniu z∏o˝a wód prowadzi si´ badania i pomiary w celu okreÊlenia zdolnoÊci wydobywczych odwiertu.

§ 347. 1. Pompowanie próbne przeprowadza si´ na

podstawie projektu technicznego, zatwierdzonego

przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Podczas pompowania próbnego okreÊla si´ nast´pujàce dane dotyczàce

1) ciÊnienia z∏o˝owego poczàtkowego i jego ewentualnych zmian w trakcie próbnej eksploatacji,

2) warunków energetycznych z∏o˝a,

3) temperatury z∏o˝owej,

4) ciÊnienia nasycenia wód gazem,

5) w∏aÊciwoÊci fizykochemicznych wód,

6) wielkoÊci wydobycia wód i gazu w zale˝noÊci od

ró˝nic z∏o˝owego ciÊnienia statycznego i dynamicznego oraz wartoÊci ciÊnienia g∏owicowego,

7) wielkoÊci wydobycia gazów w zale˝noÊci od g∏´bokoÊci zapuszczenia pompy — przy eksploatacji

przez pompowanie.

3. W przypadku wydobywania wód za pomocà

pompy wg∏´bnej stosuje si´ rozwiàzania umo˝liwiajàce wykonywanie pomiarów g∏´bokoÊci lustra cieczy

w odwiercie.

4. W przypadku próbnego pompowania wód bez

gazu, powinny byç uzyskane dane eksploatacyjne wymagane przy badaniu otworów hydrogeologicznych.

5. W okresie próbnego pompowania prowadzi si´

dok∏adnà ewidencj´ wyników pomiarów wydajnoÊci

wody i gazu, wielkoÊci poszczególnych ciÊnieƒ oraz

g∏´bokoÊci lustra cieczy w odwiercie.

6. Ustalenia wst´pnych Êrednic zw´˝ek ograniczajàcych oraz g∏´bokoÊci zapuszczania pompy wg∏´bnej

w okresie próbnego pompowania dla ka˝dego otworu

oddzielnie dokonuje na podstawie pomiarów wst´pnych warunków eksploatacji kierownik ruchu zak∏adu

górniczego.

7. Okres próbnego pompowania nie mo˝e przekroczyç 12 miesi´cy.

§ 348. 1. Wody uzyskane podczas próbnego pompowania gromadzi si´ w odpowiednich zbiornikach.

2. Dopuszcza si´ zat∏aczanie do z∏o˝a wody uzyskanej w okresie próbnego pompowania, pod warunkiem

1) stwierdzenia szczelnoÊci zarurowania odwiertu s∏u˝àcego do zat∏aczania,

2) wt∏aczania do odwiertu tak zlokalizowanego, aby

nie wp∏ywa∏o to na wynik badanych odwiertów,

3) spe∏nienia wymagaƒ okreÊlonych w odr´bnych

przepisach.

3. Gaz ziemny wydobywany wraz z wodà oddziela

si´ w odpowiedniej instalacji i zagospodarowuje bàdê

spala zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w odr´bnych przepisach.

§ 349. 1. WielkoÊç wydobycia wody ustala si´ wed∏ug zasady najni˝szego wyk∏adnika gazowego, przy

którym otrzymuje si´ równomierny odbiór wody.

2. W wodnonaporowych warunkach wydobycia

wody wielkoÊç wydobycia ustala si´ w taki sposób, aby

wydobycie by∏o przeprowadzone przy sta∏ym dynamicznym poziomie wody.

§ 350. Wydobywanie solanek prowadzi si´ zgodnie

z zasadami ustalonymi podczas pompowania próbnego.

§ 351. Podczas eksploatacji solanek wykonuje si´

pomiary oraz rejestruje

1) iloÊci solanki wydobywanej z poszczególnych odwiertów,

2) iloÊci gazu ziemnego, wydobywajàcego si´ w czasie eksploatacji solanek z poszczególnych odwiertów,

3) wartoÊci ciÊnienia g∏owicowego w przestrzeni mi´dzy rurami ok∏adzinowymi a kolumnà rurek wydobywczych i w rurkach wydobywczych.

§ 352. 1. Wszystkie parametry eksploatacyjne dokumentuje si´ na ka˝dej zmianie, a wartoÊci uÊrednione

odnotowuje w dokumentacji, której wzór ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

2. Wykresy parametrów eksploatacyjnych oraz

sk∏adu fizykochemicznego uzupe∏nia si´ wed∏ug Êrednich danego miesiàca.

§ 353. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego ustala cz´stotliwoÊç pomiarów parametrów z∏o˝owych

oraz eksploatacyjnych na podstawie wyników próbnego pompowania, eksploatacji sta∏ej oraz innych wskaêników.

2. W przypadku zmiany jakiegokolwiek parametru

przeprowadza si´ niezw∏ocznie pe∏ne pomiary parametrów z∏o˝owych oraz eksploatacyjnych i ustala przyczyny powsta∏ych zmian.

3. W razie gdy przyczyny zmiany parametrów z∏o˝owych wynikajà z naturalnego spadku ciÊnienia z∏o˝owego, ustala si´ nowe optymalne warunki eksploatacji.

4. Zmiany g∏´bokoÊci zapuszczania pomp wg∏´bnych w odwiertach pompowanych mogà nastàpiç wy∏àcznie po przeprowadzeniu pomiarów parametrów

z∏o˝owych, które uzasadnià dokonanie tych zmian.

Poz. 961

§ 354. Prace zwiàzane z koniecznoÊcià demonta˝u

g∏owicy odwiertu solankowego, a w szczególnoÊci

przy obróbce odwiertu, wymianie rur eksploatacyjnych i rekonstrukcji, wykonuje si´ przy pe∏nym zabezpieczeniu przeciwerupcyjnym.

§ 355. Urzàdzenia eksploatacyjne wykonuje si´

w sposób umo˝liwiajàcy okresowy pomiar parametrów eksploatacyjnych ka˝dego odwiertu.

§ 356. 1. Dopuszcza si´ krótkotrwa∏e, forsowne odbieranie p∏ynów z odwiertu, poprzez syfonowanie, celem oczyszczenia spodu odwiertu z nagromadzeƒ mechanicznych.

2. Czas syfonowania p∏ynu z odwiertu okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego lub osoba przez niego upowa˝niona.

3. P∏yny podczas syfonowania mogà byç odprowadzane tylko do odpowiednich oddzielaczy.

§ 357. Eksploatacja i magazynowanie solanek przy

nieszczelnej instalacji jest niedopuszczalne.

§ 358. Do wyznaczenia stref zagro˝eƒ, budowy instalacji w zale˝noÊci od ciÊnieƒ z∏o˝owych oraz innych

zabezpieczeƒ stosuje si´ odpowiednio przepisy dotyczàce wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego.

§ 359. W przypadku awarii odwiertu, uniemo˝liwiajàcej jego rekonstrukcj´, lub przy zaniku solanki i gazu,

odwiert powinien byç zlikwidowany.

§ 360. Zak∏ad górniczy wydobywajàcy wody lecznicze lub termalne posiada dokumentacje

1) hydrogeologicznà, zawierajàcà w

ustalenie zasobów tych wód,

szczególnoÊci

2) eksploatacyjnà, obejmujàcà dokumentacj´ technicznà uj´ç i urzàdzeƒ eksploatacyjnych, schematy

technologiczne, ksià˝ki pracy uj´ç, ksià˝ki pomiarów i badaƒ stacjonarnych, wyniki analiz fizykochemicznych i bakteriologicznych,

3) technicznà urzàdzeƒ energomechanicznych.

§ 361. 1. W zak∏adzie górniczym prowadzi si´ badania eksploatacyjne i z∏o˝owe oraz pomiary i obserwacje uj´ç wód leczniczych lub termalnych, zapewniajàce

prawid∏owà gospodark´ z∏o˝em, zgodnie z ustalonymi

warunkami jego eksploatacji w przyj´tej dokumentacji

geologicznej.

2. Badania i pomiary, o których mowa w ust. 1, prowadzi si´ zgodnie z programem zatwierdzonym przez

kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

§ 362. Parametry fizykochemiczne wody leczniczej

lub termalnej podlegajà okresowej kontroli, w celu

stwierdzenia ich zmian, od uj´cia tych wód do punktu ich odbioru w zak∏adzie górniczym.

§ 363. W zak∏adzie górniczym powinna byç dokonywana bie˝àca interpretacja wyników badaƒ, pomiarów

i obserwacji, a w przypadku stwierdzenia zmian i nieprawid∏owoÊci niezw∏ocznie ustalone i likwidowane

ich przyczyny.

§ 364. Do budowy uj´ç wody leczniczej technikà

górnictwa podziemnego stosuje si´ odpowiednio przepisy regulujàce prowadzenie tych prac.

§ 365. 1. Uj´cie wód leczniczych lub termalnych zapewnia

1) mo˝liwoÊç wykonywania badaƒ, pomiarów i obserwacji,

2) pobór prób wody i gazu,

3) wykonywanie napraw urzàdzeƒ eksploatacyjnych.

2. Uj´cia wód leczniczych lub termalnych za pomocà otworów wiertniczych zapewnia

Poz. 961

do regulacji ciÊnienia lub wielkoÊci przep∏ywu. Do regulacji ciÊnienia lub wielkoÊci wyp∏ywu stosuje si´ zawory iglicowe lub zawory specjalne umo˝liwiajàce precyzyjnà regulacj´.

2. Urzàdzenia eksploatacyjne instaluje si´ w taki

sposób, aby nie dopuÊciç do przekroczenia dozwolonej

depresji.

3. Na uj´ciach wód leczniczych lub termalnych prowadzi si´ rejestracj´ parametrów eksploatacyjnych.

4. Urzàdzenia eksploatacyjne dostosowuje si´ do

warunków ustalonych w zatwierdzonych dokumentacjach hydrogeologicznych.

1) spe∏nienie wymagaƒ, o których mowa w ust. 1,

2) mo˝liwoÊç wykonywania prac zwiàzanych z manewrowaniem rurami wydobywczymi,

3) mo˝liwoÊç niezawodnego zawieszenia rur wydobywczych,

4) szczelnoÊç uk∏adu odwiert — g∏owica eksploatacyjna.

§ 366. Materia∏y do budowy uj´cia wód leczniczych

lub termalnych dostosowuje si´ do charakterystyki fizykochemicznej tych wód, towarzyszàcego im gazu,

warunków eksploatacji oraz oddzia∏ywania temperatury i tlenu.

§ 367. 1. Uj´cie p∏ytkie êróde∏ naturalnych wód leczniczych wyposa˝a si´ w przelew eksploatacyjny o sta∏ej wysokoÊci oraz w przelew awaryjny zabezpieczajàcy przed mo˝liwoÊcià spi´trzenia wody w uj´ciu.

2. Awaryjny przelew wód, o których mowa w ust. 1,

nagazowanych wyposa˝a si´ w zabezpieczenie syfonowe.

3. Powierzchnia terenu wokó∏ uj´cia, o którym mowa w ust. 1, w promieniu minimum 2 m powinna byç

wybetonowana ze spadkiem od êród∏a.

§ 368. 1. Wprowadzanie instalacji pompowych do

uj´cia eksploatujàcego wod´ leczniczà przelewem jest

niedopuszczalne.

2. Rodzaj gazu, który ma byç zastosowany do wydobywania wód leczniczych za pomocà podnoÊnika

gazowego, okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 369. 1. Przy eksploatacji wody leczniczej lub termalnej nagazowanej lub przy wyst´powaniu ciÊnienia

g∏owicowego wytrzyma∏oÊç zag∏owiczenia odwiertu

oraz jego wyposa˝enia, a˝ do miejsca poza redukcjà ciÊnienia, powinna byç zaprojektowana i wykonana odpowiednio do ciÊnienia z∏o˝owego.

