Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 kwietnia 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Trybunale Stanu.

1.

Za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie

swojego urzędowania, odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą

1)

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,

2)

Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów,

3)

Prezes Narodowego Banku Polskiego,

4)

Prezes Najwyższej Izby Kontroli,

5)

członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,

6)

osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie ministerstwem,

7)

Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych.

2.

W zakresie określonym w art. 107 Konstytucji odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu

ponoszą również posłowie i senatorowie.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1.

Prezydent może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu za naruszenie

Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa.

2.

W okresie sprawowania urzędu Prezydenta nie biegnie przedawnienie odpowiedzialności

karnej za te przestępstwa, za które osoba sprawująca ten urząd nie została postawiona

w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu.

3.

Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu,

którzy tymczasowo wykonują obowiązki Prezydenta.

4.

Członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu za naruszenie

Konstytucji lub ustaw, a także za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem.

5.

Osoby, o których mowa w ust. 4, mogą być pociągnięte do odpowiedzialności karnej przed

Trybunałem Stanu za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem, jeżeli

w uchwale Sejmu o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej tych osób łączne

pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej i karnej uznano za celowe. W takim

przypadku Trybunał Stanu przejmuje do łącznego rozpoznania sprawę, która toczy się

już przed sądem.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Odpowiedzialność konstytucyjna obejmuje czyny, którymi osoby wymienione w art. 1 ust.

1, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, chociażby

nieumyślnie, naruszyły Konstytucję lub ustawę.

Prawo postawienia Prezydenta w stan oskarżenia przysługuje wyłącznie Zgromadzeniu

Narodowemu.

Prawo do pociągnięcia osób wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 2-7 do odpowiedzialności

konstytucyjnej przysługuje wyłącznie Sejmowi.

Prawo do pociągnięcia posła do odpowiedzialności konstytucyjnej przysługuje wyłącznie

Sejmowi.

1.

Wstępny wniosek o postawienie Prezydenta w stan oskarżenia może być złożony Marszałkowi

Sejmu przez co najmniej 140 członków Zgromadzenia Narodowego.

2.

Wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej osób, o których

mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2-7, może być złożony Marszałkowi Sejmu przez

1)

Prezydenta,

2)

posłów, w liczbie co najmniej 115.

3.

Wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej osób, o których

mowa w art. 1 ust. 1 pkt 3-7, może być złożony Marszałkowi Sejmu również przez komisję

śledczą powołaną na podstawie art. 111 Konstytucji.

4.

Wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej posła może być

złożony do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej przez Marszałka Sejmu.

5.

Wstępny wniosek o postawienie w stan oskarżenia lub o pociągnięcie do odpowiedzialności

konstytucyjnej musi spełniać warunki wymagane przez przepisy Kodeksu postępowania karnego w stosunku do aktu oskarżenia i zawierać podpisy wszystkich wnioskodawców, a także

wskazywać osobę upoważnioną do występowania w imieniu wnioskodawców w dalszym postępowaniu

przed organami Sejmu.

6.

Jeżeli wstępny wniosek, o którym mowa w ust. 1-4, nie odpowiada warunkom określonym

w ustawie, Marszałek Sejmu, w uzgodnieniu z Prezydium Sejmu, po zasięgnięciu opinii

Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej, wzywa reprezentanta wnioskodawców, o którym

mowa w ust. 5, do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni, wskazując niezbędny zakres

uzupełnienia.

7.

W przypadku nieuzupełnienia wstępnego wniosku w terminie i w zakresie, o którym mowa

w ust. 6, Marszałek Sejmu postanawia o pozostawieniu wniosku bez biegu.

Marszałek Sejmu kieruje wniosek do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej, która

wszczyna postępowanie.

Przewodniczący Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej przesyła niezwłocznie osobie

objętej wnioskiem odpis wstępnego wniosku, informując ją o prawie do złożenia pisemnych

wyjaśnień i wniosków dowodowych w wyznaczonym terminie.