2. Do otwartej eksploatacji wód leczniczych lub termalnych zawierajàcych gaz ziemny stosuje si´ odpowiednio przepisy dotyczàce zwalczania zagro˝enia wybuchem i zagro˝enia po˝arowego w zak∏adach górniczych wydobywajàcych rop´ naftowà i gaz ziemny.

§ 370. 1. W uj´ciach wód leczniczych niedopuszczalne jest stosowanie zasuw klinowych oraz zaworów

§ 371. W razie stwierdzenia pogorszenia stanu technicznego uj´cia, wp∏ywajàcego negatywnie na z∏o˝e

i kopalin´, przeprowadza si´ jego rekonstrukcj´, a je˝eli jest to technicznie niemo˝liwe, uj´cie to likwiduje si´.

§ 372. Rekonstrukcj´, modernizacj´ i likwidacj´ uj´cia prowadzi si´ na podstawie projektu technicznego,

zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego; z przeprowadzonych prac likwidacyjnych sporzàdza si´ protokó∏.

§ 373. Wymagania techniczne, dotyczàce projektowania, budowy i eksploatacji rurociàgów s∏u˝àcych do

transportu wód leczniczych lub termalnych oraz gazów, okreÊlajà odr´bne przepisy, je˝eli przepisy niniejszego rozporzàdzenia nie stanowià inaczej.

§ 374. 1. Rurociàgi, przepompownie, zbiorniki wyrównawcze i przelewowe nie powinny powodowaç

zmian fizykochemicznych i bakteriologicznych wód

leczniczych lub termalnych oraz towarzyszàcych im gazów leczniczych.

2. Wykorzystywanie urzàdzeƒ, o których mowa

w ust. 1, do celów niezgodnych z ich przeznaczeniem

jest niedopuszczalne.

§ 375. 1. Trasy rurociàgów prowadzi si´ w taki sposób, aby droga od uj´cia do punktu odbioru by∏a jak

najkrótsza i zapewnia∏a bezpieczeƒstwo obs∏ugi.

2. Przy wyborze trasy rurociàgu powinno si´ zmierzaç do uzyskania przep∏ywu grawitacyjnego.

3. Rurociàg do wody leczniczej lub termalnej nagazowanej prowadzi si´ w miar´ mo˝liwoÊci ze wzniosem, a równolegle nad nim prowadzi si´ rurociàg odprowadzajàcy nadmiar gazu.

4. W razie prowadzenia, po wzniosie lub pionowo,

rurociàgów z wodà leczniczà lub termalnà nagazowanà, na trasie tego rurociàgu w najwy˝szych jego punktach powinny byç zainstalowane urzàdzenia odgazowujàce.

5. Rurociàgi do transportu wód leczniczych lub termalnych nagazowanych projektuje si´ w taki sposób,

aby woda p∏yn´∏a pe∏nym przekrojem rurociàgu.

§ 376. Dopuszcza si´ mo˝liwoÊç stosowania innych sposobów transportu wód leczniczych lub termalnych, pod warunkiem ˝e nie wp∏ynie to na sk∏ad fi-

zyczno-chemiczny i bakteriologiczny transportowanej

wody.

§ 377. 1. Zbiorniki wód leczniczych lub gazu zabezpiecza si´ przed dost´pem osób nieupowa˝nionych.

2. W pomocniczych pomieszczeniach zbiorników

na nagazowane wody lecznicze stosuje si´ rozwiàzania

uniemo˝liwiajàce gromadzenie si´ gazu.

3. Zasady u˝ytkowania i obs∏ugi zbiorników magazynujàcych wody lecznicze okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

4. W razie magazynowania wód leczniczych nagazowanych, w konstrukcji zbiorników uwzgl´dnia si´

sta∏e utrzymywanie poduszek gazowych o wysokoÊci

od 0,7 do 1,0 m.

5. Zbiorniki powinny byç zaopatrzone w urzàdzenia

do pomiaru poziomu p∏ynu, ciÊnienia i poboru próbek.

6. Zbiorniki na wod´ leczniczà zawierajàcà gaz palny powinny byç uziemione i zabezpieczone przed wy∏adowaniami atmosferycznymi.

Rozdzia∏ 12

Roboty geologiczne i wydobywanie kopalin w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej

§ 378. 1. U˝yte w niniejszym rozdziale okreÊlenia

oznaczajà

1) morska jednostka geofizyczna — statek przystosowany do prowadzenia prac geofizycznych,

2) morska jednostka wiertnicza

a) stacjonarne platformy wiertnicze posadowione

na dnie morskim na sta∏e,

b) p∏ywajàce, samopodnoÊne platformy wiertnicze, posadowione na dnie morskim podczas

wiercenia,

c) pó∏zanurzalne, p∏ywajàce platformy wiertnicze,

zakotwiczone na czas wiercenia,

d) statki lub barki wiertnicze,

e) funkcjonalne kombinacje wynikajàce z po∏àczenia wymienionych w lit. a)—d) konstrukcji podstawowych,

3) morska jednostka wydobywcza — platform´, funkcjonalnie zwiàzany zespó∏ platform stacjonarnych

lub jednostek p∏ywajàcych bàdê platform bezobs∏ugowych, wyposa˝onych w urzàdzenia i instalacje s∏u˝àce do wydobywania kopalin p∏ynnych lub

gazowych, wst´pnego ich magazynowania, przygotowania do transportu i odbioru w morzu lub

przesy∏ania kopaliny na làd; w sk∏ad morskiej jednostki wydobywczej mo˝e równie˝ wchodziç platforma sta∏a lub jednostka p∏ywajàca, wyposa˝ona

w pomieszczenia mieszkalne dla za∏ogi,

4) morska jednostka — morskie jednostki okreÊlone

w pkt 1—3,

5) za∏oga — pracowników zatrudnionych na morskich

jednostkach.

Poz. 961

2. W sprawach nieuregulowanych w przepisach niniejszego rozdzia∏u, zwiàzanych z wykonywaniem robót geologicznych i górniczych w celu poszukiwania,

rozpoznawania i wydobywania ropy naftowej i gazu

ziemnego w obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej, stosuje si´ odpowiednio przepisy rozdzia∏ów dotyczàcych wierceƒ w celu poszukiwania, rozpoznania

i wydobycia kopalin p∏ynnych i gazowych ze z∏ó˝ làdowych.

§ 379. Przepisy niniejszego rozdzia∏u majà zastosowanie do pracowników morskiej jednostki geofizycznej, wiertniczej i wydobywczej oraz stosuje si´ je odpowiednio do innych ni˝ pracownicy osób wykonujàcych

czynnoÊci s∏u˝bowe na tych jednostkach lub w zwiàzku z nimi.

§ 380. 1. Do morskich jednostek majà odpowiednio

zastosowanie przepisy dotyczàce

1) zapobiegania zanieczyszczaniu morza przez statki,

2) ochrony Êrodowiska morskiego,

3) bezpieczeƒstwa morskiego,

4) kwalifikacji zawodowych cz∏onków za∏ogi statków

morskich.

2. W zakresie zapobiegania zanieczyszczaniu Êrodowiska obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej

i znajdujàcego si´ pod nimi wn´trza ziemi, zwiàzanemu z wydobywaniem kopalin p∏ynnych i gazowych, ich

wst´pnym uzdatnianiem, magazynowaniem i przygotowaniem do transportu na morskich jednostkach,

majà zastosowanie przepisy prawa ochrony Êrodowiska, o odpadach oraz przepisy prawa wodnego.

§ 381. Nadzór nad robotami geologicznymi i wydobywaniem kopalin na morzu mogà wykonywaç tylko

osoby posiadajàce wymagane kwalifikacje okreÊlone

w odr´bnych przepisach dla danego rodzaju prac.

§ 382. Rozpocz´cie robót geologicznych i robót

zwiàzanych z wydobywaniem ropy naftowej i gazu

ziemnego ze z∏ó˝ po∏o˝onych w granicach obszarów

morskich Rzeczypospolitej Polskiej nast´puje po spe∏nieniu wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu.

§ 383. Warunkiem dopuszczenia do pracy osób zatrudnionych na morskich jednostkach jest posiadanie,

zgodnie z odr´bnymi przepisami, Êwiadectw przeszkoleƒ w zakresie

1) bezpiecznego pos∏ugiwania si´ morskim sprz´tem

ratunkowym,

2) bezpieczeƒstwa morskiego,

3) ochrony Êrodowiska morskiego.

§ 384. 1. Zatrudnienie cz∏onków za∏ogi na nowym

miejscu pracy mo˝e nastàpiç po odpowiednim przeszkoleniu (pouczeniu) w zakresie bezpiecznego i prawid∏owego wykonywania danego rodzaju pracy.

2. Pracownicy powracajàcy do pracy, po nieobecnoÊci d∏u˝szej ni˝ trzy miesiàce, powinni odbyç przeszkolenie, o którym mowa w ust. 1.

§ 385. Na morskiej jednostce mogà byç zatrudnione tylko te osoby, które posiadajà aktualne Êwiadectwo

zdrowia.

c) ustaleƒ technicznej komisji awaryjnej,

d) przekazania otworu do eksploatacji lub likwidacji otworu wiertniczego,

§ 386. 1. Kierownikiem morskiej jednostki jest wyznaczona przez przedsi´biorc´ osoba posiadajàca kwalifikacje kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

9) monitoring zanieczyszczania Êrodowiska morskiego.

2. Zast´pcà kierownika morskiej jednostki jest wyznaczona przez przedsi´biorc´ osoba posiadajàca kwalifikacje wymagane na podstawie odr´bnych przepisów w zakresie holowania, posadawiania lub kotwiczenia morskich jednostek lub prowadzenia akcji ratownictwa morskiego na tych jednostkach, a tak˝e prac

za∏adowczych i wy∏adowczych.

3. Zasady podzia∏u obowiàzków i wspó∏dzia∏ania

osób, o których mowa w ust. 1 i 2, ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego, powiadamiajàc w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego i w∏aÊciwy organ administracji morskiej.

§ 387. W przypadku wykonywania na morskiej jednostce prac przez podmioty, decyzje kierownika morskiej jednostki dotyczà wszystkich osób wykonujàcych

okreÊlone prace.

§ 388. Przed wyjÊciem morskiej jednostki w rejon,

okreÊlony w koncesji na prowadzenie prac w polskich

obszarach morskich, przedsi´biorca powinien

1) zg∏osiç morskà jednostk´ do inspekcji w∏aÊciwemu

organowi administracji morskiej celem uzyskania

niezb´dnych wymaganych dokumentów statkowych,

2) posiadaç protokó∏y technicznego odbioru morskiej

jednostki oraz urzàdzeƒ wiertniczych, eksploatacyjnych, pomiarowych, ratowniczych i przeciwpo˝arowych,

3) posiadaç zg∏oszenie wyjÊcia jednostki na okreÊlony

punkt obszaru okreÊlonego w koncesji.

§ 389. Przed rozpocz´ciem robót górniczych przez

morskà jednostk´ sporzàdza si´ protokó∏ zakotwiczenia, dynamicznego ustabilizowania lub posadowienia

jednostki.

§ 390. Podczas wykonywania robót wiertniczych

sporzàdza si´ i na bie˝àco prowadzi

1) dzienniki: pok∏adowy, radiowy oraz maszynowy,

2) ksià˝ki eksploatacyjno-rewizyjne maszyn i urzàdzeƒ,

3) dziennik wiertniczy,

4) raport geologiczny,

5) dziennik p∏uczkowy,

6) raport wiertacza zmianowego,

7) dzienny raport morskiej jednostki wiertniczej,

8) protoko∏y

a) rurowania i cementowania oraz badaƒ wytrzyma∏oÊci i szczelnoÊci kolumny rur ok∏adzinowych,

b) badaƒ i opróbowaƒ,

§ 391. Podczas wydobywania kopaliny sporzàdza

si´ i na bie˝àco prowadzi

1) dziennik pok∏adowy oraz dziennik radiowy,

2) dobowy raport wydobycia p∏ynu z∏o˝owego,

3) ksià˝k´ odwiertów z ewidencjà wszelkich prac prowadzonych w odwiertach,

4) raporty magazynowe wydobywanego p∏ynu z∏o˝owego oraz Êrodków niezb´dnych do prowadzenia

eksploatacji,

5) analizy p∏ynu z∏o˝owego,

6) protoko∏y

a) pomiaru parametrów z∏o˝owych i poboru próbek wg∏´bnych oraz ustalonych na ich podstawie: dozwolonych poborów i zdolnoÊci wydobywczych,

b) zabiegów intensyfikacyjnych,

c) zapuszczania, monta˝u i demonta˝u w odwiercie

wszelkich urzàdzeƒ pomiarowych i zamykajàcych,

d) udost´pniania kolejnych horyzontów z∏o˝owych,

e) zabiegów zmierzajàcych do zlikwidowania lub

ograniczenia dop∏ywu wody do odwiertu,

f) rekonstrukcji odwiertów,

g) likwidacji odwiertów wy∏àczonych z eksploatacji,

7) monitoring zanieczyszczania Êrodowiska morskiego.

§ 392. Dokumentacja morskiej jednostki, oprócz

dokumentów wymienionych w § 390 i 391, dodatkowo

zawiera

1) plan i ksià˝k´ ochrony przeciwpo˝arowej oraz instrukcj´ alarmowà,

2) plan i system organizacji pierwszej pomocy,

3) rejestr prowadzonych badaƒ psychologicznych za∏ogi,

4) obowiàzujàce rozk∏ady alarmowe, zgodnie z przepisami morskimi i wymaganiami niniejszych przepisów,

5) rejestr przeprowadzonych çwiczeƒ alarmowych za∏ogi,

6) instrukcj´ wspó∏dzia∏ania dla statku pogotowia,

w razie zagro˝enia i ewakuacji morskiej jednostki,

§ 393. Podj´cie prac budowlano-monta˝owych nast´puje po ustaleniu granic akwenu zamkni´tego dla

˝eglugi (strefy bezpieczeƒstwa) w obszarach morskich

Rzeczypospolitej Polskiej przez w∏aÊciwy organ administracji morskiej oraz po ich og∏oszeniu w „WiadomoÊciach ˚eglarskich”.

§ 394. Morskà jednostk´ wiertniczà i wydobywczà

ustawia si´ w bezpiecznej odleg∏oÊci od latarƒ morskich, znaków nawigacyjnych, podwodnych kabli i rurociàgów.

§ 395.1. Niedopuszczalne jest kotwiczenie lub posadowienie morskiej jednostki poszukiwawczej i wydobywczej w odleg∏oÊci mniejszej ni˝ 1 Mm (1852 m) od

1) miejsc, gdzie usytuowane sà konstrukcje i instalacje, o których mowa w § 394,

2) takich akwenów, jak redy, kotwicowiska, tory wodne, strefy rozgraniczenia ruchu i akweny pomiaru

dewiacji,

3) akwenów o specjalnym przeznaczeniu.

2. Od wymagaƒ okreÊlonych w ust. 1 dopuszczalne

jest odstàpienie tylko na warunkach okreÊlonych w odr´bnych przepisach.

§ 396. P∏awy stosowane przy oznakowaniu prac

wydobywczych na morzu powinny byç skonstruowane, pomalowane i oprzyrzàdowane zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w odr´bnych przepisach.

§ 397. Lotnicze i nawigacyjne Êwiat∏a ostrzegawcze

powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych

przepisach.

§ 398. Przy morskiej jednostce wiertniczej i wydobywczej obsadzonej za∏ogà powinien znajdowaç si´

w strefie bezpieczeƒstwa przynajmniej jeden statek

asystujàcy, zwany dalej „statkiem pogotowia”, o takiej

wielkoÊci i wyposa˝eniu, aby w sytuacji awaryjnej

móg∏ zabraç na pok∏ad ca∏à za∏og´ znajdujàcà si´ na

morskiej jednostce.

Poz. 961

§ 402. 1. Na morskiej jednostce wyznacza si´ drogi

ewakuacyjne prowadzàce do miejsc rozmieszczenia

Êrodków ratunkowych.

2. Oznakowanie dróg ewakuacyjnych wykonuje si´

w taki sposób, aby by∏o widoczne we wszelkich warunkach.

3. Z pomieszczeƒ znajdujàcych si´ pod pok∏adami

jednostki, gdzie zatrudnieni sà ludzie, wyznacza si´

dwie drogi ewakuacyjne.

4. Drogi ewakuacyjne utrzymuje si´ w stanie zapewniajàcym opuszczenie jednostki przez za∏og´ bez

utrudnieƒ.

§ 403. 1. Morskà jednostk´ wyposa˝a si´ w akustyczny (gwizdek i syren´) oraz optyczny system alarmowy s∏u˝àcy do przekazywania sygna∏ów ostrzegawczych o zagro˝eniu, którego sygna∏y s∏yszalne sà

w ka˝dym miejscu, a sygna∏y optyczne umieszcza si´

w taki sposób, aby by∏y widoczne z miejsc pracy za∏ogi.

2. Morska jednostka powinna byç wyposa˝ona

w system telefoniczny oraz system alarmowo-rozg∏oszeniowy, przystosowany do pracy w przestrzeniach

zagro˝onych wybuchem.

3. Urzàdzenia systemów wymienionych w ust.1 i 2

powinny mieç co najmniej dwa niezale˝ne êród∏a zasilania.

4. Urzàdzenia alarmowe powinny mieç mo˝liwoÊç

nadawania sygna∏ów z pomieszczeƒ dyspozytorskich

i kierownika jednostki.

§ 399. Kierownik morskiej jednostki niezw∏ocznie

zg∏asza, w∏aÊciwemu organowi administracji morskiej,

niedozwolonà obecnoÊç statku morskiego lub powietrznego w granicach akwenu zamkni´tego dla ˝eglugi (strefy bezpieczeƒstwa).

§ 404. 1. Na morskiej jednostce, w widocznych

miejscach oraz w dostatecznej iloÊci, umieszcza si´

oznaczenia sygna∏ów alarmowych oraz instrukcje alarmowe, okreÊlajàce zasady post´powania poszczególnych pracowników w przypadkach og∏oszenia danego

alarmu.

§ 400. 1. Przedsi´biorca prowadzàcy prace na morzu za pomocà morskich jednostek posiada odpowiednio zorganizowane s∏u˝by ratownictwa morskiego

i górniczego oraz plan ratownictwa w tym zakresie.

2. Ka˝dy pracownik morskiej jednostki powinien

byç zapoznany z obowiàzujàcymi sygna∏ami instrukcji

alarmowych.

2. Organizacja s∏u˝by ratownictwa przedsi´biorcy

powinna zapewniaç wspó∏dzia∏anie ratownictwa morskiego i ratownictwa górniczego zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

§ 401. Morskà jednostk´ wyposa˝a si´ w

1) przenoÊny sprz´t do wykrywania st´˝eƒ gazów toksycznych i wybuchowych,

2) pomocnicze Êrodki ewakuacyjne w iloÊci dostosowanej do jej rozmiarów, takie jak

a) siatki sznurowe (wystarczajàcej d∏ugoÊci — do

powierzchni morza),

b) liny z w´z∏ami i drabiny linowe,

c) urzàdzenia samohamujàce do szybkiej ewakuacji,

d) inne Êrodki ewakuacyjne pozwalajàce na szybkie

opuszczenie morskiej jednostki.

§ 405. 1. Decyzj´ o ca∏kowitej lub cz´Êciowej ewakuacji morskiej jednostki podejmuje kierownik tej jednostki, w przypadku zagro˝enia zdrowia lub ˝ycia za∏ogi, w szczególnoÊci gdy nastàpi

1) niebezpieczny przechy∏ jednostki,

2) powa˝ne uszkodzenie pali lub nóg platform,

3) przeciek, kolizja lub wypadek przy holowaniu,

4) otwarta erupcja p∏ynu z∏o˝owego,

5) wybuch lub po˝ar,

6) zagro˝enie zewn´trzne dla platformy.

2. W przypadku zarzàdzenia cz´Êciowej ewakuacji

morskiej jednostki, gdy pozostawiona zosta∏a cz´Êç za∏ogi dla zapewnienia bezpieczeƒstwa morskiej jednostki, zapewnia si´ mo˝liwoÊç ewakuacji pozostawionej

za∏ogi jednym lotem Êmig∏owca oraz zapewnia Êrodki

do ewakuacji morzem.

3. Kierownik morskiej jednostki, radiooficer oraz

cz∏onkowie ekipy zabezpieczenia ewakuacji opuszczajà

jednostk´ jako ostatni, po uprzednim sprawdzeniu, czy

wszystkie osoby opuÊci∏y jednostk´.

§ 406. 1. Kierownik morskiej jednostki odpowiedzialny jest za prowadzenie systematycznych okresowych çwiczeƒ opuszczania jednostki oraz za inne alarmy çwiczebno-szkoleniowe.

2. Przeprowadzenie çwiczeƒ odnotowuje si´

w dzienniku pok∏adowym z wymienieniem rodzaju

i czasu ich trwania, urzàdzeƒ i sprz´tu u˝ytego podczas

çwiczeƒ; równoczeÊnie dokonuje si´ oceny przeprowadzonych çwiczeƒ.

3. Pierwsze çwiczenia ewakuacyjne przeprowadza

si´ niezw∏ocznie po rozpocz´ciu prac przez morskà jednostk´.

§ 407. 1. Na morskiej jednostce, na ka˝dej zmianie,

powinny byç osoby posiadajàce kwalifikacje morskie;

liczb´ tych osób i ich kwalifikacje okreÊlajà odr´bne

przepisy.

2. Ca∏a za∏oga morskiej jednostki powinna byç

przeszkolona w zakresie wymaganych indywidualnych

technik ratunkowych oraz posiadaç Êwiadectwa przeszkolenia w tym zakresie.

§ 408. Ka˝dà osob´ przebywajàcà na morskiej jednostce wyposa˝a si´ w Êrodki ochrony indywidualnej,

zabezpieczajàce przed zatruciem gazami toksycznymi,

i szkoli w zakresie u˝ywania tego sprz´tu.

Poz. 961

2. Pomieszczenia, o których mowa w ust. 1, odpowiednio wyposa˝a si´ i utrzymuje w czystoÊci oraz wyposa˝a si´ w wentylacj´ i oÊwietlenie.

§ 412. 1. Na morskiej jednostce powinna byç dostateczna liczba odpowiednio wyposa˝onych i utrzymanych pomieszczeƒ sypialnych, wypoczynkowych i higieniczno-sanitarnych.

2. Pomieszczenia wymienione w ust. 1 powinny

byç odpowiednio wentylowane, ogrzewane i oÊwietlone.