1

Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej może przesłuchiwać świadków i biegłych, żądać

od instytucji państwowych i społecznych okazywania wszelkich akt i dokumentów. Osoba,

której dotyczy wniosek, jest uprawniona do składania wyjaśnień i zgłaszania wniosków

oraz do korzystania z pomocy obrońcy. W postępowaniu przed Komisją Odpowiedzialności

Konstytucyjnej stosuje się art. 18 ust. 5 ustawy.

2.

Komisja może zlecić prokuratorowi generalnemu lub Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenie

postępowania wyjaśniającego co do określonych okoliczności sprawy.

3.

Komisja uchwala sprawozdanie o wystąpieniu do Zgromadzenia Narodowego z wnioskiem

o postawienie Prezydenta w stan oskarżenia lub umorzenie postępowania w sprawie.

4

W stosunku do osób wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 2-7 i ust. 2 Komisja uchwala sprawozdanie

o wystąpieniu do Sejmu z wnioskiem o pociągnięcie tych osób do odpowiedzialności konstytucyjnej

lub o umorzenie postępowania w sprawie.

5.

Wniosek o postawienie w stan oskarżenia lub o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej

powinien spełniać warunki wymagane przez przepisy Kodeksu postępowania karnego w stosunku do aktu oskarżenia, a wniosek o umorzenie postępowania - zawierać uzasadnienie

faktyczne i prawne tego wniosku.

6

Wnioski mniejszości mogą zawierać jedynie wnioski o umorzenie postępowania, postawienie

w stan oskarżenia lub o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej.

7

Wnioski mniejszości do sprawozdań, o których mowa w ust. 3 i 4, zawierające wnioski

o postawienie w stan oskarżenia lub o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej

powinny spełniać warunki wymagane przez przepisy Kodeksu postępowania karnego w stosunku do aktu oskarżenia.

8

Jeżeli wnioski, o których mowa w ust. 5 i 6, nie odpowiadają warunkom określonym w

ustawie, odpowiednio przewodniczący Zgromadzeniu Narodowemu albo Marszałek Sejmu,

w uzgodnieniu z Prezydium Sejmu, wzywa wnioskodawców do ich uzupełnienia w terminie

14 dni, wskazując niezbędny zakres uzupełnienia wniosku.

9

W przypadku nieuzupełnienia wniosku w terminie i w zakresie, o których mowa w ust.

8, wniosek taki uznaje się za nieprzedstawiony przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej.

1

Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej przedstawia Zgromadzeniu Narodowemu sprawozdanie

z przeprowadzonego postępowania wraz z wnioskiem, o którym mowa w art. 9 ust. 3.

1a

Z dniem podjęcia uchwały o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem

Stanu sprawowanie urzędu przez Prezydenta ulega zawieszeniu.

2

Podejmując uchwałę o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia, Zgromadzenie Narodowe

wybiera spośród członków Zgromadzenia dwóch oskarżycieli, z których każdy powinien

odpowiadać warunkom wymaganym do powołania na stanowisko sędziego.

3.

Po podjęciu przez Zgromadzenie Narodowe uchwały o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia

Marszałek Sejmu przesyła, z zastrzeżeniem art. 13 ust. 2b, przewodniczącemu Trybunału

Stanu, uchwałę Zgromadzenia Narodowego wraz z uchwałą Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej

albo wnioskiem mniejszości, które w dalszym postępowaniu przed Trybunałem Stanu stanowią

akt oskarżenia.

1.

Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej przedstawia Sejmowi sprawozdanie z prac nad

każdą przekazaną jej sprawą wraz z wnioskiem o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej

lub o umorzenie postępowania w sprawie. Uchwała Sejmu o pociągnięciu do odpowiedzialności

konstytucyjnej powoduje zawieszenie w czynnościach osoby, której dotyczy. Jeżeli uchwała

obejmuje także pociągnięcie do odpowiedzialności karnej osoby, która jest posłem lub

senatorem, stanowi ona równocześnie wniosek o uchylenie immunitetu poselskiego lub

senatorskiego.

1a

Przepisu ust. 1 zdanie drugie nie stosuje się do mandatu poselskiego.