§ 413. 1. Pomieszczenia na morskiej jednostce,

przeznaczone do spo˝ywania posi∏ków i ich przygotowania, a tak˝e s∏u˝àce do przechowywania i sk∏adowania produktów ˝ywnoÊciowych, powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.

2. Za∏odze morskiej jednostki zapewnia si´ ca∏odzienne wy˝ywienie.

3. Morska jednostka posiada zapas ˝ywnoÊci i wody pitnej na okres co najmniej 14 dni.

§ 414. Pomieszczenia mieszkalne, wypoczynkowe

i higieniczno-sanitarne na morskiej jednostce oddziela si´ od pomieszczeƒ produkcyjnych i zabezpiecza

przed szkodliwym oddzia∏ywaniem procesów produkcyjnych na ludzi przebywajàcych w tych pomieszczeniach.

§ 415. 1. Pracowników zatrudnionych na morskiej

jednostce wyposa˝a si´ w Êrodki ochrony indywidualnej, stosownie do rodzaju wykonywanej pracy.

§ 409. 1. Na morskiej jednostce powinien byç zorganizowany punkt medyczny odpowiednio wyposa˝ony i obs∏ugiwany przez lekarza.

2. Na morskiej jednostce znajduje si´ odpowiedni

zapas odzie˝y roboczej i Êrodków ochrony indywidualnej.

2. Punkt medyczny powinien byç odpowiednio

oznakowany.

§ 416. 1. Posadowienie lub budow´ morskiej jednostki poprzedza si´ odpowiednià ekspertyzà.

3. Na morskiej jednostce wydziela si´ i odpowiednio wyposa˝a pomieszczenie dla chorych lub rannych,

a tak˝e zapewnia na ka˝dej zmianie dostatecznà liczb´

osób przeszkolonych w zakresie udzielania pierwszej

pomocy.

2. Budow´ lub posadowienie morskiej jednostki

prowadzi si´ zgodnie z dokumentacjà technicznà budowy lub zgodnie z odpowiednià instrukcjà producenta,

z uwzgl´dnieniem wyników ekspertyz, o których mowa

w ust. 1.

§ 410. 1. Kierownik morskiej jednostki niezw∏ocznie organizuje pomoc dla osób, które w czasie pracy

lub pobytu na morskiej jednostce uleg∏y wypadkom

lub zachorowa∏y.

3. Budow´ lub posadowienie morskiej jednostki

prowadzi si´ w taki sposób, aby rurociàgi podmorskie,

kable i inne instalacje morskie znajdujàce si´ w pobli˝u nie zosta∏y uszkodzone.

2. Na morskiej jednostce powinny znajdowaç si´

odpowiednie Êrodki do bezpiecznego transportu rannych i chorych.

§ 417. 1. Posadowienie, kotwiczenie, opuszczanie,

podnoszenie, holowanie bàdê transport morskiej jednostki prowadzi si´ pod nadzorem osób dozoru ruchu

i innych specjalistów posiadajàcych wymagane kwalifikacje na podstawie odr´bnych przepisów.

3. Na morskiej jednostce i w przedsi´biorstwie

opracowuje si´ skuteczny system wzywania pomocy

zewn´trznej do wypadków i zachorowaƒ.

§ 411. 1. Osobom zatrudnionym na morskiej jednostce zapewnia si´ odpowiednià, w stosunku do liczby

osób zatrudnionych, liczb´ pomieszczeƒ do przebierania si´, przechowywania odzie˝y roboczej, kàpieli, mycia i prania.

2. Podczas prac wymienionych w ust. 1 na morskiej

jednostce mogà znajdowaç si´ tylko osoby niezb´dne

do wykonywania tych czynnoÊci.

3. Osoby wykonujàce prace wymienione w ust. 1

wyposa˝a si´ w pasy ratunkowe oraz odpowiednio zabezpiecza przed upadkiem z wysokoÊci.

§ 418. Prace, które majà byç prowadzone na niedost´pnych ze sta∏ych pomostów cz´Êciach morskiej jednostki, wykonuje si´ przy asekuracji drugiego pracownika. Pracowników tych wyposa˝a si´ w ratunkowe

Êrodki ochrony indywidualnej i zabezpiecza przed

upadkiem oraz pozostawia pod nadzorem osoby dozoru ruchu.

∏ów, a tak˝e urzàdzenia do ich przet∏aczania do zbiorników sk∏adowych morskiej jednostki.

§ 419. 1. Niedopuszczalne jest wykonywanie prac

na zewnàtrz morskiej jednostki w nocy lub przy niesprzyjajàcych warunkach meteorologicznych. Je˝eli

wzgl´dy bezpieczeƒstwa jednostki wymagajà wykonania takich prac, kierownik morskiej jednostki mo˝e zezwoliç na ich wykonanie, okreÊlajàc dodatkowe Êrodki

ostro˝noÊci, jakie nale˝y przedsi´wziàç.

4. Zast´pca kierownika morskiej jednostki lub oficer pok∏adowy prowadzàcy nadzór nad pracami za∏adunkowymi i wy∏adunkowymi na morskiej jednostce

prace te przerywa, w przypadku stwierdzenia zagro˝enia bezpieczeƒstwa ludzi lub urzàdzeƒ, ze wzgl´du na

panujàce warunki hydrologiczno-meteorologiczne.

2. Prace zwiàzane z zapuszczaniem lub wyciàganiem rur ok∏adzinowych, p∏uczkowych lub wydobywczych przerywa si´ przy szybkoÊci wiatru powy˝ej

17 m/sek (7 B). O przerwaniu wszelkich prac na morskiej jednostce ze wzgl´du na warunki hydrometeorologiczne oraz o podj´ciu odpowiednich Êrodków zabezpieczajàcych za∏og´ decyduje kierownik morskiej jednostki.

§ 420. Kierownik morskiej jednostki decyduje

w sprawach

1) ewakuacji morskiej jednostki w razie zagro˝enia,

2) wznowienia lub zatrzymania prac na jednostce,

3) cumowania statków,

4) wymiany za∏ogi lub sprz´tu,

5) podj´cia prac niebezpiecznych,

6) podj´cia lub przerwania prac w otworze wiertniczym lub eksploatacyjnym.

§ 421. Kierownik morskiej jednostki zapewnia, aby

osoby przybywajàce na morskà jednostk´ by∏y niezw∏ocznie pouczone o obowiàzujàcych przepisach bezpieczeƒstwa oraz o post´powaniu w razie wypadku,

po˝aru lub wystàpienia innych zagro˝eƒ, jak równie˝,

aby przydzielone im zosta∏y odpowiednie ratunkowe

Êrodki ochrony indywidualnej.

§ 422. 1. Transport pracowników na morskà jednostk´ lub z niej przedsi´biorca organizuje za pomocà

odpowiednich Êrodków transportu obs∏ugiwanych

przez pracowników posiadajàcych wymagane kwalifikacje.

2. Transport na morskà jednostk´ organizujà i nadzorujà wykwalifikowane osoby, wyznaczone przez kierownika jednostki, w taki sposób, aby nie zagra˝a∏ bezpieczeƒstwu ludzi zatrudnionych na tej jednostce.

§ 423. 1. Prace za∏adowcze i wy∏adowcze na morskiej jednostce wykonujà osoby przeszkolone, pod

nadzorem zast´pcy kierownika morskiej jednostki lub

oficera pok∏adowego.

2. Przewozu materia∏ów sypkich i ciek∏ych oraz roz∏adunku ich na morskiej jednostce dokonuje si´ w pojemnikach lub specjalnymi statkami posiadajàcymi odpowiednie zbiorniki do magazynowania tych materia-

3. Przewóz, prze∏adunek i sk∏adowanie materia∏ów

niebezpiecznych wykonuje si´ zgodnie z mi´dzynarodowymi kodami o przewozie materia∏ów niebezpiecznych drogà morskà.

§ 424. 1. Morskà jednostk´ posadowionà na dnie

morskim wyposa˝a si´ w aparatur´ umo˝liwiajàcà

w ka˝dej chwili sprawdzenie oraz odczyt

1) horyzontalnoÊci ca∏ej konstrukcji,

2) pr´dkoÊci wiatru i jego kierunku,

3) ciÊnienia barometrycznego,

4) temperatury powietrza i wody.

2. Morskà jednostk´ p∏ywajàcà wyposa˝a si´

w urzàdzenia pomiaru umo˝liwiajàce odczyt danych

wymienionych w ust. 1 oraz w urzàdzenia pozwalajàce

na odczyt

1) przechy∏ów bocznych i wzd∏u˝nych,

2) ruchu obrotowego,

3) napi´cia lin i ∏aƒcuchów kotwicznych,

4) d∏ugoÊci wydanych lin i ∏aƒcuchów cumowniczych

lub kotwicznych.

§ 425. 1. Na morskich jednostkach wydobywczych

kierowanie pracà odbywa si´ z pomieszczenia dyspozytorskiego, wyposa˝onego w urzàdzenia wskazujàce

i rejestrujàce parametry pracy poszczególnych odwiertów, zbiorników i separatorów, a tak˝e w odpowiednie

urzàdzenia do za∏àczania i wy∏àczania poszczególnych

urzàdzeƒ i regulacji parametrów ich pracy.

2. Na morskich jednostkach wiertniczych, w kabinie

wiertacza, powinny znajdowaç si´ wskaêniki okreÊlajàce niezb´dne parametry dla bezpiecznego prowadzenia wiercenia i sterowania poszczególnymi maszynami

oraz wy∏àcznik zdalnego zatrzymania agregatów pràdotwórczych.

3. Zasadnicze urzàdzenia kontrolno-pomiarowe

stanowiàce o bezpieczeƒstwie pracy powinny byç zdublowane i znajdowaç si´ w odr´bnym pomieszczeniu.

§ 426. 1. SprawnoÊç i prawid∏owoÊç dzia∏ania aparatury kontrolno-pomiarowej i zabezpieczajàcej,

a w szczególnoÊci aparatury decydujàcej o bezpieczeƒstwie ludzi i morskiej jednostki, okresowo kontroluje

si´.

2. Zakres i cz´stotliwoÊç kontroli, o której mowa

w ust. 1, okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego,

o ile odr´bne przepisy nie stanowià inaczej.

§ 427. 1. Na morskiej jednostce wszystkie pomosty,

platformy, schodnie, drabiny, mostki i przejÊcia, z wy-

jàtkiem làdowiska Êmig∏owca, zabezpiecza si´ sta∏ymi

balustradami oraz por´czami o wysokoÊci co najmniej

1,0 m i bortnicami o wysokoÊci 0,15 m.

Poz. 961

dacji, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu

górniczego.

2. Lotnisko Êmig∏owca zabezpiecza si´ siatkà

ochronnà, rozpi´tà na wysi´gnikach o d∏ugoÊci co najmniej 1,0 m.

2. Likwidacj´ otworu wiertniczego wykonuje si´

w sposób zapewniajàcy szczelnà izolacj´ przewierconych warstw oraz horyzontów wodnych, ropnych i gazowych, a tak˝e ochron´ Êrodowiska morskiego.

§ 428. 1. Pok∏ady i drogi komunikacyjne powinny

zapewniaç warunki bezpiecznego poruszania si´ zatrudnionych.

3. Prace wymienione w ust. 1 wykonuje si´ pod

nadzorem kierownika morskiej jednostki lub upowa˝nionej przez niego osoby wy˝szego dozoru ruchu.

2. Przy wejÊciach do pomieszczeƒ morskiej jednostki umieszcza si´ tablice informujàce o przeznaczeniu tych pomieszczeƒ.

4. Po zakoƒczeniu likwidacji morskiej jednostki wydobywczej lub jej cz´Êci albo otworu wiertniczego lub

eksploatacyjnego sporzàdza si´ odpowiedni protokó∏.

3. W miejscach, gdzie mo˝e powstaç niebezpieczeƒstwo dla przechodzàcych, umieszcza si´ odpowiednie zabezpieczenia lub sygna∏y ostrzegawcze.

§ 433. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego opracowuje dla ka˝dej morskiej jednostki plan ochrony

przeciwpo˝arowej zgodnie z odr´bnymi przepisami.

§ 429. 1. Prace podwodne przeprowadzane z morskiej jednostki wykonuje si´ w sposób okreÊlony w odr´bnych przepisach oraz w instrukcjach opracowanych przez przedsi´biorc´.

2. Plan ochrony przeciwpo˝arowej rozmieszcza si´

na morskiej jednostce w niezb´dnej iloÊci w miejscach

okreÊlonych w odr´bnych przepisach.

2. Dla wykonywania prac podwodnych morskà jednostk´ wyposa˝a si´ w odpowiednie urzàdzenia techniczne i opiek´ medycznà, gwarantujàce bezpieczeƒstwo zatrudnionych.

3. Prace podwodne mogà wykonywaç wy∏àcznie

osoby o wymaganych kwalifikacjach specjalistycznych, których stan zdrowia, potwierdzony specjalistycznym badaniem lekarskim, zezwala na wykonywanie tych prac.

3. W planie ochrony przeciwpo˝arowej uwzgl´dnia

si´ informacje o miejscu sk∏adowania materia∏ów wybuchowych, promieniotwórczych i trujàcych oraz gazów pod ciÊnieniem.

§ 434. 1. Za∏oga morskiej jednostki powinna byç

przeszkolona w zakresie zapobiegania po˝arom i wybuchom i ich zwalczania.

2. Na morskiej jednostce prowadzi si´ regularne

çwiczenia (alarmy) w zakresie post´powania na wypadek po˝aru lub wybuchu.

4. Prace podwodne wykonuje si´ pod nadzorem

wyszkolonych i doÊwiadczonych w tej dziedzinie specjalistów.

3. Przeprowadzenie çwiczeƒ (alarmów) i ich zakres

ka˝dorazowo dokumentuje si´.

§ 430. 1. W czasie wykonywania prac pod wodà niedopuszczalne jest wykonywanie na morskiej jednostce

prac

§ 435. 1. Podczas projektowania morskiej jednostki

wst´pnie okreÊla si´ strefy zagro˝enia wybuchem

i strefy po˝arowe, stosownie do przeznaczenia jednostki i projektowanych technologii.

1) z u˝yciem materia∏ów wybuchowych, a w rejonie

wykonywania tych prac tak˝e prac prze∏adunkowych mi´dzy statkami obs∏ugi a morskà jednostkà,

2) stwarzajàcych niebezpieczeƒstwo pora˝enia pràdem elektrycznym osób znajdujàcych si´ pod wodà.

2. W przypadku gdy prace podwodne wykonuje si´

ze statku, statek odpowiednio zakotwicza si´, aby nie

istnia∏a mo˝liwoÊç jego ruchów.

§ 431. 1. Morskà jednostk´ wiertniczà lub wydobywczà po spe∏nieniu zadaƒ, do których by∏a przeznaczona, wraz z instalacjami z nià zwiàzanymi usuwa si´

z miejsca usytuowania.

2. Miejsce po likwidacji morskiej jednostki doprowadza si´ do stanu niestwarzajàcego zagro˝eƒ dla bezpieczeƒstwa ˝eglugi, rybo∏ówstwa i Êrodowiska morskiego.

§ 432. 1. Likwidacj´ otworów wiertniczych lub odwiertów przeprowadza si´ na podstawie projektu likwi-

2. Kierownik morskiej jednostki okreÊla strefy zagro˝enia wybuchem i strefy po˝arowe oraz sposób odpowiedniego ich oznakowania, zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w odr´bnych przepisach.

§ 436. 1. Morskà jednostk´ wyposa˝a si´ w dostatecznà iloÊç sprz´tu do zwalczania po˝arów, gotowego

do natychmiastowego u˝ycia.

2. Pomieszczenia i miejsca zaliczone do stref po˝arowych lub stref zagro˝enia wybuchem zabezpiecza si´

przez sta∏e instalacje gaÊnicze sterowane automatycznie, je˝eli tego wymagajà wzgl´dy technologiczne

i bezpieczeƒstwo morskiej jednostki.

3. Sprz´t i instalacje, o których mowa w ust. 1 i 2,

okresowo sprawdza si´ i kontroluje.

4. Sàsiadujàce ze sobà pomieszczenia zaliczone do

ró˝nych stref zagro˝enia wybuchem oddziela si´ od

siebie Êcianami stalowymi, w których nie umieszcza

si´ drzwi, okien i otworów wentylacyjnych.

§ 437. 1. Morskà jednostk´ wyposa˝a si´ w automatyczne instalacje wykrywania po˝aru i niebezpiecznych

st´˝eƒ gazów lub par substancji wybuchowych.

2. Instalacje te powinny sygnalizowaç tak˝e w centralnym pomieszczeniu kontrolnym, za pomocà sygna∏ów akustycznych i optycznych, pojawienie si´ zagro˝enia po˝arowego lub zagro˝enia wybuchem w miejscach i pomieszczeniach chronionych przez te instalacje.

3. Instalacje, o których mowa w ust. 1, utrzymuje

si´ w stanie ciàg∏ej sprawnoÊci oraz okresowo kontroluje i konserwuje.

§ 438. 1. Na morskiej jednostce, z wyjàtkiem miejsc

i pomieszczeƒ do tego wyznaczonych, niedopuszczalne jest palenie tytoniu.

2. Kierownik morskiej jednostki wyznacza miejsca

i pomieszczenia, gdzie palenie tytoniu jest dopuszczalne; nie mogà to byç miejsca lub pomieszczenia zaliczone do stref zagro˝enia wybuchem lub stref po˝arowych.

Poz. 961

przed erupcjà co najmniej z dwóch niezale˝nych

miejsc.

2. Instalacje sterujàce urzàdzeniami przeciwerupcyjnymi sytuuje si´ na morskiej jednostce w takich

miejscach, aby nie spowodowaç ich uszkodzenia. Instalacje te powinny mieç êród∏a zasilania w energi´,

niezale˝nie od ogólnych systemów zasilania morskiej

jednostki.

§ 444. 1. W sk∏ad instalacji przeciwerupcyjnej na

morskiej jednostce powinien wchodziç system w´z∏ów

d∏awienia i zat∏aczania, dajàcy mo˝liwoÊç kontrolowanego zat∏aczania otworu i odpuszczania p∏ynu z∏o˝owego po zamkni´ciu g∏owicy przeciwerupcyjnej.

2. System wymieniony w ust. 1 powinien zapewniaç mo˝liwoÊç zat∏aczania otworu za pomocà pomp

p∏uczkowych lub agregatów cementacyjnych.

3. Rurociàgi odp∏ywowe powinny mieç mo˝liwoÊç

odprowadzenia p∏ynu z∏o˝owego do odpowiednich

zbiorników, a gazu do urzàdzeƒ do spalania lub bezpiecznego odprowadzenia poza morskà jednostk´.

§ 439. Materia∏y ∏atwopalne oraz gazy techniczne

pod ciÊnieniem przechowuje si´ w wydzielonych pomieszczeniach odpowiednio oznakowanych, wentylowanych i zabezpieczonych przed po˝arem.

4. Instalacje wchodzàce w sk∏ad uzbrojenia otworu

powinny umo˝liwiaç kontrol´ ciÊnienia.

§ 440. Urzàdzenia technologiczne do spalania ropy

lub gazu na morskiej jednostce tak si´ konstruuje, zabezpiecza i sytuuje, aby podczas u˝ytkowania nie stwarza∏y zagro˝enia po˝arowego.

1) aparatur´ pozwalajàcà na sygnalizacj´ i rejestracj´

objawów niezamierzonego przyp∏ywu p∏ynu z∏o˝owego,

§ 441. 1. W przypadku wystàpienia na morskiej jednostce zagro˝enia po˝arem, wybuchem lub zagro˝enia

toksycznego albo w sytuacjach awaryjnych kierownik

morskiej jednostki podejmuje odpowiednie dzia∏ania

i wydaje polecenie dotyczàce dodatkowego zabezpieczenia przed po˝arem lub wybuchem i gazami toksycznymi.

2. Kierownik morskiej jednostki powinien natychmiast podjàç wszelkie mo˝liwe Êrodki w celu likwidacji

oraz ograniczenia skutków po˝aru, wybuchu lub zanieczyszczenia Êrodowiska morskiego.

3. O zdarzeniach okreÊlonych w ust. 2 kierownik

morskiej jednostki niezw∏ocznie powiadamia przedsi´biorc´ oraz w∏aÊciwe organy nadzoru górniczego i administracji morskiej.

§ 442. 1. Na morzu ka˝dy otwór wiertniczy wyposa˝a si´ w odpowiednià liczb´ g∏owic przeciwerupcyjnych, a odwiert eksploatacyjny w odpowiednià iloÊç

zasuw bezpieczeƒstwa, pozwalajàcych na jego niezw∏oczne skuteczne zamkni´cie. W przewodzie wiertniczym instaluje si´ odpowiednie urzàdzenia zabezpieczajàce przed wyp∏ywem p∏ynu z∏o˝owego.

2. Urzàdzenia wymienione w ust. 1 powinny mieç

wytrzyma∏oÊç na ciÊnienie robocze nie mniejsze od

maksymalnego przewidzianego ciÊnienia z∏o˝owego.

§ 443. 1. Na morskiej jednostce zapewnia si´ mo˝liwoÊç sterowania urzàdzeniami zabezpieczajàcymi

§ 445. Morskà jednostk´ wiertniczà wyposa˝a si´

w

2) odpowiednià iloÊç urzàdzeƒ do szybkiego przygotowania, obcià˝enia i zmagazynowania p∏uczki

wiertniczej, a tak˝e w urzàdzenia do jej odgazowania.

§ 446. Morskie odwierty eksploatacyjne wyposa˝a

si´ w urzàdzenia zabezpieczajàce, zainstalowane

w otworze poni˝ej dna morskiego. Urzàdzenia te sà

sterowane z pok∏adu morskiej jednostki wydobywczej

i pozwalajà na automatyczne zamkni´cie odwiertu.

§ 447. G∏owice eksploatacyjne odwiertów morskich

wyposa˝a si´

1) co najmniej w dwa odprowadzenia,

2) w odpowiednià liczb´ zasuw dajàcych mo˝liwoÊç

przy∏àczenia rurociàgów do zat∏aczania odwiertu

zarówno w przestrzeni pierÊcieniowej, jak i przez

rurki wydobywcze; sposób zainstalowania zasuw

i ich konstrukcja powinny umo˝liwiaç ich wymian´

pod ciÊnieniem.

§ 448. 1. Morskie odwierty eksploatacyjne wyposa˝a si´ w pakery produkcyjne, zamykajàce przestrzeƒ

mi´dzy kolumnà eksploatacyjnà a rurkami wydobywczymi.

2. Sposób ochrony morskich odwiertów eksploatacyjnych ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego,

powiadamiajàc w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego.

§ 449. 1. Instalacje wydobywcze odwiertów morskich, usytuowane na dnie morskim, chroni si´ przed

uszkodzeniem przez jednostki morskie.

2. Miejsce zainstalowania urzàdzeƒ, o których mowa w ust. 1, oznakowuje sie zgodnie z wymaganiami

okreÊlonymi w odr´bnych przepisach.