2

Po podjęciu uchwały o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej Sejm wybiera

spośród posłów, w terminie 3 miesięcy, dwóch oskarżycieli, z których co najmniej jeden

posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego. W razie utraty uprawnień

przez oskarżycieli ich obowiązki do czasu wyboru nowych oskarżycieli wykonuje Marszałek

Sejmu.

3

Po wyborze oskarżycieli, o których mowa w ust. 2, Marszałek Sejmu przesyła, z zastrzeżeniem

art. 13 ust. 3b, przewodniczącemu Trybunału Stanu, uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności

konstytucyjnej wraz z uchwałą Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej albo wnioskiem

mniejszości, które w dalszym postępowaniu przed Trybunałem Stanu stanowią akt oskarżenia.

W wypadku konieczności uchylenia immunitetu poselskiego lub senatorskiego następuje

to po wyrażeniu przez Sejm lub Senat zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej.

4.

Po przekazaniu uchwały o postawieniu w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu nie

można wszcząć postępowania karnego o ten sam czyn, a postępowanie wcześniej wszczęte

ulega zawieszeniu.

1.

Sprawozdania i wnioski, o których mowa w art. 10 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i 3, doręcza

się odpowiednio wszystkim członkom Zgromadzenia Narodowego bądź posłom wraz z informacją

o udostępnieniu do wglądu akt sprawy; akta te powinny być udostępnione przez okres

nie krótszy niż 21 dni przed posiedzeniem, na którym sprawa ma być rozpatrywana.

2.

Sprawozdanie Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej może być przez organ, któremu

zostało przedłożone, zwrócone Komisji w celu uzupełnienia postępowania; zwracając

sprawozdanie organ określa kierunek i zakres dalszego postępowania Komisji.

1

Postawienie Prezydenta w stan oskarżenia może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego,

podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia

Narodowego.

1a

Uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej osób, o których mowa w

art. 1 ust. 1 pkt 3-7 oraz ust. 2, Sejm podejmuje bezwzględną większością głosów w

obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

1b

Uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu osób, o których

mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2, Sejm podejmuje większością 3/5 ustawowej liczby posłów.

2.

Jeżeli Zgromadzenie Narodowe nie podejmie uchwały o postawieniu Prezydenta w stan

oskarżenia w trybie określonym w ust. 1, wówczas przewodniczący Zgromadzenia Narodowego

stwierdza umorzenie postępowania w sprawie.

2a

Niezależnie od treści wniosku, o którym mowa w art. 9 ust. 3, Zgromadzenie Narodowe

głosuje nad postawieniem Prezydenta w stan oskarżenia.

2b

Jeżeli Zgromadzenie Narodowe podjęło uchwałę o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia,

a Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej wnosiła o umorzenie postępowania wobec

niego, nie przedstawiając w swoim sprawozdaniu wniosku mniejszości o postawienie w

stan oskarżenia, to aktem oskarżenia jest uchwała o postawieniu w stan oskarżenia

wraz z wnioskiem wstępnym o postawienie w stan oskarżenia. Akt oskarżenia przewodniczący

Zgromadzeniu Narodowemu przesyła przewodniczącemu Trybunału Stanu.

3

Jeżeli Sejm nie podejmie uchwały o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej

osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2-7 i ust. 2, w trybie określonym w ust.

1a i 1b, wówczas Marszałek Sejmu stwierdza umorzenie postępowania w sprawie.

3a

Niezależnie od treści wniosku, o którym mowa w art. 9 ust. 4, Sejm głosuje nad pociągnięciem

do odpowiedzialności konstytucyjnej osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2-7 i

ust. 2.

3b

Jeżeli Sejm podjął uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej osób,

o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2-7 i ust. 2, a Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej

wnosiła o umorzenie postępowania wobec nich, nie przedstawiając w swoim sprawozdaniu

wniosku mniejszości o pociągnięcie do odpowiedzialności, to aktem oskarżenia jest

uchwała o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej wraz z wnioskiem wstępnym

o pociągnięcie do odpowiedzialności. Akt oskarżenia Marszałek Sejmu przesyła przewodniczącemu

Trybunału Stanu.

1.