§ 450. 1. Za∏oga morskiej jednostki powinna byç

przeszkolona w zakresie dzia∏aƒ podejmowanych

w przypadku zagro˝enia lub wystàpienia objawów

erupcji p∏ynu z∏o˝owego, z uwzgl´dnieniem zagro˝enia toksycznego siarkowodorem, zgodnie z instrukcjà

zatwierdzonà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. W zakresie dzia∏aƒ okreÊlonych w ust. 1 okresowo prowadzi si´ alarmy çwiczebne.

§ 451. 1. Dêwigi, windy, wyciàgi wiertnicze i inne

urzàdzenia s∏u˝àce do transportu pionowego wyposa˝a si´ w wy∏àczniki kraƒcowe, a tak˝e urzàdzenia zabezpieczajàce przed upadkiem ci´˝aru w razie awarii lub

wy∏àczenia urzàdzenia.

2. Na wszystkich urzàdzeniach s∏u˝àcych do transportu lub przenoszenia ci´˝arów umieszcza si´ oznakowania okreÊlajàce dopuszczalny udêwig.

3. W przypadku gdy za pomocà urzàdzenia dêwigowego majà byç transportowani ludzie na morskà jednostk´ lub z niej, kierownik morskiej jednostki opracowuje instrukcj´ okreÊlajàcà szczegó∏owe warunki bezpieczeƒstwa, obowiàzujàce przy wykonywaniu tych

czynnoÊci.

§ 452. Liny, haki i ∏aƒcuchy, u˝ytkowane na morskiej jednostce, systematycznie sprawdza si´ i utrzymuje w stanie zapewniajàcym bezpieczeƒstwo przy ich

eksploatacji.

§ 453. Palniki urzàdzeƒ zasilanych paliwem ciek∏ym

lub gazowym wyposa˝a si´ w urzàdzenia zabezpieczajàce przed cofni´ciem si´ p∏omienia, jak równie˝

w urzàdzenia powodujàce automatyczne odci´cie dop∏ywu paliwa w przypadku zgaÊni´cia p∏omienia.

§ 454. 1. Separatory i inne urzàdzenia s∏u˝àce do

rozdzia∏u ropy naftowej i gazu na morskiej jednostce

oraz podgrzewacze wyposa˝a si´ w automatycznà blokad´ w przypadku przekroczenia skrajnych poziomów

cieczy lub maksymalnego ciÊnienia.

2. Separatory wyposa˝a si´ w upustowe zawory

bezpieczeƒstwa, niezale˝nie od wymagaƒ okreÊlonych

w ust. 1.

3. Gaz z zaworów bezpieczeƒstwa odprowadza si´

poza stref´ zagro˝enia wybuchem.

4. W przypadku gdy gaz wyp∏ywajàcy przez zawory

bezpieczeƒstwa zawiera sk∏adniki toksyczne, odprowadza si´ go do spalarki gazu usytuowanej w taki sposób, aby nie zagra˝a∏a bezpieczeƒstwu za∏ogi.

§ 455. Przy pompach i innych urzàdzeniach s∏u˝àcych do przet∏aczania ropy i jej pochodnych, przy których mogà wystàpiç wycieki wskutek powsta∏ych nieszczelnoÊci, wykonuje si´ odpowiednie wanienki Êciekowe z odprowadzeniem do zbiorników osadowych.

Poz. 961

§ 456. 1. Silniki nap´dowe spr´˝arek do przet∏aczania lub zat∏aczania gazu powinny byç wyposa˝one

w urzàdzenia do sygnalizacji stanów awaryjnych oraz

umo˝liwiajàce zdalne ich wy∏àczanie.

2. Spr´˝arki lub turbiny z nap´dem gazowym instaluje si´ w pomieszczeniach dobrze wentylowanych.

W pomieszczeniach zamkni´tych instaluje si´ wentylacj´ mechanicznà wyciàgowà.

3. Pomieszczenia i miejsca, w których instalowane

sà urzàdzenia wymienione w ust. 1 i 2, powinny byç zakwalifikowane do odpowiednich stref zagro˝enia wybuchem.

4. Gaz z zaworów bezpieczeƒstwa urzàdzeƒ wymienionych w ust. 1 i 2 wyprowadza si´ poza pomieszczenia, w których urzàdzenia si´ znajdujà.

§ 457. Drabiny i pomosty na wie˝ach wiertniczych,

masztach, nogach i innych wysokich elementach morskiej jednostki wyposa˝a si´ w odpowiednie kab∏àki,

bariery lub inne elementy zabezpieczajàce przed spadni´ciem zatrudnionych tam ludzi.

§ 458. 1. Prace zwiàzane z monta˝em lub demonta˝em elementów morskiej jednostki, maszyn i urzàdzeƒ

prowadzi si´ wy∏àcznie pod nadzorem wyznaczonej

osoby dozoru ruchu.

2. Niedopuszczalne jest wykonywanie prac, o których mowa w ust. 1, w niekorzystnych warunkach meteorologicznych.

§ 459. 1. Przed przystàpieniem do prac geofizycznych kierownik morskiej jednostki protokolarnie przekazuje otwór kierownikowi grupy geofizycznej na czas

trwania prac. Kierownik grupy geofizycznej protokolarnie przekazuje otwór po zakoƒczeniu prac.

2. Za bezpieczne i prawid∏owe wykonywanie prac

geofizycznych po przekazaniu otworu odpowiada kierownik grupy geofizycznej.

3. Prace geofizyki wiertniczej, przeprowadzane

w otworach wiertniczych na morzu, prowadzi si´ na

podstawie instrukcji opracowanych dla wykonywania

tych prac.

§ 460. Dla sprawnego przeprowadzenia pomiarów

geofizycznych instalacja elektryczna morskiej jednostki zapewnia

1) bezpieczne pod∏àczenie aparatury pomiarowej do

êród∏a zasilania,

2) wykonanie w otworze robót strza∏owych, zgodnie

z wymaganiami instrukcji opracowanych w tym zakresie.

§ 461. 1. Przed przystàpieniem do badaƒ i pomiarów geofizycznych wykonujàcy prace wiertnicze powinien

1) sprawdziç dro˝noÊç otworu,

2) przep∏ukaç otwór bezpoÊrednio przed rozpocz´ciem badaƒ i pomiarów geofizycznych przez okres

nie krótszy ni˝ dwa pe∏ne obiegi p∏uczki.

2. Szczegó∏owa dokumentacja techniczna przyrzàdów wg∏´bnych zapuszczonych do otworu powinna

znajdowaç si´ na morskiej jednostce u kierownika grupy geofizycznej.

§ 462. W przypadku powstania awarii, w trakcie

prowadzenia prac geofizycznych, kierownictwo nad jej

usuwaniem przejmuje kierownik morskiej jednostki,

który ustala na piÊmie, z udzia∏em kierownika grupy

geofizycznej, program usuwania awarii.

§ 463. 1. Przedsi´biorstwo geofizyczne stosujàce

substancje promieniotwórcze prowadzi kontrol´ dozymetrycznà w zakresie dostosowanym do rodzaju prac.

Kontrolà powinny byç obj´te osoby nara˝one na mo˝liwe dzia∏anie promieniowania.

2. Transport êróde∏ radioaktywnych odbywa si´

zgodnie z przepisami o transporcie morskim materia∏ów niebezpiecznych.

3. W przypadku koniecznoÊci okresowego przechowywania substancji promieniotwórczych na morskiej

jednostce zabezpiecza si´ je zgodnie z odr´bnymi przepisami.

§ 464. W przypadku awarii po∏àczonej z pozostawieniem êróde∏ promieniowania w otworze post´puje

si´ zgodnie z instrukcjà post´powania w razie awarii

radiologicznych.

§ 465. 1. Prace wymagajàce stosowania Êrodków

strza∏owych wykonujà specjalnie przeszkoleni pracownicy pod sta∏ym nadzorem wykwalifikowanej osoby

dozoru ruchu.

2. Wykonywanie robót strza∏owych w niekorzystnych warunkach hydrometeorologicznych jest niedopuszczalne.

3. Roboty strza∏owe mogà byç wykonywane wy∏àcznie przy Êwietle dziennym.

4. Liczb´ osób zatrudnionych przy robotach strza∏owych ogranicza si´ do niezb´dnego minimum.

5. Podczas prowadzenia robót strza∏owych na morskiej jednostce powinny byç przedsi´wzi´te odpowiednie Êrodki bezpieczeƒstwa, a w szczególnoÊci oznakowanie strefy zagro˝enia.

§ 466. Urzàdzenia stanowiàce wyposa˝enie grupy

robót strza∏owych oraz zespo∏y urzàdzenia wiertniczego powinny byç skutecznie uziemione.

§ 467. Przed przystàpieniem do robót strza∏owych

na morskiej jednostce osoby dozoru ruchu nadzorujàce te roboty powinny sprawdziç

1) dzia∏anie zabezpieczenia wylotu otworu,

2) sprawnoÊç i niezawodnoÊç dzia∏ania urzàdzenia

wyciàgowego, stosowanego do zapuszczania i wyciàgania z otworów przyrzàdów pomiarowych

i perforatorów,

3) dro˝noÊç rur otworu wiertniczego w interwale perforacji lub torpedowania.

Poz. 961

§ 468. Otwór wiertniczy przed robotami strza∏owymi wype∏nia si´ p∏ynem o parametrach okreÊlonych

w projekcie tych robót.

§ 469. 1. Do przechowywania Êrodków i sprz´tu

strza∏owego na morskiej jednostce wyznacza si´ miejsce odpowiadajàce warunkom okreÊlonym w odr´bnych przepisach.

2. Ârodki strza∏owe na morskiej jednostce przechowuje si´ tylko przez okres niezb´dny do wykonywania

prac z ich u˝yciem.

3. Transport Êrodków strza∏owych prowadzi si´

zgodnie z przepisami o transporcie morskim materia∏ów niebezpiecznych.

§ 470. Zbrojenie, przenoszenie i zapuszczanie ∏adunku do ˝àdanej g∏´bokoÊci w otworze oraz ich odpalanie mogà wykonywaç tylko pracownicy posiadajàcy

wymagane kwalifikacje i uprawnienia, pod wy∏àcznym

nadzorem kierownika robót strza∏owych.

§ 471. Likwidacj´ niewypa∏ów (perforatorów i torped) wykonuje si´ w sposób okreÊlony w szczegó∏owej

instrukcji.

§ 472. 1. Po zakoƒczeniu wiercenia otworu opróbowanie wyznaczonych poziomów prowadzi si´ na podstawie projektu opróbowania i próbnej eksploatacji,

zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Przed opróbowaniem poziomu próbnikami z∏o˝a

otwór wiertniczy przygotowuje si´ do opróbowania,

zgodnie z instrukcjà opróbowania obowiàzujàcà w zak∏adzie górniczym.

§ 473. Wylot przewodu, na którym zapuszczony jest

rurowy próbnik z∏o˝a, uzbraja si´ w g∏owic´ kontrolnà,

wraz z przyrzàdami pomiarowymi, której ciÊnienie robocze nie mo˝e byç mniejsze od spodziewanego ciÊnienia z∏o˝owego.

§ 474. Zapuszczanie i wyciàganie rur wydobywczych odbywa si´ w sposób zabezpieczajàcy przed powstaniem erupcji ropy naftowej lub gazu z odwiertu.

§ 475. Badania i pomiary oraz zabiegi intensyfikacyjne w odwiertach eksploatacyjnych prowadzi si´ na

podstawie projektów zatwierdzonych przez kierownika

ruchu zak∏adu górniczego.

§ 476. 1. Przed przystàpieniem do eksploatacji z∏o˝a ropy naftowej lub gazu ziemnego na obszarze morskim Rzeczypospolitej Polskiej

1) przedsi´biorca wykonuje badania niezb´dne do

opracowania metody eksploatacji z∏o˝a, zapewniajàcej w okreÊlonych warunkach techniczno-ekonomicznych maksymalny stopieƒ czerpania zasobów,

2) ustala si´ optymalne wielkoÊci wydobycia ropy lub

gazu z odwiertu, tak aby w odwiercie nie zachodzi∏y zjawiska destrukcji ska∏y zbiornikowej lub zak∏ócenia równowagi hydrodynamicznej na granicy faz

ropa — woda lub gaz — woda.

2. Cz´stotliwoÊç i zakres pomiarów w odwiertach

eksploatacyjnych ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

§ 477. 1. Przed dopuszczeniem do ruchu odwiertów

zat∏aczajàcych wod´ do z∏o˝a w ramach przyj´tego

systemu eksploatacji, w celu podtrzymania ciÊnienia

z∏o˝owego, wykonuje si´ prób´ wytrzyma∏oÊci i szczelnoÊci eksploatacyjnej kolumny rur ok∏adzinowych przy

ciÊnieniu o wartoÊci 1,3 spodziewanego maksymalnego ciÊnienia zat∏aczania.

2. W przypadku wt∏aczania gazu do z∏o˝a, celem

podtrzymania ciÊnienia z∏o˝owego, próby szczelnoÊci

i wytrzyma∏oÊci okreÊlone w ust. 1 wykonuje si´ z u˝yciem gazów z wy∏àczeniem powietrza.

3. W przypadku stosowania metod termicznych jako zabiegów intensyfikacyjnych konstrukcja odwiertów powinna uwzgl´dniaç wyst´powanie napr´˝eƒ

termicznych.

§ 478. 1. Sprz´t i urzàdzenia, wchodzàce w sk∏ad

wyposa˝enia wg∏´bnego i napowierzchniowego odwiertu eksploatujàcego rop´ naftowà i gaz ziemny, zawierajàce siarkowodór, powinny byç odporne na dzia∏anie korozji wywo∏anej siarkowodorem.

2. U˝ywajàc metody odsiarczania wydobywanych

w´glowodorów, przy których wydzielany jest wolny

siarkowodór, stosuje si´ neutralizacj´ siarkowodoru

lub spala go w odpowiednich palnikach.

§ 479. Odwiert nieeksploatowany czasowo lub stale kontroluje si´ (rejestruje) w sposób systematyczny

w zakresie zachowania szczelnoÊci i pomiaru wartoÊci

ciÊnieƒ g∏owicowych. Cz´stotliwoÊç kontroli ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego, powiadamiajàc w∏aÊciwy organ administracji morskiej.

Poz. 961

cja, wyposa˝enie i zasady eksploatacji spe∏niajà wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.

2. Zbiorniki magazynowe i robocze ropy naftowej

i kondensatu wyposa˝a si´ w

1) niezawodnie dzia∏ajàce zawory bezpieczeƒstwa typu ciÊnieniowo-depresyjnego,

2) urzàdzenia do zdalnego pomiaru p∏ynu i ciÊnienia

oraz w sygnalizacj´ alarmowà skrajnych poziomów cieczy, wraz z blokadà dop∏ywu cieczy,

3) system gazu oboj´tnego.

§ 484. 1. Wod´ zaolejonà oraz odbierane wody z∏o˝owe, a tak˝e substancje u˝ywane do celów technologicznych, powsta∏e przy eksploatacji ropy i gazu, magazynuje si´ i zabezpiecza przed zrzutem do morza oraz

przekazuje do làdowych urzàdzeƒ odbiorczych. W uzasadnionych przypadkach mogà one byç usuwane do

wód morskich na warunkach okreÊlonych w odr´bnych przepisach.

2. Gaz oraz lotne frakcje w´glowodorów, powsta∏e

w technologicznym procesie separacji ropy, powinny

byç szczelnie uj´te i zagospodarowane lub spalone na

morskiej jednostce.

§ 485. 1. Ka˝dy zbiornik magazynowy powinien byç

oznakowany klasà niebezpieczeƒstwa po˝arowego

przechowywanej w nim cieczy oraz dopuszczalnà jego

pojemnoÊcià.

2. Strefy ochronne dla zbiorników poszczególnych

klas niebezpieczeƒstwa po˝arowego na morskiej jednostce wydobywczej ustala kierownik ruchu zak∏adu

górniczego.

§ 486. Do transportu kopalin p∏ynnych w obr´bie

morskiej jednostki wydobywczej stosuje si´ rurociàgi

technologiczne, które sà

§ 480. IloÊci p∏ynu z∏o˝owego wydobywanego z odwiertu oraz jego rodzaj dokumentuje si´.

1) wytrzyma∏e na napr´˝enia mechaniczne, chemiczne i termiczne,

§ 481. 1. W przypadku wzrostu wyk∏adnika wodnego i gazowego powy˝ej wartoÊci przyj´tych w technicznym programie eksploatacji z∏o˝a oraz wzrostu zawartoÊci chlorków w p∏ynie z∏o˝owym, niezw∏ocznie ustala si´ przyczyny tych zjawisk oraz podejmuje si´ odpowiednie dzia∏ania zapobiegawcze.

2) zabezpieczone przed wewn´trznà i zewn´trznà korozjà,

2. Wod´ z∏o˝owà, wydobywanà razem z ropà lub

gazem, poddaje si´ badaniom fizycznym, chemicznym

i mineralogicznym, aby mo˝na jà by∏o odró˝niç od wód

wyst´pujàcych w warstwach innych ni˝ horyzont produkcyjny.

4) wyposa˝one w automatyczne systemy zabezpieczajàce, powodujàce zamkni´cie przep∏ywu lub

zmian´ kierunku przep∏ywu w przypadkach nadmiernego wzrostu lub spadku ciÊnienia,

3) wyposa˝one w zawory zwrotne na obydwu koƒcach oraz urzàdzenia umo˝liwiajàce obserwacj´

i rejestracj´ wielkoÊci i kierunku przep∏ywu cieczy

(przep∏ywomierze),

5) wyposa˝one w systemy umo˝liwiajàce separacj´

p∏ynów palnych i zanieczyszczeƒ majàcych destrukcyjny wp∏yw na zasuwy i inne urzàdzenia.

§ 482. W przypadkach spowodowanych wzgl´dami

technicznymi lub ekonomicznymi odwiert eksploatacyjny rekonstruuje si´ lub likwiduje zgodnie z technicznym projektem rekonstrukcji lub likwidacji, zatwierdzonym przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego

i po powiadomieniu w∏aÊciwego organu nadzoru górniczego oraz organu administracji morskiej.

§ 487. 1. Trasy rurociàgów technologicznych, okreÊlonych w § 486, z zaznaczeniem g∏´bokoÊci u∏o˝enia,

wymiarów rurociàgów i rodzaju przep∏ywajàcego p∏ynu, oznakowuje si´ w sposób okreÊlony w odr´bnych

przepisach.

§ 483. 1. Rop´ naftowà i kondensat oczyszcza si´

i wst´pnie magazynuje w zbiornikach zabudowanych

na morskiej jednostce wydobywczej, których konstruk-

2. Mapy sytuacyjne tras rurociàgów technologicznych przechowuje si´ w przedsi´biorstwie i na morskiej jednostce wydobywczej.

3. Budow´ rurociàgów technologicznych okreÊlonych w § 486 prowadzi si´ w taki sposób, aby kable

podmorskie i inne rurociàgi oraz urzàdzenia nie uleg∏y

uszkodzeniu.

§ 488. 1. Morskie rurociàgi technologiczne

1) spawa si´ metodami przewidzianymi w odr´bnych

przepisach,

2) w odpowiedni sposób okresowo testuje i kontroluje; wyniki okresowej kontroli stanu technicznego

rurociàgu dokumentuje si´.

Poz. 961

2. W przypadku wydobywania ropy naftowej i gazu

ziemnego badania, o których mowa w § 490 ust. 1

pkt 1 i 2, wykonuje si´ przed rozpocz´ciem wydobycia,

podczas wydobywania (w odst´pach nie d∏u˝szych ni˝

12 miesi´cy) i bezpoÊrednio po jego zakoƒczeniu.

§ 492. 1. Plan zwalczania rozlewów olejowych i likwidacji zagro˝eƒ dla Êrodowiska zawiera w szczególnoÊci nast´pujàce dokumenty

1) list´ adresów kontaktowych instytucji i zainteresowanych jednostek organizacyjnych krajowych oraz

zagranicznych (w tym ubezpieczycieli),

2. Cz´stotliwoÊç okresowych prób i zakres kontroli

rurociàgów okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego.

2) instrukcj´ alarmowania, powiadamiania i ostrzegania, wraz z formularzami mi´dzynarodowymi powiadamiania i ostrzegania,

3. W przypadku stwierdzenia przecieku w morskim

rurociàgu technologicznym powinno si´ natychmiast

3) formularze pierwszego i kolejnego raportu o stanie

i rozwoju sytuacji,

1) wy∏àczyç ca∏oÊç lub jego cz´Êci z eksploatacji, je˝eli wyciek stwarza niebezpieczeƒstwo dla zatrudnionych tam ludzi i statków lub grozi ska˝eniem Êrodowiska morskiego,

4) plany rozmieszczenia urzàdzeƒ stwarzajàcych zagro˝enie na morskiej jednostce, a tak˝e przebiegu

instalacji i zaworów odcinajàcych,

2) przystàpiç do usuwania awarii.

4. Po zakoƒczeniu prac przeprowadza si´ kontrol´

rurociàgu lub jego cz´Êci, ze szczególnym uwzgl´dnieniem po∏àczeƒ i miejsc naprawianych.

§ 489. Rurociàgi transportujàce gaz ziemny zawierajàcy siarkowodór przed dopuszczeniem do eksploatacji oczyszcza si´ z wody i osusza. Rurociàgi te wykonuje si´ z materia∏ów lub tworzyw odpornych na korozj´ wywo∏anà siarkowodorem.

§ 490. 1. Przed rozpocz´ciem robót górniczych

przedsi´biorca powinien wykonaç badania Êrodowiska

morskiego w rejonie posadowienia morskiej jednostki

wiertniczej lub wydobywczej, obejmujàce badania

1) osadu dennego w zakresie

a) granulacji dna (uziarnienia),

b) suchej pozosta∏oÊci,

c) strat po pra˝eniu,

d) zawartoÊci ca∏kowitej w´glowodorów,

e) zawartoÊci baru (Ba), chromu (Cr), o∏owiu (Pb),

miedzi (Cu), rt´ci (Hg) i kadmu (Cd),

2) fauny dennej w zakresie obfitoÊci i ró˝norodnoÊci

wyst´pujàcych form oraz zawartoÊci w´glowodorów alifatycznych i aromatycznych.

2. Próbki do badaƒ, o których mowa w ust. 1, pobiera si´ w odleg∏oÊci 100, 500 i 1000 metrów po obu

stronach planowanej lokalizacji morskiej jednostki,

w kierunku przewa˝ajàcych pràdów wodnych i prostopadle do nich.

§ 491. 1. W celu zapewnienia oceny oddzia∏ywania

morskiej jednostki wiertniczej lub wydobywczej albo

ich zespo∏ów na Êrodowisko morskie w ró˝nych fazach

i stadiach prac, badania, o których mowa w § 490

ust. 1 pkt 1, wykonuje si´ przed rozpocz´ciem prac poszukiwawczych i rozpoznawczych oraz po ich zakoƒczeniu.