Jeżeli po nadaniu biegu przez Marszałka Sejmu wnioskowi wstępnemu, a przed podjęciem

przez Sejm uchwały o postawieniu w stan oskarżenia lub o pociągnięciu do odpowiedzialności

konstytucyjnej albo przed stwierdzeniem umorzenia postępowania w sprawie upłynie kadencja

Sejmu, postępowanie w danej sprawie toczy się nadal w Sejmie następnej kadencji.

2.

W przypadku, o którym mowa w ust. 1, Marszałek Sejmu kieruje sprawę do Komisji Odpowiedzialności

Konstytucyjnej.

3.

Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej nie jest związana uchwałami podjętymi przez

komisję sejmową, która uprzednio rozpatrywała daną sprawę w poczet materiału dowodowego

zalicza się dowody zebrane w dotychczasowym postępowaniu.

4.

Sejm nowej kadencji wybiera posłów oskarżycieli.

W przypadku zakończenia kadencji Sejmu postępowanie w sprawie odpowiedzialności posła,

który nie uzyskał ponownie mandatu, określonej w art. 107 ust. 2 Konstytucji, ulega

umorzeniu, które stwierdza Marszałek Sejmu nowej kadencji.

Trybunał Stanu zostaje wybrany na pierwszym posiedzeniu Sejmu na okres jego kadencji,

z tym że zachowuje on swoje kompetencje do czasu wyboru nowego składu Trybunału Stanu.

1.

W skład Trybunału Stanu mogą być wybrani obywatele polscy korzystający z pełni praw

publicznych, niekarani sądownie, niezatrudnieni w organach administracji rządowej.

2.

Osoby wybrane w skład Trybunału Stanu składają przed Marszałkiem Sejmu przyrzeczenie

sędziowskie.

Sędziowie Trybunału Stanu sprawują swoje funkcje nieodpłatnie, z tym że zachowują

prawo do diet i zwrotu poniesionych kosztów podróży.

1.

Utrata stanowiska sędziego Trybunału Stanu następuje wskutek zrzeczenia się funkcji,

trwałej utraty zdolności do wykonywania czynności albo skazania prawomocnym wyrokiem

sądu.

2

W razie wygaśnięcia mandatu członka Trybunału Stanu Sejm dokonuje wyboru uzupełniającego.

1.

Trybunał Stanu jest sądem pierwszej instancji oraz sądem drugiej instancji.

2.

W postępowaniu przed Trybunałem Stanu oraz Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej

stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

3.

W postępowaniu przed Trybunałem Stanu powództwo cywilne jest niedopuszczalne.

4.

W warunkach określonych w art. 2 Trybunał Stanu może zlecić Prokuratorowi Generalnemu

przeprowadzenie w określonym zakresie postępowania co do czynu wypełniającego znamiona

przestępstwa.

5.

W postępowaniu przed Trybunałem Stanu oskarżeni, świadkowie i biegli zwolnieni są

od obowiązku zachowania tajemnicy służbowej i państwowej.

1.

W pierwszej instancji Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 4 członków.

2.

W drugiej instancji Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 6 członków,

z wyłączeniem sędziów, którzy uczestniczyli w rozpatrzeniu sprawy w pierwszej instancji.

3.

W sprawach pytań prawnych orzeka cały skład Trybunału Stanu, z wyłączeniem sędziów,

którzy w danej sprawie uczestniczyli w orzekaniu w pierwszej instancji.

4.

Poza rozprawą Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 2 członków.

1.

Trybunał Stanu rozpatruje sprawę w granicach określonych w akcie oskarżenia.

2.

Oskarżyciel nie może zarzucić oskarżonemu innych czynów niż objęte aktem oskarżenia.

3.

Trybunał Stanu nie może przekazać sprawy Zgromadzeniu Narodowemu, Sejmowi albo Senatowi

w celu uzupełnienia lub rozszerzenia przeprowadzonego postępowania.

W postępowaniu przed Trybunałem Stanu udział obrońcy jest konieczny.

Wykluczenie jawności rozprawy przed Trybunałem Stanu może uzasadnić wyłącznie wzgląd

na bezpieczeństwo państwa lub tajemnicę państwową.

1.

Termin do wniesienia apelacji wynosi 30 dni i biegnie dla każdego uprawnionego od

daty doręczenia mu odpisu wyroku z uzasadnieniem.

2.

Termin do wniesienia zażalenia wynosi 14 dni.

3.

Od wyroku Trybunału Stanu wydanego w drugiej instancji kasacja nie przysługuje.

Umorzenie albo warunkowe umorzenie postępowania przed Trybunałem Stanu może nastąpić

jedynie na rozprawie.

Obsługę kancelaryjną Trybunału Stanu zapewnia Sąd Najwyższy.

(skreślony).

(skreślony).

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1.

Ściganie przed Trybunałem Stanu jest dopuszczalne w okresie 10 lat od popełnienia

czynu, chyba że czyn stanowi przestępstwo, dla którego przewidziany jest dłuższy okres

przedawnienia. Okoliczność, że sprawca nie sprawuje już urzędu lub nie piastuje funkcji,

nie stoi na przeszkodzie do wszczęcia i prowadzenia postępowania.

2.

Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu, o której mowa w art. 2, ponoszą

także osoby wchodzące w skład byłej Rady Państwa, z zastrzeżeniem ust. 1.

3.

Złożenie wstępnego wniosku, o którym mowa w art. 6 ust. 2, przerywa bieg przedawnienia.

(skreślony).

1

Za czyny określone w art. 3, o ile nie wypełniają znamion przestępstwa, Trybunał Stanu

wymierza łącznie lub osobno następujące kary

1)

utratę czynnego i biernego prawa wyborczego na urząd Prezydenta, do Sejmu, do Senatu

oraz do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego,

2)

zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną

odpowiedzialnością w organach państwowych i w organizacjach społecznych,

3)

utratę wszystkich lub niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę

zdolności do ich uzyskania.

1a

Za naruszenie zakazów, o których mowa w art. 107 ust. 1 Konstytucji, Trybunał Stanu

orzeka pozbawienie mandatu poselskiego.

2

Kary dotyczące utraty praw i zakazów, o których mowa w ust. 1, mogą być orzekane na

czas od 2 do 10 lat.

3

W razie uznania przez Trybunał Stanu chociażby nieumyślnego popełnienia czynów określonych

w art. 2 ust. 1 i art. 3 Trybunał orzeka odpowiednio w odniesieniu do Prezydenta -

złożenie z urzędu, a w odniesieniu do pozostałych osób, z zastrzeżeniem ust. 1a -

utratę zajmowanego stanowiska, z którego pełnieniem związana jest odpowiedzialność

konstytucyjna.

4

Trybunał Stanu z uwagi na znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu lub szczególne

okoliczności sprawy może poprzestać na uznaniu winy oskarżonego.

Za czyny wypełniające znamiona przestępstwa Trybunał Stanu wymierza kary przewidziane

w ustawach karnych.

Jeżeli po rozpoczęciu rozprawy, a przed wydaniem wyroku, zostanie wybrany nowy skład

Trybunału Stanu, rozprawę w danej instancji prowadzi od początku Trybunał Stanu w

nowym składzie.

W zakresie odpowiedzialności konstytucyjnej senatorów stosuje się odpowiednio przepisy

ustawy odnoszące się do odpowiedzialności konstytucyjnej posłów. W tym zakresie kompetencje

Sejmu i jego organów przysługują odpowiednio Senatowi i jego organom.

Sejm uchwala regulamin czynności Trybunału Stanu.

Trybunał Stanu właściwy jest również w sprawach czynów popełnionych przed dniem wejścia

w życie niniejszej ustawy, o ile w czasie popełnienia były one zabronione pod groźbą

kary. Jeżeli czyn uprzednio popełniony polegał na chociażby nieumyślnym naruszeniu

Konstytucji lub ustawy, Trybunał Stanu ogranicza się do stwierdzenia dokonanych naruszeń

prawa.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1996 r., z wyjątkiem

1)

rozdziału 2 i art. 51, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia,

2)

art. 34 ust. 3 i 4 oraz art. 42 ust. 3, które wchodzą w życie po upływie 4 miesięcy

od dnia ogłoszenia.

Ustawa wchodzi w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisu

art. 52, który wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1993 r.