5) plan rozmieszczenia sprz´tu technicznego, zlokalizowanego na morskiej jednostce, statku asystujàcym i w magazynach na làdzie oraz na innych jednostkach wspomagajàcych,

6) harmonogram mobilizacji si∏ i Êrodków pierwszego

rzutu usuwania rozlewów olejowych na morzu,

7) instrukcje post´powania w razie rozlewu olejowego lub wycieku innych szkodliwych substancji, zawierajàce obowiàzki za∏ogi jednostki morskiej i si∏

wspomagajàcych,

8) instrukcj´ post´powania w razie innych zagro˝eƒ

b´dàcych nast´pstwem wypadków morskich i si∏

przyrody,

9) plan zawierajàcy organizacj´ usuwania rozlewów,

podzia∏ zadaƒ i funkcji, okreÊlenie zadaƒ dla jednostek wspomagajàcych, zasady wspó∏pracy z organami administracji morskiej oraz Morskà S∏u˝bà

Poszukiwania i Ratownictwa (SAR),

10) instrukcj´ zawierajàcà sposób magazynowania

i sk∏adowania zebranych zanieczyszczeƒ,

11) plan szkoleƒ i çwiczeƒ praktycznych.

2. Plan zwalczania rozlewów olejowych, o których

mowa w ust. 1, dotyczy stosowania tylko mechanicznych Êrodków do usuwania zanieczyszczeƒ olejowych

i olejopochodnych. U˝ycie chemicznych Êrodków do

usuwania rozlewów olejowych mo˝e byç dopuszczone

w indywidualnych przypadkach, pod warunkiem ˝e

Êrodki te nale˝à do grupy dyspergentów niepowodujàcych szkodliwego oddzia∏ywania na Êrodowisko. O zamiarze zastosowania Êrodków chemicznych powiadamia si´ w∏aÊciwy organ administracji morskiej.

§ 493. 1. Stosowane p∏uczki i p∏yny wiertnicze powinny spe∏niaç wymagania dotyczàce ochrony Êrodowiska morskiego.

2. U˝ycie p∏uczki na bazie oleju mo˝e byç dopuszczone w szczególnych warunkach geologicznych lub ze

wzgl´dów bezpieczeƒstwa.

3. Frakcje drobnoziarniste zwiercin oddzielone od

p∏uczki na wirówkach oraz wszelkie inne substancje

i materia∏y szkodliwe dla Êrodowiska morskiego, u˝ywane w otworowym górnictwie morskim, przekazuje

si´ na làd do zagospodarowania.

§ 494. Kierownik morskiej jednostki niezw∏ocznie

powiadamia w∏aÊciwy organ administracji morskiej

o ka˝dym zatopieniu, zrzucie do wód morskich zanieczyszczeƒ i innych substancji szkodliwych lub o zauwa˝onych na powierzchni wody dryfujàcych zanieczyszczeniach.

Poz. 961

2) zapobieganie przymarzaniu medium w ciàgach

technologicznych,

3) nale˝yte ogrzewanie obiektów, pomieszczeƒ i urzàdzeƒ zak∏adu górniczego,

4) usuwanie nagromadzeƒ Êniegu i lodu oraz nawisów lodowych i Ênie˝nych na obiektach, urzàdzeniach i drogach, likwidacj´ go∏oledzi na drogach

i przejÊciach, usuwanie wód pochodzàcych z topniejàcego Êniegu lub gwa∏townej odwil˝y,

5) dostosowanie maszyn, urzàdzeƒ i rozwiàzaƒ technologicznych do pracy w warunkach zimowych.

Rozdzia∏ 13

Rozdzia∏ 14

Zabezpieczenie ruchu zak∏adu górniczego w okresie

zimowym

§ 495. 1. Zak∏ad górniczy przygotowuje si´ do ruchu w okresie zimowym na podstawie harmonogramu

zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego.

2. Harmonogram, o którym mowa w ust. 1, opracowuje si´ do 15 paêdziernika ka˝dego roku.

§ 496. W zak∏adzie górniczym w okresie zimowym

stosuje si´ odpowiednie zabezpieczenia, zapewniajàce

w szczególnoÊci

Przepisy przejÊciowe i koƒcowe

§ 497. Przepisu § 163 nie stosuje si´ do nap´dów

pasowych stosowanych w przestrzeniach zagro˝onych

wybuchem przed wejÊciem w ˝ycie niniejszego rozporzàdzenia do czasu ich zu˝ycia, pod warunkiem zastosowania niezawodnie dzia∏ajàcych uziemieƒ i urzàdzeƒ

zapobiegajàcych gromadzeniu si´ ∏adunków elektrostatycznych na tych pasach.

§ 498. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

og∏oszenia.

1) ochron´ zdrowia pracowników nara˝onych na dzia∏anie niskich temperatur,

Minister Gospodarki: J. Piechota

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra

Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r.

(poz. 961)

DOKUMENT BEZPIECZE¡STWA

1. Dokument bezpieczeƒstwa stanowi zbiór wewn´trznych regulacji oraz dokumentów umo˝liwiajàcych ocen´ i dokumentowanie ryzyka zawodowego

oraz stosowania niezb´dnych Êrodków profilaktycznych zmniejszajàcych to ryzyko w zak∏adzie górniczym.

2. Dokument bezpieczeƒstwa powinien zawieraç

w szczególnoÊci

1) struktur´ organizacyjnà zak∏adu górniczego,

2) opis zagro˝eƒ w zak∏adzie górniczym,

3) odpowiedzialnoÊç za stan bezpieczeƒstwa i higieny

pracy,

4) sposób aktualizacji dokumentu bezpieczeƒstwa,

5) sposoby oceny i dokumentowania ryzyka,

6) opis post´powania zwiàzanego z bezpiecznym prowadzeniem ruchu zak∏adu górniczego, w zakresie

a) bie˝àcego przeprowadzania analiz i badaƒ niezb´dnych dla bezpiecznego prowadzenia ruchu

zak∏adu górniczego,

b) projektowania, wykonywania, wyposa˝enia

i przekazywania do u˝ytkowania nowych miejsc

i stanowisk pracy,

c) zmiany, rozbudowy i przebudowy miejsc i stanowisk pracy, powodujàcych zmian´ warunków

pracy,

d) ochrony przed zagro˝eniami wyst´pujàcymi

w zak∏adzie górniczym,

e) przeglàdów maszyn i urzàdzeƒ dla utrzymywania ich w stanie sprawnoÊci,

f) zatrudniania i koordynacji prac wykonywanych

przez inne podmioty gospodarcze,

g) obiegu dokumentów pokontrolnych organów

nadzoru zewn´trznego,

7) opis post´powania zwiàzanego z bezpieczeƒstwem

zatrudnionych w ruchu zak∏adu górniczego, w zakresie

a) identyfikacji i monitorowania zagro˝eƒ,

b) oceny i dokumentowania ryzyka dla miejsc i stanowisk pracy, wykonywanych w oparciu o ogólne wytyczne dla oceny ryzyka zawodowego,

c) opracowania instrukcji bezpieczeƒstwa i higieny

pracy,

d) konsultowania i udzia∏u pracowników w sprawach dotyczàcych bezpieczeƒstwa i higieny pracy, w tym przy opracowywaniu instrukcji,

e) informowania pracowników o ryzyku i sposobach zapobiegania zagro˝eniom,

f) zatrudniania pracowników posiadajàcych wymagane kwalifikacje lub potrzebne umiej´tnoÊci,

g) identyfikacji i wykonywania prac szczególnie

niebezpiecznych,

h) przeprowadzania badaƒ profilaktycznych pracowników,

Poz. 961 i 962

i) szkoleƒ w dziedzinie bezpieczeƒstwa i higieny

pracy,

j) badaƒ przyczyn i okolicznoÊci wypadków przy

pracy,

8) opis post´powania w sytuacjach awaryjnych dotyczàcych

a) sposobów ewakuacji i zapewnienia Êrodków ratunkowych,

b) organizacji ratownictwa i pierwszej pomocy medycznej,

c) zapewnienia ∏àcznoÊci, systemów ostrzegawczych i alarmowych.

3. Do sporzàdzania dokumentu bezpieczeƒstwa

mogà byç wykorzystane posiadane przez przedsi´biorc´ dokumenty i opracowania.

962

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

z dnia 28 czerwca 2002 r.

w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo˝arowego w odkrywkowych zak∏adach górniczych wydobywajàcych kopaliny pospolite.

Na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego

1994 r. — Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27,

poz. 96, z 1996 r. Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 88,

poz. 554, Nr 111, poz. 726 i Nr 133, poz. 885, z 1998 r.

Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 109, poz. 1157 i Nr 120,

poz. 1268 oraz z 2001 r. Nr 110, poz. 1190, Nr 115,

poz. 1229 i Nr 154, poz. 1800) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla szczegó∏owe zasady

1) bezpieczeƒstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu

oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo˝arowego zwiàzanego z ruchem w zak∏adach górniczych wydobywajàcych kopaliny pospolite,

2) oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego

oraz stosowania niezb´dnych Êrodków profilaktycznych zmniejszajàcych to ryzyko w formie dokumentu bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia pracowników zatrudnionych w ruchu tych zak∏adów.

§ 2. 1. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ do

1) przedsi´biorców,

2) pracowników zatrudnionych w ruchu odkrywkowych zak∏adów górniczych wydobywajàcych kopaliny pospolite, zwanych dalej „zak∏adami górniczymi”.

2. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ odpowiednio do

1) podmiotów wykonujàcych, w zakresie swej dzia∏alnoÊci zawodowej, powierzone im czynnoÊci w ruchu zak∏adu górniczego, zwanych dalej „podmiotami”,

2) osób niewymienionych w ust. 1 pkt 2, je˝eli wykonujà prace lub przebywajà w zak∏adzie górniczym.

3. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ tak˝e odpowiednio do

1) likwidacji zak∏adu górniczego,

2) robót geologicznych wykonywanych metodà odkrywkowà.

§ 3. Przedsi´biorca sporzàdza, uzupe∏nia i aktualizuje niezb´dnà dokumentacj´ prowadzenia ruchu zak∏adu górniczego oraz zapewnia bie˝àce przeprowadzanie analiz i badaƒ niezb´dnych dla bezpiecznego

prowadzenia ruchu zak∏adu górniczego, w tym dla oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego.

§ 4. 1. Przedsi´biorca opracowuje, przed rozpocz´ciem prac, dla ka˝dego zak∏adu górniczego dokument

bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia pracowników, zwany dalej „dokumentem bezpieczeƒstwa”, stanowiàcy

za∏àcznik do rozporzàdzenia.

2. Dokument bezpieczeƒstwa powinien byç

1) dost´pny w zak∏adzie górniczym,

Za∏àcznik nr 3

TABELA STANOWISK, ZASZEREGOWA¡ I WYMAGA¡ KWALIFIKACYJNYCH PRACOWNIKÓW

961

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

z dnia 28 czerwca 2002 r.

w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo˝arowego w zak∏adach górniczych wydobywajàcych kopaliny otworami wiertniczymi.

Na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego

1994 r. — Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27,

poz. 96, z 1996 r. Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 88,

poz. 554, Nr 111, poz. 726 i Nr 133, poz. 885, z 1998 r.

Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 109, poz. 1157 i Nr 120,

poz. 1268 oraz z 2001 r. Nr 110, poz. 1190, Nr 115,

poz. 1229 i Nr 154, poz. 1800) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne