Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.

§ 1. OkreÊla si´ podstaw´ programowà

1) wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddzia∏ów przedszkolnych w szko∏ach podstawowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia,

2) kszta∏cenia ogólnego dla

a) szkó∏ podstawowych i gimnazjów, stanowiàcà

za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia,

b) uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym i znacznym w szko∏ach podstawowych, gimnazjach i oddzia∏ach przysposabiajàcych do pracy w zasadniczych szko∏ach zawodowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia,

c) liceów ogólnokszta∏càcych, liceów profilowanych i techników, o których mowa w art. 9 ust. 1

pkt 3 lit. b), c) i d) ustawy z dnia 7 wrzeÊnia 1991 r.

o systemie oÊwiaty, stanowiàcà za∏àcznik nr 4 do

rozporzàdzenia,

d) zasadniczych szkó∏ zawodowych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy, o której mowa w lit. c), stanowiàcà za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia,

e) szkó∏ ponadpodstawowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia.

§ 2. Przepisy rozporzàdzenia nie dotyczà kszta∏cenia dzieci i m∏odzie˝y z upoÊledzeniem umys∏owym

w stopniu g∏´bokim.

§ 3. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001r. w sprawie podstawy

programowej wychowania przedszkolnego, kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ oraz

kszta∏cenia w profilach w liceach profilowanych (Dz. U.

Nr 61, poz. 625).

§ 4. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

1 wrzeÊnia 2002 r.

Minister Edukacji Narodowej i Sportu: K. ¸ybacka

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodowej

i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. (poz. 458)

Za∏àcznik nr 1

PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI I ODDZIA¸ÓW

PRZEDSZKOLNYCH W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH

Wychowanie przedszkolne obejmuje wspomaganie rozwoju i wczesnà edukacj´ dzieci od trzeciego roku ˝ycia do rozpocz´cia nauki w klasie pierwszej szko∏y podstawowej.

Wychowanie przedszkolne organizowane jest

w przedszkolach i w oddzia∏ach przedszkolnych w szko∏ach podstawowych.

Przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach

podstawowych) zapewniajà opiek´, wychowanie

i uczenie si´ w atmosferze akceptacji i bezpieczeƒstwa.

Tworzà warunki umo˝liwiajàce dziecku osiàgni´cie

„gotowoÊci szkolnej”.

Wobec rodziców przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach podstawowych) pe∏nià funkcj´ doradczà

i wspierajàcà dzia∏ania wychowawcze

1) pomagajà w rozpoznawaniu mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka i podj´ciu wczesnej interwencji specjalistycznej,

2) informujà na bie˝àco o post´pach dziecka,

3) uzgadniajà wspólnie z rodzicami kierunki i zakres

zadaƒ realizowanych w przedszkolach i oddzia∏ach

przedszkolnych.

Celem wychowania przedszkolnego jest wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie

z jego wrodzonym potencja∏em i mo˝liwoÊciami rozwojowymi w relacjach ze Êrodowiskiem spo∏eczno-kulturowym i przyrodniczym.

Wynikajàce z powy˝szego celu zadania, dostosowane do potrzeb i mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka,

nauczyciel realizuje w ramach okreÊlonych obszarów

edukacyjnych.

I. Poznawanie i rozumienie siebie i Êwiata

1. Budzenie zaciekawienia otaczajàcym Êwiatem poprzez prowokowanie pytaƒ i dostarczanie radoÊci

odkrywania.

2. Organizowanie dzia∏aƒ umo˝liwiajàcych poznawanie wielowymiarowoÊci cz∏owieka (postrzegam,

myÊl´, czuj´, dzia∏am).

3. Tworzenie sytuacji pozwalajàcych na poznanie

mo˝liwoÊci w∏asnych dziecka i innych ludzi, np.

wynikajàcych ze zró˝nicowania p∏ci, wieku, stanu

zdrowia i doÊwiadczenia.

4. Tworzenie sytuacji doskonalàcych pami´ç, zdolnoÊç kojarzenia, umiej´tnoÊç skupienia uwagi na

rzeczach i osobach.

5. Dostrzeganie i opisywanie ró˝nic, podobieƒstw i relacji mi´dzy przedmiotami i zjawiskami. Stwarzanie

okazji do porzàdkowania, klasyfikowania i liczenia.

6. Odczytywanie sensu i przeznaczenia rzeczy.

7. Wzbudzanie zainteresowaƒ obrazem ( ilustracjà)

i tekstem.

8. Poznawanie, stosowanie, tworzenie symboli i znaków.

9. Tworzenie warunków do doÊwiadczeƒ j´zykowych

w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej funkcji j´zyka (ze szczególnym uwzgl´dnieniem nabywania i rozwijania umiej´tnoÊci czytania i pisania).

10. Przekazywanie wiedzy o zdrowym stylu ˝ycia, ocenianie zachowaƒ s∏u˝àcych i zagra˝ajàcych zdrowiu.

11. Wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania

rzeczywistoÊci

1) przyrodniczej poprzez obserwowanie, eksperymentowanie, odkrywanie,

2) spo∏eczno-kulturowej poprzez poznawanie zasad organizacji ˝ycia spo∏ecznego, tradycji rodzinnej, regionalnej, narodowej oraz poznanie

dzie∏ kultury,

3) technicznej poprzez obserwowanie, manipulowanie oraz przekszta∏canie przedmiotów lub

zmian´ ich u∏o˝enia w przestrzeni i czasie.

II. Nabywanie umiej´tnoÊci poprzez dzia∏anie

1. Wspieranie samodzielnych dzia∏aƒ dziecka.

2. Umo˝liwianie dziecku dokonywania wyborów

i prze˝ywania pozytywnych efektów w∏asnych

dzia∏aƒ.

3. Pomaganie dziecku w dostrzeganiu problemów,

planowaniu i realizowaniu zadaƒ.

4. Umo˝liwianie poznawania i stosowania ró˝nych

sposobów rozwiàzywania zadaƒ.

5. Kszta∏towanie nawyków higienicznych i zachowaƒ

prozdrowotnych oraz proekologicznych.

6. Uczenie zasad post´powania warunkujàcych bezpieczeƒstwo dziecka.

7. Tworzenie warunków sprzyjajàcych spontanicznej

i zorganizowanej aktywnoÊci ruchowej dziecka.

Umo˝liwianie udzia∏u w grach, zabawach ruchowych i gimnastyce.

8. Umo˝liwianie dziecku ekspresji spostrze˝eƒ, prze˝yç, uczuç w ró˝nych formach dzia∏alnoÊci, z zastosowaniem werbalnych i niewerbalnych Êrodków

wyrazu.

9. Wspieranie dzia∏aƒ twórczych w ró˝nych dziedzinach aktywnoÊci.

III. Odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieÊniczej, wspólnocie

1. Uczenie nawiàzywania bliskiego, serdecznego kontaktu z innymi osobami.

2. Pomoc w budowaniu pozytywnego obrazu w∏asnego „Ja” i zaspokajaniu poczucia bezpieczeƒstwa.

Poz. 458

9. Tworzenie okazji do pe∏nienia przez dziecko ró˝nych

ról w uk∏adach interpersonalnych, ze zwróceniem

uwagi na rol´ dziecka w rodzinie.

10. Tworzenie okazji do wspólnego podejmowania i realizowania ró˝nych zadaƒ, rozwiàzywania problemów.

11. Dostarczanie przyk∏adów i doÊwiadczanie rozwiàzywania sytuacji konfliktowych na zasadzie kompromisu i akceptacji potrzeb innych osób.

IV. Budowanie systemu wartoÊci

1. Wprowadzanie dziecka w Êwiat wartoÊci uniwersalnych, takich jak dobro, prawda, mi∏oÊç, pi´kno, poprzez

1) przekaz osobowy nauczyciela,

3. Identyfikowanie i nazywanie ró˝nych stanów emocjonalnych.

2) tworzenie otoczenia sprzyjajàcego rozumieniu

i prze˝ywaniu tych wartoÊci.

4. Uczenie sposobów radzenia sobie z w∏asnymi emocjami, w∏aÊciwego reagowania na przejawy emocji

innych oraz kontrolowania zachowaƒ.

2. Pomaganie dziecku w poznawaniu ró˝nych postaw

bohaterów literackich i filmowych oraz w podejmowaniu próby ich oceny i uzasadnienia stanowiska.

5. Wdra˝anie do zachowaƒ akceptowanych spo∏ecznie, wprowadzanie w kultur´ bycia.

3. Wykorzystywanie codziennych sytuacji do podejmowania prób samooceny i oceny zachowaƒ innych.

6. Umo˝liwianie dziecku odkrywania znaczenia komunikowania si´ w sposób niewerbalny.

4. Stwarzanie okazji do dokonywania przez dziecko

wyborów i zdawania sobie sprawy z ich konsekwencji.

7. Umo˝liwianie doÊwiadczeƒ w mówieniu, s∏uchaniu

i byciu s∏uchanym.

8. Tworzenie okazji do wymiany informacji, uczenie

dyskutowania i dochodzenia do kompromisu.

5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci poprzez samodzielne, dok∏adne i rzetelne wywiàzywanie si´

z podejmowanych zadaƒ, szacunku do pracy swojej i innych.

Za∏àcznik nr 2

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW

Nadrz´dnym celem dzia∏aƒ edukacyjnych szko∏y

jest wszechstronny rozwój ucznia. Edukacja szkolna

polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli zadaƒ w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci

i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie uzupe∏niajàce si´ i równowa˝ne wymiary pracy ka˝dego nauczyciela.

Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie

specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci

1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania

si´, pisania i czytania ze zrozumieniem,

2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy na poziomie umo˝liwiajàcym co najmniej kontynuacj´ nauki na nast´pnym etapie

kszta∏cenia,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci,

4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju

zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych,

funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych, itp.),

5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego,

6) przekazywanie

wiadomoÊci

przedmiotowych

w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego,

8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej.

W szkole uczniowie kszta∏cà swoje umiej´tnoÊci

wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotowaç si´ do pracy w warunkach

wspó∏czesnego Êwiata. Nauczyciele tworzà uczniom

warunki do nabywania nast´pujàcych umiej´tnoÊci

1) planowania, organizowania i oceniania w∏asnej nauki, przyjmowania za nià coraz wi´kszej odpowiedzialnoÊci,

2) skutecznego porozumiewania si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacji w∏asnego punktu widzenia

i uwzgl´dniania poglàdów innych ludzi, poprawnego pos∏ugiwania si´ j´zykiem ojczystym, przygotowania do publicznych wystàpieƒ,

3) efektywnego wspó∏dzia∏ania w zespole i pracy

w grupie, budowania wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowania indywidualnych i grupowych decyzji,

skutecznego dzia∏ania na gruncie zachowania obowiàzujàcych norm,

4) rozwiàzywania problemów w sposób twórczy,

5) poszukiwania, porzàdkowania i wykorzystywania

informacji z ró˝nych êróde∏ oraz efektywnego pos∏ugiwania si´ technologià informacyjnà,

6) odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenia potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków,

7) rozwijania sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ,

8) przyswajania sobie metod i technik negocjacyjnego

rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych.

Nauczyciele w pracy wychowawczej, wspierajàc

w tym zakresie obowiàzki rodziców, zmierzajà do tego,

aby uczniowie w szczególnoÊci

1) znajdowali w szkole Êrodowisko wszechstronnego

rozwoju osobowego (w wymiarze intelektualnym,

psychicznym, spo∏ecznym, zdrowotnym, estetycznym, moralnym, duchowym),

2) rozwijali w sobie dociekliwoÊç poznawczà, ukierunkowanà na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna

w Êwiecie,

3) mieli ÊwiadomoÊç ˝yciowej u˝ytecznoÊci zarówno

poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i ca∏ej

edukacji na danym etapie,

4) stawali si´ coraz bardziej samodzielni w dà˝eniu do

dobra w jego wymiarze indywidualnym i spo∏ecznym, godzàc dà˝enie do dobra w∏asnego z dobrem

innych, odpowiedzialnoÊç za siebie z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊç w∏asnà z wolnoÊcià

innych,

5) poszukiwali, odkrywali i dà˝yli na drodze rzetelnej

pracy do osiàgni´cia celów ˝yciowych i wartoÊci

wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego miejsca

w Êwiecie,

6) uczyli si´ szacunku dla dobra wspólnego jako podstawy ˝ycia spo∏ecznego oraz przygotowywali si´

do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej

i w paƒstwie,

7) przygotowywali si´ do rozpoznawania wartoÊci

moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji

wartoÊci oraz mieli mo˝liwoÊç doskonalenia si´,

8) kszta∏towali w sobie postaw´ dialogu, umiej´tnoÊç

s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów; umie-

Poz. 458

li wspó∏dzia∏aç i wspó∏tworzyç w szkole wspólnot´

nauczycieli i uczniów.

Nauczyciele, majàc na uwadze osobowy rozwój

ucznia, wspó∏dzia∏ajà na rzecz tworzenia w ÊwiadomoÊci uczniów zintegrowanego systemu wiedzy, umiej´tnoÊci i postaw. Ma to szczególne zastosowanie

w kszta∏ceniu zintegrowanym.

Integracji wiedzy nauczanej w szkole na ró˝nych

etapach kszta∏cenia s∏u˝y wprowadzenie kszta∏cenia

zintegrowanego w klasach I—III szko∏y podstawowej

oraz Êcie˝ek edukacyjnych.

Dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y jest okreÊlona przez

1) szkolny zestaw programów nauczania, który,

uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy, obejmuje

ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego,

2) program wychowawczy szko∏y, który opisuje

w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania

o charakterze wychowawczym i jest realizowany

przez wszystkich nauczycieli,

3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego Êrodowiska, który opisuje w sposób ca∏oÊciowy wszystkie

treÊci i dzia∏ania o charakterze profilaktycznym

skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców.

Szkolny zestaw programów nauczania, program

wychowawczy szko∏y oraz program profilaktyki tworzà

spójnà ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela.

Obok zadaƒ wychowawczych i profilaktycznych nauczyciele wykonujà równie˝ dzia∏ania opiekuƒcze odpowiednio do istniejàcych potrzeb.

Konieczne jest podejmowanie przez nauczycieli

dzia∏aƒ majàcych na celu wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów.

Edukacja szkolna przebiega w nast´pujàcych etapach edukacyjnych dostosowanych do okresów rozwojowych dziecka

1) etap III — klasy I—III szko∏y podstawowej,

2) etap III — klasy IV—VI szko∏y podstawowej,

3) etap III — gimnazjum.

Ilekroç w za∏àczniku jest mowa o

1) zaj´ciach edukacyjnych — nale˝y przez to rozumieç

zaj´cia o charakterze dydaktyczno-wychowawczym, w toku których odbywa si´ nauczanie przedmiotów (bloków przedmiotowych), kszta∏cenie zintegrowane lub realizacja Êcie˝ek edukacyjnych,

2) Êcie˝ce edukacyjnej — nale˝y przez to rozumieç zestaw treÊci i umiej´tnoÊci o istotnym znaczeniu poznawczym i wychowawczym, których realizacja

mo˝e odbywaç si´ w ramach nauczania przedmiotów lub w postaci odr´bnych zaj´ç,

3) etapie edukacyjnym — nale˝y przez to rozumieç

odpowiedni okres kszta∏cenia o wyró˝nionych celach, stanowiàcy ca∏oÊç dydaktycznà,

4) kszta∏ceniu zintegrowanym — nale˝y przez to rozumieç system nauczania w klasach I—III szko∏y podstawowej.

Poz. 458

12) uwzgl´dniaç indywidualne potrzeby dziecka i troszczyç si´ o zapewnienie mu równych szans,

SZKO¸A PODSTAWOWA

13) stwarzaç warunki do rozwijania samodzielnoÊci,

obowiàzkowoÊci, podejmowania odpowiedzialnoÊci za siebie i najbli˝sze otoczenie,

I i II ETAP EDUKACYJNY

14) stwarzaç warunki do indywidualnego i grupowego

dzia∏ania na rzecz innych.

Nauczyciele w szkole podstawowej dostosowujà

sposób przekazywania odpowiedniej wiedzy, kszta∏towania umiej´tnoÊci i postaw uczniów do naturalnej

w tym wieku aktywnoÊci dzieci, umo˝liwiajà im poznawanie Êwiata w jego jednoÊci i z∏o˝onoÊci, wspomagajà ich samodzielnoÊç uczenia si´, inspirujà je do wyra˝ania w∏asnych myÊli i prze˝yç, rozbudzajà ich ciekawoÊç poznawczà oraz motywacj´ do dalszej edukacji.

W szkole podstawowej szczególnie wa˝ne jest

stwarzanie przyjaznej atmosfery i pomaganie dziecku

w dobrym funkcjonowaniu w spo∏ecznoÊci szkolnej.

Edukacja w szkole podstawowej, wspomagajàc

rozwój dziecka jako osoby i wprowadzajàc je w ˝ycie

spo∏eczne, ma na celu przede wszystkim

KSZTA¸CENIE ZINTEGROWANE

1) prowadziç dziecko do nabywania i rozwijania

umiej´tnoÊci wypowiadania si´, czytania i pisania,

wykonywania elementarnych dzia∏aƒ arytmetycznych, pos∏ugiwania si´ prostymi narz´dziami

i kszta∏towania nawyków spo∏ecznego wspó∏˝ycia,

2) rozwijaç poznawcze mo˝liwoÊci uczniów, tak aby

mogli oni przechodziç od dzieci´cego do bardziej

dojrza∏ego i uporzàdkowanego rozumienia Êwiata,

3) rozwijaç i przekszta∏caç spontanicznà motywacj´

poznawczà w motywacj´ Êwiadomà, przygotowywaç do podejmowania zadaƒ wymagajàcych systematycznego i d∏u˝szego wysi∏ku intelektualnego

i fizycznego,

4) rozbudzaç i rozwijaç wra˝liwoÊç estetycznà i moralnà dziecka oraz jego indywidualne zdolnoÊci

twórcze,

5) umacniaç wiar´ dziecka we w∏asne si∏y i w zdolnoÊç osiàgania wartoÊciowych i trudnych celów,

6) rozwijaç zdolnoÊç odró˝niania Êwiata rzeczywistego od wyobra˝onego oraz postaci historycznych

od fantastycznych,

7) kszta∏towaç potrzeby i umiej´tnoÊci dbania o w∏asne cia∏o, zdrowie i sprawnoÊç fizycznà; wyrabiaç

czujnoÊç wobec zagro˝eƒ dla zdrowia fizycznego,

psychicznego i duchowego,

8) rozwijaç umiej´tnoÊci dziecka poznawania siebie

oraz otoczenia rodzinnego, spo∏ecznego, kulturowego, technicznego i przyrodniczego dost´pnego

jego doÊwiadczeniu,

I ETAP EDUKACYJNY

klasy I—III

Kszta∏cenie na tym etapie jest ∏agodnym przejÊciem od wychowania przedszkolnego do edukacji

prowadzonej w systemie szkolnym. Ma ono charakter

zintegrowany.

Zaj´cia edukacyjne prowadzi nauczyciel (nauczyciele) wed∏ug ustalonego przez siebie planu, dostosowujàc czas zaj´ç i przerw do aktywnoÊci uczniów.

Nauczyciel (nauczyciele) uk∏ada zaj´cia w taki sposób, aby zachowaç ciàg∏oÊç nauczania i doskonalenia

podstawowych umiej´tnoÊci.

Wskazane jest takie organizowanie procesu dydaktyczno-wychowawczego, aby w ka˝dym dniu wystàpi∏y zaj´cia ruchowe, których ∏àczny tygodniowy wymiar

wynosi co najmniej 3 godziny.

Cele edukacyjne

Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego

rozwoju ucznia, w tym szczególnie

1) umiej´tnoÊci s∏u˝àcych zdobywaniu wiedzy (czytania, pisania i liczenia),

2) umiej´tnoÊci nawiàzywania i utrzymywania poprawnych kontaktów z innymi dzieçmi, doros∏ymi,

z osobami niepe∏nosprawnymi, przedstawicielami

innej narodowoÊci, rasy itp.,

3) poczucia przynale˝noÊci do spo∏ecznoÊci szkolnej,

Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju,

4) umiej´tnoÊci dzia∏ania w ró˝nych sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych,

5) rozbudzania potrzeby kontaktu z przyrodà.

9) wzmacniaç poczucie to˝samoÊci kulturowej, historycznej, etnicznej i narodowej,

Zadania szko∏y

10) stwarzaç warunki do rozwoju wyobraêni i ekspresji

werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej, zapewniaç warunki do harmonijnego rozwoju fizycznego i psychicznego oraz zachowaƒ prozdrowotnych,

1. UÊwiadamianie uczniom, ˝e wspólnoty takie jak: rodzina, Êrodowisko lokalne i ojczyzna stanowià wielkà wartoÊç w ˝yciu ka˝dego cz∏owieka i ˝e ka˝dy

ma wobec tych wspólnot obowiàzki.

11) zapewniaç opiek´ i wspomagaç rozwój dziecka

w przyjaznym, bezpiecznym i zdrowym Êrodowisku w poczuciu wi´zi z rodzinà,

2. Uczenie zwyczajów, obyczajów i w∏aÊciwych zachowaƒ w Êrodowisku rodzinnym, wobec kolegów

szkolnych i nauczycieli.

3. Uczenie w∏aÊciwych zachowaƒ w stosunku do zwierzàt i otaczajàcej przyrody.

25) stosunki przestrzenne, porzàdkowanie, klasyfikowanie,

4. Rozpoznanie poziomu sprawnoÊci warunkujàcego opanowanie przez uczniów podstawowych

umiej´tnoÊci: czytania, pisania i liczenia; odpowiednio do tego prowadzenie çwiczeƒ usprawniajàcych.

26) liczenie (przeliczanie przedmiotów, niezale˝noÊç

liczby przedmiotów od sposobów ich przeliczania,

porównywanie liczebnoÊci zbiorów),

5. Kszta∏towanie w∏aÊciwych nawyków higienicznych.

6. Zapoznanie dzieci z polskà i Êwiatowà klasycznà literaturà dzieci´cà.

TreÊci nauczania

Edukacja na tym etapie obejmuje nast´pujàce treÊci nauczania i dzia∏ania edukacyjne

1) dom rodzinny — dziecko jako cz∏onek rodziny,

2) szko∏a — dziecko jako uczeƒ, kolega, przyjaciel,

3) miejscowoÊç, ˝ycie jej mieszkaƒców,

4) przyroda w otoczeniu dziecka,

27) liczby i ich zapis, stopniowe rozszerzanie zakresu

liczbowego do 10 000, zapis dziesiàtkowy,

28) dzia∏ania arytmetyczne (dodawanie, odejmowanie, algorytmy dodawania i odejmowania pisemnego, mno˝enie, algorytm mno˝enia pisemnego

przez liczby jednocyfrowe, dzielenie), kolejnoÊç

wykonywania dzia∏aƒ,

29) mierzenie, wa˝enie, obliczenia pieni´˝ne, kalendarz,

30) matematyzowanie sytuacji konkretnych, rozwiàzywanie zadaƒ tekstowych jednodzia∏aniowych i ∏atwych zadaƒ z∏o˝onych,

31) figury geometryczne, w tym trójkàt, kwadrat, prostokàt, ko∏o,

5) ojczyzna, jej symbole i Êwi´ta narodowe; baÊnie

i legendy narodowe,

32) obserwowanie zjawisk i procesów przyrodniczych

dost´pnych doÊwiadczeniu dziecka i mówienie

o nich,

6) obrazy z przesz∏oÊci (w∏asnej rodziny, szko∏y, miejscowoÊci),

33) formy ochrony Êrodowiska przyrodniczego w najbli˝szej okolicy,

7) zabawy, zaj´cia, przygody dzieci,

34) poznanie w∏asnego cia∏a,

8) obrazy z ˝ycia dzieci w innych krajach,

35) dba∏oÊç o zdrowie, higiena w∏asna i otoczenia,

9) wybrane wytwory kultury, sztuki, techniki,

36) podobieƒstwa i ró˝nice mi´dzy ludêmi, zrozumienie a tolerancja,

10) rozmowy,

11) swobodne i spontaniczne wypowiedzi uczniów,

37) ˝ywnoÊç i ˝ywienie,

13) recytowanie wierszy i prozy,

38) bezpieczeƒstwo, w tym poruszanie si´ po drogach

publicznych, rozpoznawanie sygna∏ów alarmowych o niebezpieczeƒstwie,

14) zabawy i gry dramowe, teatralne,

39) poznawanie pracy w wybranych zawodach,

15) uwa˝ne s∏uchanie wypowiedzi innych,

40) urzàdzenia techniczne powszechnego u˝ytku (bezpieczne u˝ytkowanie),

12) opowiadanie i opisywanie,

16) odbiór programów radiowych i telewizyjnych,

17) s∏uchanie baÊni, opowiadaƒ i legend, w tym z w∏asnego regionu, jako inspiracji do s∏ownego i pozas∏ownego wyra˝ania treÊci i prze˝yç,

18) czytanie g∏oÊne sylab, wyrazów, zdaƒ i tekstów,

19) czytanie ciche ze zrozumieniem,

20) ró˝ne êród∏a informacji i technologii informacyjnej,

w tym korzystanie z czytelni i biblioteki szkolnej,

21) pisanie liter, ∏àczenie liter w sylaby, pisanie wyrazów, zdaƒ,

22) przepisywanie wyrazów, zdaƒ, tekstów, powiàzane

z uzupe∏nianiem i przekszta∏caniem,

23) pisanie swobodnych tekstów, ˝yczeƒ, zaproszeƒ,

listów, opowiadaƒ i opisów,

24) pisanie z wykorzystaniem elementarnych zasad pisowni,

41) wykorzystanie materia∏ów (papier, drewno, tkanina, metal, tworzywa sztuczne, materia∏y przyrodnicze) w dzia∏alnoÊci manualnej,

42) organizacja pracy (planowanie, organizacja stanowiska, racjonalne wykorzystanie materia∏u i czasu),

43) dzia∏alnoÊç plastyczna uczniów w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach z wykorzystaniem tradycji regionalnych,

44) ró˝norodnoÊç dziedzictwa i poszukiwaƒ w sferze

kultury,

45) wieloÊç Êrodków komunikacji (j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a itp.) oraz Êrodków wyrazu plastycznego,

46) ekspresja i autoekspresja,

47) rozumienie, akceptacja i tolerancja dla innych wypowiedzi artystycznych,

48) kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych,

49) krajobraz kulturowy,

50) brzmienie g∏osów, instrumentów muzycznych,

dêwi´k, rytm, tempo,

Poz. 458

j´ç, ortografi´ i estetyk´ zapisu) odpowiedzialni sà

wszyscy nauczyciele niezale˝nie od posiadanej specjalnoÊci.

51) Êpiew, gra na instrumentach, ruch z muzykà,

Cele edukacyjne

52) percepcja elementów akustyki Êrodowiska cz∏owieka, muzyki i utworów muzycznych,

Wspomaganie umiej´tnoÊci porozumiewania si´

uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza

przez

53) gry i zabawy ruchowe, çwiczenia terenowe, w´drówki piesze,

54) umiej´tnoÊci ruchowe oraz çwiczenia fizyczne korygujàce postaw´ cia∏a,

55) przestrzeganie regu∏ w grach i zabawach ruchowych.

W szko∏ach, które organizujà nauk´ j´zyka mniejszoÊci narodowej lub grupy etnicznej, j´zyk ten jest nauczany w ramach nauczania zintegrowanego. TreÊci

nauczania w klasach I—III powinny byç czerpane z podobnych kr´gów tematycznych, jakie zosta∏y okreÊlone

powy˝ej, z uwzgl´dnieniem kultury danej mniejszoÊci

narodowej lub grupy etnicznej.

II ETAP EDUKACYJNY

klasy IV—VI

Poczàwszy od II etapu edukacyjnego wprowadza

si´ przedmioty i nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne o charakterze wychowawczo-dydaktycznym

1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, a zw∏aszcza

wa˝nych dla ˝ycia w paƒstwie demokratycznym

i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania

uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa

kulturowego,

2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb

oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci

uczniów po to, aby wyznaczaç stosowne dla nich

cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji,

3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów

kultury, tak˝e audiowizualnych, a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej i europejskiej,

2) edukacja ekologiczna,

4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej

wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by

stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià

dziecka.

3) edukacja prozdrowotna,

Zadania szko∏y

4) wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie

1. Wychowanie j´zykowe i rozbudzanie wra˝liwoÊci

estetycznej.

1) edukacja czytelnicza i medialna,

a) wychowanie do ˝ycia w rodzinie,

b) wychowanie regionalne — dziedzictwo kulturowe w regionie,

c) wychowanie patriotyczne i obywatelskie.

Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych

zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki.

Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç

w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç. Dotyczy to zw∏aszcza Êcie˝ki edukacyjnej „Wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie”.

PRZEDMIOTY

J¢ZYK POLSKI

Cz∏owiek zdobywa wiedz´ przede wszystkim poprzez j´zyk. Nauczanie j´zyka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocà w kszta∏towaniu osoby ucznia, stanowi g∏ówny punkt odniesienia ca∏ej edukacji szkolnej — wychowania i kszta∏cenia.

Za rozwój j´zyka w mowie i piÊmie (w tym za zasób po-

2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem

do przesz∏oÊci.

3. Doskonalenie kompetencji komunikacyjnej, tzn.

umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów kultury.

4. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej

wiedzy o systemie j´zykowym).

5. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie

zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy.

6. Integrowanie ró˝nych doÊwiadczeƒ kulturowych.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania powinny byç podporzàdkowane

funkcji wspierajàcej wypowiadanie si´, bez koniecznoÊci pos∏ugiwania si´ definicjami.

1. Poj´cia nadawcy i odbiorcy, sposoby rozpoznawania intencji wypowiedzi (np. pytam, odpowiadam,

informuj´, prosz´).

2. W∏aÊciwoÊci opowiadania, opisu, dialogu oraz prostych form u˝ytkowych.

3. Wypowiedzenia oznajmujàce, pytajàce i rozkazujàce, w tym zdania i równowa˝niki zdaƒ.

4. Zwiàzki wyrazów w zdaniu, w tym rola podmiotu

i orzeczenia.

5. Odmienne i nieodmienne cz´Êci mowy oraz podstawowe kategorie fleksyjne.

Poz. 458

2) ciche ze zrozumieniem,

3) ró˝nych rodzajów tekstów z uwzgl´dnianiem celu (takiego jak: informacja, prze˝ycie, perswazja

itp.).

4. Pisanie

1) tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów

i w ró˝nych celach,

6. Zwiàzki znaczeniowe mi´dzy wyrazami.

2) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji,

ekspresji w∏asnych doznaƒ, z literaturà i tekstami kultury wysokiej oraz masowej,

7. Budowa s∏owotwórcza wyrazów.

3) w ró˝nych prostych formach,

8. Rodzaje g∏osek.

4) z troskà o kompozycj´ (plan, tytu∏, akapit),

sprawnoÊç stylistycznà oraz poprawnoÊç gramatycznà, interpunkcyjnà i ortograficznà, a tak˝e estetyk´ tekstu.

9. Akcent wyrazowy, intonacja.

10. Poj´cia: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony,

nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, narracja,

przenoÊnia, rytm.

11. Ró˝nice mi´dzy j´zykiem potocznym a j´zykiem literatury oraz j´zykiem regionu.

12. Terminy: bohater, wàtek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym,

zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, powieÊç, proza, poezja.

13. Terminy zwiàzane z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà.

Osiàgni´cia

1. Mówienie

1) do rzeczywistych i wyobra˝onych s∏uchaczy,

z przejrzystoÊcià intencji, z uwzgl´dnianiem ró˝norodnych sytuacji, ról i kontaktów mi´dzyludzkich (oficjalnych i nieoficjalnych),

2) na temat otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych

zainteresowaƒ, literatury, innych (niewerbalnych i mieszanych) tekstów kultury,

3) na temat zaobserwowanych zjawisk j´zykowych

(przy u˝yciu elementarnej terminologii j´zykoznawczej wprowadzanej zale˝nie od mo˝liwoÊci

uczniów),

4) z precyzjà znaczeniowà, ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami ich oceny (zw∏aszcza etycznej),

5) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz

dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów

z pami´ci).

2. S∏uchanie

1) uwa˝ne i ze zrozumieniem,

2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach,

3) z rozró˝nianiem mowy i t∏a akustycznego w przekazach audiowizualnych.

3. Czytanie

1) g∏oÊne i wyraziste, z uwzgl´dnieniem zasad kultury ˝ywego s∏owa,

5. Odbiór tekstów kultury

1) z dà˝noÊcià do odkrywania ich dos∏ownego,

przenoÊnego i symbolicznego sensu,

2) z uwzgl´dnieniem obserwacji swoistoÊci ich

tworzywa,

3) ze wskazywaniem na ró˝ne elementy Êwiata

przedstawionego,

4) z odró˝nianiem fikcji artystycznej od rzeczywistoÊci,

5) z próbami okreÊlania funkcji ró˝nych elementów

tekstu przy u˝yciu odpowiedniej terminologii

(wprowadzanej

zale˝nie

od

mo˝liwoÊci

uczniów),

6) z wykorzystaniem ró˝nych kontekstów,

7) z uwzgl´dnieniem odr´bnoÊci regionalnej i etnicznej.

Lektura

1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela (w ca∏oÊci po dwa du˝e teksty literackie w klasie IV, po trzy w klasach V i VI).

2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie

(w tym pochodzàce z regionu).

3. Fragmenty polskiej i Êwiatowej klasyki dzieci´cej

i m∏odzie˝owej przy systematycznym motywowaniu uczniów do samodzielnego poznawania ca∏ych

tekstów.

4. Teksty reprezentatywne dla êróde∏ kultury europejskiej.

5. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce

w polskà tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów.

6. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów, gatunków i form artystycznego wyrazu, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich, w tym odmian prozy fabularnej (m.in. powieÊci podró˝niczo-przygodowej, obyczajowej, fantastycznej).

7. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe, przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska

radiowe, programy telewizyjne.

HISTORIA I SPO¸ECZE¡STWO

Cele edukacyjne

1. Zainteresowanie przesz∏oÊcià.

2. Rozwijanie poczucia przynale˝noÊci do grupy rodzinnej, spo∏ecznoÊci lokalnej, grupy etnicznej, narodu,

paƒstwa, spo∏ecznoÊci europejskiej i Êwiatowej.

3. Âwiadoma postawa patriotyczna i obywatelska

motywujàca do odpowiedzialnego uczestnictwa

w ˝yciu spo∏ecznym i publicznym. Kszta∏towanie

szacunku do w∏asnego paƒstwa.

4. Poznawanie wartoÊci stanowiàcych istotny motyw

dzia∏alnoÊci indywidualnej i publicznej w Polsce,

w Europie i w Êwiecie.

Zadania szko∏y

1. Dostarczanie wiedzy na temat najwa˝niejszych wydarzeƒ i najwybitniejszych postaci z dziejów Polski

(w tym regionu) oraz Europy i Êwiata.

2. Zapoznanie z symbolami narodowymi, paƒstwowymi i religijnymi; wyjaÊnienie ich znaczenia oraz

kszta∏towanie szacunku wobec nich. Rozwijanie

postawy patriotycznej.

3. Kszta∏towanie wyobraêni historycznej.

4. Zapoznanie z elementarnymi poj´ciami historycznymi.

5. Rozbudzanie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià w∏asnà,

swojej rodziny i narodu oraz korzeniami i rozwojem rodzimej kultury.

Poz. 458

by Êrodowiska przyrodniczego, ich ochrona i wykorzystanie.

9. Zagospodarowanie terenu w miejscu zamieszkania

ucznia, uwarunkowania ˝ycia ludzi danego obszaru od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych, krajobraz najbli˝szej okolicy.

10. Moja ojczyzna. Wydarzenia i osoby o zasadniczym

znaczeniu dla losów narodu i paƒstwa polskiego

(chrzest Polski, Zjazd Gnieênieƒski i koronacja

Chrobrego, W∏adys∏aw ¸okietek i Kazimierz Wielki,

bitwa pod Grunwaldem, Unia Polsko-Litewska,

królowa Jadwiga i Jagie∏∏o, Stefan Batory, potop

szwedzki, Jan Sobieski, Konstytucja 3 Maja, rozbiory, formy walki o niepodleg∏oÊç Polski, I wojna

Êwiatowa, odzyskanie niepodleg∏oÊci, wojna polsko-sowiecka, Józef Pi∏sudski i Roman Dmowski, II

wojna Êwiatowa, okupacja i walka o niepodleg∏oÊç).

11. Najwa˝niejsze elementy polskiego dziedzictwa kulturowego.

12. Moja ojczyzna Polska — po∏o˝enie, obszar, granice,

sàsiedzi, ludnoÊç, podzia∏ administracyjny.

13. Mój kràg cywilizacyjno-kulturowy. Wybrane zagadnienia z kr´gu kultury antycznej oraz dziejów Europy. Âródziemnomorskie korzenie wybranych elementów kultury polskiej.

14. Polska w Europie — kierunki wspó∏pracy, procesy

integracji z Unià Europejskà.

15. Symbole i Êwi´ta narodowe, paƒstwowe i religijne;

symbole wybranych paƒstw i instytucji mi´dzynarodowych.

TreÊci nauczania

1. Ja. Kim jestem — co lubi´, co potrafi´, co jest dla

mnie wa˝ne. GodnoÊç moja i innych.

2. Ja i inni. Moja postawa wobec innych. Kole˝eƒstwo, przyjaêƒ, mi∏oÊç. Prawa moje i prawa innych.

Stosunek do Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego.

3. Ja i inni. WolnoÊç osobista a przewidywanie konsekwencji w∏asnych zachowaƒ, odpowiedzialnoÊç

i obowiàzki. Wzorce osobowe — wybrane postacie

historyczne i wspó∏czesne.

4. WartoÊci: prawda, dobro, pi´kno i sprawiedliwoÊç

w otaczajàcym Êwiecie.

5. Mój dom, moja rodzina i sàsiedztwo. Elementy historii rodzinnej, regionalnej oraz ˝ycia codziennego w Polsce i w ró˝nych krajach i epokach.

6. Spo∏eczeƒstwo. Prawa i obowiàzki obywatelskie.

Postawy prospo∏eczne i aspo∏eczne. Przyk∏ady ró˝nych systemów spo∏ecznych w Êwiecie wspó∏czesnym i w przesz∏oÊci.

Osiàgni´cia

1. Integrowanie wiedzy historycznej uzyskanej z ró˝nych êróde∏.

2. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach przyczynowo-skutkowych.

3. Ocenianie faktów i wydarzeƒ z przesz∏oÊci.

4. Tworzenie opowiadania opartego na treÊciach historycznych, z obrazowym ujmowaniem epizodów, postaci i scenek historycznych.

5. Umieszczanie wydarzeƒ w przedzia∏ach czasowych,

obliczanie up∏ywu czasu mi´dzy wydarzeniami.

6. Rysowanie drzewa genealogicznego.

7. Poszukiwanie swojego miejsca w Êwiecie, Êwiadome korzystanie z przys∏ugujàcych praw oraz wype∏nianie obowiàzków.

8. Umiej´tnoÊç krytycznej oceny wydarzeƒ historycznych i wspó∏czesnych.

7. Praca. Jej znaczenie w ˝yciu indywidualnym i zbiorowym. Organizacja pracy i jej efekty w ró˝nych

epokach i wspó∏czeÊnie.

9. Rozumienie i stosowanie przyj´tych norm wspó∏˝ycia w najbli˝szym otoczeniu. Indywidualne i grupowe dzia∏anie w najbli˝szym otoczeniu spo∏ecznym

i na forum szko∏y.

8. Zró˝nicowanie regionalne Polski efektem warunków przyrodniczych i dzia∏alnoÊci cz∏owieka, zaso-

10. Samodzielna ocena zachowaƒ swoich i innych,

a tak˝e przewidywanie ich konsekwencji.

11. Dokonywanie Êwiadomej samoidentyfikacji kulturowej, narodowej, etnicznej, regionalnej i paƒstwowej; formu∏owanie uzasadnieƒ w∏asnych postaw i poglàdów.

5. Wprowadzenie do pracy ze s∏ownikiem dwuj´zycznym oraz stosownymi materia∏ami uzupe∏niajàcymi.

12. Wyra˝anie w∏asnego zdania i s∏uchanie zdania innych.

Osiàgni´cia

13. Dostrzeganie zwiàzków teraêniejszoÊci z przesz∏oÊcià oraz ciàg∏oÊci rozwoju kulturalnego i cywilizacyjnego.

14. Odczytywanie i opis ró˝norodnych êróde∏ informacji historycznej i ich ilustracyjne wykorzystywanie

przy rekonstrukcji przesz∏oÊci.

15. Lokalizowanie czasowo-przestrzenne wydarzeƒ

z wykorzystaniem osi czasu, planu, mapy, wykresów i tabel.

16. Wyciàganie wniosków z porównywania dwóch

i wi´cej prostych informacji dotyczàcych wydarzeƒ

i postaci historycznych.

17. Poszukiwanie potrzebnych informacji w ró˝norodnych êród∏ach oraz rozwijanie umiej´tnoÊci ich selekcjonowania, porzàdkowania i przechowywania.

18. Ukierunkowana, bezpoÊrednia obserwacja elementów Êrodowiska geograficznego i spo∏ecznego.

19. Formu∏owanie pytaƒ, problemów dotyczàcych zjawisk zachodzàcych w Êrodowisku lokalnym, regionalnym i poszukiwanie ich rozwiàzaƒ z wykorzystaniem dost´pnych êróde∏ informacji.

J¢ZYK OBCY

Cele edukacyjne

Opanowanie znajomoÊci j´zyka na poziomie zapewniajàcym minimum komunikacji j´zykowej.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci

oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, m.in.

przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà ich

indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

2. Stopniowe przygotowywanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

6. Proste projekty zespo∏owe.

1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu

1) ogólnego sensu prostych sytuacji komunikacyjnych, w tym intencji rozmówcy,

2) instrukcji nauczyciela,

3) ogólnego sensu oraz wyszukiwanie informacji

szczegó∏owych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach.

2. SprawnoÊç mówienia

1) zadawanie prostych pytaƒ oraz udzielanie odpowiedzi,

2) zdobywanie i udzielanie informacji w typowych

sytuacjach dnia codziennego,

3) formu∏owanie krótkiej wypowiedzi o sobie, rodzinie, najbli˝szym otoczeniu,

4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy

dotyczàcej typowych sytuacji dnia codziennego,

5) opanowanie poprawnej wymowy w zakresie poznanego materia∏u j´zykowego.

3. SprawnoÊç czytania

1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów, takich jak: menu, rozk∏ad jazdy, og∏oszenia, reklamy, listy i instrukcje,

2) wyszukiwanie konkretnych informacji w prostych tekstach,

3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adaptowanych tekstów.

4. SprawnoÊç pisania

1) dostrzeganie ró˝nic mi´dzy fonetycznà a graficznà formà wyrazu oraz umiej´tnoÊç poprawnego

zapisu wi´kszoÊci s∏ów znanych ze s∏uchu,

2) napisanie krótkiego listu o sobie i swoich zainteresowaniach, przekazanie prostej informacji.

5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze szkolnego s∏ownika dwuj´zycznego.

3. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

TreÊci nauczania

1. Podstawowe struktury gramatyczne umo˝liwiajàce

formu∏owanie wypowiedzi w odniesieniu do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz do relacji

przestrzennych.

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie rozumienia podstawowych poj´ç arytmetyki i geometrii.

2. Rozwijanie pami´ci, wyobraêni, myÊlenia abstrakcyjnego i logicznego rozumowania.

2. Podstawowe funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w prostych, nieformalnych

sytuacjach dnia codziennego.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci czytania i tworzenia tekstów w stylu matematycznym.

3. Zasady wymowy i ortografii.

Zadania szko∏y

4. Podstawowe wiadomoÊci o obszarze nauczanego

j´zyka.

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci myÊlenia i formu∏owania wypowiedzi.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie rozumienia prostych tekstów sformu∏owanych w j´zyku matematyki.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci opisywania w j´zyku matematyki prostych sytuacji.

4. U∏atwianie dostrzegania problemów i badania ich

w konkretnych przypadkach przez prowadzenie

prostych rozumowaƒ matematycznych.

TreÊci nauczania

1. Liczby naturalne, dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie liczb naturalnych, przyk∏ady pot´g;

kolejnoÊç wykonywania dzia∏aƒ; wielokrotnoÊci

liczb naturalnych, cechy podzielnoÊci.

2. Liczby ca∏kowite, dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie liczb ca∏kowitych.

3. Liczby wymierne, dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie u∏amków; zapisywanie u∏amków

zwyk∏ych i wyra˝eƒ dwumianowych w postaci liczb

dziesi´tnych; dodawanie, odejmowanie, mno˝enie

i dzielenie liczb dziesi´tnych; obliczanie procentu

danej liczby.

4. Symbole literowe, zapisywanie prostych wyra˝eƒ

algebraicznych oraz obliczanie ich wartoÊci liczbowych.

5. Zapisywanie treÊci prostych zadaƒ w postaci równaƒ pierwszego stopnia z jednà niewiadomà; rozwiàzywanie prostych równaƒ z jednà niewiadomà.

6. Przyk∏ady przyporzàdkowaƒ; zaznaczanie punktów

o danych wspó∏rz´dnych i odczytywanie wspó∏rz´dnych punktów na p∏aszczyênie.

7. Diagramy przedstawiajàce dane empiryczne, graficzne przedstawianie zale˝noÊci liczbowych (tam gdzie

to mo˝liwe — z u˝yciem technologii informacji).

Poz. 458

3. Odczytywanie informacji z prostych wykresów

i diagramów ró˝nego typu.

4. Formu∏owanie w j´zyku matematyki prostych problemów spotykanych w Êrodowisku uczniów.

PRZYRODA

Cele edukacyjne

1. Zainteresowanie Êwiatem, jego ró˝norodnoÊcià,

bogactwem i pi´knem.

2. Rozumienie zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku

przyrodniczym.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu.

4. Poznanie wspó∏zale˝noÊci cz∏owieka i Êrodowiska.

5. Poznanie zachowaƒ sprzyjajàcych bezpieczeƒstwu

ludzi i przyrody.

6. Wyrobienie poczucia odpowiedzialnoÊci za Êrodowisko.

Zadania szko∏y

1. Dostarczanie wiedzy na temat cz∏owieka, udzielanie

uczniowi pomocy w rozumieniu samego siebie.

2. Przekazywanie wiedzy na temat budowy i z∏o˝onoÊci Êwiata o˝ywionego i nieo˝ywionego oraz warunków ˝ycia.

3. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji Êrodowiska

w najbli˝szej okolicy oraz poznawanych regionach.

4. Przeprowadzanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych umiej´tnoÊç orientowania si´ w terenie i na mapie.

8. Wielokàty, ko∏o — rysowanie figur i okreÊlanie ich

w∏asnoÊci; skala i plan.

5. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji zjawisk

przyrodniczych, wykonywania prostych eksperymentów i interpretowania ich wyników.

9. Kàt, porównywanie i mierzenie kàtów; rodzaje kàtów (proste, ostre, rozwarte).

6. Pobudzanie wra˝liwoÊci uczniów na pi´kno Êwiata

i wartoÊç ˝ycia.

10. Obliczanie obwodów i pól prostokàtów, trójkàtów

i trapezów.

7. Kszta∏towanie postawy szacunku do zwierzàt i przyrody oraz odpowiedzialnoÊci za ich stan.

11. Przyk∏ady odbiç lustrzanych; oÊ symetrii figury.

TreÊci nauczania

12. Prostopad∏oÊcian, graniastos∏up prosty — modele

bry∏, w∏aÊciwoÊci, siatki; pola powierzchni wieloÊcianów, obj´toÊç graniastos∏upów prostych.

1. Wspólne cechy budowy i czynnoÊci organizmów.

2. Z∏o˝onoÊç Êwiata ˝ywego, znaczenie ró˝nych sposobów jego porzàdkowania.

Osiàgni´cia

1. Uzyskanie sprawnoÊci w prostym rachunku pami´ciowym, szacowaniu wyników, stosowaniu algorytmów dzia∏aƒ sposobem pisemnym, dokonywaniu obliczeƒ za pomocà kalkulatora.

2. Rozwiàzywanie prostych zadaƒ wymagajàcych u˝ycia liczb lub wykorzystania w∏aÊciwoÊci figur geometrycznych.

3. Przyk∏ady ró˝norodnoÊci roÊlin, grzybów i zwierzàt

oraz Êrodowisk ich ˝ycia.

4. Opis miejsca zamieszkania (formy terenu, ska∏y,

wody, gleba, roÊlinnoÊç).

5. Warunki ˝ycia ludzi w najbli˝szym otoczeniu.

6. Orientacja w terenie, szkic, plan, mapa.

7. Krajobraz najbli˝szej okolicy — obserwacje i opisy

1) sk∏adniki naturalnego krajobrazu,

2) sposoby zagospodarowania obszaru,

Poz. 458

18. Wp∏yw cz∏owieka na Êrodowisko przyrodnicze.

19. Wp∏yw Êrodowiska na zdrowie cz∏owieka

3) ludzie i kultura,

1) substancje szkodliwe i ich wp∏yw na organizm

cz∏owieka,

4) zale˝noÊç ˝ycia ludzi od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych.

2) rola wody, powietrza, gleby, ich odtwarzalnoÊç,

czystoÊç i ska˝enie.

8. Krajobrazy nizinne, wy˝ynne i górskie

1) Êrodowisko i jego zagospodarowanie (na przyk∏adzie wybranych krajobrazów Polski),

2) krajobrazy naturalne i przekszta∏cone przez cz∏owieka,

3) przyk∏ady pozytywnego i negatywnego zagospodarowania przestrzeni,

20. Ziemia w Uk∏adzie S∏onecznym, obserwacje astronomiczne.

21. Podró˝e i odkrycia geograficzne.

Osiàgni´cia

1. Ca∏oÊciowe postrzeganie rzeczywistoÊci przyrodniczej.

4) krainy Polski.

9. Wybrane krajobrazy Êwiata

1) làdy i kontynenty,

2) oceany.

10. Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne.

11. W∏aÊciwoÊci ró˝nych substancji i ich zastosowanie

2. Obserwowanie przyrodniczych sk∏adników Êrodowiska i ich opis.

3. Gromadzenie i integrowanie wiedzy koniecznej do

opisywania zjawisk przyrody.

4. Rozpoznawanie stanów fizjologicznych organizmu

cz∏owieka. Dba∏oÊç o zdrowie przez stosowanie zasad higieny i korzystanie z ró˝nych form rekreacji.

1) metale i niemetale,

2) mieszaniny jednorodne i niejednorodne,

3) woda i roztwory wodne; rozpuszczanie i krystalizacja,

4) w∏aÊciwoÊci materii o ró˝nych stanach skupienia,

5) przemiany chemiczne znane z ˝ycia codziennego

(np. spalanie, korozja, Êcinanie bia∏ka).

5. Dostrzeganie walorów przyrodniczych najbli˝szego

regionu, znajomoÊç prawnie chronionych obiektów i obszarów przyrodniczych. Rozpoznawanie,

z wykorzystaniem atlasów i prostych kluczy, pospolitych gatunków roÊlin i zwierzàt.

6. Dostrzeganie zale˝noÊci mi´dzy czynnikami Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego.

7. WyjaÊnianie zjawisk fizycznych i astronomicznych.

12. Kinetyczno-molekularny model budowy materii.

13. Podstawowe zjawiska fizyczne

1) mechaniczne,

2) elektryczne i magnetyczne,

3) optyczne i akustyczne.

14. CzynnoÊci ˝yciowe cz∏owieka, etapy rozwoju cz∏owieka ze szczególnym uwzgl´dnieniem dojrzewania biologicznego, zasady higieny.

8. Obserwowanie i identyfikowanie ró˝norodnych

substancji i procesów chemicznych w najbli˝szym

otoczeniu.

9. W∏aÊciwe korzystanie z dost´pnych produktów chemicznych.

10. Dostrzeganie wp∏ywu dzia∏alnoÊci cz∏owieka na

Êrodowisko przyrodnicze.

11. Orientowanie si´ w terenie.

15. Znaczenie wybranych gatunków roÊlin, grzybów

i zwierzàt dla cz∏owieka.

12. Czytanie i interpretowanie map, wykresów, tabel.

16. Bakterie i wirusy — zagro˝enia i korzyÊci dla cz∏owieka.

13. Rozwiàzywanie prostych zadaƒ problemowych dotyczàcych miejsca zamieszkania i okolicy.

17. Substancje szkodliwe dla organizmów ˝ywych i ich

oddzia∏ywanie na Êrodowisko przyrodnicze.

14. Dostrzeganie kulturowych walorów najbli˝szego

regionu.

PLASTYKA

MUZYKA

Cele edukacyjne

Cele edukacyjne

1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów,

a w szczególnoÊci

1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów,

a w szczególnoÊci

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie

i Êwiata,

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie

i Êwiata,

2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci dziecka,

2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci dziecka,

3) rozwijanie muzykalnoÊci, wra˝liwoÊci muzycznej,

3) rozwijanie wra˝liwoÊci plastycznej,

4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego s∏uchania,

5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych.

2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci

muzyczne.

3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze.

4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego patrzenia,

5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ plastycznych.

2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci

plastyczne.

3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze.

4. Wp∏ywanie przez sztuk´ na obyczaje i kultur´

uczniów oraz atmosfer´ szkolnà.

4. Wp∏ywanie przez sztuk´ na obyczaje i kultur´

uczniów oraz atmosfer´ szkolnà.

Zadania szko∏y

Zadania szko∏y

1. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, bezinteresownego dzia∏ania, procesu

twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych

twórczej aktywnoÊci.

1. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, bezinteresownego dzia∏ania, procesu

twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych

twórczej aktywnoÊci.

2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki.

2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki.

3. Kszta∏towanie postaw.

3. Kszta∏towanie postaw.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania

1. Nauka Êpiewania w wykonaniu indywidualnym

i zbiorowym.

1. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki, galerie, muzea.

2. Muzykowanie na instrumentach.

2. Ârodki wyrazu plastycznego i dzia∏ania plastyczne

w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach.

3. Dzia∏ania muzyczno-ruchowe.

4. S∏uchanie muzyki.

3. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla

danego regionu.

5. Obserwacja i tworzenie Êwiata dêwi´ku.

6. Poj´cia muzyczne niezb´dne do prowadzenia rozmów o muzyce.

4. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a

itd.).

7. Ró˝norodnoÊç muzyki ojczystej, w tym regionalnej,

oraz muzyki innych narodów i regionów Êwiata.

5. Krajobraz kulturowy.

8. WartoÊci muzyki klasycznej, rozrywkowej i ludowej.

6. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka).

Osiàgni´cia

1. Âpiewanie indywidualne i w grupie.

Osiàgni´cia

2. Umiej´tnoÊç s∏uchania muzyki.

1. Pos∏ugiwanie si´ prostymi technikami plastycznymi.

3. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pieÊni narodowych.

2. Dbanie o estetyczny wyglàd w∏asny i otoczenia.

TECHNIKA

Cele edukacyjne

Poz. 458

eksploatowanie roweru i bezpieczne poruszanie

si´ nim po drogach (przygotowanie uczniów, którzy ukoƒczyli 10 lat, do uzyskania karty rowerowej).

Osiàgni´cie elementarnego poziomu orientacji

ogólnotechnicznej.

INFORMATYKA

Cele edukacyjne

Zadania szko∏y

1. Doprowadzenie ucznia do poznania i oceniania

swoich cech, mo˝liwoÊci i predyspozycji technicznych.

Nauczenie podstawowych zasad pos∏ugiwania si´

komputerem i technologià informacyjnà.

Zadania szko∏y

2. Organizowanie wielostronnej aktywnoÊci technicznej ucznia.

1. Umo˝liwienie uczniom dost´pu do komputera.

TreÊci nauczania

2. Przygotowanie uczniów do pos∏ugiwania si´ komputerem i technologià informacyjnà.

1. Analiza Êrodowiska ucznia z punktu widzenia technicznego (dom, mieszkanie, miejsce pracy i zabawy, miasto, wieÊ).

3. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia wychowawcze zwiàzane z niew∏aÊciwym korzystaniem z komputerów i ich oprogramowania (np. z gier).

2. Teksty, dokumentacje techniczne oraz kalkulacje

ekonomiczne (poj´cia, symbole, znaki i rysunki);

normalizacja w technice i w ˝yciu codziennym.

TreÊci nauczania

3. Ró˝norodne materia∏y, ich cechy i zastosowania.

4. Technologie; podstawowe narz´dzia, przyrzàdy pomiarowe stosowane w Êrodowisku ucznia; technologie ekologiczne w Êrodowisku ucznia.

5. Maszyny i instalacje (urzàdzenia gospodarstwa domowego, rower); bezpieczne, kulturalne i odpowiedzialne post´powanie w Êrodowisku technicznym, w tym bezpieczne poruszanie si´ w ruchu

drogowym pieszego, pasa˝era i rowerzysty.

Osiàgni´cia

1. Racjonalne i etyczne post´powanie w Êrodowisku

technicznym.

2. Ocenianie swoich umiej´tnoÊci, nawyków, zainteresowaƒ i zdolnoÊci technicznych.

1. Zasady bezpiecznego pos∏ugiwania si´ komputerem.

2. Komputer jako êród∏o wiedzy i komunikowania si´.

Zastosowania komputera w ˝yciu codziennym.

3. Opracowywanie za pomocà komputera prostych

tekstów, rysunków i motywów.

4. Korzystanie z elementarnych zastosowaƒ komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin wiedzy.

5. Poznawanie zastosowaƒ komputerów i opartych na

technice komputerowej urzàdzeƒ spotykanych

przez ucznia w miejscach publicznych.

Osiàgni´cia

1. Pos∏ugiwanie si´ komputerem w przystosowanym

dla ucznia Êrodowisku sprz´towym i programistycznym.

3. Opisywanie i wartoÊciowanie wytworów i dzia∏aƒ

technicznych (za pomocà obrazów, rysunków,

symboli i tekstów; wykorzystywanie technologii informacyjnej) z ró˝nych punktów widzenia (ekologicznego, ekonomicznego, estetycznego).

2. Opracowywanie za pomocà komputera prostych

tekstów, rysunków, motywów.

4. Opracowywanie pomys∏ów technicznych w formie

dokumentacji technicznej (z wykorzystaniem eksperymentowania, modelowania technicznego oraz

technologii informacyjnej; dokonywanie podstawowych pomiarów).

4. Stosowanie komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin.

5. Planowanie i wykonywanie zadaƒ technicznych indywidualnie i zespo∏owo; organizowanie miejsca

pracy.

Cele edukacyjne

6. Bezpieczne pos∏ugiwanie si´ narz´dziami oraz urzàdzeniami gospodarstwa domowego; czytanie ze

zrozumieniem ró˝nych instrukcji technicznych;

3. Korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ i sposobów zdobywania informacji oraz jej przedstawiania i wykorzystania.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

1. Wspomaganie harmonijnego rozwoju psychofizycznego uczniów.

2. Rozwijanie i doskonalenie sprawnoÊci ruchowej

i t´˝yzny fizycznej uczniów.

3. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci za zdrowie

w∏asne i innych.

Zadania szko∏y

1. Stymulowanie i umo˝liwianie uczniom podejmowania aktywnoÊci ruchowej i wyra˝ania w∏asnych

prze˝yç w zabawach, grach, taƒcach.

Poz. 458

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ

LUB GRUPY ETNICZNEJ

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (oddzia∏ach)

z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub

grup etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami.

Cele edukacyjne

2. Tworzenie warunków do doskonalenia sprawnoÊci

i kondycji fizycznej.

Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´

uczniów i wprowadzenie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza

poprzez

3. Zapoznawanie uczniów z podstawowymi formami

rekreacji, turystyki oraz z podstawowymi zasadami

uprawiania wybranych przez uczniów dyscyplin

sportowych.

1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem

dziedzictwa kulturowego,

4. Dokonywanie oceny postawy cia∏a i poziomu

sprawnoÊci ucznia, wraz z monitorowaniem rozwoju psychomotorycznego.

2) poszukiwanie korzeni kultury rodzimej,

TreÊci nauczania

1. åwiczenia kszta∏tujàce postaw´ cia∏a oraz stymulujàce rozwój uk∏adów: ruchowego, oddechowego,

krà˝eniowego, nerwowego.

2. Formy ruchu stwarzajàce mo˝liwoÊci doskonalenia

koordynacji wzrokowo-ruchowej oraz wzmocnienia kondycji fizycznej.

3. åwiczenia zwinnoÊciowo-akrobatyczne oraz skoki.

4. Podstawowe elementy techniki i taktyki gier zespo∏owych, konkurencji lekkoatletycznych, gier rekreacyjnych, taƒców, p∏ywania oraz wybranych sportów zimowych.

5. åwiczenia i zabawy wed∏ug inwencji uczniów

uwzgl´dniajàce zasady wspó∏dzia∏ania, respektowania przepisów, zasad i ustaleƒ.

6. Przepisy i zasady organizacji zaj´ç ruchowych

uwzgl´dniajàce trosk´ o zdrowie.

7. Badanie i ocena rozwoju oraz sprawnoÊci funkcjonowania organizmu.

3) poznanie kraju ojczystego (ewentualnie regionu)

danego j´zyka i pog∏´bianie wi´zi uczuciowej

z nim,

4) uczenie istnienia w kulturze, zw∏aszcza w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak aby stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego

cz∏owieka,

5) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb

oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci

uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji,

6) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów

kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej danej mniejszoÊci lub kultury regionu grupy etnicznej.

Zadania szko∏y

1. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania,

czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów.

2. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka

nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie.

9. Propozycje sp´dzania czasu wolnego z wykorzystaniem gier, zabaw, form turystycznych i sportowych.

3. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury narodowej (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci.

Osiàgni´cia

4. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ kulturowych.

Organizowanie i uczestniczenie w rekreacji, turystyce, zawodach sportowych z przestrzeganiem obowiàzujàcych zasad (np. zasada „czystej gry” w sporcie).

5. Tworzenie warunków do oceniania w∏asnych zachowaƒ, uczuç, postaw i umiej´tnoÊci wynikajàcych z doÊwiadczeƒ zwiàzanych z uczestnictwem

w ˝yciu Êrodowiska i kulturze.

8. Zasady sportowego wspó∏zawodnictwa.

6. Rozwijanie w uczniach postaw ciekawoÊci, otwartoÊci i poszanowania innych kultur.

TreÊci nauczania

1. Podstawowe struktury gramatyczne.

2. Podstawowe zasady wymowy i ortografii.

Poz. 458

3. Fragmenty narodowej klasyki dzieci´cej i m∏odzie˝owej przy systematycznym motywowaniu

uczniów do samodzielnego poznawania ca∏ych

tekstów.

4. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce

w tradycj´ narodowà i wspó∏czesnoÊç literackà —

stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów.

3. Rozumienie poj´ç i czynne pos∏ugiwanie si´ terminami: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, przenoÊnia, rytm,

bohater, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie,

rym, zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, proza,

poezja.

5. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów literackich, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów

epickich.

4. Pos∏ugiwanie si´ terminami zwiàzanymi z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem,

prasà (wyjaÊnianie poj´ç w razie potrzeby).

Cele edukacyjne

5. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami oraz stosownymi materia∏ami uzupe∏niajàcymi.

Osiàgni´cia

1. Mówienie

1) na tematy: otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych

zainteresowaƒ, literatury ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami ich oceny (zw∏aszcza etycznej),

2) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz

dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów

z pami´ci).

2. S∏uchanie

1) uwa˝ne i skuteczne,

2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach.

3. Czytanie

1) ciche ze zrozumieniem,

2) g∏oÊne i wyraziste z uwzgl´dnieniem zasad kultury ˝ywego s∏owa.

4. Pisanie

1) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji,

w zwiàzku z czytanà literaturà, z zachowaniem

regu∏ kompozycyjnych, stylistycznych, gramatycznych i estetycznych,

ETYKA1

1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec

ró˝nych sytuacji ˝yciowych.

2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych

wartoÊci i dokonywania w∏aÊciwej ich hierarchizacji.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie uczniów w poszukiwaniu wartoÊci.

2. Ukazywanie uczniom koniecznoÊci doskonalenia

samego siebie.

3. Ukazywanie sensu praw i obowiàzków, zasad i regu∏, nakazów i zakazów obowiàzujàcych w ˝yciu

spo∏ecznym.

4. Uczenie szacunku dla siebie i innych.

TreÊci nauczania

1. Poznawanie siebie, dostrzeganie cech indywidualnych w∏asnych i najbli˝szych osób.

2. WyjaÊnianie prawdziwego znaczenia w∏asnych zachowaƒ oraz ich przyczyn i konsekwencji.

3. Cz∏owiek jako osoba, godnoÊç cz∏owieka.

4. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za siebie.

5. Prawa i obowiàzki, zasady i regu∏y post´powania.

6. Uczestnictwo w grupie, porozumiewanie si´ z innymi.

2) w ró˝nych prostych formach,

3) krótkich tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów (list, zaproszenie, pozdrowienia).

Lektura

1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela.

2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie

(w tym pochodzàce z regionu).

7. WolnoÊç i jej ró˝ne rozumienie, autorytety i wzory

osobowe.

8. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka.

9. Uzasadnianie opinii, wydawanie sàdów, kryteria

ocen.

———————

1 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

Osiàgni´cia

1. Dostrzeganie ró˝norodnoÊci postaw i zachowaƒ ludzi.

2. Rozpoznawanie swoich obowiàzków wobec najbli˝szego otoczenia, rodziny i szko∏y.

Poz. 458

5. Komunikacja werbalna i niewerbalna, bezpoÊrednia i medialna.

6. Rodzaje mediów, ich istota i zasady funkcjonowania.

7. Funkcje i charakterystyka komunikatów medialnych: drukowanych, obrazowych, dêwi´kowych,

audiowizualnych i multimedialnych.

ÂCIE˚KI EDUKACYJNE

EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania

potrzebnych informacji i materia∏ów.

2. Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez media.

3. Przygotowanie do Êwiadomego i odpowiedzialnego korzystania ze Êrodków masowej komunikacji

(telewizji, komputerów, prasy itp.).

4. Kszta∏towanie postawy szacunku dla polskiego

dziedzictwa kulturowego w zwiàzku z globalizacjà

kultury masowej.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie i utrwalanie zainteresowaƒ, potrzeb

i nawyków czytelniczych z uwzgl´dnieniem indywidualnych uzdolnieƒ uczniów.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci samodzielnego korzystania ze zbiorów bibliotecznych.

3. Kszta∏cenie i utrwalanie nawyków kulturalnego obcowania z ksià˝kà i innymi noÊnikami informacji.

4. Przygotowanie do odró˝niania fikcji od rzeczywistoÊci w przekazach medialnych.

5. Wprowadzanie w Êwiat mediów oraz podstawowe

sposoby i procesy komunikowania si´ ludzi. Przygotowanie do rozpoznawania ró˝nych komunikatów medialnych i rozumienia j´zyka mediów.

8. Podstawowe elementy j´zyka poszczególnych rodzajów mediów. Rodzaje i gatunki przekazów medialnych.

9. Teatr jako êród∏o przekazów medialnych.

10. Wydarzenia z ˝ycia osobistego i spo∏ecznego jako

inspiracja do samodzielnych rejestracji i twórczoÊci medialnej.

11. SelektywnoÊç doboru informacji w Êrodkach masowego przekazu. StronniczoÊç przekazu.

12. Informacja czy perswazja? Jawne i niejawne funkcje Êrodków masowej komunikacji we wspó∏czesnym spo∏eczeƒstwie informacyjnym.

Osiàgni´cia

1. Czytanie dla zdobycia wiadomoÊci i zaspokajania

potrzeb poznawczych.

2. Umiej´tnoÊç poszukiwania i wykorzystywania informacji z encyklopedii, s∏owników, innych wydawnictw i dokumentów pozaksià˝kowych (medialnych).

3. Umiej´tnoÊç wyszukiwania materia∏ów na okreÊlony temat za pomocà katalogów i kartotek.

4. Rozpoznawanie elementów j´zyka mediów w ró˝nych rodzajach komunikatów.

5. Rozró˝nianie komunikatów przedstawiajàcych rzeczywistoÊç realnà i fikcj´.

6. Rozró˝nianie mi´dzy obiektywnà relacjà a komentarzem.

6. Wprowadzenie do samodzielnego pos∏ugiwania si´

narz´dziami medialnymi.

7. Pos∏ugiwanie si´ podstawowymi urzàdzeniami medialnymi.

TreÊci nauczania

8. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy wartoÊci oferty mediów i dokonywania w∏aÊciwego wyboru w korzystaniu ze Êrodków masowej komunikacji.

1. Dzieje pisma, ksià˝ki, prasy i przekazów medialnych.

2. Wydawnictwa informacyjne, literatura popularnonaukowa, czasopisma dzieci´ce i m∏odzie˝owe.

3. Katalogi, kartoteki, zautomatyzowany system wyszukiwania danych.

4. Proces porozumiewania si´, jego sk∏adniki i kontekst spo∏eczny.

EDUKACJA EKOLOGICZNA

Cele edukacyjne

1. Dostrzeganie zmian zachodzàcych w otaczajàcym

Êrodowisku oraz ich wartoÊciowanie.

2. Rozwijanie wra˝liwoÊci na problemy Êrodowiska.

Zadania szko∏y

1. Ukazanie zale˝noÊci stanu Êrodowiska od dzia∏alnoÊci cz∏owieka.

2. Ukazywanie mechanizmów i skutków niepo˝àdanych zmian.

TreÊci nauczania

1. Wp∏yw codziennych czynnoÊci i zachowaƒ w domu,

szkole, miejscu zabawy i pracy na stan Êrodowiska

naturalnego.

2. Style ˝ycia i ich zwiàzek z wyczerpywaniem si´ zasobów naturalnych.

3. Przyk∏ady miejsc (w najbli˝szym otoczeniu), w których obserwuje si´ korzystne i niekorzystne zmiany zachodzàce w Êrodowisku przyrodniczym.

4. Degradacja Êrodowiska — przyczyny, wp∏yw na

zdrowie cz∏owieka oraz jej zwiàzek z formami dzia∏alnoÊci ludzi.

5. Obszary chronione oraz ich znaczenie w zachowaniu ró˝norodnoÊci biologicznej; zasady zachowania si´ na obszarach chronionych.

Osiàgni´cia

1. Prowadzenie obserwacji w najbli˝szej okolicy.

2. Wskazywanie pozytywnych i negatywnych aspektów ingerencji cz∏owieka w Êrodowisko.

EDUKACJA PROZDROWOTNA

Poz. 458

2. Bezpieczeƒstwo na drodze, podczas gier i zabaw ruchowych; pierwsza pomoc w niektórych urazach.

3. Urozmaicenie i regularnoÊç posi∏ków, estetyka ich

spo˝ywania, zabezpieczenie ˝ywnoÊci przed zanieczyszczeniem i zepsuciem.

4. Zabawy ruchowe i rekreacja, organizacja odrabiania lekcji i czasu wolnego; prawid∏owa postawa

cia∏a.

5. Rozpoznawanie w∏asnych mocnych i s∏abych stron,

zalet i wad; kszta∏towanie w∏aÊciwego stosunku do

w∏asnych pozytywnych i negatywnych emocji; radzenie sobie w sytuacjach trudnych i umiej´tnoÊç

szukania pomocy; zachowania sprzyjajàce i zagra˝ajàce zdrowiu.

6. Podstawowe zasady i regu∏y obowiàzujàce w relacjach mi´dzyludzkich.

7. Problemy i potrzeby kolegów niepe∏nosprawnych,

osób chorych i starszych.

8. Poznawanie zagro˝eƒ cywilizacyjnych oraz nabycie

umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´ w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi,

toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypa∏ami.

9. Ochrona przed zagro˝eniami naturalnymi i cywilizacyjnymi.

10. Przyczyny (namawianie i presja ze strony osób)

i skutki u˝ywania Êrodków psychoaktywnych i nadu˝ywania leków oraz innych na∏ogów (wy∏àcznie

klasa VI).

Cele edukacyjne

Osiàgni´cia

Kszta∏towanie umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie.

1. Dbanie o zdrowie w∏asne i wspó∏praca z doros∏ymi

w tym zakresie.

Zadania szko∏y

2. Rozró˝nianie czynników wp∏ywajàcych pozytywnie

i negatywnie na zdrowie i rozwój.

1. Tworzenie warunków do kszta∏towania zachowaƒ

sprzyjajàcych zdrowiu i bezpieczeƒstwu.

2. Rozbudzanie zainteresowania dziecka w∏asnym

zdrowiem i rozwojem, u∏atwianie nabywania podstawowych umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie.

3. Poznawanie zagro˝eƒ cywilizacyjnych oraz nabycie umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´

w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi,

niewybuchami i niewypa∏ami.

TreÊci nauczania

1. Higiena cia∏a, odzie˝y, obuwia, miejsca pracy

i wypoczynku.

3. Prawid∏owe organizowanie czasu wolnego i nauki

w domu.

4. Rozpoznawanie zagro˝eƒ i umiej´tnoÊç reagowania na nie.

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W SPO¸ECZE¡STWIE

Âcie˝ka ta sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów

1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie,

2) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie,

3) wychowanie patriotyczne i obywatelskie.

1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie 2

Cele edukacyjne

Celem wychowania do ˝ycia w rodzinie jest ukazywanie wartoÊci rodziny w ˝yciu osobistym cz∏owieka

oraz pomoc w przygotowaniu si´ do zrozumienia i akceptacji przemian okresu dojrzewania.

Poz. 458

10. Istota kole˝eƒstwa i przyjaêni, wzajemny szacunek,

udzielanie sobie pomocy, wspó∏praca, empatia.

11. Mass media — zasady i kryteria wyboru czasopism,

ksià˝ek, filmów i programów telewizyjnych.

12. OdpowiedzialnoÊç za w∏asny rozwój. Samowychowanie.

Zadania szko∏y

Osiàgni´cia

1. Integrowanie wychowawczych dzia∏aƒ szko∏y i rodziny.

1. Prawid∏owe komunikowanie, rozwiàzywanie konfliktów; empatia.

2. Wzmacnianie prawid∏owych relacji dziecka z rodzinà.

2. Dostrzeganie potrzeb w∏asnych i innych ludzi; wyra˝anie uczuç, asertywnoÊç.

3. Wspó∏praca z rodzicami w przygotowaniu uczniów

do okresu dojrzewania i pozytywnego przyj´cia

przejawów zwiàzanych z rozwojem fizycznym

i psychicznym dziecka.

3. Rozpoznawanie i rozumienie psychofizycznych

przejawów dojrzewania.

4. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku do

p∏ciowoÊci.

5. Aktywny udzia∏ w ˝yciu rodziny.

4. Akceptowanie i poszanowanie w∏asnego cia∏a.

6. Umiej´tne korzystanie z mass mediów.

5. Wspieranie prawid∏owego rozwoju emocjonalnego

i spo∏ecznego, w tym kole˝eƒstwa i przyjaêni.

2. Edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie

TreÊci nauczania

1. Podstawowe funkcje rodziny z podkreÊleniem miejsca dziecka w rodzinie.

2. Przekaz wartoÊci i tradycji w rodzinie, wspólne

Êwi´towanie, sp´dzanie wolnego czasu.

3. Wi´ê rodzinna, zwiàzki uczuciowe i inne relacje

w rodzinie; konflikty i ich rozwiàzywanie.

4. Macierzyƒstwo i ojcostwo. Podstawowa wiedza dotyczàca budowy i funkcjonowania uk∏adu rozrodczego cz∏owieka.

5. Cià˝a, rozwój p∏odu, poród, przyj´cie dziecka jako

nowego cz∏onka rodziny.

6. Ró˝nice i podobieƒstwa mi´dzy ch∏opcami i dziewcz´tami. Identyfikacja z w∏asnà p∏cià. Akceptacja

i szacunek dla cia∏a.

7. Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania.

Zró˝nicowane, indywidualne tempo rozwoju.

8. Higiena okresu dojrzewania.

9. Prawo cz∏owieka do intymnoÊci i ochrona tego prawa; postawy asertywne.

———————

2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyjnych „Wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040,

z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Dz. U. Nr 154, poz. 1792).

Cele edukacyjne

1. Poznanie najbli˝szego Êrodowiska i specyfiki swojego regionu.

2. Rozwijanie wartoÊci rodzinnych zwiàzanych z wartoÊciami kulturowymi wspólnoty lokalnej.

3. Rozwijanie postaw patriotycznych zwiàzanych

z kulturà regionalnà.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwianie poznania regionu i jego kultury.

2. Wprowadzanie uczniów w ˝ycie kulturalne wspólnoty lokalnej.

3. Kszta∏towanie to˝samoÊci narodowej w powiàzaniu

z to˝samoÊcià regionalnà.

TreÊci nauczania

1. Najbli˝sze otoczenie domu rodzinnego, sàsiedztwa

i szko∏y.

2. Ogólna charakterystyka geograficzna i kulturowa

regionu oraz jego podstawowe nazewnictwo;

g∏ówne symbole regionalne.

3. J´zyk regionu, gwara i nazewnictwo.

4. Elementy historii regionu i ich zwiàzki z historià

i tradycjà w∏asnej rodziny.

5. Lokalne i regionalne tradycje, Êwi´ta, obyczaje

i zwyczaje.

6. Miejscowe podania, przys∏owia, muzyka, architektura, plastyka, tradycyjne rzemios∏o, sztuka ludowa

i folklor.

10. WartoÊci i normy ˝ycia spo∏ecznego. Kategoria dobra wspólnego. Patriotyzm. Kultura spo∏eczna i polityczna.

7. Sylwetki osób zas∏u˝onych dla Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju.

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç hymnu narodowego oraz symboli narodowych i paƒstwowych.

1. Odczytywanie zwiàzków ∏àczàcych tradycj´ rodzinnà z tradycjami regionu.

2. Odpowiednie zachowanie si´ w czasie uroczystoÊci

szkolnych i paƒstwowych.

2. Dostrzeganie wp∏ywu wartoÊci zwiàzanych z kulturà regionu na ˝ycie poszczególnych ludzi.

3. Umiej´tnoÊç dostrzegania i rozwiàzywania problemów i zadaƒ w najbli˝szym otoczeniu i Êrodowisku

lokalnym oraz dzia∏ania na ich rzecz.

3. Âwiadome i aktywne uczestnictwo w ˝yciu wspólnoty lokalnej, w zachowaniu i pomna˝aniu dziedzictwa kulturowego.

3. Wychowanie patriotyczne i obywatelskie

4. ZnajomoÊç systemu pomocy spo∏ecznej w najbli˝szym Êrodowisku (dla ró˝nych kategorii osób niepe∏nosprawnych).

Cele edukacyjne

5. Umiej´tnoÊç podejmowania decyzji dotyczàcych

grupy.

1. Kszta∏towanie wi´zi z krajem ojczystym i ÊwiadomoÊci obywatelskiej.

6. Umiej´tnoÊç przeprowadzenia wyborów do samorzàdu szkolnego.

2. Rozwijanie poszanowania postaw prospo∏ecznych

i dobra wspólnego.

7. ZnajomoÊç instytucji paƒstwa demokratycznego.

3. Kszta∏towanie szacunku dla w∏asnego paƒstwa.

Zadania szko∏y

1. Tworzenie sytuacji wyzwalajàcych emocjonalny

zwiàzek z krajem ojczystym (spotkaƒ, uroczystoÊci,

inscenizacji, wycieczek).

2. Zapoznanie uczniów z symbolami, wa˝nymi dla

kraju rocznicami, zasadami i instytucjami, które posiadajà istotne znaczenie dla funkcjonowania narodu i paƒstwa polskiego.

3. Przygotowywanie uczniów do Êwiadomego, aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w ˝yciu publicznym.

8. Próby okreÊlenia wspó∏czesnej postawy obywatelskiej i patriotycznej.

GIMNAZJUM

III ETAP EDUKACYJNY

W gimnazjum nauczyciele wprowadzajà uczniów

w Êwiat wiedzy naukowej, wdra˝ajà ich do samodzielnoÊci, pomagajà im w podejmowaniu decyzji dotyczàcej kierunku dalszej edukacji i przygotowujà do aktywnego udzia∏u w ˝yciu spo∏ecznym.

Edukacja w gimnazjum, wspomagajàc rozwój

ucznia jako osoby i wprowadzajàc go w ˝ycie spo∏eczne, ma na celu przede wszystkim

1. God∏o i hymn paƒstwowy.

1) wprowadzaç ucznia w Êwiat nauki przez poznanie

j´zyka, poj´ç, twierdzeƒ i metod w∏aÊciwych dla

wybranych dyscyplin naukowych na poziomie

umo˝liwiajàcym dalsze kszta∏cenie,

2. PieÊni patriotyczne. Utwory literackie (obrazy i filmy) o tematyce historyczno-patriotycznej.

2) rozbudzaç i rozwijaç indywidualne zainteresowania

ucznia,

3. Lokalne miejsca pami´ci narodowej.

3) wprowadzaç ucznia w Êwiat kultury i sztuki,

4. Sylwetki wielkich Polaków (artystów, uczonych, polityków, ˝o∏nierzy).

4) rozwijaç umiej´tnoÊci spo∏eczne ucznia przez zdobywanie prawid∏owych doÊwiadczeƒ we wspó∏˝yciu i wspó∏dzia∏aniu w grupie rówieÊniczej.

TreÊci nauczania

5. Jednostka i grupa. ˚ycie w grupie (wi´zi, wartoÊci,

role, podejmowanie decyzji, konflikty, negocjacje).

6. Szkolny samorzàd uczniowski.

Âcie˝ki edukacyjne

7. Samorzàd terytorialny.

W gimnazjum, obok przedmiotów, wprowadza si´

nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne

8. Jednostka, spo∏eczeƒstwo, naród, paƒstwo.

1) edukacja czytelnicza i medialna,

9. Prawa i obowiàzki obywatelskie.

2) edukacja ekologiczna,

3) edukacja europejska,

4) edukacja filozoficzna,

5) edukacja prozdrowotna,

6) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe

w regionie,

7) kultura polska na tle cywilizacji Êródziemnomorskiej,

Poz. 458

2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury wzbogacajàcych wiedz´

ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy

wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci.

3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej

wiedzy o systemie j´zykowym).

8) obrona cywilna.

4. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie

zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy.

Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych

zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki.

5. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ kulturowych; przybli˝anie uczniom ró˝norodnych tekstów kultury w perspektywie wiedzy o cz∏owieku

i Êwiecie, uczestnictwa w kulturze wspó∏czesnej

i praktyce spo∏ecznej komunikacji oraz obcowania

z tradycjà.

Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç

w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç.

6. Wspomaganie uczniów w procesie rozpoznawania

i rozumienia wartoÊci oraz w osobistym wysi∏ku

tworzenia wewn´trznie akceptowanej ich hierarchii.

PRZEDMIOTY

7. Wprowadzanie uczniów w technik´ uczenia si´

i wyposa˝anie ich w narz´dzia samodzielnej pracy

umys∏owej.

J¢ZYK POLSKI

Cele edukacyjne

TreÊci nauczania

Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´

uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza

przez

1. Oficjalne i nieoficjalne sytuacje mówienia.

1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, wa˝nych dla

˝ycia w paƒstwie demokratycznym i obywatelskim;

rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako

sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego,

2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb

oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci

uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji,

3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów

kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury europejskiej i narodowej,

2. Wy˝ej zorganizowane formy wypowiedzi, np. rozprawka, reporta˝, recenzja, wywiad.

3. Poj´cia zwiàzane z retorykà i wypowiedziami

o strukturze logicznej: teza, argument, przes∏anka,

wniosek, poglàd, ocena.

4. Sk∏adniowe funkcje cz´Êci mowy oraz cz´Êci zdania, a tak˝e budowa wypowiedzeƒ z∏o˝onych

(w zwiàzku z interpunkcjà).

5. S∏owotwórcze i fleksyjne czàstki budowy wyrazów

oraz pos∏ugiwanie si´ wiadomoÊciami na ten temat w analizie znaczeƒ.

6. Poj´cia s∏u˝àce omawianiu znaczeƒ wyrazów: treÊç

i zakres, wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne

i szczegó∏owe.

7. Poj´cia dotyczàce stylistyki: neologizm, archaizm,

dialektyzm, stylizacja.

4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej

wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by

stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka.

8. Mechanizm upodobnieƒ fonetycznych (g∏ównie

pod wzgl´dem dêwi´cznoÊci) i znaczenie tego zjawiska dla praktyki wymawiania i zapisywania wyrazów.

Zadania szko∏y

9. Poj´cia (bez koniecznoÊci definiowania poj´cia

i u˝ywania terminów): myÊl przewodnia, sens symboliczny i metaforyczny utworu, realizm, fantastyka, groteska, narracja (pierwszo- i trzecioosobowa), symbol, alegoria, ironia, apostrofa, antyteza,

kontrast.

1. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania,

czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów

kultury; opis j´zyka wspomagajàcy umiej´tnoÊci

ucznia.

10. Rodzaje literackie oraz gatunki zwiàzane z epikà,

dramatem i lirykà.

11. Pos∏ugiwanie si´ w czynnym j´zyku terminami

wiersz sylabiczny i wolny, Êredniówka, przerzutnia,

przenoÊnia, obraz poetycki, pytanie retoryczne, rodzaj i gatunek literacki, teatr, komedia, tragedia,

fraszka, bajka, ballada, hymn, satyra, sonet, nowela, przypowieÊç, fabu∏a, akcja, biografia.

Osiàgni´cia

Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiej´tnoÊci

wyniesionych ze szko∏y podstawowej, a ponadto

1) mówienie, s∏uchanie, czytanie i pisanie

a) budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych

zgodnie z intencjà i okolicznoÊciami (w zwiàzku

z sytuacjami ˝yciowymi i lekturà),

b) rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujàcych, opisujàcych, wartoÊciujàcych oraz s∏u˝àcych wyra˝aniu opinii, przekonywaniu i uzasadnianiu poglàdów,

c) pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami polszczyzny (zw∏aszcza ogólnà — mówionà i pisanà)

w zale˝noÊci od sytuacji,

d) rozpoznawanie i rozumienie za∏o˝eƒ komunikacji (sytuacje, emocje, oceny) oraz przewidywanie skutków wypowiedzi i dyskutowanie ich

etycznego wymiaru (np. szczeroÊç — nieszczeroÊç, k∏amstwo, manipulacja, agresja s∏owna,

brutalnoÊç w zachowaniach j´zykowych),

e) dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych

w zakresie poprawiania i parafrazowania tekstów w∏asnych i cudzych (m.in. streszczania,

skracania, rozwijania, przekszta∏cania stylistycznego),

f) dokonywanie intersemiotycznego przek∏adu treÊci obrazowych i akustycznych na wypowiedzi

ustne i pisemne,

g) operowanie strukturami gramatycznymi odpowiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi

oraz wyjaÊnianie wp∏ywu u˝ytych form na jej

klarownoÊç i spójnoÊç,

h) usprawnianie operacji zdaniotwórczych; celowe i dwukierunkowe przekszta∏canie wypowiedzeƒ: zdanie — równowa˝nik, zdanie pojedyncze — z∏o˝one, konstrukcje czynne — bierne,

2) samokszta∏cenie

a) poszukiwanie informacji w ró˝nych êród∏ach,

Poz. 458

3) odbiór tekstów kultury

a) dostrzeganie i komentowanie swoistych w∏aÊciwoÊci poznawanych utworów literackich i tekstów kultury oraz okreÊlanie funkcji zaobserwowanych Êrodków wyrazu,

b) pos∏ugiwanie si´ w sposób naturalny i funkcjonalny w trakcie rozwa˝ania problematyki utworów poznawanymi poj´ciami i terminami literackimi i kulturowymi,

c) dostrzeganie uniwersalnoÊci doÊwiadczeƒ, przemyÊleƒ, uczuç i aspiracji wpisanych w dzie∏a

z ró˝nych okresów i kr´gów kulturowych

(zw∏aszcza tradycji biblijnej, antycznej, dworsko-rycerskiej, patriotycznej, spo∏ecznikowskiej),

d) porównywanie tworzywa literatury i innych dzie∏

sztuki,

e) omawianie i interpretowanie utworów w ró˝nych zestawieniach kontekstualnych,

f) twórcze, wyrastajàce z postaw ludycznych,

emocjonalnych i estetycznych, wykonywanie

utworów (bàdê ich fragmentów) w ˝ywym s∏owie lub w formach teatralnych,

g) rozpoznawanie wartoÊci w utworach oraz próby

ich oceny na tle w∏asnego Êwiata wartoÊci,

h) samodzielne, krytyczne ustosunkowanie si´ do

obserwowanych zjawisk kultury; formu∏owanie,

uzasadnianie i obrona w dyskusji (tak˝e na piÊmie) w∏asnych punktów widzenia, pomys∏ów

interpretacyjnych i opinii o utworach,

i) dostrzeganie zwiàzku utworów z biografiami

twórców i czasem historycznym.

Lektura

1. Wybrane utwory z klasyki Êwiatowej

Biblia (fragmenty); mitologia (wybór); Homer: Iliada lub Odyseja (fragmenty); Sofokles: Antygona;

Pieʃ o Rolandzie (fragmenty); W. Szekspir: Romeo

i Julia; M. Cervantes: Don Kichote (fragmenty); K.

Dickens: OpowieÊç wigilijna lub Dawid Copperfield

(fragmenty); A. Czechow: wybrana nowela;

A. de Saint-Exupéry: Ma∏y Ksià˝´ lub Nocny lot; E.

Hemingway: wybrane opowiadanie.

2. Wybrane utwory z klasyki polskiej

Bogurodzica; J. Kochanowski: wybrane fraszki,

pieÊni, psalmy, treny; wybór poezji barokowej; I.

Krasicki: wybrane bajki i jedna z satyr; A. Mickiewicz: wybrane bajki i ballady, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (fragmenty); J. S∏owacki: Balladyna (fragmenty); A. Fredro: Zemsta; H. Sienkiewicz: wybrana nowela; B. Prus: wybrana nowela; S. ˚eromski

Syzyfowe prace, wybrana nowela.

3. Wybór liryki XIX wieku, wybór poezji XX wieku.

b) dokumentowanie, notowanie, selekcja i przechowywanie informacji,

4. Wybór nowelistyki XIX i XX wieku (w tym co najmniej jeden utwór pozytywistyczny).

c) rozumne korzystanie ze Êrodków masowego

przekazu,

5. Wybrane utwory wspó∏czesnej prozy polskiej i dramatu.

6. Wybrane utwory o dorastaniu, w tym powieÊci dla

m∏odzie˝y.

7. Przyk∏ady pami´tnika, dziennika, korespondencji literackich, reporta˝u, w tym A. Kamiƒski: Kamienie

na szaniec; M. Bia∏oszewski: Pami´tnik z powstania

warszawskiego (fragmenty).

Poz. 458

TreÊci nauczania

1. Periodyzacja dziejów i poj´cie czasu w historii.

2. Warunki ˝ycia cz∏owieka w czasach najdawniejszych.

8. Przyk∏ady literatury regionalnej, wk∏ad literatury regionalnej do ogólnopolskiej skarbnicy literackiej.

3. Cywilizacje staro˝ytne — dorobek kultury i jego

trwa∏oÊç (Egipt, Izrael, Grecja, Rzym).

9. Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty publicystyczne, informacyjne, reklamowe.

4. Powstanie chrzeÊcijaƒstwa i pierwsze wieki jego

rozwoju.

10. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela, w tym literatura popularna (co najmniej jeden

w ka˝dej klasie).

11. Inne sk∏adniki kultury (np. przedstawienia teatralne,

filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne,

przekazy ikoniczne, poezja Êpiewana).

HISTORIA

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie i pog∏´bianie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià, zachodzàcymi w niej procesami i wydarzeniami.

2. Rozwijanie myÊlenia historycznego i krytycyzmu.

3. Pog∏´bianie umiej´tnoÊci powiàzania dziejów Polski z dziejami Europy i Êwiata.

4. Rozwijanie umiej´tnoÊci pozwalajàcych na samodzielnà prac´ intelektualnà z materia∏em historycznym.

5. Pog∏´bianie rozumienia poj´ç i wartoÊci niezb´dnych do zrozumienia ˝ycia politycznego, gospodarczego i spo∏ecznego.

6. Rozwijanie umiej´tnoÊci dostrzegania z∏o˝onoÊci

zwiàzków przyczynowo-skutkowych.

7. Pog∏´bianie i umacnianie postawy patriotyzmu.

Zadania szko∏y

1. Przekazywanie wiedzy o najwa˝niejszych etapach

dziejów Polski, Europy i Êwiata.

2. Uczenie umiej´tnoÊci analizy i syntezy materia∏u historycznego.

3. Uczenie zasad odczytywania i interpretowania êród∏a historycznego.

4. Ukazywanie mo˝liwoÊci ró˝norodnych interpretacji

êróde∏, wydarzeƒ i postaci historycznych.

5. Uczenie rzetelnoÊci badawczej.

6. Doskonalenie ró˝norodnych form wypowiedzi ustnej i pisemnej.

7. Rozwijanie umiej´tnoÊci poszukiwania, porzàdkowania, wykorzystywania i przechowywania ró˝nych rodzajów informacji.

5. Europa i Êwiat Êródziemnomorski w wiekach Êrednich: paƒstwa, religie, spo∏eczeƒstwa, kultury (Bizancjum, Arabowie, paƒstwo Karolingów, cesarstwo Ottonów, uniwersalizm cesarski i papieski,

ruch krucjatowy, gospodarka Êredniowieczna, jednoÊç i ró˝norodnoÊç kultury Êredniowiecza).

6. Polska pierwszych Piastów; statut Boles∏awa Krzywoustego i rozbicie dzielnicowe Polski; zjednoczenie paƒstwa polskiego; Polska Kazimierza Wielkiego.

7. Pierwsi Jagiellonowie na tronie Polski; gospodarka

i spo∏eczeƒstwo Polski Êredniowiecznej — zjawiska

i procesy; specyfika kultury polskiego Êredniowiecza.

8. Wielkie odkrycia geograficzne. Europejczycy a Nowy Âwiat w XVI — XVIII wieku.

9. Europa w XVI i XVII wieku: renesans, reformacja

i reforma katolicka; barok; powstanie systemów

absolutystycznych (Francja, Rosja); Rzeczpospolita

szlachecka w XVI i XVII wieku — kraj wielu kultur

i religii.

10. Prze∏om oÊwieceniowy w Europie i w Polsce —

przemiany ustrojowe, gospodarcze i cywilizacyjne;

powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Pó∏nocnej; rewolucja francuska — znaczenie dziejowe;

Polska u schy∏ku XVIII wieku (odrodzenie kulturalne, próby ratowania Rzeczypospolitej, rozbiory,

powstanie koÊciuszkowskie).

11. Przemiany spo∏eczne i cywilizacyjne XIX wieku

epoka napoleoƒska; tworzenie podstaw nowoczesnej demokracji w Europie i Ameryce Pó∏nocnej;

przemiany na mapie politycznej Europy i Êwiata;

kolonializm; rozwój ekonomiczny i spo∏eczny

w XIX wieku.

12. Losy i postawy Polaków w warunkach braku niepodleg∏oÊci: powstania narodowe, koncepcje pracy organicznej, losy Polaków na emigracji.

13. I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie.

14. Âwiat mi´dzy wojnami: kryzys demokracji (systemy

totalitarne, hitleryzm i komunizm); najistotniejsze

problemy gospodarcze, spo∏eczne i polityczne

Êwiata.

15. Odrodzone paƒstwo polskie: budowa paƒstwowoÊci, walka o granice; ewolucja ustrojowa; g∏ówne

problemy gospodarcze i spo∏eczne; polityka zagraniczna i miejsce Polski w Europie mi´dzywojennej.

Poz. 458

2) wychowanie obywatelskie,

3) wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu gospodarczym.

1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie2

16. II wojna Êwiatowa; pakt Ribbentrop — Mo∏otow i jego realizacja, momenty prze∏omowe wojny, budowa koalicji antyhitlerowskiej; eksterminacja narodów na terenach okupowanych; obozy koncentracyjne i ∏agry; Holocaust.

17. Polska w latach 1939—1945: dwie okupacje; Katyƒ;

formy i miejsca walki o niepodleg∏oÊç; polskie paƒstwo podziemne; Powstanie Warszawskie; losy Polaków w kraju i na obczyênie.

18. Âwiat powojenny; post´p cywilizacyjny, przemiany

polityczne i kulturowe; konflikt Wschód-Zachód,

nowe zjawiska polityczno-spo∏eczne i przyspieszenie cywilizacyjne, dekolonizacja; nowe zjawiska

w kulturze masowej.

Cele edukacyjne

1. Przyj´cie integralnej wizji osoby; wybór i urzeczywistnianie wartoÊci s∏u˝àcych osobowemu rozwojowi.

2. Rozwiàzywanie problemów i pokonywanie trudnoÊci okresu dorastania.

Zadania szko∏y

1. Stymulowanie procesu samowychowania.

2. Wspó∏praca z rodzicami w zakresie prawid∏owych

relacji mi´dzy nimi a dzieckiem.

19. Polska po 1945 roku: walka o kszta∏t paƒstwa, polski stalinizm; przemiany gospodarczo-spo∏eczne

w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; kryzysy polityczne lat 1956, 1968, 1970; wybór Polaka na papie˝a, rok 1980 i powstanie „SolidarnoÊci”, stan wojenny i lata osiemdziesiàte; prze∏om roku 1989,

proces budowy III Rzeczypospolitej.

3. Pomoc we w∏aÊciwym prze˝ywaniu okresu dojrzewania.

Osiàgni´cia

6. Promowanie integralnej wizji seksualnoÊci cz∏owieka; ukazanie jednoÊci pomi´dzy aktywnoÊcià seksualnà a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià.

1. Rozpoznawanie miejsca cz∏owieka w czasie historycznym, jego relacji z przyrodà, spo∏ecznoÊcià lokalnà, ojczyznà, kr´giem kulturowym, innymi narodami i religiami.

2. Operowanie podstawowymi kategoriami historycznymi: czasem, przestrzenià, ciàg∏oÊcià, zmiennoÊcià.

3. Wykorzystywanie podstawowej wiedzy o najwa˝niejszych etapach dziejów do powiàzania zjawisk

historycznych z zakresu dziejów powszechnych

z historià Polski.

4. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach przyczynowo-skutkowych.

5. Ocenianie faktów i wydarzeƒ historycznych.

6. Interpretacja ró˝nego rodzaju êróde∏ historycznych.

7. Docieranie do ró˝nych êróde∏ informacji historycznej, integracja wiedzy uzyskanej z ró˝nych êróde∏

informacji.

4. Wzmacnianie procesu identyfikacji z w∏asnà p∏cià.

5. Wspieranie rozwoju moralnego i kszta∏towania hierarchii wartoÊci.

7. Tworzenie klimatu dla kole˝eƒstwa, przyjaêni oraz

szacunku dla cz∏owieka.

8. Pomoc w poszukiwaniu odpowiedzi na podstawowe pytania egzystencjalne.

9. Informowanie o mo˝liwoÊciach pomocy — system

poradnictwa dla dzieci i m∏odzie˝y.

TreÊci nauczania

1. Rozwój cz∏owieka: faza prenatalna, narodziny, faza niemowl´ca, wczesnodzieci´ca, przedpokwitaniowa, dojrzewania, m∏odoÊci, wieku Êredniego,

wieku póênego. ˚ycie jako fundamentalna wartoÊç.

2. Budowa prawid∏owych relacji z rodzicami. Konflikt

pokoleƒ; przyczyny i sposoby rozwiàzywania konfliktów. OdpowiedzialnoÊç wszystkich za atmosfer´ panujàcà w rodzinie. Rodzina niepe∏na.

3. Rola autorytetów w ˝yciu cz∏owieka.

Przedmiot ten sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów

4. Relacje mi´dzyosobowe i ich znaczenie. Przyjaêƒ,

zakochanie, mi∏oÊç; pierwsze fascynacje, mi∏oÊç

platoniczna, mi∏oÊç m∏odzieƒcza, mi∏oÊç dojrza∏a.

1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie,

5. Zachowania asertywne.

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

6. Podstawowe informacje o rozwoju seksualnym

cz∏owieka: to˝samoÊç p∏ciowa — kobiecoÊç i m´skoÊç.

6. Korzystanie ze Êrodków przekazu w sposób selektywny, umo˝liwiajàcy obron´ przed ich destrukcyjnym oddzia∏ywaniem.

7. Dojrzewanie. Rozumienie i akceptacja kryteriów

dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej.

7. Wnoszenie pozytywnego wk∏adu w ˝ycie swojej rodziny.

8. Problemy i trudnoÊci okresu dojrzewania (np. napi´cia seksualne, masturbacja), sposoby radzenia

sobie z nimi, pomoc w rozeznaniu sytuacji wymagajàcych porady lekarza lub innych specjalistów.

8. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie

ich wysi∏ku i pracy, przyj´cie postawy szacunku

wobec siebie.

9. Ró˝nice w rozwoju psychoseksualnym dziewczàt

i ch∏opców; postawy i wzajemne oczekiwania.

10. Zagro˝enia okresu dojrzewania: presja seksualna,

uzale˝nienia, pornografia.

11. G∏ówne funkcje p∏ciowoÊci: wyra˝anie mi∏oÊci, budowanie wi´zi i rodzicielstwo.

12. Inicjacja seksualna; zwiàzek pomi´dzy aktywnoÊcià

seksualnà a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià; dysfunkcje zwiàzane z przedmiotowym traktowaniem

cz∏owieka w dziedzinie seksualnej. Ryzyko zwiàzane z wczesnà inicjacjà.

13. Kszta∏towanie i akceptacja to˝samoÊci p∏ciowej.

Mo˝liwoÊci pomocy w pokonywaniu trudnoÊci

zwiàzanych z to˝samoÊcià p∏ciowà.

14. P∏odnoÊç wspólnà sprawà kobiety i m´˝czyzny.

15. Planowanie rodziny. Metody rozpoznawania p∏odnoÊci. Antykoncepcja. Aspekt zdrowotny, psychologiczny i etyczny.

16. Infekcje przenoszone drogà p∏ciowà. AIDS: drogi

przenoszenia zaka˝enia, profilaktyka, aspekt spo∏eczny.

17. WartoÊci zwiàzane z seksualnoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu

w∏asnej p∏ciowoÊci oraz budowaniu trwa∏ych

i szcz´Êliwych wi´zi.

18. Wp∏yw sposobu sp´dzania wolnego czasu (w tym

korzystania ze Êrodków masowego przekazu) na

cz∏owieka.

9. Umiej´tnoÊç korzystania z systemu poradnictwa

dla dzieci i m∏odzie˝y.

2. Wychowanie obywatelskie

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bianie poczucia przynale˝noÊci do wspólnoty

obywateli paƒstwa polskiego.

2. ÂwiadomoÊç istnienia obowiàzków wobec w∏asnej

ojczyzny, w tym w szczególnoÊci obowiàzku jej

obrony oraz dba∏oÊci o jej dobre imi´.

3. Poczucie wartoÊci i przydatnoÊci indywidualnego

i grupowego dzia∏ania na rzecz spo∏ecznoÊci lokalnej.

4. Rozumienie wa˝nych wydarzeƒ ˝ycia spo∏ecznego,

politycznego oraz gospodarczego w kraju i na

Êwiecie.

5. Pog∏´bianie szacunku dla w∏asnego paƒstwa.

Zadania szko∏y

1. Stawianie wymagaƒ w zakresie w∏aÊciwej postawy

uczniów wobec god∏a i hymnu paƒstwowego oraz

w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych.

2. Pomoc w rozpoznaniu w∏asnych praw i obowiàzków.

3. Ukazywanie praktycznych zastosowaƒ zasad i procedur demokratycznych w spo∏ecznoÊci szkolnej.

4. Kszta∏towanie poczucia odpowiedzialnoÊci za siebie i innych.

Osiàgni´cia

5. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej.

1. ZnajomoÊç organizmu ludzkiego i zachodzàcych

w nim zmian oraz akceptacja w∏asnej p∏ciowoÊci.

TreÊci nauczania

1. Cz∏owiek — istota spo∏eczna.

2. Poznawanie, analizowanie i wyra˝anie uczuç.

2. Grupa i wi´zi spo∏eczne.

3. Kierowanie w∏asnym rozwojem, podejmowanie

wysi∏ku samowychowawczego.

4. Przyj´cie integralnej wizji ludzkiej seksualnoÊci.

5. Umiej´tnoÊç obrony w∏asnej intymnoÊci i nietykalnoÊci seksualnej oraz szacunek dla cia∏a innej osoby.

3. Naród i paƒstwo. To˝samoÊç narodowa.

4. Monarchie konstytucyjne i republiki we wspó∏czesnej Europie.

5. Obywatel a w∏adza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych.

6. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (ustrój polityczny i instytucje Rzeczypospolitej Polskiej, prawa

i obowiàzki obywatela).

7. Samorzàd terytorialny a w∏adza centralna.

8. Ustrój, zadania, instytucje, struktura w∏adzy samorzàdów terytorialnych.

9. S∏u˝ba cywilna.

10. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w za∏atwianiu

spraw w urz´dzie gminnym.

11. Kultura polityczna i formy ˝ycia publicznego (ÊwiadomoÊç obywatelska, cnoty obywatelskie, stowarzyszenia, partie polityczne, zwiàzki zawodowe).

12. Niezbywalny charakter praw cz∏owieka, ich katalog

i systemy ochrony.

Poz. 458

4. Wst´pne przygotowanie uczniów do aktywnoÊci

zawodowej i odnalezienia si´ na rynku pracy.

Zadania szko∏y

1. Dostarczenie elementarnej wiedzy ekonomicznej.

2. Rozwijanie ducha przedsi´biorczoÊci.

3. Rozbudzanie wyobraêni, pomys∏owoÊci na temat

przysz∏ej aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej.

4. Pomoc w Êwiadomym kszta∏towaniu orientacji i kariery zawodowej.

TreÊci nauczania

1. Gospodarstwo domowe — zarzàdzanie w∏asnymi

pieni´dzmi.

13. Etyka w ˝yciu publicznym.

2. Najwa˝niejsze zasady racjonalnego gospodarowania.

14. ˚ycie szko∏y — samorzàdnoÊç, procedury demokratyczne, regulacje prawne.

3. Elementarne poj´cia ekonomiczne z zakresu gospodarki rynkowej.

Osiàgni´cia

4. Krótka historia pieniàdza i jego najwa˝niejsze funkcje.

1. Godne zachowanie w czasie obchodów Êwiàt i uroczystoÊci narodowych.

2. Rozpoznawanie w∏asnych praw i obowiàzków.

5. Przedsi´biorca i przedsi´biorczoÊç (ma∏e firmy, potrzebne umiej´tnoÊci, zasady prawa, êród∏a informacji).

3. Wykorzystywanie wiedzy o zasadach ustroju Rzeczypospolitej Polskiej do interpretacji wydarzeƒ ˝ycia publicznego.

6. Orientacja zawodowa (lokalny i ponadlokalny rynek

pracy).

4. Uczestniczenie w dyskusji, prezentacja i obrona

w∏asnego stanowiska, branie pod uwag´ argumentów strony przeciwnej.

7. Odkrywanie i rozwijanie indywidualnych kwalifikacji zawodowych, podejmowanie decyzji zawodowych. Rodzaje zawodów i umiej´tnoÊci zawodowych.

5. Wspó∏praca w grupie z uwzgl´dnieniem podzia∏u

zadaƒ.

6. Podporzàdkowanie si´ wymogom procedur demokratycznych we wspólnym dzia∏aniu.

7. Za∏atwianie prostych spraw urz´dowych: pisanie

podaƒ, ˝yciorysu, wype∏nianie druków urz´dowych.

8. ZnajomoÊç najwa˝niejszych, etycznych zasad ˝ycia

publicznego.

3. Wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu gospodarczym

Cele edukacyjne

1. Wszechstronny rozwój ucznia ukierunkowany na

przygotowanie do aktywnej obecnoÊci w ˝yciu

spo∏eczno-gospodarczym kraju.

2. Rozumienie przez uczniów zjawisk i zmian gospodarczych w kraju.

3. ZdolnoÊç uczniów do odnajdywania swojego miejsca w ˝yciu gospodarczym w warunkach gospodarki rynkowej i zmiennego rynku pracy.

8. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w ubieganiu

si´ o prac´ lub rozpoczynaniu dzia∏alnoÊci gospodarczej.

9. Wybór zawodu. System poradnictwa zawodowego

i kszta∏cenia ustawicznego.

10. MobilnoÊç zawodowa jako zjawisko cywilizacyjne.

Rynek pracy. Problem bezrobocia: przyczyny, skutki, sposoby rozwiàzywania.

11. Ubieganie si´ o prac´ — list motywacyjny, ˝yciorys

zawodowy, kwestionariusz osobowy, rozmowa

kwalifikacyjna, cechy dobrego pracownika.

12. Cz∏owiek w gospodarce. Praca zespo∏owa. Wybrane zagadnienia z etyki ˝ycia gospodarczego.

13. Przekszta∏cenia ustroju gospodarczego w Polsce po

1989 r.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç elementarnych poj´ç i praw ekonomicznych.

2. Umiej´tnoÊç planowania rozwoju w∏asnego wykszta∏cenia i kwalifikacji zawodowych.

3. Trafne rozpoznawanie w∏asnych predyspozycji,

kwalifikacji i realnych mo˝liwoÊci z punktu widzenia rynku pracy.

6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyjnego, z ukierunkowaniem na styl ˝ycia i zachowania w kraju j´zyka docelowego.

4. Umiej´tnoÊç sporzàdzania dokumentów niezb´dnych przy ubieganiu si´ o prac´ (list motywacyjny,

˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy) oraz

umiej´tnoÊç odbycia rozmowy kwalifikacyjnej.

7. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu j´zyka.

5. Umiej´tnoÊç aktywnego znalezienia si´ na rynku

pracy i podejmowania dzia∏alnoÊci gospodarczej.

Osiàgni´cia

6. ZnajomoÊç podstawowych zasad etycznych ˝ycia

gospodarczego i umiej´tnoÊç stosowania ich w ˝yciu szkolnym (np. rzetelna praca, punktualnoÊç, dotrzymywanie danego s∏owa, uczciwoÊç, odpowiedzialnoÊç za skutki, prawdomównoÊç).

7. Umiej´tnoÊç zarzàdzania w∏asnymi pieni´dzmi.

J¢ZYK OBCY

Cele edukacyjne

1. Osiàgni´cie poziomu opanowania j´zyka obcego

zapewniajàcego w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà.

2. Lepsze poznanie kultury i spraw ˝ycia codziennego

kraju j´zyka nauczanego.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci

oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, m.in.

przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

8. Rozwój indywidualnych strategii uczenia si´.

1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu

1) rozumienie ogólnego sensu oraz g∏ównych

punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych

u˝ytkowników j´zyka,

2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w ró˝nych warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu),

3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierajàcej niezrozumia∏e elementy, których znaczenia uczeƒ

mo˝e domyÊliç si´ z kontekstu.

2. SprawnoÊç mówienia

1) formu∏owanie krótkich, p∏ynnych i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy z zastosowaniem

form gramatycznych odpowiednich do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci,

2) wykorzystanie znajomoÊci fonetyki w stopniu zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi dla rodzimego u˝ytkownika j´zyka,

3) inicjowanie, podtrzymywanie i koƒczenie prostej

rozmowy,

2. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

4) wyra˝anie w∏asnych opinii oraz relacjonowanie

wypowiedzi innych osób,

3. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci stosowania j´zyka jako narz´dzia przy wykonywaniu zespo∏owych

projektów, zw∏aszcza interdyscyplinarnych.

5) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy.

4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

3. SprawnoÊç czytania

1) rozumienie d∏u˝szych i bardziej z∏o˝onych tekstów,

TreÊci nauczania

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

1. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu i mówienia.

3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumia∏e,

2. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania.

4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego

tekstu przy pobie˝nym czytaniu,

3. Poszerzenie repertuaru funkcji j´zykowych umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem obcym w sytuacjach ˝ycia codziennego.

5) wyszukiwanie ˝àdanej informacji lub szczegó∏u

z cz´Êciowo niezrozumianego tekstu.

4. Opanowanie bardziej rozwini´tych struktur gramatycznych stosowanych do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci.

5. Wzbogacenie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego, ze szczególnym uwzgl´dnieniem realiów kraju ojczystego oraz kraju/obszaru j´zyka

docelowego na podstawie oryginalnych materia∏ów j´zykowych.

4. SprawnoÊç pisania

1) formu∏owanie, w miar´ zró˝nicowanej pod

wzgl´dem morfosyntaktycznym i leksykalnym,

wypowiedzi pisemnej,

2) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego komunikatu,

3) napisanie krótkiego listu,

4) sporzàdzenie prostej i spójnej notatki z czyjejÊ

wypowiedzi,

5) prawid∏owe stosowanie zasad ortografii i podstaw interpunkcji.

5. Inne umiej´tnoÊci

1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjonowanie informacji,

2) korzystanie ze s∏ownika jedno- i dwuj´zycznego

oraz innych êróde∏ informacji.

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Przygotowywanie uczniów do wykorzystania wiedzy matematycznej do rozwiàzywania problemów

z zakresu ró˝nych dziedzin kszta∏cenia szkolnego

oraz ˝ycia codziennego; budowanie modeli matematycznych dla konkretnych sytuacji.

2. Przyswajanie przez uczniów j´zyka matematyki; dostrzeganie oraz formu∏owanie, rozwiàzywanie

i dyskutowanie problemów.

Poz. 458

6. Zbieranie, porzàdkowanie i przedstawianie danych

(tam gdzie to mo˝liwe — z u˝yciem technologii informacyjnej).

7. Proste doÊwiadczenia losowe.

8. Wielokàty, ko∏o i okràg; symetralna odcinka i dwusieczna kàta; kàt Êrodkowy i kàt wpisany, cechy

przystawania trójkàtów, okràg wpisany w trójkàt,

okràg opisany na trójkàcie.

9. Przyk∏ady przekszta∏ceƒ geometrycznych.

10. Obwód i pole wielokàta; pole ko∏a i d∏ugoÊç okr´gu.

11. Twierdzenia o zwiàzkach miarowych w figurach;

twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania; figury

podobne.

12. Prostopad∏oÊç i równoleg∏oÊç w przestrzeni; graniastos∏upy proste, ostros∏upy i bry∏y obrotowe

(walec, sto˝ek, kula); obliczanie pól powierzchni

i obj´toÊci wieloÊcianów oraz bry∏ obrotowych.

Osiàgni´cia

3. Rozwijanie wyobraêni przestrzennej uczniów.

1. Przeprowadzanie nieskomplikowanych rozumowaƒ matematycznych.

Zadania szko∏y

2. Pos∏ugiwanie si´ w∏asnoÊciami liczb i dzia∏aƒ oraz

w∏asnoÊciami figur przy rozwiàzywaniu zadaƒ.

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci myÊlenia i jasnego formu∏owania wypowiedzi.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie rozumienia tekstów sformu∏owanych w j´zyku matematyki.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci opisywania w j´zyku matematyki prostych sytuacji.

4. U∏atwianie dostrzegania problemów i badania ich

w konkretnych przypadkach przez prowadzenie

prostych rozumowaƒ matematycznych.

TreÊci nauczania

1. Liczby wymierne i dzia∏ania na nich, przyk∏ady wykorzystania kalkulatora; porównywanie liczb wymiernych; procenty i ich zastosowania praktyczne;

pot´ga o wyk∏adniku ca∏kowitym; w∏asnoÊci pot´gowania; pierwiastki i ich podstawowe w∏asnoÊci.

3. Pos∏ugiwanie si´ kalkulatorem przy rozwiàzywaniu

typowych zadaƒ.

4. Dostrzeganie, wykorzystywanie i interpretowanie

zale˝noÊci funkcyjnych; interpretowanie zwiàzków

wyra˝onych za pomocà wzorów, wykresów, schematów, diagramów, tabel.

5. Prezentowanie z u˝yciem j´zyka matematyki wyników badania prostych zagadnieƒ.

FIZYKA I ASTRONOMIA

Cele edukacyjne

1. Budzenie zainteresowaƒ prawid∏owoÊciami Êwiata

przyrody.

2. Przybli˝enia dziesi´tne liczb rzeczywistych; przyk∏ady liczb niewymiernych.

2. Umiej´tnoÊç prezentowania wyników w∏asnych obserwacji, eksperymentów i przemyÊleƒ.

3. Zapisywanie wyra˝eƒ algebraicznych oraz obliczanie ich wartoÊci liczbowych; wzory skróconego

mno˝enia.

3. Poznanie podstawowych praw opisujàcych przebieg zjawisk fizycznych i astronomicznych w przyrodzie.

4. Przyk∏ady funkcji (równie˝ nieliczbowych i nieliniowych); odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu.

4. Wykorzystanie wiedzy fizycznej w praktyce ˝ycia

codziennego.

5. Równanie liniowe z jednà niewiadomà, nierównoÊç

liniowa z jednà niewiadomà; uk∏ad równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi i jego interpretacja

geometryczna.

Zadania szko∏y

1. Zapoznanie uczniów z podstawowymi prawami

przyrody.

2. Stworzenie mo˝liwoÊci przeprowadzania doÊwiadczeƒ fizycznych.

3. Zapoznanie z metodami obserwowania, badania

i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

Poz. 458

4. Opisywanie zjawisk fizycznych i rozwiàzywanie problemów fizycznych i astronomicznych z zastosowaniem modeli i technik matematycznych.

CHEMIA

4. Ukazanie znaczenia odkryç w naukach przyrodniczych dla rozwoju cywilizacji i rozwiàzywania problemów wspó∏czesnego Êwiata.

Cele edukacyjne

5. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania

ze êróde∏ informacji.

1. Nabycie umiej´tnoÊci obserwacji i opisu zjawisk

chemicznych zachodzàcych w otaczajàcym Êwiecie.

TreÊci nauczania

1. W∏aÊciwoÊci materii.

2. Stany skupienia materii. Kinetyczny model budowy

materii.

3. Ruch i si∏y.

4. Opis ruchów prostoliniowych. Ruch drgajàcy (jakoÊciowo), ruchy krzywoliniowe. Oddzia∏ywania mechaniczne i ich skutki. Równowaga mechaniczna.

Zasada zachowania p´du. Zasady dynamiki. Oddzia∏ywania grawitacyjne. Loty kosmiczne.

5. Praca i energia.

6. Rodzaje energii mechanicznej. Zasada zachowania

energii. Moc. Pierwsza zasada termodynamiki.

7. Przesy∏anie informacji.

8. Fale dêwi´kowe. Fale elektromagnetyczne. Rozchodzenie si´ Êwiat∏a — zjawiska odbicia i za∏amania.

Barwy. Obrazy optyczne. Natura Êwiat∏a. Urzàdzenia do przekazywania informacji.

9. ElektrycznoÊç i magnetyzm.

10. ¸adunki elektryczne i ich oddzia∏ywanie. Pole elektryczne.

11. Obwód pràdu sta∏ego. Prawa przep∏ywu pràdu sta∏ego. èród∏a napi´cia. Pole magnetyczne. Zjawisko

indukcji elektromagnetycznej (jakoÊciowo). Wytwarzanie i przesy∏anie energii elektrycznej.

12. Mikroskopowy model zjawisk elektrycznych.

13. Budowa atomu. Energia jàdrowa. Promieniowanie

jàdrowe.

14. Uk∏ad S∏oneczny. Elementy kosmologii.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç obserwowania i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

2. Poznanie znaczenia wiedzy chemicznej w procesach przetwarzania materii przez cz∏owieka.

3. Nabycie umiej´tnoÊci i nawyku post´powania

zgodnego z zasadami dba∏oÊci o w∏asne zdrowie

i ochron´ Êrodowiska.

Zadania szko∏y

1. Ukszta∏towanie myÊlenia prowadzàcego do zrozumienia poznanej wiedzy chemicznej i pos∏ugiwania si´ nià w ró˝nych sytuacjach ˝yciowych.

2. Zapoznanie uczniów z w∏aÊciwoÊciami substancji

chemicznych i bezpiecznym obchodzeniem si´ z nimi.

3. Umo˝liwienie uczniom zdobycia wiadomoÊci

i umiej´tnoÊci zarówno praktycznych, jak i stanowiàcych podstaw´ do kszta∏cenia na kolejnych etapach.

TreÊci nauczania

1. Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu

cz∏owieka. Metale i niemetale, mieszaniny, powietrze jako mieszanina gazów, tlen i azot — w∏aÊciwoÊci, tlenki, zanieczyszczenia powietrza.

2. Budowa atomu: jàdro i elektrony, sk∏adniki jàdra,

izotopy. PromieniotwórczoÊç i jej ró˝norodne konsekwencje. Atomy, jony i czàsteczki, pierwiastki

i zwiàzki chemiczne, symbole chemiczne, wartoÊciowoÊç pierwiastków. Wiàzania chemiczne — jonowe i atomowe.

3. Teoria atomistyczno-czàsteczkowa — nieciàg∏oÊç

budowy materii. Uk∏ad okresowy pierwiastków

chemicznych — sposób usystematyzowania pierwiastków.

4. Wagowe stosunki stechiometryczne w zwiàzkach

chemicznych i reakcjach chemicznych — masa atomowa i czàsteczkowa, prawo sta∏oÊci sk∏adu, prawo zachowania masy.

5. Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ metodami badawczymi typowymi dla fizyki i astronomii.

6. Woda i roztwory wodne — zagro˝enia cywilizacyjne wynikajàce z jej zanieczyszczeƒ.

3. Umiej´tnoÊç wykonywania pomiarów prostych

i z∏o˝onych.

7. Roztwory, rozpuszczalnoÊç, st´˝enia procentowe

roztworów — podstawowe obliczenia.

8. Typy zwiàzków nieorganicznych: kwasy, zasady,

wodorotlenki, dysocjacja jonowa, odczyn roztworu, pH — w uj´ciu jakoÊciowym. Sole: reakcje substancji o w∏aÊciwoÊciach kwasowych z substancjami o w∏aÊciwoÊciach zasadowych, podstawowe

w∏aÊciwoÊci i zastosowania wybranych soli.

Zadania szko∏y

9. Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego

w´giel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny, wapieƒ, gips, szk∏o.

3. Ukazywanie uwarunkowaƒ i prawid∏owoÊci przebiegu procesów i zjawisk biologicznych.

10. W´giel i jego zwiàzki. Proste w´glowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

myd∏a, estry, t∏uszcze, cukry, bia∏ka jako podstawowe sk∏adniki organizmów ˝ywych, tworzywa

sztuczne.

11. Dzia∏anie niektórych substancji na organizm cz∏owieka: leki, trucizny, alkohole, narkotyki, nawozy,

Êrodki ochrony roÊlin.

1. Umo˝liwienie projektowania i prowadzenia obserwacji i doÊwiadczeƒ biologicznych.

2. Ukazywanie ró˝norodnoÊci i z∏o˝onoÊci Êwiata ˝ywego.

4. Motywowanie do przestrzegania zasad higieny

osobistej i podejmowania odpowiedzialnoÊci za

zdrowie i ˝ycie w∏asne i innych.

5. Umo˝liwienie podejmowania dzia∏aƒ na rzecz najbli˝szego Êrodowiska przyrodniczego i rozwijania

szacunku dla zwierzàt.

TreÊci nauczania

1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona s∏u˝y (komórki, tkanki, organy).

Osiàgni´cia

1. OkreÊlanie w∏aÊciwoÊci ró˝norodnych substancji

oraz ich powiàzanie z zastosowaniem i wp∏ywem

na Êrodowisko naturalne.

2. WyjaÊnianie przebiegu prostych procesów chemicznych i zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równaƒ.

3. Projektowanie i przeprowadzanie prostych doÊwiadczeƒ chemicznych.

4. Bezpieczne pos∏ugiwanie si´ prostym sprz´tem laboratoryjnym, substancjami i wyrobami o poznanym sk∏adzie chemicznym.

5. Dostrzeganie przemian chemicznych w otoczeniu

oraz czynników wp∏ywajàcych na ich przebieg.

2. Przyk∏ady ró˝nych sposobów pe∏nienia tych samych funkcji ˝yciowych przez organizmy zale˝nie

od warunków Êrodowiska.

3. Budowa i funkcjonowanie uk∏adów organizmu cz∏owieka.

4. Stan zdrowia i choroby. Przyk∏ady chorób zakaênych oraz patologii w dzia∏aniu narzàdów; elementy epidemiologii, profilaktyki i leczenia omawianych chorób.

5. Etapy biologicznego i psychicznego rozwoju cz∏owieka i potrzeby z nimi zwiàzane.

6. Informacja dziedziczna; cechy organizmu wynikajàce z wp∏ywu genów i oddzia∏ywaƒ Êrodowiskowych.

6. Wykonywanie prostych obliczeƒ stechiometrycznych.

7. Relacje wewnàtrz- i mi´dzygatunkowe w przyrodzie. Krà˝enie materii i przep∏yw energii w ró˝nych

uk∏adach przyrodniczych.

BIOLOGIA

8. Dzia∏ania cz∏owieka w Êrodowisku przyrodniczym

i ich konsekwencje.

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie zainteresowaƒ biologicznych i sk∏anianie do samodzielnego poznawania Êwiata ˝ywego.

2. Poznanie ró˝norodnoÊci Êwiata ˝ywego i Êrodowisk ˝ycia organizmów.

3. Poznanie i zrozumienie podstawowych procesów

˝yciowych organizmów.

4. Zrozumienie zasad funkcjonowania organizmu

cz∏owieka i kszta∏towanie zachowaƒ prozdrowotnych.

5. Kszta∏cenie zachowaƒ ukierunkowanych na ochron´ Êrodowiska przyrodniczego.

Osiàgni´cia

1. Formu∏owanie hipotez. Analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doÊwiadczeƒ, wraz

z ocenà ich wiarygodnoÊci.

2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie i interpretowanie wiedzy z ró˝nych dziedzin niezb´dnej do wyjaÊnienia procesów ˝yciowych.

3. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy budowà i funkcjà uk∏adów i narzàdów w organizmie cz∏owieka.

Postrzeganie funkcjonowania organizmu ludzkiego jako integralnej ca∏oÊci.

4. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy Êrodowiskiem

˝ycia organizmu a jego budowà i funkcjonowaniem.

5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybranych ekosystemów.

6. Ocenianie zmian zachodzàcych w Êrodowisku przyrodniczym w wyniku oddzia∏ywania cz∏owieka i ich

wp∏ywu na jakoÊç ˝ycia i umiej´tnoÊci znajdywania

Êrodków zaradczych.

7. Analizowanie przyczyn zak∏óceƒ stanu zdrowia

cz∏owieka, przewidywanie skutków w∏asnych decyzji w tym zakresie. Prowadzenie zdrowego trybu ˝ycia.

GEOGRAFIA

Cele edukacyjne

1. Budzenie zainteresowania szeroko rozumianà przestrzenià geograficznà (w∏asnym regionem, terytorium Polski, Europy, Êwiata) oraz przygotowanie

do swobodnego poruszania si´ w niej.

2. Kszta∏towanie w uczniach

Poz. 458

7. Potencja∏ naturalny, ludnoÊciowy, gospodarczy

i kulturowy Polski (na treÊci dotyczàce Polski nale˝y przeznaczyç nie mniej ni˝ 1/3 czasu przewidzianego na zaj´cia geografii w gimnazjum).

8. Polska na tle Europy i Êwiata.

9. Problemy integracyjne na Êwiecie, w Europie

i w Polsce.

10. Przyk∏ady ochrony krajobrazu na Êwiecie i w Polsce.

Osiàgni´cia

1. Ca∏oÊciowe widzenie regionów i miejsc (Polski

i Êwiata).

2. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi i orientowanie si´ w ich wzajemnym po∏o˝eniu za pomocà map.

3. Gromadzenie, interpretowanie i prezentowanie

wiedzy geograficznej.

1) poszanowania innych narodów, systemów wartoÊci i sposobów ˝ycia,

4. Ocenianie w kategoriach geograficznych dzia∏alnoÊci gospodarczej, spo∏ecznej i politycznej oraz dzia∏aƒ w∏asnych.

2) poczucia odpowiedzialnoÊci za swoje Êrodowisko ˝ycia (geograficzne i spo∏eczne), gotowoÊci

uczestniczenia w rozwiàzywaniu problemów

swojej spo∏ecznoÊci.

5. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w dzia∏aniach

ludzi na podstawie uzyskanych informacji.

3. UÊwiadomienie wartoÊci, jakà jest w∏asny region

i kraj oraz ich dziedzictwo kulturowe.

6. Korzystanie z mo˝liwie ró˝nych êróde∏ informacji.

7. Stosowanie wiedzy geograficznej w ˝yciu.

4. Przyswojenie informacji podstawowych umo˝liwiajàcych realizacj´ celów wymienionych w ust. 1—3.

Zadania szko∏y

MUZYKA

Cele edukacyjne

Tworzenie uczniom sprzyjajàcych warunków do

1. Kszta∏towanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych.

1) korzystania z mo˝liwie ró˝norodnych êróde∏ wiedzy

geograficznej, w tym z w∏asnych obserwacji terenowych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem swojej

gminy (powiatu),

2. Wyposa˝enie uczniów w niezb´dne umiej´tnoÊci

muzyczne, a tak˝e wiedz´ z tego zakresu.

2) uczenia si´ czynnego, kszta∏tujàcego dociekliwoÊç,

refleksyjnoÊç, zdrowy krytycyzm, ch´ç dzia∏ania,

3) kszta∏towania postawy szacunku dla przyrody.

TreÊci nauczania

1. Ziemia jako cz´Êç WszechÊwiata.

2. Ziemia jako Êrodowisko ˝ycia, jej historia i obraz

wspó∏czesny.

3. Interakcja Ziemia — cz∏owiek.

4. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi.

5. Wspó∏czesne przemiany gospodarcze, spo∏eczne

i polityczne na kontynentach i w wybranych paƒstwach.

6. èród∏a konfliktów i próby ich rozwiàzywania (na

wybranych przyk∏adach).

3. Umo˝liwienie uczniom prze˝ycia ró˝nych doÊwiadczeƒ muzycznych.

4. Kszta∏towanie kultury muzycznej (umiej´tnoÊç w∏àczania sztuki we w∏asne, osobiste ˝ycie).

5. Uczenie wartoÊciowania obecnych wokó∏ ucznia

zjawisk z zakresu muzyki.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki

prowadzàcego do prze˝yç estetycznych.

2. Ukazanie wielkiego bogactwa Êwiata sztuki.

3. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, doÊwiadczania tajemnicy, kontemplacji, a tak˝e autorefleksji.

4. Ukazanie ró˝nych funkcji sztuki — estetycznej, poznawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeutycznej, religijnej.

TreÊci nauczania

1. S∏uchanie muzyki.

Poz. 458

3. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla

danego regionu.

3. Muzykowanie na instrumentach.

4. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a

itp.).

4. Dzia∏ania muzyczno-ruchowe.

5. Krajobraz kulturowy.

5. Wiedza niezb´dna do rozumienia muzyki.

6. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka).

2. Âpiew.

6. Ró˝norodnoÊç muzyki ojczystej, w tym regionalnej,

muzyki innych narodów i regionów Êwiata.

7. Podstawowa wiedza o teatrze i filmie.

7. WartoÊci muzyki ludowej, muzyki artystycznej i muzyki popularnej.

Osiàgni´cia

8. Podstawowa wiedza o teatrze i filmie.

1. Rozpoznawanie wybitnych dzie∏ plastycznych.

Osiàgni´cia

2. W∏asna aktywnoÊç plastyczna.

1. Rozpoznawanie wybitnych dzie∏ muzycznych.

3. Dbanie o estetyczny wyglàd w∏asny i otoczenia.

2. W∏asna aktywnoÊç muzyczna.

TECHNIKA

PLASTYKA

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ plastycznych.

2. Wyposa˝enie uczniów w niezb´dne umiej´tnoÊci

plastyczne, a tak˝e wiedz´ z tego zakresu.

3. Umo˝liwienie uczniom prze˝ycia ró˝nych doÊwiadczeƒ plastycznych.

Cele edukacyjne

Przygotowanie do ˝ycia w cywilizacji technicznej.

Zadania szko∏y

Zorganizowanie warunków do samodzielnego

dzia∏ania technicznego z wykorzystaniem typowych

metod stosowanych w podstawowych dziedzinach

techniki.

TreÊci nauczania

4. Kszta∏towanie kultury plastycznej (umiej´tnoÊç

w∏àczania sztuki we w∏asne, osobiste ˝ycie).

5. Uczenie wartoÊciowania obecnych wokó∏ ucznia

zjawisk z zakresu plastyki.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki

prowadzàcego do prze˝yç estetycznych.

1. Prezentacja wybranych wielkich polskich i zagranicznych wynalazców w dziedzinie techniki.

2. Zwiàzki techniki z rozwojem kultury i ró˝nych dyscyplin wiedzy technicznej.

3. Projektowanie i konstruowanie; ochrona praw autorskich, wynalazczoÊç, ochrona patentowa; m∏odzie˝owy ruch twórczoÊci technicznej.

2. Ukazanie wielkiego bogactwa Êwiata sztuki.

3. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, doÊwiadczania tajemnicy, kontemplacji, a tak˝e autorefleksji.

4. Ukazanie ró˝nych funkcji sztuki — estetycznej, poznawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeutycznej, religijnej.

TreÊci nauczania

1. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki, galerie, muzea.

2. Ârodki wyrazu plastycznego. Dzia∏ania plastyczne

w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach.

4. Materia∏y konstrukcyjne; wymagania u˝ytkowe,

bezpieczeƒstwa, ekonomiczne i konstrukcyjne.

5. Planowanie pracy indywidualnej i zespo∏owej, podzia∏ pracy, koordynacja dzia∏aƒ, rachunek ekonomiczny.

6. Technologie — narz´dzia i urzàdzenia techniczne

stosowane do przetwarzania ró˝nych materia∏ów;

pomiary i regulacje techniczne.

7. Problemy bezpiecznego wykorzystania wytworów

wspó∏czesnej techniki; urzàdzenia techniczne stosowane w Êrodowisku ˝ycia ucznia; bezpieczeƒstwo poruszania si´ po drogach.

Osiàgni´cia

1. OkreÊlanie i ocenianie w∏asnych mocnych i s∏abych cech ujawnianych w dzia∏aniach technicznych indywidualnych i zespo∏owych; ocenianie

w∏asnych mo˝liwoÊci sprostania wymaganiom

wst´pnie wybranego zawodu (stanowiska pracy).

2. Stosowanie ró˝norodnych metod i Êrodków (symboli, rysunków, kodów i zdj´ç) w porozumiewaniu

si´ na temat zagadnieƒ technicznych.

3. Czytanie i sporzàdzanie prostych dokumentacji

technicznych.

4. Bezpieczne i wydajne pos∏ugiwanie si´ podstawowymi narz´dziami, przyrzàdami i urzàdzeniami,

dobieranie narz´dzi oraz utrzymywanie ich w stanie sprawnoÊci.

5. Eksploatacja urzàdzeƒ i systemów technicznych

zwiàzanych z ˝yciem codziennym, z uwzgl´dnieniem zasad i regu∏ bezpieczeƒstwa, w tym korzystanie z dróg i pojazdów.

INFORMATYKA

Cele edukacyjne

Przygotowanie do aktywnego i odpowiedzialnego

˝ycia w spo∏eczeƒstwie informacyjnym.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do osiàgni´cia umiej´tnoÊci

pos∏ugiwania si´ komputerem, jego oprogramowaniem i technologià informacyjnà.

2. Zainteresowanie uczniów rozwojem wiedzy informacyjnej oraz nowymi mo˝liwoÊciami dost´pu do

informacji i komunikowania si´.

3. Wspomaganie uczniów w rozpoznaniu w∏asnych

uzdolnieƒ i zainteresowaƒ w celu Êwiadomego wyboru kierunku dalszego kszta∏cenia.

TreÊci nauczania

1. Pos∏ugiwanie si´ sprz´tem i korzystanie z us∏ug

systemu operacyjnego. Podstawowe elementy

komputera i ich funkcje. Zasady bezpiecznej pracy

z komputerem. Podstawowe us∏ugi systemu operacyjnego. Podstawowe zasady pracy w sieci lokalnej i globalnej.

2. Rozwiàzywanie problemów za pomocà programów

u˝ytkowych. Formy reprezentowania i przetwarzania informacji przez cz∏owieka i komputer. Redagowanie tekstów i tworzenie rysunków za pomocà

komputera. Tworzenie dokumentów zawierajàcych

tekst, grafik´ i tabele. Wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego do rozwiàzywania zadaƒ z programu nauczania gimnazjum i codziennego ˝ycia. Korzystanie z multimedialnych êróde∏ informacji. Przyk∏ady

ró˝nych form organizacji danych. Przyk∏ady wyszu-

Poz. 458

kiwania i zapisywania informacji w bazach danych.

Przyk∏ady zastosowaƒ komputera jako narz´dzia

dost´pu do rozproszonych êróde∏ informacji i komunikacji na odleg∏oÊç.

3. Rozwiàzywanie problemów w postaci algorytmicznej. Algorytmy wokó∏ nas, przyk∏ady algorytmów

rozwiàzywania problemów praktycznych i szkolnych. Âcis∏e formu∏owanie sytuacji problemowych. Opisywanie algorytmów w j´zyku potocznym. Zapisywanie algorytmów w postaci procedur, które mo˝e wykonaç komputer. Przyk∏ady algorytmów rekurencyjnych. Rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych zadaƒ metodà zst´pujàcà. Przyk∏ady testowania i oceny algorytmów.

4. Modelowanie i symulacja za pomocà komputera.

Symulowanie zjawisk o znanych prostych modelach. Modelowanie a symulacja. Przyk∏ady tworzenia prostych modeli.

5. Spo∏eczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju

informatyki. Po˝ytki wynikajàce z rozwoju informatyki i powszechnego dost´pu do informacji. Konsekwencje dla osób i spo∏eczeƒstw. Zagro˝enia wychowawcze: szkodliwe gry, deprawujàce treÊci,

uzale˝nienie. Zagadnienia etyczne i prawne zwiàzane z ochronà w∏asnoÊci intelektualnej i ochronà

danych.

Osiàgni´cia

1. Wybieranie, ∏àczenie i celowe stosowanie ró˝nych

narz´dzi informatycznych do rozwiàzywania typowych praktycznych i szkolnych problemów ucznia.

2. Korzystanie z ró˝nych, w tym multimedialnych

i rozproszonych, êróde∏ informacji dost´pnych za

pomocà komputera.

3. Rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych problemów przez stosowanie poznanych metod algorytmicznych.

4. Dostrzeganie korzyÊci i zagro˝eƒ zwiàzanych z rozwojem zastosowaƒ komputerów.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1. Zrozumienie powodów i sensu staraƒ o w∏asne cia∏o, sprawnoÊç, zdrowie i urod´.

2. Zrozumienie potrzeby racjonalnej troski o witalnà

gotowoÊç organizmu warunkujàcà osiàgni´cia ˝yciowe.

3. Doskonalenie sprawnoÊci kondycyjnej i koordynacyjnej.

Zadania szko∏y

1. Przekazywanie wiedzy niezb´dnej dla podtrzymania aktywnoÊci fizycznej i nawyków zdrowego stylu ˝ycia.

2. Stymulowanie ró˝norodnych form aktywnoÊci fizycznej uczniów, wspierajàcej ich rozwój, szczególnie w okresie stabilizacji postawy cia∏a.

3. Organizowanie zaj´ç w wybranych dziedzinach rekreacyjno-sportowych i turystycznych.

4. Organizowanie zaj´ç fakultatywnych z zakresu

„sportów ca∏ego ˝ycia”.

TreÊci nauczania

1. åwiczenia kszta∏tujàce i korygujàce postaw´ cia∏a,

oddechowe, kompensacyjne.

2. åwiczenia z obcià˝eniem na zmiennych dystansach, z wykorzystaniem przyborów i przyrzàdów.

Poz. 458

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci,

to˝samoÊci narodowej (etnicznej) oraz wiary we

w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe.

2. Kszta∏cenie i doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia,

s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych

tekstów kultury.

3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje poprzez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez obcià˝enia wiedzà teoretycznà).

4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i poszanowania innych kultur.

3. Marsze, biegi, wspinanie, dêwiganie, skoki, gimnastyka, gry sportowo-rekreacyjne.

5. Integrowanie ró˝nych p∏aszczyzn kulturowych,

stwarzanie mo˝liwoÊci uczestnictwa w kulturze

wspó∏czesnej na bazie obcowania z tradycjà.

4. Organizowanie i s´dziowanie zawodów sportowych, rekreacyjnych i turystycznych.

6. Ukazywanie wk∏adu danej mniejszoÊci w kultur´

polskà i rozwój Polski.

5. Zasady funkcjonowania organizmu, regeneracji si∏

i czynnego odpoczynku, zapobieganie chorobom

i uzale˝nieniom.

TreÊci nauczania

Osiàgni´cia

1. Diagnozowanie w∏asnej sprawnoÊci

i umiej´tnoÊci ruchowych.

fizycznej

2. Hartowanie organizmu i dba∏oÊç o higien´ i zdrowie.

3. Dba∏oÊç o prawid∏owà postaw´ cia∏a.

4. AktywnoÊç ruchowa o charakterze rekreacyjno-sportowym w dwóch wybranych formach indywidualnych i dwóch zespo∏owych.

5. Pe∏nienie roli organizatora, widza i s´dziego w wybranych dyscyplinach rekreacyjnych i sportowych.

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ

LUB GRUPY ETNICZNEJ

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (oddzia∏ach)

z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub

grup etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami

Cele edukacyjne

1. Opanowanie j´zyka ojczystego zapewniajàce

sprawnà komunikacj´ j´zykowà w ró˝nych sytuacjach prywatnych i publicznych.

2. Uczestniczenie w kulturze, szczególnie w wymiarze

symbolicznym, tak by stawa∏a si´ osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka.

3. Wszechstronny rozwój ucznia jako przygotowanie

do aktywnej obecnoÊci w spo∏eczeƒstwie.

4. ZdolnoÊç ucznia do odnajdywania swojego miejsca w warunkach wielokulturowoÊci.

1. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu, mówienia oraz czytania i pisania.

2. Utrwalenie i poszerzenie funkcji j´zykowych umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w sytuacjach ˝ycia codziennego.

3. Opanowanie funkcjonalnych struktur gramatycznych.

4. Wzbogacanie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego w oparciu o materia∏y j´zykowe.

5. Wielop∏aszczyznowe wykorzystanie tekstu literackiego; akcentowanie wartoÊci ideowych, moralnych, estetycznych; wprowadzenie poj´ç z zakresu

historii i teorii literatury (kompozycja, narracja,

podmiot liryczny, symbol, kontrast, Êrodki wyrazu

artystycznego).

6. Stosowanie ró˝nych form wypowiedzi pisemnej

(opowiadanie, streszczenie, opis, charakterystyka,

sprawozdanie).

7. Wprowadzanie uczniów w technik´ uczenia si´

i wyposa˝enie ich w narz´dzia samodzielnej pracy

umys∏owej.

Osiàgni´cia

Najistotniejszym osiàgni´ciem jest rozbudzenie zami∏owania do j´zyka, historii i kultury ojczystej.

1. Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiej´tnoÊci

wyniesionych ze szko∏y podstawowej w zakresie

mówienia, s∏uchania, czytania i pisania

1) budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych

zgodnie z intencjà i okolicznoÊciami (w zwiàzku

z sytuacjami ˝yciowymi i lekturà),

2) rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujàcych, opisujàcych, wartoÊciujàcych oraz s∏u˝àcych wyra˝aniu opinii, przekonywaniu i uzasadnianiu poglàdów,

3) dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych

w zakresie poprawiania i parafrazowania tekstów w∏asnych i cudzych,

4) operowanie strukturami gramatycznymi odpowiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi.

Poz. 458

mi´dzy ludêmi oraz ˝ycia spo∏ecznego, gospodarczego i politycznego.

3. U∏atwianie nawiàzywania wi´zi z w∏asnà rodzinà,

krajem oraz jego kulturà, umo˝liwiajàcych rzeczywiste otwieranie si´ na ró˝norodnoÊç kultur w otaczajàcym Êwiecie.

4. Umo˝liwienie rozwijania umiej´tnoÊci prezentacji

w∏asnego stanowiska w dialogu z innymi i demokratycznego wspó∏decydowania.

2. Samokszta∏cenie

1) poszukiwanie informacji z ró˝nych êróde∏ i ich

porzàdkowanie,

2) umiej´tne i rozumne korzystanie ze Êrodków masowego przekazu; klasyfikowanie i selekcjonowanie informacji.

3. Odbiór tekstów kultury

1) dostrzeganie i omawianie swoistych w∏aÊciwoÊci poznawanych utworów i tekstów kultury,

2) rozpoznawanie wartoÊci w utworach oraz próby

ich oceny na tle wartoÊci uniwersalnych,

3) twórcze wykonywanie utworów w ˝ywym s∏owie lub innych formach artystycznych.

TreÊci nauczania

1. Cz∏owiek jako osoba; natura i godnoÊç cz∏owieka.

2. Rola i znaczenie sumienia w ocenie moralnej i dla

wewn´trznego rozwoju cz∏owieka.

3. Samowychowanie jako droga rozwoju.

4. G∏ówne problemy wspó∏czesnej etyki.

5. Cz∏owiek wobec wartoÊci; cz∏owiek wobec cierpienia i Êmierci.

6. MoralnoÊç a religia, wiedza i polityka.

7. Wskazania moralne w religii chrzeÊcijaƒskiej.

8. Wskazania moralne w innych religiach Êwiata.

Lektura

1. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce

w tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie

do mo˝liwoÊci i potrzeb.

2. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów, gatunków i form artystycznego wyrazu, ze

szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich,

w tym odmian prozy fabularnej i historycznej.

3. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe oraz inne teksty kultury wysokiej i masowej.

ETYKA1

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec

ró˝nych sytuacji ˝yciowych.

2. Rozpoznawanie podstawowych wartoÊci i dokonywanie w∏aÊciwej ich hierarchizacji.

9. Moralne aspekty stosunku cz∏owieka do Êwiata

przyrody.

10. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka, znaczenie etyki zawodowej.

Osiàgni´cia

1. Dokonywanie wyboru wartoÊci i tworzenie ich hierarchii.

2. Rozstrzyganie wàtpliwoÊci i problemów moralnych

zgodnie z przyj´tà hierarchià wartoÊci i dobrem

wspólnym.

3. Stosowanie zasad harmonijnego wspó∏istnienia

i wspó∏dzia∏ania ze Êrodowiskiem spo∏ecznym

i przyrodniczym.

ÂCIE˚KI EDUKACYJNE

EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA

3. Podj´cie odpowiedzialnoÊci za siebie i innych oraz

za dokonywane wybory moralne.

Cele edukacyjne

Zadania szko∏y

1. Przygotowanie do korzystania z ró˝nych êróde∏ informacji.

1. UÊwiadamianie wa˝nych problemów moralnych

i sposobów ich rozwiàzywania.

2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwoju osobistego cz∏owieka, kszta∏towania si´ relacji

2. Umiej´tnoÊç segregowania informacji i krytycznego ich odbioru.

3. Rozbudzanie potrzeb czytelniczych.

4. Przygotowanie do pracy samokszta∏ceniowej i wykorzystywania mediów jako narz´dzi pracy intelektualnej.

5. Kszta∏towanie postawy szacunku dla polskiego

dziedzictwa kulturowego w zwiàzku z globalizacjà

kultury masowej.

Zadania szko∏y

1. Rozpoznanie i umiej´tne kierowanie zainteresowaniami literackimi uczniów.

2. Tworzenie warunków do zdobywania informacji

z ró˝nych êróde∏.

3. Rozwijanie wiedzy o komunikowaniu si´ ludzi bezpoÊrednio i przez media.

4. Ukazywanie zale˝noÊci mi´dzy formà i j´zykiem

mediów a zamierzeniami, postawami i kulturà

twórców komunikatów artystycznych, informacyjnych, reklamowych i propagandowych.

5. UÊwiadomienie roli mass mediów i stosowanych

przez nie Êrodków i zabiegów socjotechnicznych.

6. Wprowadzenie uczniów w zasady procesu twórczego w produkcji medialnej.

7. Zapoznanie z fundamentalnymi dzie∏ami medialnymi: fotografii, radia, filmu, telewizji i teatru, polskimi i zagranicznymi.

TreÊci nauczania

Poz. 458

Osiàgni´cia

1. Korzystanie ze zbiorów i warsztatu informacyjnego

biblioteki, tak˝e za pomocà automatycznych systemów wyszukiwawczych.

2. Sporzàdzanie opisów bibliograficznych i bibliografii za∏àcznikowej do w∏asnych opracowaƒ.

3. Sprawne, szybkie czytanie, notowanie i selekcjonowanie wiadomoÊci.

4. Analizowanie komunikatów medialnych, odczytywanie znaków i kodów dos∏ownych i kontekstowych.

5. Rozpoznawanie u˝ytych Êrodków formalnych i ich

s∏u˝ebnoÊç wzgl´dem zamierzeƒ twórców w ró˝nych formach przekazów medialnych.

6. Wykorzystywanie mediów jako êróde∏ informacji

i opinii w samodzielnym dochodzeniu do wiedzy.

7. Pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi formami komunikatów

i narz´dzi medialnych w procesie komunikowania,

zdobywania, dokumentowania i prezentowania

wiedzy.

8. Rozró˝nianie komunikatów informacyjnych od perswazyjnych, przekazów przedstawiajàcych rzeczywistoÊç od interpretujàcych i fikcyjnych.

9. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy wartoÊci oferty mediów i dokonywania w∏aÊciwego wyboru w korzystaniu ze Êrodków masowej komunikacji.

EDUKACJA EKOLOGICZNA

1. Dokumenty gromadzone w bibliotece i ich wartoÊç

informacyjna.

Cele edukacyjne

2. Opis i spis bibliograficzny; zestawienie tematyczne.

1. UÊwiadamianie zagro˝eƒ Êrodowiska przyrodniczego, wyst´pujàcych w miejscu zamieszkania.

3. Poj´cia komunikacji medialnej: znak, symbol, kod,

j´zyk, denotacja, konotacja.

2. Budzenie szacunku do przyrody.

4. Drogi, formy i kana∏y komunikowania si´ ludzi,

funkcje komunikatów — psychologiczne podstawy

komunikowania si´ ludzi.

5. Formy komunikatów medialnych: s∏ownych, pisemnych, obrazowych, dêwi´kowych, filmowych

i multimedialnych.

6. Kody ikoniczne i symboliczne. J´zyki poszczególnych mediów. Formy i Êrodki obrazowe. Fikcja

w mediach.

7. S∏owo, gest i ruch jako forma wypowiedzi w ˝yciu

i w teatrze, gry dramatyczne, inscenizacje, teatr

szkolny.

8. Media jako Êrodki poznania historii i wspó∏czesnoÊci. Komunikaty informacyjne i perswazyjne (reklamowe i propagandowe, public relations).

9. Podstawy projektowania i wykonywania ró˝nych

form komunikatów medialnych.

Zadania szko∏y

1. Tworzenie warunków do poznawania wspó∏zale˝noÊci mi´dzy ró˝nymi sk∏adnikami Êrodowiska

oraz rozumienia przyczyn i skutków ingerencji cz∏owieka w Êwiat przyrody.

2. Kszta∏towanie proekologicznej motywacji uczniów.

TreÊci nauczania

1. Przyczyny i skutki niepo˝àdanych zmian w atmosferze, biosferze, hydrosferze i litosferze.

2. Ró˝norodnoÊç biologiczna (gatunkowa, genetyczna

oraz ekosystemów) — znaczenie jej ochrony.

3. ˚ywnoÊç — oddzia∏ywanie produkcji ˝ywnoÊci na

Êrodowisko.

4. Zagro˝enia dla Êrodowiska wynikajàce z produkcji

i transportu energii; energetyka jàdrowa — bezpieczeƒstwo i sk∏adowanie odpadów.

Osiàgni´cia

1. Dostrzeganie, opisywanie i wyjaÊnianie zwiàzków

mi´dzy naturalnymi sk∏adnikami Êrodowiska, cz∏owiekiem i jego dzia∏alnoÊcià.

2. Krytyczna analiza relacji mi´dzy dzia∏alnoÊcià cz∏owieka a stanem Êrodowiska.

3. Organizowanie dzia∏aƒ s∏u˝àcych poprawie stanu

Êrodowiska w najbli˝szym otoczeniu.

4. Podejmowanie dzia∏aƒ ekologicznych w najbli˝szym otoczeniu i we w∏asnym ˝yciu.

5. Umiej´tnoÊç przestrzegania zasad ∏adu i porzàdku

w miejscach publicznych.

EDUKACJA EUROPEJSKA

Poz. 458

7. Jednolity rynek europejski (swobodny przep∏yw

osób, towarów, kapita∏u i us∏ug). Waluta europejska.

8. Polityka edukacyjna Unii Europejskiej: mi´dzy odr´bnoÊcià programowà a formami wspó∏dzia∏ania.

Programy wspó∏pracy i wymiany m∏odzie˝y. UznawalnoÊç kwalifikacji i wykszta∏cenia.

9. Proces integracji Polski z Unià Europejskà. Procedury negocjacyjne. Koszty i korzyÊci wynikajàce

z cz∏onkostwa w Unii Europejskiej dla polskiego

obywatela.

10. Bezpieczeƒstwo europejskie. NATO, OBWE, ONZ.

11. Rada Europy.

12. Grupa Wyszehradzka. Inne organizacje regionalne.

13. Prawa cz∏owieka.

Cele edukacyjne

1. OkreÊlenie miejsca i roli Polski i Polaków w integrujàcej si´ Europie.

2. Rozwijanie to˝samoÊci europejskiej budowanej na

gruncie mi∏oÊci do ma∏ej i wielkiej ojczyzny.

3. Ukazywanie procesu integracji jako Êrodka prowadzàcego do przyÊpieszenia transformacji ustrojowej i osiàgni´cia warunków do d∏ugofalowego rozwoju kraju.

Zadania szko∏y

1. Ukazanie zasad funkcjonowania najwa˝niejszych

organizacji europejskich.

2. Zapoznanie z celami, podstawami ustrojowymi i instytucjonalnymi Unii Europejskiej.

3. Wskazywanie konkretnych form i mo˝liwoÊci

wspó∏pracy m∏odzie˝owej oraz uczestnictwa w ˝yciu publicznym zintegrowanej Europy.

TreÊci nauczania

1. Polska w Europie. Przyk∏ady najwa˝niejszych wzajemnych zwiàzków mi´dzy Polskà a innymi paƒstwami europejskimi w przesz∏oÊci.

2. Zasady ∏adu europejskiego opartego na wspólnej,

historycznej podstawie cywilizacyjnej: filozofii

greckiej, prawie rzymskim i Biblii.

3. Twórcy Wspólnot Europejskich: R. Schuman, A. de

Gasperi, K. Adenauer i inni.

4. Cele i za∏o˝enia Wspólnot Europejskich. Krótka historia traktatów.

14. Duchowy wymiar wspólnoty europejskiej (przes∏anie Jana Paw∏a II).

Osiàgni´cia

1. Rozumienie procesów integracyjnych zachodzàcych w Europie.

2. Postawa otwartoÊci i dialogu wznoszàca si´ ponad

uprzedzenia i stereotypy etniczne.

3. ZnajomoÊç najwa˝niejszych instytucji europejskich.

4. Wybrane przyk∏ady umiej´tnoÊci potrzebnych

w nawiàzaniu wspó∏pracy europejskiej na poziomie indywidualnym, grupowym i paƒstwowym.

5. Przyczynianie si´ do powstawania ÊwiadomoÊci

„jestem Polakiem, wi´c jestem Europejczykiem”.

EDUKACJA FILOZOFICZNA

Cele edukacyjne

1. Wdra˝anie do refleksji i logicznego myÊlenia.

2. Kszta∏towanie wra˝liwoÊci moralnej.

3. Zach´canie do bli˝szego i g∏´bszego poznania

samego siebie.

4. Pog∏´bianie rozumienia rzeczywistoÊci.

Zadania szko∏y

1. Ukazanie filozofii jako

1) „umi∏owania màdroÊci”,

5. WieloÊç koncepcji rozwoju Unii Europejskiej.

2) zach´ty do zadawania zasadniczych pytaƒ,

6. Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej, Komisja

Europejska, Parlament Europejski, Europejski Trybuna∏ SprawiedliwoÊci, Trybuna∏ Rewidentów

Ksi´gowych.

3) drogi wiodàcej do lepszego poznania prawdy,

4) jednego z fundamentów klasycznej kultury.

2. Sprzyjanie intelektualnemu rozwojowi ucznia.

3. Zwracanie uwagi na

Poz. 458

EDUKACJA PROZDROWOTNA

1) specyfik´ myÊlenia filozoficznego,

2) ró˝nic´ mi´dzy Êwiatem rzeczywistym a Êwiatem fantazji.

Cele edukacyjne

Kszta∏towanie zdrowego stylu ˝ycia i inspirowanie

harmonijnego rozwoju.

4. Ukazywanie roli naturalnego zdziwienia jako poczàtku filozoficznego poznania.

Zadania szko∏y

5. Pomaganie w odpowiedzi na podstawowe pytania,

dotyczàce szczególnie sensu ˝ycia ludzkiego.

1. Tworzenie warunków do kszta∏towania zdrowego

stylu ˝ycia oraz harmonijnego rozwoju.

6. Zaprezentowanie przyk∏adów

osiàgni´ç filozofii.

najwa˝niejszych

2. UÊwiadamianie w∏asnej odpowiedzialnoÊci za

ochron´ swojego zdrowia.

7. Pomoc uczniom w odkrywaniu w∏asnej to˝samoÊci.

3. UÊwiadamianie wspó∏zale˝noÊci mi´dzy wymiarami zdrowia, np. fizycznym, psychicznym i duchowym.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania

1. Staro˝ytne wezwanie „Poznaj samego siebie” a zawsze aktualne pytania: Kim jestem? Skàd przychodz´? Dokàd zmierzam? Jaki jest sens ˝ycia ludzkiego?

1. Higiena osobista i otoczenia

1) zasady piel´gnacji skóry,

2) ha∏as, nadmierne nas∏onecznienie.

2. Filozofia jako „umi∏owanie màdroÊci”.

2. Bezpieczeƒstwo i pierwsza pomoc

3. Staro˝ytna Grecja jako miejsce narodzenia filozofii.

4. Najwybitniejsi przedstawiciele filozofii staro˝ytnej

Sokrates, Platon, Arystoteles.

5. Klasyczna definicja prawdy. Poszukiwanie prawdy

przez stulecia.

6. Przyk∏ady wykorzystania klasycznej wiedzy filozoficznej do analizy wspó∏czesnych problemów.

7. Ogólna prezentacja dyscyplin filozoficznych.

8. Filozofia a nauki szczegó∏owe.

9. Koncepcja cz∏owieka jako osoby, a wi´c istoty rozumnej, wolnej i zdolnej do poznania prawdy i dà˝àcej do dobra.

10. Przyk∏ady podstawowych i ponadczasowych prawd

filozoficznych jako cz´Êci duchowego dziedzictwa

ludzkoÊci.

Osiàgni´cia

1) zasady bezpieczeƒstwa w domu, szkole, miejscu

publicznym; potrzeby w zakresie bezpieczeƒstwa dzieci, osób starszych i niepe∏nosprawnych,

2) ryzyko zwiàzane z ró˝nymi rodzajami aktywnoÊci

i sytuacjami ˝yciowymi, jego ocena i odpowiedzialnoÊç za jego podejmowanie,

3) pierwsza pomoc w najcz´stszych przypadkach

zagro˝enia ˝ycia; wzywanie pomocy w nag∏ych

wypadkach; zachowanie w sytuacjach katastrof.

3. ˚ywnoÊç i ˝ywienie

1) sk∏ad ˝ywnoÊci, uk∏adanie jad∏ospisów, ich ró˝nice ze wzgl´du na kultur´, wiek, stan zdrowia,

rodzaj pracy,

2) higiena produkcji i przechowywania, przenoszenie i przechowywanie ˝ywnoÊci, prawa konsumenta, reklama ˝ywnoÊci.

4. AktywnoÊç ruchowa i umys∏owa

1. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pytaƒ i poj´ç filozoficznych.

1) aktywnoÊç fizyczna w ró˝nych okresach ˝ycia

i stanach zdrowia,

2. Rozumienie cz∏owieka jako bytu osobowego.

2) wypoczynek bierny i czynny,

3. Lepsze rozumienie siebie i drugiego cz∏owieka.

4. Umiej´tnoÊç przedstawienia krótkiej charakterystyki dokonaƒ Sokratesa, Platona i Arystotelesa.

5. Umiej´tnoÊç analizy filozoficznej przeprowadzonej

na dowolnym przyk∏adzie.

6. Umiej´tnoÊç filozoficznego okreÊlenia prawdy, wolnoÊci i innych wartoÊci.

3) higiena pracy umys∏owej i snu,

4) osoby niepe∏nosprawne i ich potrzeby.

5. Zachowania sprzyjajàce i zagra˝ajàce zdrowiu —

podejmowanie odpowiedzialnych wyborów.

6. Korzystanie z pomocy medycznej.

7. Poczucie w∏asnej wartoÊci, dawanie i przyjmowanie wsparcia, asertywnoÊç.

8. Przyczyny i skutki u˝ywania m.in. Êrodków psychoaktywnych, formy pomocy dla osób eksperymentujàcych i uzale˝nionych; sposoby radzenia sobie

w sytuacjach trudnych.

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia

2. Prezentowanie w∏asnego regionu i jego walorów

oraz cech wyró˝niajàcych.

1. Rozpoznawanie czynników chroniàcych i czynników ryzyka wp∏ywajàcych na zdrowie i rozwój.

2. Podejmowanie dzia∏aƒ na rzecz ochrony zdrowia.

EDUKACJA REGIONALNA — DZIEDZICTWO

KULTUROWE W REGIONIE

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie wiedzy o kulturze w∏asnego regionu

i jej zwiàzkach z kulturà narodowà.

2. Nawiàzanie kontaktu ze Êrodowiskiem lokalnym

i regionalnym w celu wytworzenia bliskich wi´zi

i zrozumienia ró˝norakich przynale˝noÊci cz∏owieka.

3. Ugruntowanie poczucia to˝samoÊci narodowej

przez rozwój to˝samoÊci regionalnej.

4. Rozwijanie wiedzy o historii regionu w powiàzaniu

z tradycjami w∏asnej rodziny.

Zadania szko∏y

1. Wprowadzanie w Êwiat tradycji regionu i nale˝àcych do niej wartoÊci.

2. Wskazywanie przyk∏adów umo˝liwiajàcych integracj´ z kulturà regionu.

3. Wspieranie kontaktów z osobami i instytucjami zajmujàcymi si´ ochronà i pomna˝aniem dziedzictwa

kulturowego w regionie.

TreÊci nauczania

1. Po∏o˝enie i zró˝nicowanie przestrzenne elementów

Êrodowiska geograficznego regionu.

2. Rola regionu i jego zwiàzki z innymi regionami Polski.

3. Charakterystyka i pochodzenie spo∏ecznoÊci regionalnej.

4. Elementy historii regionu i jego najwybitniejsi

przedstawiciele.

1. Odnajdywanie wartoÊci, jakà stwarza wspólnota lokalna i jej kultura w ˝yciu cz∏owieka.

3. Dzia∏anie na rzecz ochrony regionalnego dziedzictwa kulturowego.

4. Udzia∏ w lokalnych inicjatywach kulturalnych.

5. Wybrane umiej´tnoÊci regionalne (taƒce, Êpiewy).

KULTURA POLSKA NA TLE TRADYCJI

ÂRÓDZIEMNOMORSKIEJ

Cele edukacyjne

1. Rozumienie ciàg∏oÊci rozwoju kultury i trwa∏oÊci

ludzkich osiàgni´ç.

2. Wiàzanie aktualnych wydarzeƒ spo∏ecznych, politycznych i kulturalnych z przesz∏oÊcià.

3. Dostrzeganie w kulturze antycznej korzeni to˝samoÊci kulturowej Polski i Europy.

Zadania szko∏y

UÊwiadomienie uczniom zwiàzków wspó∏czesnej

kultury (przede wszystkim polskiej) z kulturà greckà,

rzymskà i chrzeÊcijaƒskà.

1. Przygotowanie uczniów do samodzielnego poszukiwania êróde∏ i przyczyn konkretnych zjawisk naszej cywilizacji i kultury.

2. U∏atwienie rozumienia aktualnych wydarzeƒ spo∏ecznych, politycznych i kulturalnych przy wykorzystaniu szeroko rozumianej wiedzy o Êwiecie staro˝ytnym.

3. U∏atwienie rozumienia i stosowania popularnych

zwrotów, sentencji, powiedzeƒ i wyra˝eƒ ∏aciƒskich, z czasów staro˝ytnych i póêniejszych, obecnych w kulturze i j´zyku polskim.

4. U∏atwienie pos∏ugiwania si´ terminologià wspó∏czesnà opartà na j´zykach klasycznych i nowo˝ytnych.

TreÊci nauczania

1. Chronologia staro˝ytnoÊci.

5. J´zyk regionalny, gwary i nazewnictwo regionalne,

miejscowe nazwy, imiona i nazwiska.

2. Elementy historii i geografii Êwiata staro˝ytnego.

6. Elementy dziejów kultury regionalnej, regionalne

tradycje, obyczaje i zwyczaje, muzyka.

3. Wybrane zagadnienia z ˝ycia codziennego Greków

i Rzymian.

7. G∏ówne zabytki przyrody i architektury w regionie.

4. Znaczenie mitologii, misteriów, obrz´dów, Êwiàt

i uroczystoÊci.

8. Historia i tradycja w∏asnej rodziny na tle historii

i tradycji regionu.

5. Rola igrzysk olimpijskich i widowisk teatralnych.

6. Podstawowe wiadomoÊci o dziejach j´zyka, alfabetu, pisma.

2. Przekazywanie uczniom wiedzy o zasadach zachowania si´ w stanach zagro˝enia ˝ycia i zdrowia.

7. Przyk∏ady literatury i sztuki staro˝ytnej Grecji i Rzymu.

3. UÊwiadomienie uczniom znaczenia obrony cywilnej (ludzi, Êrodowiska i dóbr materialnych) i wykszta∏cenia w∏aÊciwych zachowaƒ w sytuacjach zagro˝eƒ.

8. Powstawanie kultury chrzeÊcijaƒskiej i jej zwiàzki

z kulturà Grecji i Rzymu.

9. ObecnoÊç wartoÊci Êwiata staro˝ytnego w Êredniowieczu i nowo˝ytnej Europie.

10. Rola filozofii greckiej, prawa rzymskiego i Biblii

w kulturze polskiej.

TreÊci nauczania

1. G∏ówne zadania i organizacja si∏ i Êrodków obrony

cywilnej w okresie pokoju; formacje obrony cywilnej.

Osiàgni´cia

2. Ostrzeganie i alarmowanie ludnoÊci o zagro˝eniach.

1. Dostrzeganie zwiàzków mi´dzy kulturà wspó∏czesnà a staro˝ytnà kulturà Grecji i Rzymu oraz chrzeÊcijaƒstwem pierwszych wieków.

3. Ochrona przed skutkami powodzi, po˝aru i innych

zagro˝eƒ.

2. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami w celu zrozumienia

i interpretacji popularnych zwrotów, sentencji, poj´ç i terminów pochodzàcych z j´zyków klasycznych.

4. Powszechny obowiàzek obrony.

3. Wykorzystywanie wiedzy o kulturze Êródziemnomorskiej w kolejnych etapach edukacji oraz w ˝yciu

spo∏ecznym i zawodowym.

6. èród∏a promieniowania jàdrowego i jego skutki.

4. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie informacji pozwalajàcych na interpretacj´ wspó∏czesnych wydarzeƒ w Êwietle poczàtków kultury Êródziemnomorskiej.

OBRONA CYWILNA

Cele edukacyjne

Przygotowanie do prawid∏owego wspó∏dzia∏ania

w przypadku wystàpienia zagro˝enia zbiorowego.

Zadania szko∏y

1. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci udzielania pierwszej pomocy w nag∏ych wypadkach.

5. Katastrofy drogowe i kolejowe — zasady zachowania si´.

7. Sposoby znakowania substancji toksycznych (wybranych wed∏ug katalogu ONZ).

8. Zasady pierwszej pomocy w nag∏ych wypadkach.

Osiàgni´cia

1. Ocenianie wydarzeƒ zagra˝ajàcych ˝yciu i ujmowanie ich w zwiàzki przyczynowo-skutkowe.

2. Opisywanie i ocenianie sytuacji wymagajàcych od

ludzi wspólnego dzia∏ania oraz podporzàdkowania

si´ pewnym rygorom (zarzàdzeniom).

3. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za zdrowie (˝ycie) w∏asne i innych.

4. Udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym.

Za∏àcznik nr 3

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA UCZNIÓW Z UPOÂLEDZENIEM UMYS¸OWYM

W STOPNIU UMIARKOWANYM I ZNACZNYM W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH, GIMNAZJACH

I ODDZIA¸ACH PRZYSPOSABIAJÑCYCH DO PRACY W ZASADNICZYCH SZKO¸ACH ZAWODOWYCH

Wskazania ogólne

1. Edukacja dzieci i m∏odzie˝y z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym i znacznym polega na integralnej realizacji funkcji wychowawczej, dydaktycznej i opiekuƒczej szko∏y, z uwzgl´dnieniem specyficznych form i metod pracy oraz zasad nauczania, opisanych przez wspó∏czesne nauki

pedagogiczne.

2. Specyfika kszta∏cenia dzieci i m∏odzie˝y z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym

i znacznym polega na wychowaniu i nauczaniu ca∏oÊciowym, zintegrowanym, opartym na wielozmys∏owym poznawaniu otaczajàcego Êwiata —

w ca∏ym procesie edukacji. W stosunku do wielu

uczniów, zw∏aszcza z upoÊledzeniem umys∏owym

w stopniu znacznym, przez ca∏y okres ich pobytu

w szkole podstawowej, a nast´pnie w gimnazjum,

dzia∏ania edukacyjne mogà nie wykraczaç poza pewien obszar, zaspokajajàc specyficzne potrzeby

i mo˝liwoÊci edukacyjne tych uczniów. Nale˝y

uznaç prawo osób niepe∏nosprawnych do rozwoju

we w∏asnym tempie i uwzgl´dniaç to prawo podczas ustalania kierunków pracy z uczniem. Z opisanego wy˝ej powodu podstawa programowa nie

przypisuje kolejnym etapom edukacyjnym w szkole podstawowej i gimnazjum odr´bnych celów i nie

wyró˝nia dla nich odr´bnych zadaƒ ani treÊci nauczania.

3. Dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y (dydaktyczna, wychowawcza i rewalidacyjna) opiera si´ na indywidualnych programach edukacyjnych, ustalonych

dla ka˝dego ucznia na podstawie wielospecjalistycznej oceny poziomu jego funkcjonowania i zawierajàcych realne, szczegó∏owe cele, zadania i treÊci, mieszczàce si´ w strefie najbli˝szego rozwoju

ucznia, które pozostajà w zbie˝noÊci z celami, zadaniami i treÊciami niniejszej podstawy programowej.

4. Indywidualne programy edukacyjne opracowuje

zespó∏ nauczycieli i specjalistów pracujàcych

z uczniem. Do zadaƒ cz∏onków tego zespo∏u nale˝y

1) ustalanie dla ka˝dego ucznia w okreÊlonych odst´pach czasu, nie rzadziej jednak ni˝ raz w roku,

oceny poziomu funkcjonowania (do rejestrowania oceny zmian w funkcjonowaniu ucznia mogà byç stosowane ró˝ne dokumenty, opisane

w literaturze pedagogicznej lub wypracowane

w danej placówce; dokumentacja ma charakter

ciàg∏y, obejmujàcy ca∏y czas pobytu ucznia

w szkole),

2) programowanie aktywnoÊci indywidualnej i zespo∏owej uczniów z równoczesnym zaanga˝owaniem sfery umys∏owej, emocjonalno-motywacyjnej i dzia∏aniowej,

3) programowanie zintegrowanych oddzia∏ywaƒ

rewalidacyjnych wspierajàcych rozwój ucznia.

5. Nauczyciele prowadzà zaj´cia edukacyjne, organizujàc uczniów w zespo∏y edukacyjno-terapeutyczne (zwane w ramowych statutach szkó∏ oddzia∏ami), zachowujàc ciàg∏oÊç nauczania i dostosowujàc czas zaj´ç i przerw do potrzeb i mo˝liwoÊci psychofizycznych uczniów. O doborze uczniów do zespo∏ów decydujà g∏ównie ich potrzeby edukacyjne

i mo˝liwoÊci psychofizyczne, w mniejszym stopniu

wiek i lata nauki.

6. W miar´ zmian zachodzàcych w rozwoju uczniów,

w wyniku rozbudzenia ich zainteresowaƒ i ujawnienia zdolnoÊci, mo˝liwe jest na ka˝dym etapie

edukacyjnym dla celów organizacyjno-metodycznych wyodr´bnienie zaj´ç edukacyjnych

1) funkcjonowanie w Êrodowisku,

2) muzyka z rytmikà,

3) plastyka,

Poz. 458

4) technika,

5) wychowanie fizyczne,

6) religia/etyka.

W kszta∏ceniu tym wskazana jest pe∏na korelacja

treÊci nauczania i wychowania.

7. Nawet niewielkie post´py ucznia powinny byç

wzmacniane pozytywnie, natomiast brak post´pów nie podlega wartoÊciowaniu negatywnemu.

8. Wskazane jest nawiàzanie wspó∏pracy z rodzinà

ucznia, w∏àczanie jej w tworzenie planu rewalidacji, a tak˝e w miar´ mo˝liwoÊci w realizowanie

pewnych jego elementów w domu rodzinnym

ucznia. Konieczna jest te˝ taka organizacja dzia∏alnoÊci rewalidacyjnej szko∏y, która przygotuje Êrodowisko do przyj´cia ucznia, jego zaakceptowania

i udzielania mu pomocy.

9. Po˝àdany jest udzia∏ rodziców (prawnych opiekunów) w konsultacjach dotyczàcych post´pów

i trudnoÊci ucznia, wspieranie przez szko∏´ ich wysi∏ków w pracy z dzieckiem (zgodnie ze specyfikà

rodziny, wyznawanymi przez nià wartoÊciami i kultywowanà tradycjà).

Cele edukacyjne

Celem edukacji uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym i znacznym jest rozwijanie autonomii ucznia niepe∏nosprawnego, jego personalizacja oraz socjalizacja, a w szczególnoÊci wyposa˝enie go — w ramach posiadanych przez niego realnych mo˝liwoÊci — w takie umiej´tnoÊci i wiadomoÊci,

aby

1) móg∏ porozumiewaç si´ z otoczeniem w najpe∏niejszy sposób, werbalnie lub pozawerbalnie,

2) zdoby∏ maksymalnà niezale˝noÊç ˝yciowà w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb ˝yciowych,

3) by∏ zaradny w ˝yciu codziennym, adekwatnie do indywidualnego poziomu sprawnoÊci i umiej´tnoÊci,

oraz mia∏ poczucie sprawczoÊci,

4) móg∏ uczestniczyç w ró˝nych formach ˝ycia spo∏ecznego na równi z innymi cz∏onkami danej zbiorowoÊci, znajàc i przestrzegajàc ogólnie przyj´te

normy wspó∏˝ycia, zachowujàc prawo do swojej

innoÊci.

Zadania szko∏y

1. Tworzenie w∏aÊciwych warunków, niezb´dnych do

zapewnienia uczniowi komfortu psychicznego, poczucia bezpieczeƒstwa i akceptacji, nawiàzanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego nauczyciela

z uczniem.

2. Wypracowywanie sposobów dokonywania oceny

aktualnego funkcjonowania ucznia i na jej podstawie wytyczanie bàdê korygowanie indywidualnego

programu edukacyjnego.

3. Rozwijanie u ucznia motywacji do porozumiewania

si´ z drugà osobà (rówieÊnikiem, doros∏ym), komunikowania potrzeb i stanów emocjonalnych.

4. Tworzenie sytuacji edukacyjnych i wykorzystywanie sytuacji ˝yciowych do rozwijania umiej´tnoÊci

komunikacyjnych uczniów, w tym tak˝e umiej´tnoÊci czytania i pisania, jak równie˝ elementarnych

umiej´tnoÊci matematycznych.

5. Wdra˝anie do samodzielnego wykonywania czynnoÊci zwiàzanych z samoobs∏ugà, budzenie ch´ci

pomocy innym, umo˝liwianie doznawania satysfakcji z osiàganej niezale˝noÊci.

6. Konstruowanie sytuacji wychowawczych umo˝liwiajàcych doÊwiadczanie relacji spo∏ecznych, przygotowanie do pe∏nienia ról spo∏ecznych, wzmacnianie pozytywnych prze˝yç zwiàzanych z pe∏nionymi rolami.

Poz. 458

16. Tworzenie warunków do zdobywania umiej´tnoÊci

technicznych i wykorzystywania ich w ró˝nych sytuacjach ˝yciowych. Umo˝liwianie korzystania

z urzàdzeƒ technicznych, u∏atwiajàcych funkcjonowanie w ˝yciu.

17. Zapewnienie uczniowi udzia∏u w ró˝norodnych zaj´ciach rewalidacyjnych wspierajàcych rozwój,

zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wielospecjalistycznej ocenie jego rozwoju.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania i wychowania w kszta∏ceniu

uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym powinny byç

podporzàdkowane indywidualnemu programowi edukacyjnemu. Przy realizacji treÊci nauczania nale˝y wykorzystaç wszystkie mo˝liwoÊci, jakie stwarza okreÊlone Êrodowisko spo∏eczno-kulturowe ucznia oraz baza

dydaktyczna szko∏y. Zakres treÊci nauczania ulega poszerzaniu w miar´ nabywania przez uczniów wiadomoÊci, umiej´tnoÊci i sprawnoÊci.

1. Umiej´tnoÊç samoobs∏ugi

7. Uczenie zasad wspó∏istnienia spo∏ecznego (pomoc

sàsiedzka i inne zachowania prospo∏eczne, poszanowanie godnoÊci osobistej drugiego cz∏owieka,

uprzejmoÊç, ˝yczliwoÊç i inne).

1) kszta∏towanie sprawnoÊci niezb´dnych w codziennym ˝yciu, dotyczàcych ubierania si´, jedzenia, higieny osobistej, czynnoÊci fizjologicznych, ochrony organizmu przed szkodliwymi

czynnikami,

8. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci radzenia sobie w ró˝nych sytuacjach spo∏ecznych, uczenie umiej´tnoÊci rozwiàzywania sytuacji konfliktowych.

2) kszta∏towanie nawyków i postaw ogólnie akceptowanych w tym zakresie.

2. Dba∏oÊç o zdrowie

9. Uczenie umiej´tnoÊci kierowania swoim post´powaniem, rozwijanie umiej´tnoÊci dokonywania

wyboru i poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asne

decyzje, uczenie obowiàzkowoÊci i kszta∏towanie

niezale˝noÊci uczuciowej.

10. Tworzenie sytuacji sprzyjajàcych poznawaniu otoczenia, w którym przebywa uczeƒ, instytucji

i obiektów, z których b´dzie w przysz∏oÊci korzysta∏.

11. Umo˝liwianie uczniowi udzia∏u w ró˝norodnych

wydarzeniach spo∏ecznych i kulturalnych w roli odbiorcy i twórcy kultury, uczenie przy tym wyra˝ania

swoich prze˝yç i emocji.

12. Przybli˝anie tradycji i obyczajów lokalnych, narodowych, rozbudzanie poczucia przynale˝noÊci do

spo∏ecznoÊci lokalnej, regionu, kraju.

13. Umo˝liwianie poznawania Êrodowiska przyrodniczego, budzenie zainteresowania i szacunku dla

otaczajàcej przyrody i wychowanie do ˝ycia w harmonii z przyrodà.

14. Wspieranie rozwoju sprawnoÊci psychofizycznej

uczniów, prowadzenie zaj´ç niezb´dnych do rozwoju psychoruchowego.

15. Organizowanie warunków do uprawiania przez

uczniów ró˝nych dyscyplin sportowych, udzia∏u

w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie.

1) przyjmowanie prawid∏owej pozycji cia∏a przy nauce,

2) utrwalanie podstawowych nawyków higienicznych i ˝ywieniowych,

3) unikanie czynników szkodliwych dla zdrowia,

4) korzystanie z pomocy medycznej.

3. Umiej´tnoÊç porozumiewania si´ z otoczeniem,

w tym

1) wykorzystywanie

nych,

komunikatów

pozawerbal-

2) poznawanie wspierajàcych bàdê alternatywnych

metod komunikacji (w stosunku do uczniów napotykajàcych trudnoÊci w s∏ownym porozumiewaniu si´),

3) doskonalenie j´zyka,

4) doskonalenie wymowy.

4. Rozwijanie percepcji wzrokowej i spostrzegania

1) w toku obserwacji rzeczywistoÊci i na obrazkach,

2) poprzez manipulowanie przedmiotami i porzàdkowanie przedmiotów,

3) poprzez wyszukiwanie ró˝nic i podobieƒstw oraz

zauwa˝anie zmian w otoczeniu.

5. Rozwijanie percepcji s∏uchowej poprzez

1) çwiczenia wra˝liwoÊci s∏uchowej,

2) çwiczenia rytmiczne,

3) çwiczenia s∏uchu fonematycznego,

4) analiz´ i syntez´ s∏uchowà.

6. åwiczenia pami´ci — dotykowej, ruchowej, s∏ownej i innej.

7. Czytanie i pisanie, poprzedzone starannym przygotowaniem

1) usprawnianie analizatora wzrokowego i s∏uchowego,

2) rozwijanie orientacji przestrzennej,

3) rozwijanie sprawnoÊci manualnej i grafomotorycznej,

Poz. 458

3) wdra˝anie do kulturalnego, spo∏ecznie akceptowanego sposobu bycia.

11. TwórczoÊç artystyczna

1) kontakt z dzie∏ami muzycznymi, plastycznymi,

filmowymi i teatralnymi,

2) aktywnoÊç muzyczna, plastyczna, parateatralna, taneczna,

3) umiej´tne stosowanie ró˝norodnych Êrodków

artystycznego wyrazu,

4) rozwijanie specjalnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ kulturalnych.

12. Poznawanie przyrody

1) zapoznawanie z ró˝norodnymi Êrodowiskami

naturalnymi,

2) prowadzenie hodowli i upraw,

4) rozwijanie lateralizacji,

5) rozwijanie koordynacji wzrokowo-ruchowej,

6) inne wskazane usprawnienia.

Bioràc pod uwag´ indywidualne uwarunkowania

uczniów, którzy nie posiàdà umiej´tnoÊci pisania

r´cznego, w miar´ mo˝liwoÊci, nale˝y przygotowaç ich do pos∏ugiwania si´ maszynà do pisania

bàdê komputerem.

8. Elementarne umiej´tnoÊci matematyczne

1) porównywanie,

2) odwzorowywanie,

3) porzàdkowanie zbiorów przedmiotów,

4) liczenie i pos∏ugiwanie si´ pieni´dzmi,

5) mierzenie d∏ugoÊci, obj´toÊci, ci´˝aru, czasu

— z zastosowaniem prostych przyrzàdów pomiarowych.

9. Poznawanie najbli˝szego otoczenia

1) szko∏y,

2) instytucji, urz´dów,

3) placówek kulturalnych,

4) sklepów, punktów us∏ugowych.

10. Poznawanie najbli˝szego Êrodowiska spo∏eczno-kulturowego

1) aktywne uczestniczenie w ró˝nych formach ˝ycia

spo∏ecznego, kulturalnego i religijnego,

2) przygotowanie ucznia do pe∏nienia ró˝norodnych ról spo∏ecznych (w tym roli doros∏ej kobiety i doros∏ego m´˝czyzny),

3) kszta∏towanie postaw proekologicznych w kontaktach z przyrodà.

13. Zaj´cia ruchowe

1) zabawy i gry ruchowe s∏u˝àce rozwijaniu sprawnoÊci psychofizycznej,

2) çwiczenia gimnastyczne i korekcyjne niezb´dne

do rozwoju psychoruchowego,

3) udzia∏ w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie,

4) wykorzystywanie nabytych umiej´tnoÊci ruchowych w ˝yciu codziennym,

5) przygotowanie do aktywnego sp´dzania wolnego czasu.

14. Kszta∏cenie techniczne

1) poznawanie materia∏ów i produktów codziennego u˝ytku, ich w∏aÊciwoÊci i zastosowaƒ,

2) korzystanie z prostych narz´dzi,

3) korzystanie z urzàdzeƒ socjalnych i technicznych

powszechnego u˝ytku, zgodnie z ich przeznaczeniem,

4) kszta∏towanie

zachowaƒ

proekologicznych

w trakcie pos∏ugiwania si´ narz´dziami, korzystania z urzàdzeƒ socjalnych i technicznych.

15. Zaj´cia rewalidacyjne.

Prowadzone sà na wszystkich etapach kszta∏cenia,

wspomagajà rozwój ucznia. Mogà mieç charakter korekcyjny, kompensacyjny, usprawniajàcy, stymulujàcy,

rozwijajàcy — w zale˝noÊci od indywidualnych potrzeb

poszczególnych uczniów.

Za∏àcznik nr 4

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA LICEÓW OGÓLNOKSZTA¸CÑCYCH,

LICEÓW PROFILOWANYCH I TECHNIKÓW

Ze wzgl´du na koniecznoÊç zachowania ciàg∏oÊci

i spójnoÊci mi´dzy poszczególnymi etapami kszta∏cenia nale˝y stosowaç odpowiednio zasady ogólne

kszta∏cenia i wychowania przyj´te dla szko∏y podstawowej i gimnazjum. Nauczanie i wychowanie na kolejnym etapie kszta∏cenia stanowià naturalnà konsekwencj´ w stosunku do nauczania i wychowania na poprzednim etapie kszta∏cenia.

Nadrz´dnym celem pracy edukacyjnej ka˝dego nauczyciela jest dà˝enie do wszechstronnego rozwoju

ucznia. Konieczna jest harmonijna realizacja zadaƒ

w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie uzupe∏niajàce

si´ i równowa˝ne wymiary pracy ka˝dego nauczyciela.

Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie

specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci

1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania

si´ w mowie i w piÊmie z wykorzystaniem ró˝norodnych Êrodków wyrazu,

2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy w zakresie umo˝liwiajàcym podj´cie

studiów wy˝szych bàdê u∏atwiajàcym zdobycie zawodu,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci,

4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju

zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych,

funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),

5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego,

6) traktowanie wiadomoÊci przedmiotowych, stanowiàcych wartoÊç poznawczà samà w sobie, w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego,

8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej

i Êwiatowej.

W liceum ogólnokszta∏càcym, liceum profilowanym i technikum uczniowie kszta∏cà swoje umiej´tnoÊci w celu wykorzystania zdobytej wiedzy we wspó∏czesnym Êwiecie. Szczególnie istotnym zadaniem jest

odpowiednie przygotowanie uczniów do podj´cia pracy.

2) skutecznego porozumiewania si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacji w∏asnego punktu widzenia

i uwzgl´dniania poglàdów innych ludzi, poprawnego pos∏ugiwania si´ j´zykiem ojczystym, przygotowywania do publicznych wystàpieƒ,

3) efektywnego wspó∏dzia∏ania w zespole, budowania

wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowania indywidualnych i grupowych decyzji, skutecznego dzia∏ania

na gruncie zachowania obowiàzujàcych norm,

4) rozwiàzywania problemów w twórczy sposób,

5) poszukiwania, porzàdkowania i wykorzystywania

informacji z ró˝nych êróde∏, efektywnego pos∏ugiwania si´ technologiami informacyjnymi i komunikacyjnymi,

6) odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenia potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków,

7) rozwijania sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ,

8) przyswajania sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych.

W swojej pracy wychowawczej nauczyciele wspierajà rodziców w realizacji ich zadaƒ wychowawczych

tak, aby umo˝liwiaç uczniom przejmowanie odpowiedzialnoÊci za w∏asne ˝ycie i rozwój osobowy. Nauczyciele tworzà w szkole Êrodowisko sprzyjajàce zarówno

wszechstronnemu rozwojowi osobowemu uczniów

(w wymiarze fizycznym — w tym zdrowotnym, psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym),

jak i ich rozwojowi spo∏ecznemu, wspierajàc przy tym

1) rozwijanie dociekliwoÊci poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna

w Êwiecie,

2) poczucie u˝ytecznoÊci zarówno poszczególnych

przedmiotów nauczania, jak i ca∏ej edukacji na danym etapie,

3) dà˝enie do dobra w jego wymiarze indywidualnym

i spo∏ecznym, umiej´tne godzenie dobra w∏asnego

z dobrem innych, odpowiedzialnoÊci za siebie z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊci w∏asnej

z wolnoÊcià innych,

4) poszukiwanie, odkrywanie i dà˝enie na drodze rzetelnej pracy do osiàgni´cia wielkich celów ˝yciowych i wartoÊci wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego miejsca w Êwiecie,

Nauczyciele tworzà uczniom warunki do nabywania nast´pujàcych umiej´tnoÊci

5) przygotowywanie si´ do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej i w paƒstwie,

1) planowania, organizowania i oceniania w∏asnej

nauki, przyjmowania za nià odpowiedzialnoÊci,

6) dà˝enie do rozpoznawania wartoÊci moralnych,

dokonywania wyborów i hierarchizacji wartoÊci,

7) kszta∏towanie w sobie postawy dialogu, umiej´tnoÊci s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów.

Uczniowie liceów ogólnokszta∏càcych, liceów profilowanych i techników sà przygotowywani w szczególnoÊci do podejmowania wyzwaƒ wspó∏czesnego Êwiata, takich jak: integracja, globalizacja, wymiana informacji, post´p naukowo-techniczny.

Wszechstronny rozwój ucznia oraz zrównowa˝ony

rozwój kraju wymagajà, aby osnow´ programów nauczania i programów wychowania w liceach ogólnokszta∏càcych, liceach profilowanych i technikach stanowi∏y równoczeÊnie: otwartoÊç na Êwiat, ale i to˝samoÊç

oparta na dziedzictwie kultury w∏asnej ojczyzny; wiedza ogólna i umiej´tnoÊç jej praktycznego wykorzystywania, ale tak˝e zdolnoÊç rozumienia i definiowania

zmiennej rzeczywistoÊci; Êmia∏e poszukiwania wÊród

tego, co nowe i nieznane, ale i wiernoÊç zasadom

etycznym.

Nauczyciele w pracy wychowawczej wskazujà idea∏, zgodnie z którym uczeƒ dojrza∏y, dobrze przygotowany do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie, to cz∏owiek uczciwy,

umiejàcy ˝yç z innymi i dla innych.

Âcie˝ki edukacyjne

Poz. 458

2) program wychowawczy szko∏y, który opisuje

w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania

o charakterze wychowawczym i jest realizowany

przez wszystkich nauczycieli,

3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego Êrodowiska, który opisuje w sposób ca∏oÊciowy wszystkie

treÊci i dzia∏ania o charakterze profilaktycznym

skierowane do uczniów, nauczycieli oraz rodziców.

Szkolny zestaw programów nauczania, program

wychowawczy szko∏y oraz program profilaktyki tworzà

spójnà ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela.

Podstawa programowa zak∏ada w liceum ogólnokszta∏càcym, liceum profilowanym i technikum kszta∏cenie w zakresie podstawowym, natomiast w liceum

ogólnokszta∏càcym przewiduje dla wybranych, zgodnie z odr´bnymi przepisami, przedmiotów dodatkowo

kszta∏cenie w zakresie rozszerzonym.

LICEUM OGÓLNOKSZTA¸CÑCE, LICEUM

PROFILOWANE I TECHNIKUM

KSZTA¸CENIE W ZAKRESIE PODSTAWOWYM

PRZEDMIOTY

W liceum ogólnokszta∏càcym, liceum profilowanym i technikum, obok przedmiotów, wprowadza si´

nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne

J¢ZYK POLSKI

1) edukacja czytelnicza i medialna,

Cele edukacyjne

2) edukacja ekologiczna,

1. Poznanie dzie∏ literackich wchodzàcych w sk∏ad

dziedzictwa polskiej, europejskiej i Êwiatowej kultury.

3) edukacja europejska,

4) edukacja filozoficzna,

5) edukacja prozdrowotna,

2. Osiàganie dojrza∏oÊci intelektualnej, emocjonalnej

i moralnej.

6) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie,

3. Kszta∏towanie to˝samoÊci osobowej, narodowej

i kulturowej.

7) wychowanie do ˝ycia w rodzinie.

4. Wzmacnianie wiary w swoje mo˝liwoÊci oraz poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój i samodzielne decyzje dotyczàce dalszej nauki i wyboru

zawodu.

Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych

zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki.

Cz´Êciowej realizacji treÊci Êcie˝ek edukacyjnych

mo˝na dokonaç w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç.

Dzia∏alnoÊç edukacyjna liceum ogólnokszta∏càcego, liceum profilowanego i technikum jest okreÊlona

przez

1) szkolny zestaw programów nauczania, który —

uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy — obejmuje

ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego,

5. Kszta∏towanie hierarchii wartoÊci w oparciu o wybitne dzie∏a kultury.

Zadania szko∏y

1. Rozbudzanie zainteresowaƒ wybitnymi dzie∏ami literatury i sztuki oraz tworzenie warunków sprzyjajàcych pog∏´bionemu poznawaniu i prze˝ywaniu

ich treÊci.

2. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe, w tradycj´ narodowà i dziedzictwo kulturowe krajów europejskich; pomoc w rozpoznawaniu

obecnoÊci tradycji we wspó∏czesnej kulturze.

3. Przybli˝anie literatury wspó∏czesnej i ukazywanie

jej miejsca w dzisiejszej kulturze.

4. Przygotowanie ucznia do Êwiadomego i krytycznego odbioru dzie∏ kultury (tak˝e masowej).

5. Pomoc w kszta∏towaniu umiej´tnoÊci interpretowania arcydzie∏ literackich i rozpoznawania ich w kontekÊcie egzystencjalnym, aksjologicznym i historycznym; pomoc w rozpoznawaniu w nich wartoÊci

i ich hierarchizacji.

6. Pomoc w rozwijaniu sprawnoÊci komunikacyjnych

stosownie do sytuacji; kszta∏towanie ÊwiadomoÊci

mocy j´zyka i mo˝liwoÊci rozszerzania granic w∏asnego Êwiata poprzez j´zyk.

7. Wzbogacanie wiedzy o j´zyku traktowanym jako historycznie rozwijajàcy si´ system i jako wsparcie

w podejmowaniu refleksji porzàdkujàcej obserwacje j´zykowej praktyki.

8. Uczenie syntetyzowania i porzàdkowania poznanego materia∏u.

9. Pomoc w utrwalaniu nawyków samokszta∏ceniowych.

10. Wspomaganie rozwoju kultury j´zykowej i uwra˝liwianie na pi´kno mowy ojczystej.

TreÊci nauczania

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

Poz. 458

4. Retoryczne u˝ycie j´zyka

1) werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji,

2) retoryczne Êrodki perswazji i ekspresji,

3) stosownoÊç i skutecznoÊç retoryczna,

4) retoryczny aspekt wieloznacznoÊci s∏owa i wypowiedzi (homonimia, znaczenie nieostre, elipsa, anakolut i paradoks),

5) etykieta j´zykowa.

5. Miejsce j´zyka w spo∏eczeƒstwie

1) pochodzenie i rozwój j´zyka; podstawowe zmiany historyczne w polszczyênie,

2) spo∏eczne i terytorialne zró˝nicowanie j´zyka

dialekt, gwara, ˝argon, zró˝nicowanie pokoleniowe.

6. Stylowe odmiany j´zyka

1) style indywidualne i funkcjonalne (styl potoczny,

artystyczny, publicystyczny, naukowy); podstawowe typy stylizacji (archaizacja, stylizacja potoczna, gwarowa),

2) stylowa stosownoÊç wypowiedzi wobec sytuacji

komunikacyjnej,

3) j´zyki specjalistyczne i terminologia.

7. Poj´cia kultury

1) poj´cie znaku, rodzaje znaków,

1) dzie∏o literackie i jego wyró˝niki,

2) podstawowe funkcje znaku j´zykowego: komunikowanie, informowanie, ekspresja, impresja,

2) kultura masowa i elitarna; pop-kultura i kultura

wysoka,

3) j´zyk jako system znakowy; mówiona i pisana

wersja j´zyka.

3) spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio, telewizja, Internet),

2. Budowa j´zyka

1) brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi,

2) sposoby wzbogacania zasobu leksykalnego

(konstrukcje s∏owotwórcze, neologizmy, zapo˝yczenia),

3) zasób leksykalny i frazeologiczny j´zyka; semantyczna i niesemantyczna wartoÊç s∏owa,

4) budowa wypowiedzeƒ (zdaƒ) i tekstów; leksykalna i sk∏adniowa spójnoÊç tekstu.

3. Wypowiedê j´zykowa

4) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

5) arcydzie∏o, kicz.

8. Tradycje literackie

1) staropolska i oÊwieceniowa,

2) romantyczna i pozytywistyczna,

3) m∏odopolska i awangardowa,

4) konteksty biblijne i antyczne,

5) kontynuacje i nawiàzania.

9. Proces historyczno-literacki

1) wypowiedzi monologowe i dialogowe,

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) podstawowe gatunki wypowiedzi j´zykowych

(przemówienie, referat, artyku∏, dyskusja, negocjacje),

2) konwencja literacka i typowe dla niej Êrodki artystyczne,

3) wartoÊciowanie wypowiedzi j´zykowych: poprawnoÊç, b∏àd j´zykowy, prawdziwoÊç — fa∏szywoÊç, szczeroÊç — k∏amstwo, wartoÊç estetyczna wypowiedzi,

4) pràd artystyczny,

4) etyka mówienia: uczciwoÊç, agresja j´zykowa,

wulgarnoÊç, manipulacja j´zykowa.

3) konteksty utworu: historyczne i biograficzne,

5) epoka i nast´pstwo epok.

10. Tematy, motywy, wàtki

1) mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga, w´drówka,

pielgrzymka itp.,

2) natura a cywilizacja; motywy franciszkaƒskie

w kulturze.

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

1) prawda, dobro, pi´kno,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3) sacrum i profanum,

4) wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, sprawiedliwoÊç,

tolerancja,

5) ojczyzna, ma∏a ojczyzna,

6) naród, spo∏eczeƒstwo.

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie i mówienie

1) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np.

odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubasznoÊci, prowokacji, aprobaty, negacji); sprawne

wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià intencji,

2) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz

z rozpoznawaniem ich wartoÊci (zw∏aszcza odró˝nianie szczeroÊci od nieszczeroÊci, prawdy

od nieprawdy, podchwytliwoÊci, eufemizmów,

agresji, brutalnoÊci i wulgaryzmów w zachowaniach j´zykowych),

3) sprawne i Êwiadome pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi

odmianami polszczyzny mówionej (zw∏aszcza

ogólnà i potocznà) w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

4) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi;

rozpoznawanie pytaƒ sugestywnych, êle postawionych, podchwytliwych, retorycznych,

5) operowanie bogatym repertuarem semantycznym i frazeologicznym w rozmaitych wypowiedziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji

i negocjacjach; s∏uchanie wypowiedzi partnerów (dostrzeganie kontrowersji w dyskusji i negocjacjach),

7) aktywne i krytyczne s∏uchanie (z empatià, ze

wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem) wystàpieƒ publicznych; odró˝nianie faktów od opinii.

2. Pisanie i redagowanie tekstów

1) sprawne pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami

polszczyzny w odmianie pisanej (zw∏aszcza

ogólnej i fachowej) w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów; nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

3) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym i cudzym, w tym z u˝yciem edytora tekstu : poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci sk∏adowe

Poz. 458

(rozdzia∏y,

w tekÊcie,

paragrafy,

akapity),

wyró˝nienia

4) przekszta∏canie tekstu w∏asnego i cudzego;

streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) eliminowanie niew∏aÊciwego u˝ycia Êrodków

powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi

(homonimia, anakoluty, elipsy, paradoksy),

6) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety j´zykowej; pisanie

˝yciorysu, listu intencyjnego i motywacyjnego,

7) wypowiadanie si´ w podstawowych (szkolnych)

formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu.

3. Czytanie

1) rozumienie ró˝nych kodów w przekazach kultury masowej,

2) odró˝nianie cech swoistych i rozumienie funkcji

gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacja, komentarze, artyku∏y, reporta˝e, wystàpienia publiczne),

3) umiej´tnoÊç czytania ze zrozumieniem dzie∏ literackich.

4. Odbiór dzie∏ sztuki

1) w wymiarze interpretacyjnym

a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania, w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itd.,

b) recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

c) stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego kontekstu,

d) rozumienie tekstów o ró˝nym stopniu komplikacji; odbiór znaczeƒ metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, toposów, symboli kulturowych,

e) odbiór i porównywanie ró˝nych dzie∏ sztuki,

rozumienie korespondencji sztuk,

2) w wymiarze historycznym

a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romaƒski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny),

b) wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów

z historià cywilizacji (zw∏aszcza Polski i Europy),

c) porównywanie utworów literackich (z ró˝nych epok) o podobnych motywach,

d) dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych

dla ró˝nych epok,

e) rozpoznawanie przybli˝onego czasu powstania utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i j´zyka,

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym

a) rozpoznawanie wartoÊci i ich hierarchii

w dzie∏ach literackich: wskazywanie w literaturze i sztuce wartoÊci aprobowanych przez

siebie,

b) odró˝nianie spontanicznych i osobistych

prze˝yç literackich od ponadindywidualnych,

utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru; zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartoÊci czytanych dzie∏ dla pojedynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy kulturowej.

Poz. 458

2. Literatura powszechna

wybrany klasyczny dramat staro˝ytnej Grecji; Horacy — wybór pieÊni; W. Szekspir — wybrany dramat; Molier — wybrana komedia; W. Goethe —

Cierpienia m∏odego Wertera; wybrana europejska

powieÊç XIX wieku; J. Conrad — wybrany utwór;

wybrana powieÊç XX wieku.

J¢ZYKI OBCE

A. Dotyczy nauki j´zyka obcego nowo˝ytnego jako

pierwszego, stanowiàcej kontynuacj´ nauczania tego j´zyka w gimnazjum

Cele edukacyjne

1) syntetyzowanie poznanego materia∏u: scalanie

zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

1. Osiàgni´cie umiej´tnoÊci j´zykowych na poziomie

zaawansowanym, zapewniajàcych swobodne pos∏ugiwanie si´ w kraju nauczanego j´zyka lub

w kontaktach z doÊç wymagajàcymi u˝ytkownikami, a tak˝e w przysz∏ej nauce i pracy.

2) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,

2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z j´zyka

obcego na poziomie rozszerzonym.

5. Samokszta∏cenie

3) korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników,

baz danych, nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych, Internetu).

Lektura

1. Literatura polska

(konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje

i nawiàzania)

Bogurodzica w kontekÊcie poezji Êredniowiecznej;

J. Kochanowski — pieÊni i treny (wybór); poezja

baroku (wybór); I. Krasicki — satyry i liryki (wybór);

A. Mickiewicz — Pan Tadeusz, Dziady cz. III; wybrane sceny z dramatów romantycznych (J. S∏owackiego, Z. Krasiƒskiego); wybór poezji romantycznej

(w tym: A. Mickiewicza, J. S∏owackiego, C.K. Norwida); B. Prus — Lalka; E. Orzeszkowa — Nad Niemnem (fragmenty); wybór nowel pozytywistycznych; H. Sienkiewicz — wybrana powieÊç; wybór

poezji m∏odopolskiej; S. Wyspiaƒski — Wesele; W.

Reymont — Ch∏opi, t. 1: Jesieƒ; S. ˚eromski — Ludzie bezdomni, PrzedwioÊnie; W. Gombrowicz —

fragmenty prozy; wybrany utwór z prozy polskiej

XX w. (np. M. Dàbrowskiej, Z. Na∏kowskiej); wybrany dramat XX wieku (S. Mro˝ka, S. Ró˝ewicza);

T. Borowski — wybrane opowiadania; G. Herling-Grudziƒski — Inny Êwiat; wybór poezji polskiej

XX w. (w tym: B. LeÊmiana, L. Staffa, J. Tuwima,

M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Cz. Mi∏osza,

K.K. Baczyƒskiego, T. Ró˝ewicza, Z. Herberta,

M. Bia∏oszewskiego, W. Szymborskiej, S. Baraƒczaka, J.Twardowskiego); wybrane fragmenty prozy dokumentalnej (reporta˝, dziennik, pami´tnik)

i eseistycznej; utwory wspó∏czesne zaproponowane przez uczniów i nauczyciela; inne teksty kultury

(spektakle teatralne, filmy, utwory muzyczne, obrazy, s∏uchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe),

Zadania szko∏y

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia w∏asnej

wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci, mi´dzy

innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà, dotyczàcà indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

2. Zapewnienie dost´pu do materia∏ów autentycznych, w tym, w miar´ mo˝liwoÊci, multimedialnych, których wybór odpowiada obowiàzujàcym

normom wychowawczym.

3. Dà˝enie do zapewnienia uczniom maksimum kontaktu z j´zykiem obcym, np. poprzez wymian´ ze

szko∏ami z innych krajów lub uczestnictwo w programach mi´dzynarodowych.

4. Wdra˝anie uczniów do samodzielnoÊci w procesie

uczenia si´ j´zyka obcego.

5. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci wykorzystywania znajomoÊci j´zyka przy wykonywaniu zespo∏owych, zw∏aszcza interdyscyplinarnych, projektów.

6. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

TreÊci nauczania

1. Ugruntowanie wiadomoÊci i umiej´tnoÊci nabytych na poprzednich etapach nauki.

2. Rozwijanie integracji sprawnoÊci j´zykowych.

3. Uzyskanie szerokich umiej´tnoÊci j´zykowych, pozwalajàcych na swobodne operowanie j´zykiem

w bogatym repertuarze sytuacyjno-tematycznym,

z uwzgl´dnieniem tematyki kraju ojczystego.

4. Uzyskanie umiej´tnoÊci j´zykowych poprzez kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisemnymi, z uwzgl´dnieniem ró˝nych rejestrów j´-

zykowych, stylu formalnego i nieformalnego, fragmentów tekstów literackich obszaru j´zyka nauczanego.

5. Zapoznanie z g∏ównymi odmianami nauczanego j´zyka.

6. Poszerzenie komponentu kulturowego obszaru j´zyka nauczanego, z uwzgl´dnieniem tematyki integracji europejskiej.

7. Korzystanie z wiedzy i umiej´tnoÊci nabytych

w trakcie nauki innego j´zyka obcego oraz pozosta∏ych przedmiotów.

8. Zapoznanie z elementami j´zyka i normami socjokulturowymi, które pozwalajà funkcjonowaç na

rynku pracy.

Osiàgni´cia

1. Praktyczne pos∏ugiwanie si´ j´zykiem na poziomie

zaawansowanym.

2. Ogólne rozumienie autentycznych przekazów s∏ownych, odbieranych za poÊrednictwem mediów (np.

audycja radiowa, telewizyjna, film) oraz tekstowych (prasa, opracowania popularnonaukowe,

fragmenty tekstów literackich, wybrane przekazy

internetowe).

3. Umiej´tnoÊç wyszukiwania, selekcji, porzàdkowania szczegó∏owych informacji w autentycznych

przekazach s∏ownych oraz tekstowych.

4. Umiej´tnoÊç uczestniczenia w dyskusji, w tym argumentowanie, wyra˝anie opinii, uzasadnianie

i obrona w∏asnych sàdów.

5. Rozumienie i stosowanie Êrodków j´zykowych,

s∏u˝àcych wyra˝aniu ró˝norodnych intencji oraz

stanów emocjonalnych (np. hipoteza, wàtpliwoÊç,

zak∏opotanie).

6. Pos∏ugiwanie si´ wybranymi Êrodkami stylistycznymi dla wyra˝ania ironii, ˝artobliwego charakteru

wypowiedzi itd.

7. Dokonywanie kompozycji tekstów us∏yszanych

i przeczytanych.

8. Przetwarzanie przeczytanych lub us∏yszanych informacji, z uwzgl´dnieniem zmiany rejestru, stylu lub

formy.

9. Rozumienie i umiej´tnoÊç skomentowania faktów

socjokulturowych, typowych dla obszaru j´zyka

nauczanego, w tym zwyczajów, tradycji i literatury.

10. Pisanie typowych sformalizowanych tekstów (np.

curriculum vitae, podanie o prac´ czy stypendium).

11. Pisanie wybranych tekstów niesformalizowanych

(np. list, komentarz, esej).

12. Stosowanie odpowiednich dla j´zyka pisanego

Êrodków leksykalnych i morfosyntaktycznych

Poz. 458

w zakresie okreÊlonego typu wypowiedzi pisemnych.

13. Rozpoznawanie standardowych odmian j´zyka nauczanego.

14. Dostrzeganie b∏´dów oraz dokonywanie autokorekty.

15. Opanowanie indywidualnych strategii uczenia si´,

korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji (m.in. leksykonów, encyklopedii, s∏owników specjalistycznych oraz êróde∏ elektronicznych).

B. Dotyczy nauki j´zyka obcego nowo˝ytnego jako

pierwszego, rozpoczynajàcej si´ od poziomu zerowego, lub jako drugiego, gdy nauczanie tego j´zyka stanowi kontynuacj´ nauczania w gimnazjum

Cele edukacyjne

1. Opanowanie j´zyka na poziomie zapewniajàcym

w miar´ sprawnà komunikacj´ w odniesieniu do

spraw ˝ycia codziennego.

2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z j´zyka

obcego na poziomie podstawowym.

Zadania szko∏y

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia w∏asnej

wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci, mi´dzy

innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà indywidualnych kompetencji j´zykowych.

2. Zapewnienie dost´pu do materia∏ów autentycznych, których wybór odpowiada zadaniom wychowawczym.

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z j´zykiem obcym oraz mo˝liwoÊç aktywnego u˝ywania

j´zyka mówionego i pisanego.

4. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

5. Umo˝liwienie uczniom wykorzystywania znajomoÊci j´zyka przy wykonywaniu ró˝norodnych projektów, w tym pozaj´zykowych.

6. Wdra˝anie uczniów do samodzielnoÊci w procesie

uczenia si´ j´zyka obcego.

TreÊci nauczania

1. Struktury morfosyntaktyczne umo˝liwiajàce formu∏owanie prostych wypowiedzi w odniesieniu do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz relacji

przestrzennych.

2. Funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce pos∏ugiwanie si´

j´zykiem w sytuacjach ˝ycia codziennego.

3. S∏ownictwo dotyczàce ˝ycia codziennego, uwzgl´dniajàce realia kraju/obszaru j´zyka nauczanego

oraz kraju ojczystego.

4. Ogólne wiadomoÊci kulturowo-cywilizacyjne na temat kraju/ obszaru j´zyka nauczanego.

5. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu i mówienia, opanowanie zasad wymowy.

6. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania, opanowanie zasad ortografii.

7. Rozwijanie integracji sprawnoÊci j´zykowych.

Poz. 458

7) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy,

8) prowadzenie prostych negocjacji w sytuacjach

˝ycia codziennego,

9) opanowanie wymowy w stopniu zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi osób pos∏ugujàcych si´ tym j´zykiem jako macierzystym.

3. W zakresie czytania

8. Nabywanie umiej´tnoÊci j´zykowych poprzez kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisemnymi.

1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych, takich jak: rozk∏ady jazdy, og∏oszenia, reklamy, menu, listy, instrukcje,

9. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu j´zyka.

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

10. Korzystanie z technik kompensacyjnych.

3) rozumienie ogólnego sensu prostego tekstu

przy czytaniu pobie˝nym,

11. Korzystanie z wiedzy i umiej´tnoÊci nabytych

w trakcie nauki innego j´zyka obcego oraz pozosta∏ych przedmiotów.

12. Rozwijanie indywidualnych strategii uczenia si´,

korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji.

Osiàgni´cia

1. W zakresie s∏uchania

1) rozumienie ogólnego sensu oraz intencji prostych wypowiedzi osób pos∏ugujàcych si´ tym

j´zykiem jako macierzystym,

2) rozumienie sensu prostych, autentycznych wypowiedzi w ró˝nych warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu),

3) wyszukiwanie informacji szczegó∏owych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach,

4) rozumienie ogólnego sensu prostych wypowiedzi zawierajàcych niezrozumia∏e elementy, których znaczenia uczeƒ mo˝e domyÊliç si´

(np. z kontekstu).

2. W zakresie mówienia

1) uzyskiwanie i udzielanie informacji dotyczàcych

˝ycia codziennego,

2) formu∏owanie w miar´ p∏ynnych, krótkich i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy, z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich

do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz relacji przestrzennych,

3) pos∏ugiwanie si´ odpowiednimi Êrodkami j´zykowymi dla wyra˝enia intencji, uczuç, emocji

w sytuacjach ˝ycia codziennego,

4) poprawne j´zykowo i logiczne wyra˝anie myÊli

i opinii na okreÊlone tematy,

4) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumia∏e,

5) wyszukiwanie konkretnych informacji z cz´Êciowo niezrozumia∏ego tekstu.

4. W zakresie pisania

1) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego prostego komunikatu,

2) napisanie prostego tekstu u˝ytkowego (np. zaproszenia, rezerwacji, podania, curriculum vitae,

og∏oszenia) oraz wype∏nianie formularzy,

3) napisanie streszczenia prostego tekstu,

4) stosowanie w∏aÊciwego s∏ownictwa, struktur

morfosyntaktycznych i zasad ortografii w prostych tekstach.

5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze s∏ownika jednoi dwuj´zycznego oraz innych êróde∏ informacji,

w tym równie˝ elektronicznych.

C. Dotyczy nauki j´zyka obcego nowo˝ytnego jako

drugiego, rozpoczynajàcej si´ od poziomu zerowego

Cele edukacyjne

Opanowanie j´zyka na poziomie zapewniajàcym

minimum komunikacji j´zykowej.

Zadania szko∏y

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia w∏asnej

wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci, mi´dzy

innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà, dotyczàcà indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

5) relacjonowanie wypowiedzi innych osób,

2. Zapewnienie dost´pu do materia∏ów autentycznych, których wybór odpowiada zadaniom wychowawczym.

6) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy oraz stosowanie rutynowych zachowaƒ

j´zykowych,

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z j´zykiem obcym oraz mo˝liwoÊci aktywnego u˝ywania

j´zyka mówionego i pisanego.

4. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

5. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

TreÊci nauczania

1. Podstawowe struktury morfosyntaktyczne umo˝liwiajàce formu∏owanie wypowiedzi w odniesieniu

do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz relacji przestrzennych.

2. Podstawowe funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w prostych sytuacjach ˝ycia codziennego.

3. Podstawowe wiadomoÊci oraz s∏ownictwo dotyczàce ˝ycia codziennego uwzgl´dniajàce realia kraju

ojczystego oraz kraju/obszaru nauczanego j´zyka.

4. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu i mówienia, zaznajomienie z zasadami wymowy.

5. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania, zaznajomienie z zasadami ortografii.

Poz. 458

3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adaptowanych tekstów.

4. W zakresie pisania

1) wype∏nianie typowych formularzy, przekazanie

prostej informacji, napisanie krótkiego listu,

2) stosowanie zasad ortografii w zakresie poznanego materia∏u.

5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze s∏ownika dwuj´zycznego i innych êróde∏ informacji, w tym równie˝ elektronicznych.

D. Dotyczy nauczania j´zyka ∏aciƒskiego i kultury antycznej jako drugiego j´zyka obcego

Cele edukacyjne

1. ZnajomoÊç j´zyka na poziomie pozwalajàcym na

rozumienie i samodzielne t∏umaczenie (z wykorzystaniem s∏ownika) oryginalnych tekstów ∏aciƒskich.

6. Korzystanie z wiedzy i umiej´tnoÊci nabytych

w trakcie nauki innych j´zyków obcych oraz pozosta∏ych przedmiotów nauczania.

2. Poznanie roli i miejsca kultury Êródziemnomorskiej

w ˝yciu wspó∏czesnym i ró˝nych dziedzinach wiedzy z odwo∏aniem si´ do wiedzy uzyskanej na

wczeÊniejszych etapach kszta∏cenia.

Osiàgni´cia

Zadania szko∏y

1. W zakresie s∏uchania

1. Zapoznanie uczniów z j´zykiem ∏aciƒskim w zakresie umo˝liwiajàcym t∏umaczenie tekstów oryginalnych i preparowanych.

1) rozumienie prostych sytuacji komunikacyjnych,

w tym intencji rozmówcy,

2) rozumienie instrukcji nauczyciela,

3) rozumienie ogólnego sensu oraz wyszukiwanie

szczegó∏owych informacji w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach.

2. W zakresie mówienia

1) zadawanie prostych pytaƒ oraz udzielanie odpowiedzi,

2) uzyskiwanie i udzielanie informacji w typowych

sytuacjach ˝ycia codziennego,

3) formu∏owanie krótkich wypowiedzi o sobie,

swoim otoczeniu, regionie, kraju,

2. Rozwijanie w uczniach poczucia przynale˝noÊci do

kr´gu kultury Êródziemnomorskiej; zapoznanie

z przekazanà przez staro˝ytnoÊç tradycjà ˝ycia obywatelskiego.

3. Nauczanie pos∏ugiwania si´ poprawnà polszczyznà

i rozumienia terminologii wspó∏czesnej opartej na

j´zykach klasycznych; rozwijanie wra˝liwoÊci j´zykowej i kszta∏towanie kultury j´zyka.

4. Doskonalenie ogólnej sprawnoÊci j´zykowej; doskonalenie umiej´tnoÊci jasnego i precyzyjnego

formu∏owania myÊli.

4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy

dotyczàcej typowych sytuacji ˝ycia codziennego,

5. Kszta∏cenie samodzielnoÊci intelektualnej oraz

sprawnoÊci w porzàdkowaniu pracy umys∏owej.

5) opanowanie wymowy w stopniu zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi.

TreÊci nauczania

3. W zakresie czytania

1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych, takich jak: rozk∏ady jazdy, og∏oszenia, reklamy, menu, listy, instrukcje,

2) wyszukiwanie szczegó∏owych informacji w prostych tekstach,

1. Gramatyka, leksyka i frazeologia w zakresie umo˝liwiajàcym t∏umaczenie i analiz´ fragmentów dzie∏

oryginalnych.

2. Wybrane fragmenty dzie∏ autorów staro˝ytnych

i autorów polsko-∏aciƒskich w oryginale.

3. ¸acina jako j´zyk literatury, Êrodek komunikacji j´zykowej, j´zyk sakralny, j´zyk tekstów naukowych.

4. Wp∏yw ∏aciny i greki na struktur´ i zasoby leksykalne wspó∏czesnych j´zyków europejskich: ∏acina jako wspólny j´zyk Europejczyków.

5. Kontynuacja kszta∏cenia w zakresie kultury i cywilizacji Êródziemnomorskiej, z uwzgl´dnieniem nast´pujàcych treÊci

1) kanon topiki antycznej w literaturze i sztuce (jak

odczytywaç mity, poj´cia, symbole),

Poz. 458

2. Pog∏´bienie rozumienia powiàzaƒ mi´dzy przesz∏oÊcià, teraêniejszoÊcià i przysz∏oÊcià.

3. Budowanie w∏asnej to˝samoÊci i kszta∏towanie

systemu wartoÊci.

4. Rozwijanie postaw obywatelskich i patriotycznych,

poczucia przynale˝noÊci do wspólnoty rodzinnej,

lokalnej, regionalnej, grupy etnicznej i narodowej.

5. Przygotowanie si´ do udzia∏u w ˝yciu ró˝nych spo∏ecznoÊci; kszta∏towanie postawy zrozumienia i tolerancji wobec odmiennych kultur, obyczajów

i przekonaƒ mieszczàcych si´ w kanonie wartoÊci

cywilizacyjnych.

2) elementy wiedzy o j´zykach klasycznych w zakresie pozwalajàcym zrozumieç podstawowe

terminy, poj´cia, powiedzenia i przys∏owia oraz

etymologi´ niektórych wyrazów stale obecnych

w j´zyku polskim i innych j´zykach nowo˝ytnych,

Zadania szko∏y

3) znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej,

1. Wspieranie procesu dojrzewania intelektualnego

i emocjonalnego uczniów.

4) wybrane fragmenty dzie∏ autorów greckich

i rzymskich w przek∏adzie — w zakresie istotnym

dla zrozumienia kanonu lektur z literatury polskiej i Êwiatowej,

2. Stworzenie mo˝liwoÊci kszta∏towania i rozwoju zainteresowaƒ uczniów wybranymi problemami historii.

5) historia gatunków literackich, przyk∏ady najwybitniejszych dzie∏: epos, liryka, sielanka, dramat

attycki, komedia stara i nowa, historiografia, retoryka grecka i rzymska, poczàtki piÊmiennictwa

chrzeÊcijaƒskiego,

6) inne elementy wiedzy o staro˝ytnoÊci niezb´dne

do przek∏adu, analizy i interpretacji tekstów.

Osiàgni´cia

1. Rozumienie i t∏umaczenie (z wykorzystaniem s∏ownika) oryginalnych tekstów ∏aciƒskich.

2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie

tekstów oryginalnych i w przek∏adach.

3. Operatywna znajomoÊç gramatyki ∏aciƒskiej.

4. Poprawne stosowanie w wypowiedziach wyra˝eƒ

i terminów pochodzàcych z j´zyków klasycznych.

5. Wykorzystywanie znajomoÊci j´zyka ∏aciƒskiego

do lepszego zrozumienia zjawisk j´zykowych zachodzàcych w j´zyku polskim i innych j´zykach nowo˝ytnych.

6. Poprawne formu∏owanie myÊli i sàdów.

7. Dostrzeganie ponadczasowych wartoÊci w dzie∏ach z odleg∏ych epok i rozumienie ich znaczenia

dla wspó∏czesnej kultury polskiej i Êwiatowej.

HISTORIA

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bienie i rozwini´cie wiedzy oraz umiej´tnoÊci

uzyskanych w toku wczeÊniejszej edukacji celem

lepszej znajomoÊci i rozumienia przesz∏oÊci w∏asnego regionu i kraju oraz dziejów Êwiata.

3. Umo˝liwienie uczniom wykorzystywania zdobywanej wiedzy zgodnie z ich zainteresowaniami i zdolnoÊciami.

TreÊci nauczania

Âwiat

1. Ró˝norodnoÊç cywilizacji Êwiata w przesz∏oÊci

i obecnie.

2. Post´p a kryzysy cywilizacyjne. Konflikty spo∏eczne. Wojny, ludobójstwo, Holocaust.

3. Przemiany form gospodarowania od czasów najdawniejszych po wspó∏czesnà rewolucj´ technicznà; historyczny rozwój kultury materialnej.

4. Paƒstwo jako podstawowa forma zorganizowania

spo∏eczeƒstw; przemiany paƒstw.

Europa

1. Fundamenty Europy; jednoÊç i ró˝norodnoÊç; przemiany ideowe. Rola chrzeÊcijaƒstwa w tworzeniu

to˝samoÊci europejskiej.

2. Kszta∏towanie si´ narodów Europy; ich wk∏ad w histori´; wspó∏istnienie i konflikty pomi´dzy paƒstwami.

3. Przemiany w obr´bie struktur, ÊwiadomoÊci i obyczajowoÊci spo∏eczeƒstw europejskich.

Polska

1. Paƒstwo polskie i przemiany jego form.

2. Uwarunkowania i przeobra˝enia polskiej ÊwiadomoÊci narodowej i politycznej.

3. Polska w dziejach gospodarki i struktur spo∏ecznych

Europy.

4. Postawy jednostek oraz grup spo∏ecznych wobec

potrzeb epok.

5. WielokulturowoÊç w dziejach Polski; wspó∏istnienie

religii i wyznaƒ; znaczenie chrzeÊcijaƒstwa, w tym

KoÊcio∏a Katolickiego.

Region

1. Ma∏a ojczyzna a terytorium paƒstwa polskiego.

2. Odr´bnoÊç i wk∏ad regionu do wspólnej historii.

3. Dziejowe uwarunkowania specyfiki kulturowej regionu.

4. Zabytki historyczne w regionie.

Rodzina i jednostka

1. Dzieje jednostki i rodziny na tle szerszych przemian

historycznych.

Poz. 458

Zadania szko∏y

1. Kszta∏towanie postaw prospo∏ecznych i obywatelskich.

2. Sprzyjanie anga˝owaniu si´ uczniów w indywidualne i zespo∏owe dzia∏ania na rzecz wspólnego dobra

i dobra innych.

3. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej, zach´canie do stosowania niektórych demokratycznych

procedur w ˝yciu szko∏y.

4. Pomoc uczniom w rozpoznaniu i realizowaniu ich

praw i powinnoÊci.

5. Tworzenie warunków do wymiany poglàdów

uczniów — wys∏uchiwania opinii innych i wyra˝ania w∏asnego zdania.

6. Zapoznanie uczniów z funkcjonowaniem wybranych instytucji w∏adzy paƒstwowej, samorzàdowej

i sàdowniczej oraz organizacjami spo∏ecznymi

(umo˝liwienie obserwacji ich dzia∏alnoÊci).

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç zbierania, przedstawiania i interpretowania wiedzy historycznej z wykorzystaniem ró˝norodnych êróde∏ informacji.

2. Umiej´tnoÊç dokonywania uj´ç przekrojowych

i problemowych.

3. Rozumienie, ˝e jednostki i grupy spo∏eczne,

w przesz∏oÊci i obecnie, w zró˝nicowany sposób

objaÊniajà i wykorzystujà histori´.

4. Formu∏owanie i uzasadnianie opinii historycznych

podczas dyskusji oraz w krótkich wypowiedziach

ustnych i pisemnych.

TreÊci nauczania

Spo∏eczeƒstwo

1. Jednostka — grupa — spo∏eczeƒstwo. Struktura ˝ycia spo∏ecznego.

2. Prawid∏owoÊci ˝ycia spo∏ecznego. Instytucje.

3. Konflikty spo∏eczne, harmonia spo∏eczna.

4. Samoorganizujàce si´ spo∏eczeƒstwo. Wzory obywatelskiego dzia∏ania, rola interesów grupowych.

5. Spo∏eczeƒstwo polskie we wspó∏czesnym Êwiecie

i jego problemy.

5. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiej´tnoÊci

w ˝yciu spo∏ecznym.

6. Etyka ˝ycia spo∏ecznego. Postawy prospo∏eczne

(odwaga cywilna, prawdomównoÊç, wra˝liwoÊç

spo∏eczna, solidarnoÊç).

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

7. Kultura ˝ycia publicznego. Subkultury m∏odzie˝owe.

Cele edukacyjne

1. Osiàgni´cie motywacji i zdolnoÊci do indywidualnej i zbiorowej aktywnoÊci spo∏ecznej na gruncie

szacunku dla w∏asnego paƒstwa i prawa oraz rozwijanie poczucia wspó∏odpowiedzialnoÊci za spo∏eczeƒstwo i paƒstwo.

2. Rozwijanie cnót spo∏ecznych i obywatelskich, patriotyzmu i odpowiedzialnoÊci za dobro wspólne.

Polityka

1. Obywatel a w∏adza w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych.

2. Fundamentalne zasady demokracji

i chrzeÊcijaƒskie korzenie demokracji.

antyczne

3. Demokracja i wartoÊci, konflikty wartoÊci w ˝yciu

publicznym.

4. Wspó∏czesne doktryny polityczne.

3. Doskonalenie umiej´tnoÊci oceny stanowisk i dzia∏aƒ uczestników ˝ycia publicznego z punktu widzenia podstawowych wartoÊci ˝ycia spo∏ecznego.

4. Rozumienie i nabywanie umiej´tnoÊci stosowania

przepisów prawa.

5. Pog∏´bienie to˝samoÊci kulturowej i narodowej.

5. Prawa i obowiàzki, cnoty obywatelskie, kultura polityczna.

6. Formy uczestnictwa obywateli w ˝yciu publicznym.

7. Ustrój paƒstwowy Rzeczypospolitej Polskiej; organy w∏adzy i ich kompetencje, administracja publiczna, samorzàd terytorialny.

Prawo

1. Poj´cie prawa, normy prawnej, przepisu prawa.

13. Umiej´tnoÊç czytania ze zrozumieniem tekstów publicystycznych i popularnonaukowych dotyczàcych nauk spo∏ecznych, polityki i prawa.

2. Funkcje i zadania prawa.

3. Rodzaje prawa (prawo mi´dzynarodowe, europejskie i krajowe, prawo koÊcielne, prawo naturalne

i stanowione; prawo cywilne, karne i administracyjne).

4. Prawa cz∏owieka — êród∏a, dokumenty, procedury.

5. Tworzenie prawa. Hierarchia norm prawnych.

6. Akty prawne — wyszukiwanie i rozumienie przepisów prawa.

Polska, Europa, Êwiat

1. Integracja europejska, Polska w Europie.

2. ¸ad mi´dzynarodowy — konflikty i systemy bezpieczeƒstwa.

3. Problemy wspó∏czesnego Êwiata.

Osiàgni´cia

1. Rozumienie problemów ˝ycia publicznego, okreÊlanie ich przyczyn i przewidywanie skutków.

2. Krytyczne korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji

dotyczàcych spraw publicznych.

3. Umiej´tnoÊç formu∏owania, uzasadniania i obrony

w∏asnego stanowiska na forum publicznym.

4. Umiej´tnoÊç organizowania dzia∏aƒ o charakterze

obywatelskim.

5. ZnajomoÊç zasad i umiej´tnoÊç stosowania procedur demokratycznych.

6. ZnajomoÊç podstaw ustroju Polski zawartych

w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w tym

praw i obowiàzków obywatelskich.

7. Rozró˝nianie kompetencji poszczególnych organów w∏adzy i instytucji paƒstwowych i samorzàdowych.

8. Rozumienie stanowisk uczestników debaty publicznej i umiej´tnoÊç krytycznej analizy ich argumentów.

Poz. 458

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci operowania najprostszymi obiektami abstrakcyjnymi: liczbami, zmiennymi i zbudowanymi z nich wyra˝eniami algebraicznymi, zbiorami (liczb, punktów, zdarzeƒ elementarnych) oraz funkcjami.

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci budowania modeli

matematycznych dla ró˝norodnych sytuacji z ˝ycia

codziennego oraz ich wykorzystania do rozwiàzywania problemów praktycznych.

3. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci projektowania obliczeƒ i ich wykonywania.

4. Poznanie podstawowych elementów myÊlenia matematycznego.

5. Uzyskanie umiej´tnoÊci samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej.

Zadania szko∏y

Zadaniem szko∏y jest pomoc uczniom w osiàganiu

wskazanych celów edukacyjnych, ze szczególnym

uwzgl´dnieniem

1) umiej´tnoÊci precyzyjnego formu∏owania myÊli

w mowie i piÊmie,

2) kszta∏cenia wyobraêni geometrycznej,

3) umiej´tnoÊci odczytywania oraz przedstawiania

danych w ró˝nych formach (symbolicznej, graficznej, za pomocà wzorów),

4) umiej´tnoÊci wykorzystania nowoczesnych narz´dzi wspomagajàcych rozwiàzywanie problemów

matematycznych (kalkulatory, komputery),

5) umiej´tnoÊci wspó∏pracy przy rozwiàzywaniu problemów.

TreÊci nauczania

Liczby i ich zbiory

9. Analizowanie motywów dzia∏aƒ i wyborów dokonywanych przez uczestników ˝ycia publicznego

z punktu widzenia podstawowych wartoÊci ˝ycia

spo∏ecznego; ocena w∏asnych decyzji i dzia∏aƒ.

10. Orientacja w podstawowych zasadach prawa i polskiego systemu prawnego.

1. Zbiory; suma, iloczyn, ró˝nica zbiorów. Podstawowe poj´cia rachunku zdaƒ.

2. Zbiór liczb rzeczywistych i jego podzbiory: liczby

naturalne (liczby pierwsze), liczby ca∏kowite, wymierne i niewymierne. Rozwini´cie dziesi´tne liczby rzeczywistej.

11. Rozumienie aktów prawnych; umiej´tnoÊç formu∏owania argumentów dla poparcia w∏asnego stanowiska.

3. Przypomnienie dzia∏aƒ na pot´gach. Pot´ga o wyk∏adniku wymiernym.

12. Wype∏nianie druków urz´dowych, sporzàdzanie

pism do w∏adz publicznych i innych instytucji.

4. OÊ liczbowa. Przedzia∏y na osi liczbowej. Sumy

przedzia∏ów; iloczyny i ró˝nice takich zbiorów.

5. WartoÊç bezwzgl´dna liczby rzeczywistej. Interpretacja geometryczna.

2. Wyznaczanie zwiàzków miarowych w figurach p∏askich z zastosowaniem trygonometrii.

6. Poj´cie b∏´du przybli˝enia. Szacowanie wartoÊci

liczbowych. Obliczenia procentowe.

3. OÊ symetrii i Êrodek symetrii figury.

Funkcje i ich w∏asnoÊci

4. Twierdzenie Talesa i jego zwiàzek z podobieƒstwem. Cechy podobieƒstwa trójkàtów.

1. Poj´cie funkcji. Wykres funkcji liczbowej.

Geometria analityczna

2. Wyznaczanie dziedziny funkcji, jej miejsc zerowych,

zbioru wartoÊci, wartoÊci najwi´kszej i najmniejszej w danym przedziale, przedzia∏ów monotonicznoÊci.

1. Równanie prostej na p∏aszczyênie. Pó∏p∏aszczyzna

— opis za pomocà nierównoÊci.

3. Zastosowania funkcji do opisu zale˝noÊci w przyrodzie, gospodarce i ˝yciu codziennym.

Stereometria

2. Odleg∏oÊç na p∏aszczyênie kartezjaƒskiej.

1. Graniastos∏upy i ostros∏upy. Walec, sto˝ek, kula.

4. Przesuwanie wykresu funkcji wzd∏u˝ osi x i osi y.

Wielomiany i funkcje wymierne

1. Funkcja liniowa.

2. Trójmian kwadratowy i jego pierwiastki. Wykres

funkcji kwadratowej.

3. Rozwiàzywanie zadaƒ prowadzàcych do równaƒ

i nierównoÊci stopnia drugiego.

4. Wielomiany. Dzia∏ania na wielomianach.

5. Dzielenie wielomianów z resztà. Twierdzenie Bézout. Zastosowanie do znajdywania pierwiastków

wielomianów metodà rozk∏adania na czynniki.

6. Dzia∏ania na wyra˝eniach wymiernych. Funkcja homograficzna.

7. Rozwiàzywanie równaƒ i nierównoÊci z funkcjà homograficznà.

Funkcje trygonometryczne

1. Funkcje trygonometryczne kàta ostrego w trójkàcie

prostokàtnym.

2. Miara ∏ukowa kàta. Definicja funkcji trygonometrycznych dowolnego kàta.

3. Wykresy funkcji trygonometrycznych.

4. Najprostsze to˝samoÊci trygonometryczne.

2. Wzajemne po∏o˝enie kraw´dzi i Êcian bry∏: kàt nachylenia prostej do p∏aszczyzny i kàt dwuÊcienny.

3. Wyznaczanie zwiàzków miarowych w bry∏ach z zastosowaniem trygonometrii.

Rachunek prawdopodobieƒstwa

1. Proste zadania kombinatoryczne.

2. Poj´cie prawdopodobieƒstwa i jego w∏asnoÊci.

3. Obliczanie prawdopodobieƒstw zdarzeƒ w skoƒczonych przestrzeniach probabilistycznych.

4. Elementy statystyki opisowej: Êrednia arytmetyczna, Êrednia wa˝ona, mediana, wariancja i odchylenie standardowe (liczone z próby).

Osiàgni´cia

W zakresie operowania obiektami abstrakcyjnymi

1. Wykonywanie dzia∏aƒ na liczbach i wyra˝eniach algebraicznych.

2. Opisywanie zbiorów za pomocà równaƒ, nierównoÊci i ich uk∏adów oraz upraszczanie takich opisów.

3. Sporzàdzanie wykresów funkcji oraz odczytywania

w∏asnoÊci funkcji z wykresu.

4. Wyznaczanie zwiàzków miarowych dla figur p∏askich i bry∏.

Ciàgi liczbowe

1. Definicja i przyk∏ady ciàgów liczbowych.

W zakresie budowania modeli matematycznych i ich

stosowania

2. Ciàg arytmetyczny i geometryczny. Wzór na n-ty

wyraz. Wzór na sum´ n poczàtkowych wyrazów.

1. Opisywanie zwiàzków pomi´dzy wielkoÊciami liczbowymi za pomocà równaƒ i nierównoÊci.

3. Procent sk∏adany. Oprocentowanie lokat i kredytów.

2. Wykrywanie zale˝noÊci funkcyjnych mi´dzy wielkoÊciami liczbowymi.

Planimetria

3. Wyznaczanie zwiàzków metrycznych i miarowych

w otaczajàcej przestrzeni.

1. W∏asnoÊci czworokàtów wypuk∏ych. Okràg wpisany w czworokàt. Okràg opisany na czworokàcie.

4. Budowanie modeli zjawisk losowych.

W zakresie projektowania obliczeƒ i ich wykonywania

1. Przeprowadzanie obliczeƒ dok∏adnych i przybli˝onych (w tym procentowych).

2. Rozwiàzywanie niektórych typów równaƒ oraz ich

uk∏adów.

3. Wyznaczanie miar figur geometrycznych.

4. Obliczanie prawdopodobieƒstw zdarzeƒ.

W zakresie kszta∏cenia myÊlenia matematycznego

1. Umiej´tnoÊç definiowania prostych obiektów matematycznych.

2. Umiej´tnoÊç podawania przyk∏adów i kontrprzyk∏adów.

W zakresie samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej

1. Wyszukiwanie w materia∏ach êród∏owych potrzebnych informacji matematycznych.

2. Samodzielne opanowanie definicji i twierdzeƒ

z podr´cznika.

3. Przyswajanie schematów rozumowaƒ i ich stosowanie.

4. Sprawne sporzàdzanie notatek.

FIZYKA I ASTRONOMIA

Cele edukacyjne

1. ÂwiadomoÊç istnienia praw rzàdzàcych mikroi makroÊwiatem oraz wynikajàca z niej refleksja filozoficzno-przyrodnicza.

2. Dostrzeganie natury i struktury fizyki oraz astronomii, ich rozwoju i zwiàzku z innymi naukami przyrodniczymi.

3. Przygotowanie do rozumnego odbioru i oceny informacji, a tak˝e podejmowania dyskusji i formu∏owania opinii.

4. Rozumienie znaczenia fizyki dla techniki, medycyny, ekologii, jej zwiàzków z ró˝nymi dziedzinami

dzia∏alnoÊci ludzkiej oraz implikacji spo∏ecznych

i mo˝liwoÊci kariery zawodowej.

5. Zainteresowanie fizykà i astronomià.

Zadania szko∏y

1. Nauczanie fizyki w sposób kontekstowy w oparciu

o zagadnienia wyst´pujàce w ˝yciu codziennym,

w przyrodzie, w technice.

2. Rozszerzenie wiedzy fizycznej ucznia w celu pog∏´bienia rozumienia nauki, jej mo˝liwoÊci i ograniczeƒ.

Poz. 458

3. Ukazanie roli eksperymentu, obserwacji i teorii

w poznawaniu przyrody. Zapoznanie uczniów z budowaniem modeli oraz ich rolà w objaÊnianiu zjawisk i tworzeniu teorii.

4. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania

ze êróde∏ informacji poprzez analiz´ treÊci dotyczàcych nauki, zawartych w prasie, radiu i telewizji.

5. Wdra˝anie uczniów do samodzielnego formu∏owania wypowiedzi o zagadnieniach fizycznych i astronomicznych, prowadzenia dyskusji w sposób terminologicznie i merytorycznie poprawny oraz rozwiàzywania prostych problemów fizycznych.

6. Pokazywanie znaczenia, mo˝liwoÊci i pi´kna fizyki.

7. Inspirowanie dociekliwoÊci i postawy badawczej

uczniów.

8. Stworzenie warunków do planowania i prowadzenia eksperymentów oraz analizy ich wyników.

9. Wykorzystywanie metod komputerowych do budowania modeli i analizy wyników doÊwiadczeƒ.

10. Zapoznanie z mo˝liwoÊciami wspó∏czesnych technik badawczych.

TreÊci nauczania

1. Ruch, jego powszechnoÊç i wzgl´dnoÊç. Poj´cie ruchu w historii filozofii i w naukach przyrodniczych.

Ruch w ró˝nych uk∏adach odniesienia. Maksymalna szybkoÊç przekazu informacji w przyrodzie i jej

konsekwencje. Efekty relatywistyczne.

2. Oddzia∏ywania w przyrodzie. Rodzaje oddzia∏ywaƒ

w mikro- i makroÊwiecie. Pola si∏ i ich wp∏yw na

charakter ruchu.

3. Makroskopowe w∏asnoÊci materii, a jej budowa mikroskopowa. Model oscylatora harmonicznego i jego zastosowanie w opisie przyrody, ruch drgajàcy

(amplituda, okres, cz´stotliwoÊç, przemiany energii). Mikroskopowe modele cia∏ makroskopowych

o ró˝norodnych w∏asnoÊciach mechanicznych,

elektrycznych, magnetycznych, optycznych oraz

ich zastosowanie w urzàdzeniach codziennego

u˝ytku.

4. Porzàdek i chaos w przyrodzie. Procesy termodynamiczne, ich przyczyny i skutki. Procesy odwracalne

i nieodwracalne, druga zasada termodynamiki, entropia, statystyczny charakter makroskopowych

prawid∏owoÊci w przyrodzie.

5. Âwiat∏o i jego rola w przyrodzie. Âwiat∏o jako fala,

d∏ugoÊç fali, szybkoÊç rozchodzenia si´ fali, interferencja i dyfrakcja, widmo fal elektromagnetycznych, barwa, odbicie i za∏amanie Êwiat∏a, rozszczepienie Êwiat∏a bia∏ego, polaryzacja Êwiat∏a. Kwantowy model Êwiat∏a, zjawisko fotoelektryczne i jego zastosowania. Budowa atomu, analiza spektralna, laser i jego zastosowania.

6. Energia i jej przemiany, transport energii. Przeglàd

poznanych form energii. Równowa˝noÊç masy

i energii. Elementy fizyki jàdrowej. Energetyka jàdrowa, reaktory a broƒ jàdrowa. PromieniotwórczoÊç, jej zastosowania i zagro˝enia. Transport

energii w ruchu falowym. Konwekcja. Przewodnictwo cieplne. Przewodnictwo elektryczne.

7. Budowa i ewolucja WszechÊwiata. Czas — przestrzeƒ — materia — energia. Czàstki elementarne

a historia WszechÊwiata. Obserwacyjne podstawy

kosmologii. Modele kosmologiczne. Galaktyki i ich

uk∏ady. Ewolucja gwiazd.

8. JednoÊç mikro- i makroÊwiata. Fale materii, dowody eksperymentalne falowych cech czàstek elementarnych, dualizm falowo-korpuskularny. Pomiar makroskopowy w fizyce a pomiary w mikroÊwiecie kwantowym, niepewnoÊci pomiarowe

a zasada nieoznaczonoÊci.

9. Fizyka a filozofia. Zakres stosowalnoÊci teorii fizycznych. Determinizm i indeterminizm w opisie przyrody. Elementy metodologii nauk, metoda indukcyjna

i hipotetyczno-dedukcyjna, metody statystyczne.

10. Narz´dzia wspó∏czesnej fizyki i ich rola w badaniu

mikro- i makroÊwiata. Laboratoria i metody badawcze wspó∏czesnych fizyków. Wspó∏czesne obserwatoria astronomiczne. Osiàgni´cia naukowe

minionego wieku i ich znaczenie.

Podstawà do realizacji powy˝szych treÊci nauczania sà

elementarne wiadomoÊci i umiej´tnoÊci z zakresu mechaniki, elektromagnetyzmu, fizyki czàsteczkowej

i optyki wyniesione przez ucznia z gimnazjum. Nawiàzanie do nich w trakcie realizacji poszczególnych hase∏

jest niezb´dne.

Poz. 458

cz∏owieka oraz mo˝liwych sposobów zapobiegania

tej degradacji.

9. Ogólna znajomoÊç prawid∏owoÊci przyrodniczych

i metod ich poznawania.

CHEMIA

Cele edukacyjne

1. Zrozumienie znaczenia przemian chemicznych zachodzàcych w otaczajàcym Êwiecie.

2. UÊwiadomienie roli chemii w rozwoju cywilizacji

i w ˝yciu codziennym.

3. Dostrzeganie wp∏ywu dzia∏alnoÊci cz∏owieka na

Êrodowisko i przyswojenie wiedzy niezb´dnej do

prowadzenia dzia∏aƒ proekologicznych.

Zadania szko∏y

1. Kszta∏towanie badawczego sposobu myÊlenia, w∏aÊciwego dla nauk przyrodniczych.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci obserwacji, wyciàgania

wniosków z przeprowadzonych eksperymentów

i formu∏owania uogólnieƒ.

3. Wyrabianie umiej´tnoÊci pos∏ugiwania si´ zdobytà

wiedzà chemicznà.

4. Przygotowywanie uczniów do prawid∏owego korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji.

5. Kszta∏towanie postaw uczniów zgodnych z zasadami dba∏oÊci o w∏asne zdrowie i ochron´ Êrodowiska przyrodniczego.

TreÊci nauczania

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç obserwacji i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

1. Wspó∏czesny, uproszczony model budowy atomu.

Izotopy. PromieniotwórczoÊç naturalna.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ ze zrozumieniem

wybranymi poj´ciami fizycznymi.

2. Zale˝noÊç pomi´dzy budowà atomów a po∏o˝eniem pierwiastków w uk∏adzie okresowym i ich

w∏aÊciwoÊciami.

3. Umiej´tnoÊç wykorzystywania modeli do wyjaÊniania zjawisk i procesów fizycznych oraz ÊwiadomoÊç granic stosowalnoÊci wybranych modeli.

3. Zale˝noÊç w∏aÊciwoÊci fizycznych i chemicznych

substancji od rodzaju wiàzania chemicznego.

4. Umiej´tnoÊç planowania i wykonywania doÊwiadczeƒ fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, zapisywania i analizowania ich wyników.

5. Umiej´tnoÊç sporzàdzania i interpretacji wykresów.

4. Reakcje chemiczne a zjawiska fizyczne. IloÊciowe

prawa rzàdzàce przemianami chemicznymi. Reakcje syntezy, analizy i wymiany.

5. Mol. Molowa interpretacja przemian chemicznych.

Obj´toÊç molowa.

6. Umiej´tnoÊç korzystania z praw i zasad fizyki do

wyjaÊniania wybranych zjawisk zachodzàcych

w przyrodzie.

6. SzybkoÊç reakcji chemicznych.

7. Umiej´tnoÊç wykorzystywania wiedzy fizycznej do

wyjaÊniania zasad dzia∏ania i bezpiecznego u˝ytkowania wybranych urzàdzeƒ technicznych.

8. Proste reakcje utleniania — redukcji i ich rola

w przyrodzie oraz ˝yciu codziennym.

8. Umiej´tnoÊç wskazania przyk∏adów degradacji Êrodowiska wynikajàcej z technicznej dzia∏alnoÊci

7. Reakcje endo- i egzoenergetyczne.

9. Roztwory nasycone i nienasycone. Sposoby wyra˝ania st´˝eƒ roztworów — st´˝enie procentowe

i molowe.

10. Dysocjacja elektrolityczna. Reakcje w roztworach

wodnych elektrolitów — reakcje zoboj´tnienia

i stràcania osadów.

Poz. 458

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie uczniom zrozumienia zasad funkcjonowania w∏asnego organizmu.

11. W∏aÊciwoÊci wybranych metali i niemetali.

12. W´glowodory nasycone, nienasycone i aromatyczne — budowa i w∏aÊciwoÊci.

TreÊci nauczania

13. èród∏a w´glowodorów w przyrodzie.

14. Jednofunkcyjne pochodne w´glowodorów

otrzymywanie i w∏aÊciwoÊci.

2. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci za dzia∏ania podejmowane w najbli˝szym Êrodowisku.

—

15. Najwa˝niejsze wielofunkcyjne pochodne w´glowodorów — wyst´powanie, w∏aÊciwoÊci, zastosowanie i ich znaczenie w ˝yciu cz∏owieka.

16. Chemia w ˝yciu gospodarczym, spo∏ecznym

i ochronie Êrodowiska. Praktyczne zastosowania

poznanych substancji chemicznych i zagro˝enia

powodowane niew∏aÊciwym ich wykorzystaniem.

Osiàgni´cia

1. Dostrzeganie przemian chemicznych w Êrodowisku

przyrodniczym oraz czynników wp∏ywajàcych na

ich przebieg.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ zdobytà wiedzà chemicznà w ˝yciu codziennym.

3. Umiej´tnoÊç korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji, np. uk∏adu okresowego pierwiastków, literatury popularnonaukowej i Internetu.

4. Umiej´tnoÊç zapisywania równaƒ prostych reakcji

chemicznych oraz opisywania efektów energetycznych im towarzyszàcych.

5. Pos∏ugiwanie si´ podstawowym s∏ownictwem chemicznym.

6. Umiej´tnoÊç wykonywania prostych obliczeƒ chemicznych.

7. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pierwiastków i zwiàzków chemicznych, ich w∏aÊciwoÊci i zastosowania.

BIOLOGIA

1. Organizm cz∏owieka jako zintegrowana ca∏oÊç i prawid∏owe jego funkcjonowanie

1) g∏ówne funkcje organizmu i struktury anatomiczne odpowiedzialne za wype∏nianie tych

funkcji,

2) wzajemne oddzia∏ywanie uk∏adów i homeostaza

parametrów ustrojowych (np. sta∏a temperatura

cia∏a, sta∏y sk∏ad p∏ynów ustrojowych np. st´˝enia glukozy we krwi, sta∏e ciÊnienie krwi),

3) mózg jako g∏ówny oÊrodek kontrolno-integracyjny organizmu: zmys∏y, neuroprzekaêniki, plastycznoÊç dzia∏ania mózgu (rozwój, uczenie si´,

pami´ç), stres, emocje i ich zaburzenia, osobowoÊç,

4) uk∏ad odpornoÊciowy i jego znaczenie dla zdrowia cz∏owieka, antygeny, przeciwcia∏a, cytokiny,

szczepienia ochronne, alergie, przeszczepy, zaburzenia odpornoÊci,

5) uk∏ad mi´Êniowy i jego znaczenie dla prawid∏owego funkcjonowania cia∏a, typy mi´Êni, prawid∏owy rozwój umi´Ênienia, predyspozycje do

çwiczeƒ fizycznych, prozdrowotne znaczenie aktywnoÊci fizycznej, szkodliwoÊç dopingu,

6) rozwój cz∏owieka: pocz´cie, rozwój zarodka i p∏odu, poród, rozwój noworodka,

7) czynniki chorobowe: wirusy, bakterie, paso˝yty,

trucizny; antybiotyki,

8) choroba nowotworowa, onkogeneza i onkoprofilaktyka,

9) choroby uk∏adu krwionoÊnego, mia˝d˝yca, nadciÊnienie, zawa∏, profilaktyka chorób krà˝eniowych.

2. Od˝ywianie si´ cz∏owieka

Cele edukacyjne

1) budowa i funkcja uk∏adu pokarmowego cz∏owieka,

1. Pog∏´bianie rozumienia podstaw dzia∏ania w∏asnego organizmu w stosunku do wiedzy nabytej

w gimnazjum.

2) g∏ówne sk∏adniki pokarmowe i ich êród∏a (bia∏ka,

cukry, t∏uszcze),

2. Kszta∏towanie postawy odpowiedzialnoÊci za zdrowie swoje i innych.

3) dieta pe∏no- i niepe∏nowartoÊciowa, aminokwasy

egzogenne, witaminy, mikroelementy i ich êród∏a,

3. Rozumienie zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku

przyrodniczym.

4) aminokwasy egzogenne,

4. Rozumienie zale˝noÊci cz∏owieka od Êrodowiska

i wp∏ywu cz∏owieka na Êrodowisko.

5. Rozumienie potrzeby zachowania bioró˝norodnoÊci.

5) zawartoÊç energetyczna pokarmu, potrzeby energetyczne organizmu, koszty energetyczne wybranych form aktywnoÊci fizycznej, oty∏oÊç, anoreksja

i bulimia,

6) witaminy, mikroelementy i ich êród∏a.

3. Elementy genetyki

1) budowa DNA, kod genetyczny, gen, synteza bia∏ek, genom cz∏owieka,

Poz. 458

5. Zrozumienie z∏o˝onoÊci Êwiata, wspó∏zale˝noÊci jego poszczególnych elementów i gotowoÊç do

udzia∏u w jego przekszta∏caniu zgodnie z zasadà

zrównowa˝onego rozwoju.

2) mutacje i czynniki mutagenne,

3) choroby dziedziczne i diagnostyka molekularna

w medycynie,

4) zasady in˝ynierii genetycznej, zastosowanie biotechnologii.

4. Elementy ekologii i ochrony Êrodowiska

1) ewolucja i ró˝norodnoÊç biologiczna (genetyczna, gatunkowa i ekosystemów), pochodzenie

cz∏owieka, znaczenie ró˝norodnoÊci biologicznej

dla cz∏owieka,

Zadania szko∏y

1. Przygotowanie uczniów do samodzielnego zdobywania wiedzy i umiej´tnoÊci geograficznych.

2. Zapewnienie uczniom dost´pu do ró˝norodnych

êróde∏ informacji geograficznej, ze szczególnym

uwzgl´dnieniem materia∏ów kartograficznych.

3. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci prowadzenia obserwacji terenowych.

TreÊci nauczania

2) czynniki kszta∏tujàce ró˝norodnoÊç biologicznà

i sprzyjajàce jej utrzymywaniu si´ (ró˝norodnoÊç siedlisk, zale˝noÊci mi´dzygatunkowe),

1. Korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ informacji geograficznej.

3) nowoczesne formy uprawy roÊlin i nowe odmiany zwierzàt hodowlanych, korzyÊci i zagro˝enia

z punktu widzenia Êrodowiska i zdrowia (np. roÊliny i zwierz´ta transgeniczne).

2. Funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi —

zjawiska, procesy, wzajemne zale˝noÊci, zmiennoÊç Êrodowiska w przestrzeni i w czasie, m.in.

zmiany pogody i ich prognozowanie, kl´ski ˝ywio∏owe. Równowaga ekologiczna.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç funkcji fizjologicznych ró˝nych uk∏adów organizmu ludzkiego.

2. Rozpoznawanie zagro˝eƒ dla zdrowia cz∏owieka

i znajomoÊç zasad dzia∏ania na rzecz w∏asnego

zdrowia.

3. Rozumienie zasad dziedziczenia; dostrzeganie korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych z post´pów w genetyce.

4. ZnajomoÊç przyczyn aktualnego stanu Êrodowiska

w skali lokalnej, krajowej, Êwiatowej oraz sposobów przeciwdzia∏ania niekorzystnym zmianom.

5. ÂwiadomoÊç wartoÊci ró˝norodnoÊci biologicznej.

GEOGRAFIA

Cele edukacyjne

1. Rozszerzenie wiedzy niezb´dnej do zrozumienia

istoty zjawisk oraz charakteru i dynamiki procesów

zachodzàcych w Êrodowisku geograficznym w skali lokalnej, krajowej (geografia Polski), wielkich regionów i Êwiata.

2. Poznanie, zrozumienie i interpretowanie zwiàzków

przyczynowo-skutkowych i funkcjonalnych w ró˝nych skalach przestrzennych i czasowych.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci geograficznych niezb´dnych do stosowania w praktyce opanowanej wiedzy geograficznej.

4. Przekonanie o potrzebie uczestnictwa w rozwoju

w∏asnego regionu i Polski oraz podejmowania

dzia∏aƒ na rzecz zachowania ich dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.

3. Funkcjonalne i przestrzenne powiàzania oraz wzajemne zale˝noÊci w systemie cz∏owiek — przyroda

— gospodarka. Typy gospodarowania w Êrodowisku i ich nast´pstwa, na wybranych przyk∏adach,

np. stref, kontynentów, krajów, ze szczególnym

uwzgl´dnieniem Polski.

4. Przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszczenia ludnoÊci na Ziemi.

5. Problemy demograficzne spo∏eczeƒstw (ze szczególnym uwzgl´dnieniem Polski). Wspó∏czesne migracje ludnoÊci. Procesy przekszta∏cania sieci

osadniczej (wielkie miasta, suburbia, wyludnianie

si´ terenów wiejskich itp).

6. Âwiat w fazie przemian spo∏ecznych, gospodarczych i politycznych. Modernizacja, restrukturyzacja, globalizacja. Biedni i bogaci wspó∏czesnego

Êwiata.

7. Konflikty zbrojne i inne zagro˝enia spo∏eczno-ekonomiczne. Procesy przechodzenia od izolacji do integracji; wspó∏praca mi´dzy spo∏ecznoÊciami; procesy integracji i dezintegracji w Europie (ze szczególnym uwzgl´dnieniem roli Polski); euroregiony

i miasta (gminy) „bliêniacze” jako przyk∏ad wspó∏pracy mi´dzynarodowej na szczeblu regionalnym

i lokalnym.

8. Mo˝liwoÊci rozwoju turystyki i rekreacji wynikajàce

z uwarunkowaƒ i nast´pstw przyrodniczych, spo∏eczno-ekonomicznych i kulturowych.

Osiàgni´cia

1. Pos∏ugiwanie si´ terminologià geograficznà.

2. Rozszerzenie wiedzy z zakresu funkcjonowania systemu cz∏owiek — Êrodowisko, ze szczególnym

uwzgl´dnieniem aspektów przestrzennych.

3. Korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ informacji geograficznej: map, planów, roczników statystycznych, zdj´ç, profili, przekrojów, rysunków, czasopism, przewodników, literatury popularnonaukowej, Internetu, GIS-u1 i innych.

4. Selekcjonowanie, porzàdkowanie, analizowanie

i interpretowanie informacji o stanie i zmianach

Êrodowiska geograficznego oraz sytuacji spo∏ecznej, politycznej i ekonomicznej.

5. Prezentowanie wyników analiz geograficznych ró˝nymi metodami graficznymi (w tym kartograficznymi) i statystycznymi.

6. Dostrzeganie i analizowanie relacji mi´dzy poszczególnymi elementami Êrodowiska przyrodniczego oraz dzia∏alnoÊcià cz∏owieka w skali globalnej, regionalnej i lokalnej.

7. Prognozowanie (na zasadzie ekstrapolacji istniejàcych trendów) stanu Êrodowiska poszczególnych

obszarów (z uwzgl´dnieniem interakcji Ziemia—

cz∏owiek).

WIEDZA O KULTURZE

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i pe∏nego uczestnictwa w ˝yciu kulturalnym oraz bezpoÊredniego obcowania z dzie∏ami sztuki przez rozwijanie

1) wra˝liwoÊci estetycznej oraz indywidualnych

zdolnoÊci artystycznych,

2) umiej´tnoÊci refleksyjnej i krytycznej oceny zjawisk w kulturze i sztuce,

3) samodzielnoÊci w poszerzaniu wiedzy z ró˝nych

dziedzin sztuki,

4) poczucia to˝samoÊci z kulturà w∏asnego regionu i kraju.

2. Nabycie, niezb´dnej Êwiadomemu uczestnikowi ˝ycia kulturalnego, wiedzy z zakresu ró˝nych dziedzin

sztuki: architektury, plastyki, muzyki, teatru, filmu.

3. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego

rozwoju poprzez ró˝norodne formy aktywnoÊci artystycznej.

4. Poznawanie dziedzictwa narodowego, w tym najwybitniejszych dzie∏ sztuki. Rozwijanie wra˝liwoÊci

na ochron´ dziedzictwa narodowego.

5. Wykszta∏cenie potrzeby bezpoÊredniego obcowania z dzie∏ami sztuki i aktywnego uczestnictwa

w kulturze.

6. Kszta∏towanie zachowaƒ sprzyjajàcych ochronie

dziedzictwa narodowego.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie uczniom aktywnego udzia∏u w ró˝norodnych formach ˝ycia kulturalnego.

———————

1 Angielski skrót Geograficznych Systemów Informacyjnych.

Poz. 458

2. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego

rozwoju poprzez bezpoÊredni kontakt z dzie∏ami

sztuki oraz ró˝norodne formy aktywnoÊci artystycznej.

3. Umo˝liwienie rozwijania wybranych rodzajów aktywnoÊci twórczej przez indywidualne lub zespo∏owe formy dzia∏aƒ artystycznych o twórczym lub

odtwórczym charakterze.

4. Rozbudzenie zainteresowania kulturà regionu i lokalnym ˝yciem kulturalnym.

5. Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie

poczucia jego wartoÊci.

6. Wyzwalanie inicjatywy uczniów w animowaniu

spo∏ecznej aktywnoÊci kulturalnej.

TreÊci nauczania

1. Dzie∏o sztuki — poj´cie, funkcja, temat, treÊci i forma we wzajemnych relacjach.

2. Podstawowe wiadomoÊci o stylach, epokach, wybitnych twórcach i ich dzie∏ach.

3. Zwiàzki i zale˝noÊci pomi´dzy ró˝nymi dziedzinami

sztuki oraz pomi´dzy kulturà narodowà i kulturà regionu.

4. Ró˝ne funkcje sztuki.

5. Ocena i interpretacja dzie∏ ró˝nych dziedzin sztuki.

6. Ró˝norodne formy kontaktu z dzie∏ami sztuki.

7. Rodzaje zabytków, ich specyfika i sposoby u˝ytkowania. Obowiàzujàce w Polsce zasady ochrony.

Obiekty wpisane na List´ Âwiatowego Dziedzictwa

UNESCO znajdujàce si´ w Polsce.

8. Zasady dotyczàce ochrony prawa autorskiego.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç dzie∏ ró˝nych dziedzin i epok kultury

narodowej i Êwiatowej.

2. Umiej´tnoÊç dostrzegania walorów kultury w∏asnego regionu.

3. Umiej´tnoÊç powiàzania dzie∏a sztuki z epokà i stylem.

4. ÂwiadomoÊç ró˝nych funkcji sztuki.

5. Dostrzeganie zwiàzków zachodzàcych pomi´dzy

ró˝nymi dziedzinami sztuki.

6. Umiej´tnoÊç dokonywania charakterystyki dzie∏

sztuki.

7. Rozwini´cie wybranych form aktywnoÊci artystycznej w zakresie ró˝nych dziedzin sztuki.

8. ZnajomoÊç elementarnych zasad ochrony dziedzictwa narodowego.

9. ZnajomoÊç wybitnych dzie∏ dziedzictwa narodowego.

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i Êwiadomego

uczestnictwa w ˝yciu gospodarczym.

2. Kszta∏cenie postawy rzetelnej pracy i przedsi´biorczoÊci.

Poz. 458

6. Funkcjonowanie gie∏dy papierów wartoÊciowych.

7. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki, inwestowanie w∏asnych pieni´dzy. Ochrona praw

konsumentów.

8. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia majàtkowe.

3. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci pracy w zespole i skutecznego komunikowania si´.

9. Przedsi´biorstwo w gospodarce — ró˝norodnoÊç

form organizacyjno-prawnych i ich rola w rozwoju

gospodarki.

4. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci aktywnego poszukiwania pracy i Êwiadomego jej wyboru.

10. Majàtek przedsi´biorstwa. Koszty i przychody oraz

zasady rozliczeƒ finansowych przedsi´biorstwa.

5. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.

11. Formy pozyskiwania kapita∏u i jego inwestowania.

6. Rozwijanie zainteresowania podejmowaniem i prowadzeniem dzia∏alnoÊci gospodarczej. Poznanie

podstawowych zasad podejmowania i prowadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej w ró˝nych formach.

7. Poznanie roli paƒstwa i prawa w gospodarce rynkowej.

8. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki europejskiej i Êwiatowej.

Zadania szko∏y

1. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci uzyskania wiedzy, umiej´tnoÊci i kszta∏towania postaw przedsi´biorczych, warunkujàcych aktywne uczestnictwo

w ˝yciu gospodarczym.

2. Pomoc w rozwijaniu u uczniów umiej´tnoÊci samokszta∏cenia i samodoskonalenia oraz indywidualnych zainteresowaƒ prowadzeniem dzia∏alnoÊci

gospodarczej.

12. Planowanie procedury podj´cia dzia∏alnoÊci gospodarczej.

13. Nawiàzywanie i rozwiàzywanie stosunku pracy.

Podstawowe prawa i obowiàzki pracownika i pracodawcy.

14. Rola paƒstwa w gospodarce rynkowej. Podstawowe funkcje ekonomiczne paƒstwa.

15. Wzrost gospodarczy i jego mierniki.

16. Pieniàdz i banki — bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe us∏ugi finansowe. Inflacja.

17. Bud˝et paƒstwa, bud˝ety jednostek samorzàdu terytorialnego — funkcje, êród∏a wp∏ywów, kierunki

wydatków.

18. Rynek pracy i bezrobocie.

19. Metody aktywnego poszukiwania pracy. Instytucje

wspomagajàce aktywne poszukiwanie pracy.

3. Tworzenie sprzyjajàcej atmosfery dla wspó∏pracy

szko∏y z przedstawicielami ˝ycia gospodarczego

w regionie.

20. Wspó∏praca gospodarcza Polski z zagranicà. Integracja z Unià Europejskà.

4. Wspomaganie uczniów w wyborze kierunku dalszego kszta∏cenia.

21. Proces globalizacji gospodarki i jego konsekwencje dla Polski.

5. Umo˝liwienie poznania specyfiki lokalnego rynku

pracy.

22. Etyka biznesu.

Osiàgni´cia

TreÊci nauczania

1. Postawa przedsi´biorczoÊci. Mocne i s∏abe strony

w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacja, asertywnoÊç, inicjatywnoÊç, odpowiedzialnoÊç itp.

1. Dokonanie trafnej samooceny oraz umiej´tnoÊç

autoprezentacji.

2. Umiej´tnoÊç stosowania podstawowych zasad

pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.

2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespo∏owej. Kierowanie i podejmowanie decyzji.

3. Planowanie bud˝etu gospodarstwa domowego.

3. Zale˝noÊç mi´dzy zyskiem a ryzykiem.

4. Rozró˝nianie form inwestowania.

4. Motywy aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej

cz∏owieka. Rodzaje potrzeb. ZdolnoÊç do wyznaczania sobie celów i zadaƒ.

5. Umiej´tnoÊç przewidywania op∏acalnoÊci przedsi´wzi´cia gospodarczego w kontekÊcie wydatków

i przychodów, zysku i ryzyka. Obliczanie wyniku finansowego przedsi´biorstwa na prostych przyk∏adach.

5. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.

6. Identyfikowanie podstawowych form w∏asnoÊci

oraz form organizacyjno-prawnych przedsi´biorstw.

2. Rozwiàzywanie zadaƒ z zakresu ró˝nych dziedzin

nauczania z wykorzystaniem programów komputerowych i metod informatyki.

7. Przygotowanie dokumentów do za∏o˝enia i prowadzenia przedsi´biorstwa oraz stosowanie wymaganych procedur w celu podj´cia dzia∏alnoÊci gospodarczej przez osob´ fizycznà.

3. Podstawowe formy organizowania informacji w bazach danych spotykanych w otoczeniu ucznia. Wyszukiwanie informacji w bazach danych, formu∏owanie rozbudowanych zapytaƒ.

8. Obliczanie prostych przyk∏adów dotyczàcych wyniku finansowego przedsi´biorstwa.

4. Korzystanie z informacji zwiàzanych z kszta∏ceniem,

pochodzàcych z ró˝nych êróde∏, oraz komunikowanie si´ poprzez sieç.

9. Przygotowanie podstawowych dokumentów niezb´dnych w ubieganiu si´ o prac´ oraz prowadzenie rozmowy kwalifikacyjnej z pracodawcà w warunkach symulowanych.

10. ZnajomoÊç podstawowych przepisów prawa dotyczàcych zatrudnienia oraz praw i obowiàzków pracowników i pracodawców.

11. Identyfikowanie podstawowych wskaêników makroekonomicznych (PKB, PNB — nominalny i realny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkaƒca, inflacja, bezrobocie).

5. Wspomaganie prezentacji prac uczniów z zastosowaniem programów komputerowych. Prezentacja

w sieci.

6. Rozwój zastosowaƒ komputerów. Prawne i spo∏eczne aspekty zastosowaƒ informatyki.

Osiàgni´cia

1. Opracowywanie dokumentów z wykorzystaniem

ró˝nych narz´dzi informatycznych i ró˝nych êróde∏

informacji.

12. Rozumienie wp∏ywu polityki fiskalnej i monetarnej

na ˝ycie gospodarcze kraju.

2. Tworzenie prezentacji z wykorzystaniem programów komputerowych.

13. Wskazywanie korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych ze

wspó∏pracy mi´dzynarodowej, w tym z integracji

Polski z Unià Europejskà oraz globalizacji gospodarki.

3. Pos∏ugiwanie si´ programami komputerowymi

i metodami informatyki w uczeniu si´ i rozwiàzywaniu problemów.

TECHNOLOGIA INFORMACYJNA

Cele edukacyjne

1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci Êwiadomego i sprawnego pos∏ugiwania si´ komputerem oraz narz´dziami i metodami informatyki.

2. Przygotowanie do aktywnego funkcjonowania

w tworzàcym si´ spo∏eczeƒstwie informacyjnym.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do korzystania ze sprz´tu

oraz programów komputerowych wspomagajàcych ró˝ne dziedziny nauczania.

2. Wspomaganie rozwoju umiej´tnoÊci analizowania

i rozwiàzywania problemów z zakresu nauczania

szkolnego i codziennego ˝ycia, z wykorzystaniem

odpowiednio dobranych metod i Êrodków informatycznych.

4. Korzystanie z dost´pnych êróde∏ informacji za pomocà komputerów.

5. Komunikowanie si´ z wykorzystaniem sieci komputerowej.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1. ZnajomoÊç zasad racjonalnej troski o zdrowie

i sprawnoÊç fizycznà, uwarunkowanych systematycznym uprawianiem ró˝nych form aktywnoÊci

sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

2. Kszta∏towanie postaw moralnych i spo∏ecznych

w oparciu o wartoÊci tkwiàce w sporcie, rekreacji

i turystyce, m.in. wytrwa∏oÊç, systematycznoÊç,

odpowiedzialnoÊç, samodyscyplina, równoÊç

szans, szacunek dla przeciwnika, „czysta gra”,

umiej´tnoÊç w∏aÊciwego zachowania si´ w sytuacji zwyci´stwa i pora˝ki.

3. Pog∏´bienie wiedzy i rozwijanie umiej´tnoÊci informatycznych wyniesionych z poprzednich etapów

edukacyjnych.

3. Motywacja do podejmowania samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego, ze

szczególnym uwzgl´dnieniem indywidualnych

w∏aÊciwoÊci morfologicznych i funkcjonalnych.

TreÊci nauczania

Zadania szko∏y

1. Opracowywanie dokumentów o rozbudowanej

strukturze zawierajàcych informacje pochodzàce

z ró˝nych êróde∏.

1. Uzupe∏nienie i utrwalenie wiedzy uczniów niezb´dnej dla podejmowania Êwiadomej, systematycznej

aktywnoÊci fizycznej jako warunku zdrowego stylu

˝ycia i racjonalnej troski o witalnà gotowoÊç organizmu do przeciwstawiania si´ negatywnym skutkom cywilizacji.

2. Wdra˝anie do samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego oraz dba∏oÊci o nale˝yty poziom sprawnoÊci fizycznej.

3. Przygotowanie uczniów do roli organizatora i aktywnego uczestnika ró˝norodnych form aktywnoÊci fizycznej oraz odbiorcy (kibica) widowisk sportowych.

4. Organizowanie ró˝norodnych zaj´ç z zakresu „sportów ca∏ego ˝ycia” ze szczególnym zwróceniem uwagi na formy aktywnoÊci ruchowej najbardziej odpowiednie dla rodzinnego uprawiania sportu.

TreÊci nauczania

1. åwiczenia wzmacniajàce muskulatur´ i stymulujàce funkcjonowanie uk∏adu krà˝enia.

2. åwiczenia z obcià˝eniem na odpowiednich dystansach z wykorzystaniem przyrzàdów i przyborów

w celu podniesienia poziomu sprawnoÊci fizycznej.

3. åwiczenia doskonalàce ruchowe umiej´tnoÊci utylitarne i rekreacyjno-sportowe.

4. S´dziowanie w wybranych dyscyplinach sportowych.

5. Zaj´cia i imprezy sportowe.

Poz. 458

w przypadku wystàpienia zagro˝eƒ indywidualnych i zbiorowych.

2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w przedsi´wzi´ciach o charakterze obronnym.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie uczniów w pog∏´bianiu wiedzy i doskonaleniu umiej´tnoÊci z zakresu edukacji dla bezpieczeƒstwa.

2. Kszta∏towanie ÊwiadomoÊci obronnej m∏odzie˝y.

3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zachowaƒ w sytuacjach szczególnych oraz przygotowanie do uczestnictwa w przedsi´wzi´ciach o charakterze obronnym organizowanych przez organy administracji rzàdowej i samorzàdowej oraz organizacje spo∏eczne.

4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania samodzielnych dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych

i rozwijania umiej´tnoÊci organizatorskich w tej

dziedzinie.

TreÊci nauczania

1. System obronnoÊci Rzeczypospolitej Polskiej

1) podsystemy obronnoÊci paƒstwa,

2) powinnoÊci obronne lokalnych w∏adz, instytucji

i obywateli.

6. Zaj´cia i imprezy turystyczne i rekreacyjne.

7. åwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania zdrowia fizycznego i psychicznego.

8. Samokontrola i samoocena stanu rozwoju fizycznego, sprawnoÊci i umiej´tnoÊci ruchowych.

9. Historia sportu i olimpizmu.

2. Rodzaje si∏ zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ich

charakterystyka i przeznaczenie.

3. Struktura i zadania Obrony Terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej.

4. Obrona cywilna

1) cel, zadania i organizacja,

Osiàgni´cia

1. Samoocena mo˝liwoÊci i potrzeb ruchowych na

podstawie pomiaru podstawowych w∏aÊciwoÊci

somatycznych i fizjologicznych.

2. Umiej´tne stosowanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych prawid∏owà postaw´ cia∏a oraz sprawnoÊç fizycznà

i ruchowà.

3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywidualnych i zespo∏owych formach aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

4. Stosowanie ró˝norodnych form relaksacji po pracy

umys∏owej i fizycznej.

2) ochrona ludnoÊci, zwierzàt, ˝ywnoÊci i dóbr materialnych w ramach powszechnej samoobrony,

3) sposoby alarmowania ludnoÊci,

4) zachowanie si´ podczas ewakuacji,

5) znaki i barwy bezpieczeƒstwa.

5. Wybrane problemy mi´dzynarodowego prawa humanitarnego dotyczàce ochrony ludnoÊci i dóbr

kultury.

6. Zagro˝enia czasu pokoju, ich êród∏a, przeciwdzia∏anie ich powstawaniu, zasady post´powania w przypadku ich wystàpienia i po ich ustàpieniu

5. Przyj´cie odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne i innych.

1) zagro˝enia biologiczne i chemiczne,

PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE

3) zagro˝enia powodziowe i zatopienia,

2) zagro˝enia radiacyjne,

Cele edukacyjne

4) zagro˝enia po˝arowe, pos∏ugiwanie si´ podr´cznym sprz´tem przeciwpo˝arowym,

1. Wyposa˝enie uczniów w wiedz´ i umiej´tnoÊci niezb´dne do racjonalnych i skutecznych zachowaƒ

5) zagro˝enia ekologiczne, ze szczególnym uwzgl´dnieniem zagro˝eƒ lokalnych.

7. Zagro˝enia czasu wojny

1) formy i rodzaje walki zbrojnej,

2) podstawowe Êrodki ra˝enia wspó∏czesnych si∏

zbrojnych,

3) obrona przed Êrodkami walki.

8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych i sposoby radzenia sobie z nimi

1) stres i jego wp∏yw na zachowanie ludzi,

2) zjawisko paniki, przeciwdzia∏anie mu i sposoby

post´powania w sytuacjach kryzysowych.

9. Pierwsza pomoc w nag∏ych wypadkach

1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,

Poz. 458

Osiàgni´cia

1. Rozró˝nianie podsystemów (struktur) obronnoÊci

kraju, rozumienie ich roli oraz form spe∏niania powinnoÊci obronnych przez organy w∏adzy i obywateli.

2. ZnajomoÊç zasad post´powania w przypadku wyst´powania zagro˝eƒ.

3. Umiej´tnoÊç udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w ró˝nych stanach zagra˝ajàcych ˝yciu

i zdrowiu cz∏owieka.

4. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ podr´cznym sprz´tem gaÊniczym.

5. Orientowanie si´ w terenie wed∏ug mapy i bez mapy.

2) zabezpieczenie miejsca wypadku,

3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego

funkcji ˝yciowych,

4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku oparzeƒ, z∏amaƒ i zwichni´ç, krwotoków, duszenia

si´ cia∏em obcym, utraty przytomnoÊci, utraty

oddechu, zatrzymania krà˝enia, wstrzàsu pourazowego.

10. Rola jednostki w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa

w∏asnego i spo∏ecznego

6. ZnajomoÊç zasad planowania i organizowania dzia∏aƒ.

ETYKA2

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie wra˝liwoÊci moralnej.

2. Kszta∏towanie rozpoznawania wartoÊci moralnych

oraz zdolnoÊci odró˝niania dobra od z∏a.

1) sytuacje kryminogenne, umiej´tnoÊç ich unikania,

3. Dokonywanie trafnej oceny moralnej podejmowanych dzia∏aƒ.

2) zjawiska patologiczne wyst´pujàce wÊród dzieci

i m∏odzie˝y,

4. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za s∏owa i czyny.

3) prospo∏eczne zachowania w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa.

11. S∏u˝ba wojskowa

1) ogólny charakter s∏u˝by i jej prawne uregulowania,

2) podstawowe uzbrojenie i wyposa˝enie ˝o∏nierza,

3) podstawy ˝o∏nierskiego zachowania.

12. Terenoznawstwo

1) zasady orientowania si´ w terenie,

2) pos∏ugiwanie si´ mapà,

3) marsz na azymut,

4) sporzàdzanie szkicu.

13. Podstawy planowania i organizowania dzia∏aƒ

1) sporzàdzanie planu,

2) stawianie zadaƒ do wykonania,

3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytuacyjnego.

5. Podj´cie samokontroli i pracy nad sobà.

Zadania szko∏y

1. UÊwiadamianie istotnego znaczenia zasad i wartoÊci moralnych w rozwoju osobowym cz∏owieka,

w kszta∏towaniu wzajemnych stosunków mi´dzy

ludêmi oraz w ˝yciu publicznym.

2. Kszta∏towanie rozumienia w∏asnej indywidualnoÊci

i chronienia osobowej to˝samoÊci przed zagubieniem w kulturze masowej.

3. UÊwiadamianie znaczenia samokontroli i koniecznoÊci pracy nad sobà dla osobowego rozwoju.

4. Pomoc w kszta∏towaniu wi´zi z rodzinà, ojczyznà

i kulturà na gruncie przyjmowanych wartoÊci.

5. Pomoc w kszta∏towaniu relacji z otoczeniem opartych o w∏aÊciwà hierarchi´ wartoÊci.

TreÊci nauczania

1. Etyka a pozosta∏e dyscypliny filozoficzne i nauki

szczegó∏owe. MoralnoÊç, etos, prawo, obyczaje

i styl ˝ycia.

———————

2 Nauczanie

14. Strzelectwo sportowe lub bieg na orientacj´.

religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

2. Ogólnofilozoficzne za∏o˝enia etyki. Kwestie metaetyczne. Etyki religijne i Êwieckie.

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ

LUB GRUPY ETNICZNEJ

3. Teorie i szko∏y etyczne. Koncepcje etyczne w nurcie

filozofii klasycznej.

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (oddzia∏ach)

z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub

grup etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami

4. Cz∏owiek jako osoba i jego dzia∏anie. Etyczna analiza aktywnoÊci ludzkiej. Motywy podejmowanych

decyzji.

5. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchie celów.

Szcz´Êcie w ˝yciu ludzkim. Rozwój moralny i duchowy cz∏owieka jako osoby. Rola oddzia∏ywaƒ

wychowawczych.

6. Dobro moralne i wartoÊci moralne. Hierarchia wartoÊci. WartoÊci autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartoÊci. WartoÊci wybierane i realizowane.

7. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo

naturalne. Dekalog jako podstawa ˝ycia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby jego przezwyci´˝ania. Nienaruszalne prawa istoty

ludzkiej.

8. Wymiar moralny ˝ycia cz∏owieka. ZdolnoÊç rozpoznawania wartoÊci i powszechne dà˝enie do dobra.

ÂwiadomoÊç moralna. Rola sumienia w prawid∏owym rozwoju wewn´trznym. Sàdy i oceny moralne. Przyk∏ady patologii w zakresie ÊwiadomoÊci

moralnej. Problem manipulacji. ObecnoÊç dobra

i z∏a we wspó∏czesnej kulturze.

9. SprawnoÊci moralne. Samowychowanie.

10. Przyk∏ady wspó∏czesnych przejawów kryzysu moralnego i dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiàzywania na gruncie

etyki chrzeÊcijaƒskiej oraz innych koncepcji etycznych.

11. Moralne aspekty pracy i ró˝nych dziedzin ˝ycia publicznego. Etyki zawodowe. Przyk∏ady kodeksów

etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrównowa˝onego rozwoju. Moralny wymiar stosunku

cz∏owieka do Êwiata przyrody.

12. Etyczny wymiar ˝ycia szkolnego. Umiej´tnoÊç ˝ycia

z innymi i dla innych. UczciwoÊç. Problem „Êciàgania”. WartoÊci szczególnie cenione w ˝yciu szkolnym.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç podstawowych poj´ç i koncepcji etycznych.

Cele edukacyjne

1. Budowanie to˝samoÊci osobowej, narodowej, etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru dzie∏

kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce kierunku dalszego kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów czy wyboru zawodu).

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci

do ˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie

obywatelskim.

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.

Zadania szko∏y

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze; rozwijanie ÊwiadomoÊci historyczno-literackiej i chronologicznego porzàdkowania wiedzy.

2. Przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja dzie∏ — w kontekÊcie historycznym

i aksjologicznym; rozpoznawanie wartoÊci w dzie∏ach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu j´zyka jako narz´dzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa znaczeƒ i Êrodków ekspresji; ró˝norodnoÊç

u˝ycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie

z zasadami etyki mówienia.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej

oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji,

Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich

krytycznego odbioru.

2. Umiej´tnoÊç dokonywania etycznej analizy i oceny

dzia∏aƒ i decyzji w∏asnych i innych.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umys∏owej jako

przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów wy˝szych i kszta∏cenia ustawicznego.

3. ZnajomoÊç podstawowych zasad i wartoÊci etycznych w najwa˝niejszych dziedzinach ˝ycia publicznego.

TreÊci nauczania

4. Umiej´tnoÊç dokonywania wyborów moralnych

i podejmowania decyzji w Êwietle wartoÊci moralnych i tworzenia hierarchii wartoÊci.

5. Umiej´tnoÊç lepszego poznania siebie i rozwijania

w∏asnej to˝samoÊci.

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

1) znak j´zykowy,

2) podstawowe funkcje znaku j´zykowego, np. komunikowanie, ekspresja, impresja; funkcja poetycka,

3) j´zyk — mowa — pismo.

2. Budowa j´zyka

1) brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi,

2) sposoby poszerzania leksyki (zapo˝yczenia, neologizmy, zwiàzki frazeologiczne),

3) budowa wypowiedzeƒ (zdaƒ),

Poz. 458

2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i inne,

3) pràd artystyczny,

4) epoka, nast´pstwo epok.

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

4) sposoby opisu i jego j´zykowa wyk∏adnia,

1) pi´kno, dobro, prawda,

5) spójnoÊç tekstu.

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3. Retoryka — werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji.

4. Wypowiedê j´zykowa

1) wartoÊciowanie wypowiedzi: poprawnoÊç —

niepoprawnoÊç,

2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej odmiany j´zyka,

3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monologowej i dialogowej,

4) j´zyk reklamy,

5) cechy charakterystyczne komiksu.

5. J´zyk — dzieje — spo∏eczeƒstwo

1) pochodzenie j´zyka ojczystego mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych,

2) spo∏eczne odmiany j´zyka: dialekt, gwara, ˝argon, odmiany pokoleniowe.

6. Style

1) style funkcjonalne,

2) stosownoÊç stylowa wypowiedzi,

3) j´zyki fachowe, terminologia specjalistyczna.

7. Ogólne poj´cia kultury

1) dzie∏o literackie i jego wyró˝niki,

2) spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio, telewizja),

3) sacrum i profanum,

4) wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, tolerancja,

5) ojczyzna, ma∏a ojczyzna,

6) naród a spo∏eczeƒstwo.

Osiàgni´cia

1. Odbiór dzie∏ sztuki na poziomie podstawowym

1) w wymiarze interpretacyjnym

a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania, w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itd.,

b) recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

c) stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego

kontekstu,

2) w wymiarze historycznym

a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romaƒski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny),

b) wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów

z historià,

c) dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych

dla ró˝nych epok,

4) kultura masowa.

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: odró˝nianie spontanicznych i osobistych prze˝yç literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji.

8. Tradycje literackie

2. S∏uchanie i mówienie na poziomie podstawowym

3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

1) êród∏a tradycji literackiej,

2) konteksty biblijne i antyczne,

3) kontynuacje i nawiàzania.

9. Tematy, motywy, wàtki

1) mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga, w´drówka,

pielgrzymka itp.,

2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kulturze.

10. Proces historyczno-literacki

1) gatunki i rodzaje literackie,

1) sprawne i Êwiadome pos∏ugiwanie si´ j´zykiem

ojczystym lub etnicznym,

2) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià intencji,

3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np.

odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania),

4) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi;

rozpoznawanie pytaƒ sugestywnych, retorycznych,

5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego

i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,

7) s∏uchanie wypowiedzi partnerów, s∏uchanie wyk∏adu z notowaniem.

3. Pisanie i redagowanie tekstów

1) sprawne pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym

lub etnicznym w odmianie pisanej w zale˝noÊci

od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów; nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

3) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym: poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci sk∏adowe

(wst´p, rozdzia∏y, paragrafy, akapity), wyró˝nienia w tekÊcie,

4) przekszta∏canie tekstu w∏asnego i cudzego;

streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety j´zykowej; pisanie

˝yciorysu, proÊby; wypowiadanie si´ w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, referat.

4. Czytanie

1) odró˝nianie cech swoistych i rozumienie funkcji

gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacja, komentarze, artyku∏y, reporta˝e, wystàpienia publiczne),

2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów u˝ytkowych.

5. Samokszta∏cenie na poziomie podstawowym

Poz. 458

4. Zdobycie umiej´tnoÊci przekazu i krytycznego odbioru treÊci komunikatów medialnych.

5. Zachowanie postawy dystansu i krytycyzmu wobec

informacji przekazywanych przez media.

Zadania szko∏y

1. Wprowadzenie w technologi´ pracy umys∏owej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego i studiów wy˝szych.

2. Rozwijanie wiedzy na temat powszechnie dost´pnych zasobów informacyjnych.

3. Stwarzanie warunków dla samodzielnego sporzàdzania przez uczniów komunikatów medialnych.

4. Dostarczanie materia∏ów do krytycznej analizy

przekazów informacyjnych (np. prasa, telewizja, reklama zewn´trzna).

TreÊci nauczania

1. Tradycyjne i nowoczesne êród∏a informacji (od

ksià˝ki do przekazów internetowych); najnowsze

techniki informacyjne i ich dost´pnoÊç.

2. Wspó∏czesne instytucje wydawnicze i instytucje

zajmujàce si´ dystrybucjà ksià˝ek i prasy.

3. Kompetencje czytelnicze niezb´dne do odbioru tekstów literackich, naukowych i popularnonaukowych.

4. Globalizacja ˝ycia. Cywilizacja informacyjna i kultura mediów. Poj´cie czwartej w∏adzy.

1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii

uczenia si´,

5. Media publiczne i prywatne — zadania i interesy.

RynkowoÊç mediów i jej spo∏eczne skutki. Wp∏yw

mediów na ró˝ne aspekty ˝ycia cz∏owieka.

2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego

materia∏u: scalanie zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

6. Zagro˝enia dla psychicznego i moralnego rozwoju

cz∏owieka p∏ynàce z mediów. Ró˝ne formy uzale˝nieƒ medialnych.

3) korzystanie z ró˝nych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników, baz

danych, nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych).

7. Warsztat pracy dziennikarza (prasowego, radiowego, telewizyjnego).

ÂCIE˚KI EDUKACYJNE

EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie si´ do samokszta∏cenia poprzez

umiej´tne pozyskiwanie i opracowywanie informacji pochodzàcych z ró˝nych êróde∏.

2. Rozumienie natury i roli mediów we wspó∏czesnej

cywilizacji.

3. Zachowanie to˝samoÊci kulturowej wobec globalizacji kultury.

8. Warsztat pracy re˝ysera (filmowego, teatralnego).

9. Wywieranie wp∏ywu na ludzi. Metody i techniki perswazji i manipulacji stosowane w reklamie zewn´trznej, prasowej, radiowej i telewizyjnej.

10. Analiza porównawcza wybranej informacji zaczerpni´tej z ró˝nych êróde∏ (z prasy, audycji telewizyjnych lub radiowych). Kryteria wskazujàce na rzetelnoÊç i obiektywizm tej informacji.

11. Wybór mi´dzynarodowych i polskich przepisów

prawa dotyczàcych mediów.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç sprawnego zebrania okreÊlonych informacji i wyselekcjonowania przydatnych treÊci

(w tym sporzàdzenie bibliografii).

2. Postrzeganie roli mediów w szerszym kontekÊcie

cywilizacyjno-kulturowym.

3. Dostrzeganie wp∏ywu mediów na ˝ycie i zachowanie ludzi oraz ca∏ych spo∏eczeƒstw.

4. Formu∏owanie ocen, opinii i recenzji wybranych informacji przekazywanych przez media.

5. Samodzielne tworzenie podstawowych komunikatów medialnych z wykorzystaniem modelu warsztatu pracy dziennikarza prasowego oraz radiowego

lub telewizyjnego.

EDUKACJA EKOLOGICZNA

Cele edukacyjne

1. UÊwiadomienie ró˝norodnoÊci sposobów negatywnego i pozytywnego oddzia∏ywania ludzi na

Êrodowisko i kszta∏towanie umiej´tnoÊci praktycznego ich poznawania.

2. Przyjmowanie postawy odpowiedzialnoÊci za

obecny i przysz∏y stan Êrodowiska oraz gotowoÊci

do dzia∏aƒ na rzecz zrównowa˝onego rozwoju.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie prowadzenia badaƒ w terenie.

Poz. 458

2. Ocenianie dzia∏alnoÊci ekologicznych organizacji

pozarzàdowych, ich celów i form dzia∏ania oraz

zgodnoÊci z politykà ekologicznà paƒstwa.

3. Podejmowanie racjonalnych dzia∏aƒ s∏u˝àcych poprawie stanu Êrodowiska w skali lokalnej, regionalnej, krajowej i globalnej.

EDUKACJA EUROPEJSKA

Cele edukacyjne

1. Poznanie za∏o˝eƒ, celów i historii Unii Europejskiej

na tle procesów integracyjnych wspó∏czesnego

Êwiata.

2. Umiej´tnoÊç postrzegania integracji europejskiej

w kontekÊcie przemian geopolitycznych wspó∏czesnego Êwiata oraz szans rozwojowych Polski.

3. Umiej´tnoÊç okreÊlania wzajemnej zale˝noÊci mi´dzy podstawami to˝samoÊci i suwerennoÊci polskiej oraz podstawami wspólnotowymi Unii Europejskiej.

4. Rozumienie kontekstu europejskiego aktualnych

wydarzeƒ spo∏ecznych, kulturalnych, gospodarczych i politycznych w Polsce i Europie.

2. Tworzenie warunków pozwalajàcych integrowaç

ró˝ne dziedziny wiedzy w celu zrozumienia idei

zrównowa˝onego rozwoju.

5. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w ˝yciu

publicznym Polski i Unii Europejskiej w okresach

przedakcesyjnym i pe∏nego cz∏onkostwa (z korzyÊcià dla dobra kraju i jednoÊci europejskiej).

TreÊci nauczania

Zadania szko∏y

1. Ekonomiczne i spo∏eczne aspekty zwiàzków mi´dzy

cz∏owiekiem i jego dzia∏alnoÊcià a Êrodowiskiem.

WartoÊç Êrodowiska. KorzyÊci i straty zwiàzane

z jego eksploatacjà. Zasoby odnawialne i nieodnawialne.

1. Budzenie zainteresowania sprawami dotyczàcymi

integracji europejskiej, dzia∏aniami Rzàdu w tym

zakresie oraz skutkami integracji dla ka˝dego

mieszkaƒca Polski.

2. Wspó∏czesny system gospodarki Êwiatowej i jego

wp∏yw na degradacj´ zasobów Êrodowiska.

Wspó∏praca mi´dzynarodowa jako warunek osiàgni´cia zrównowa˝onego rozwoju.

2. U∏atwienie rozumienia g∏ównych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej.

3. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w zdobywaniu informacji na temat Unii Europejskiej.

3. Zagro˝enia cywilizacyjne zwiàzane z energetykà

konwencjonalnà i jàdrowà. Odnawialne êród∏a

energii.

4. Wskazywanie konkretnych form i mo˝liwoÊci

wspó∏pracy m∏odzie˝y.

4. Sposoby ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej.

TreÊci nauczania

5. Intensyfikacja produkcji rolnej i zwiàzane z nià zagro˝enia. Rolnictwo ekologiczne.

1. Proces integracji europejskiej w perspektywie historycznej: czynniki integrujàce i dezintegrujàce.

Polska i Polacy w budowaniu jednoczàcej si´ Europy.

6. Problemy bezpieczeƒstwa biologicznego, np. in˝ynieria genetyczna.

7. Problemy polityki ekologicznej paƒstwa.

Osiàgni´cia

1. Dostrzeganie zagro˝eƒ dla wspó∏czesnej cywilizacji

wynikajàcych z nieracjonalnego korzystania z zasobów Êrodowiska i z nierównomiernego poziomu

˝ycia w ró˝nych regionach Êwiata.

2. Droga paƒstw europejskich, w tym Polski, do Unii

Europejskiej. System, procedury i pola negocjacji.

Kalendarium rozszerzenia. Cele integracji Polski

z Unià Europejskà. Przedakcesyjne dzia∏ania i programy Rzàdu.

3. Stosunek spo∏eczeƒstw krajów cz∏onkowskich

i spo∏eczeƒstwa polskiego do rozszerzenia Wspól-

not Europejskich. Ró˝ne opcje obecne w polityce

i opinii publicznej krajów cz∏onkowskich. Katalog

nadziei i obaw. Wyobra˝enie roli i miejsca Polski

i Polaków w zjednoczonej Europie. Kwestia standardów unijnych.

4. Kierunki integracji. Trzy filary procesu zjednoczenia. Ró˝ne koncepcje wizji przysz∏ej zjednoczonej

Europy.

5. Ewolucja prawa Unii Europejskiej. Kwestia konstytucji Unii Europejskiej. Wzajemne relacje mi´dzy

prawem Unii Europejskiej i prawem krajowym.

Poz. 458

5. ZnajomoÊç mechanizmów wspó∏pracy i komunikowania si´ oraz umiej´tnoÊç tworzenia odpowiednich projektów umo˝liwiajàcych t´ wspó∏prac´.

6. ZnajomoÊç zasad i form wspó∏pracy Polski w regionie, ze szczególnym uwzgl´dnieniem paƒstw sàsiadujàcych.

EDUKACJA FILOZOFICZNA

Cele edukacyjne

6. Ewolucja instytucji Unii Europejskiej. Procedury

podejmowania decyzji.

1. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego myÊlenia,

uczestnictwa w dialogu, w tym prezentacji w∏asnego stanowiska i jego obrony.

7. Gospodarka Unii Europejskiej. Polska w perspektywie polityk wspólnotowych w dziedzinie gospodarczej, w tym w szczególnoÊci wspólnej polityki

rolnej.

2. UÊwiadomienie specyfiki zagadnieƒ filozoficznych;

ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.

8. Jednolity europejski rynek pracy i jego dost´pnoÊç

dla obywateli polskich. Europejskie problemy spo∏eczne i sposoby ich rozwiàzywania.

4. Uzyskiwanie samowiedzy poprzez uÊwiadamianie

zagadnieƒ egzystencjalnie i moralnie donios∏ych.

9. Droga krajów cz∏onkowskich do Unii Gospodarczej

i Walutowej.

Zadania szko∏y

10. Bezpieczeƒstwo europejskie w wymiarze mi´dzynarodowym i wewn´trznym. Bezpieczeƒstwo Polski w ramach Unii Europejskiej i w NATO.

11. Prawa i obowiàzki obywatelskie, obywatelstwo europejskie, obywatelski wymiar procesu integracji

europejskiej.

12. Europa wartoÊci. Duchowy wymiar Europy — edukacja, kultura. Rola edukacji jako czynnika wyrównywania szans polskiej m∏odzie˝y w Europie. Mo˝liwoÊci wspó∏pracy.

13. Rola i zasady dzia∏ania samorzàdów terytorialnych

w Unii Europejskiej. Wspó∏praca polskich samorzàdów z odpowiednikami w Unii Europejskiej. Euroregiony.

14. Miejsce Polski w organizacjach europejskich, w tym

w Radzie Europy.

15. Polska i jej sàsiedzi. Polska w regionie Europy Ârodkowej i Ba∏tyku. Polska i Europa Wschodnia.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç historii, celów i zasad dzia∏ania g∏ównych instytucji oraz podstaw prawa Unii Europejskiej.

2. ZnajomoÊç praw i obowiàzków obywateli i kraju

z punktu widzenia wymogów integracyjnych.

3. ZnajomoÊç istniejàcych êróde∏ informacji na temat

Unii Europejskiej oraz umiej´tnoÊç korzystania

z nich.

4. Umiej´tnoÊç samodzielnego gromadzenia, analizowania i interpretowania informacji na okreÊlony temat dotyczàcy Unii Europejskiej.

3. Rozwój myÊlenia teoretycznego.

1. W oparciu o treÊci programowe ukazanie wk∏adu

myÊli filozoficznej w kultur´ europejskà.

2. Przekazanie podstawowych informacji na temat

wspó∏czesnych kierunków i szkó∏ filozoficznych.

Zwrócenie uwagi na polskà tradycj´ filozoficznà.

3. Umo˝liwienie uczniom obcowania z tekstem filozoficznym.

TreÊci nauczania

1. Elementy logiki ogólnej i retoryki. MyÊl a j´zyk. Stawianie pytaƒ, definiowanie, klasyfikacja i argumentacja. Dyskusja.

2. Narodziny filozofii i jej pierwsze koncepcje w staro˝ytnej Grecji.

3. Przedmiot filozofii. Dyscypliny filozoficzne. G∏ówne poj´cia, metody i problemy filozoficzne.

4. Ró˝ne sposoby pojmowania filozofii

1) na przyk∏adzie osiàgni´ç wybitnych filozofów

(Sokrates, Platon, Arystoteles, Marek Aureliusz,

Êw. Augustyn, Êw. Tomasz z Akwinu, Kartezjusz,

Hume, Kant, Hegel, E. Husserl, R. Ingarden),

2) w oparciu o informacje na temat koncepcji

i szkó∏ filozoficznych (filozofia analityczna, fenomenologia, egzystencjalizm, hermeneutyka, filozofia dialogu, tomizm wspó∏czesny, personalizm).

5. Filozofia a inne dziedziny kultury. Filozofia a nauka,

religia, sztuka, Êwiatopoglàd, ideologia.

6. Elementy teorii rzeczywistoÊci. Idealizm, wariabilizm, realizm.

7. Elementy antropologii filozoficznej. Cz∏owiek jako

byt osobowy. G∏ówne koncepcje cz∏owieka. Naturalne i kulturowe Êrodowisko cz∏owieka. Cz∏owiek

w relacji z drugim cz∏owiekiem i ze wspólnotami.

Cz∏owiek wobec wartoÊci.

8. Elementy teorii poznania. èród∏a poznania. Granice

poznania. PrawdziwoÊç poznania i jej kryteria.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç formu∏owania podstawowych pytaƒ

filozoficznych dotyczàcych rzeczywistoÊci, cz∏owieka i kultury.

2. Umiej´tnoÊç definiowania, klasyfikowania, argumentowania; prowadzenie dyskusji.

3. Umiej´tnoÊç dokonywania analizy tekstów filozoficznych w aspekcie zawartych w nich problemów.

4. Dostrzeganie zagadnieƒ filozoficznych w nauce,

sztuce oraz w moralnoÊci i religii.

EDUKACJA PROZDROWOTNA

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bienie wiedzy o realizacji zachowaƒ prozdrowotnych w ochronie, utrzymaniu i poprawie zdrowia jednostki i zdrowia publicznego.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci ˝yciowych sprzyjajàcych

rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, spo∏ecznemu i duchowemu.

3. Kszta∏towanie aktywnej i odpowiedzialnej postawy

wobec zdrowia w∏asnego i innych ludzi.

4. Rozbudzanie potrzeby dzia∏ania na rzecz tworzenia

zdrowego Êrodowiska.

Zadania szko∏y

1. Zwi´kszanie zainteresowania uczniów sprawami

zdrowia i przekazywanie im rzetelnej wiedzy o ró˝nych jego aspektach (zdrowie fizyczne, psychiczne,

spo∏eczne i duchowe) oraz czynnikach sprzyjajàcych zdrowiu i najcz´stszych zagro˝eniach dla

zdrowia oraz mo˝liwoÊciach ich eliminowania.

Poz. 458

Êci i wydolnoÊci fizycznej. Chronienie si´ przed zanieczyszczeniami Êrodowiska.

3. Praca i wypoczynek, aktywne sp´dzanie czasu wolnego. AktywnoÊç ruchowa, zabawa i poczucie humoru a zdrowie.

4. Identyfikowanie i podejmowanie ryzyka. Zachowania bezpieczne w codziennym ˝yciu. Troska o bezpieczeƒstwo innych.

5. Zasady racjonalnego ˝ywienia w ró˝nych okresach

˝ycia. ˚ywienie a samopoczucie i zdolnoÊç do pracy oraz zapobieganie chorobom. Skutki niew∏aÊciwego odchudzania si´ i stosowania diet eliminacyjnych. Wybór sprzyjajàcych zdrowiu produktów

spo˝ywczych i ich przechowywanie. Prawa konsumenta ˝ywnoÊci.

6. Korzystanie z pomocy medycznej, psychologicznej

i innych form wsparcia. Znaczenie profilaktycznych

badaƒ medycznych. Zachowanie si´ w chorobie.

Postawy wobec osób przewlekle chorych, niepe∏nosprawnych i osób starszych.

7. Uwarunkowania poda˝y i popytu na substancje

psychoaktywne. Rodzaje tych substancji i ich

wp∏yw na organizm, psychik´ oraz rozwój spo∏eczny i duchowy cz∏owieka. Przepisy prawa dotyczàce

u˝ywania substancji psychoaktywnych. Formy pomocy dla osób eksperymentujàcych i uzale˝nionych.

8. Osobowe i spo∏eczne umiej´tnoÊci ˝yciowe niezb´dne dla ochrony, poprawy i utrzymania zdrowia.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç g∏ównych czynników sprzyjajàcych

i zagra˝ajàcych zdrowiu cz∏owieka oraz podstawowych zasad profilaktyki najcz´stszych zaburzeƒ

i chorób. Realizowanie wartoÊci zwiàzanych ze

zdrowiem.

2. Umiej´tnoÊç korzystania z pomocy medycznej

i psychologicznej, radzenie sobie w sytuacjach

trudnych oraz umiej´tnoÊç wspierania innych.

2. Tworzenie w szkole Êrodowiska umo˝liwiajàcego

uczniom praktykowanie prozdrowotnego stylu ˝ycia, wzmacnianie poczucia w∏asnej wartoÊci, wiary

w siebie i swoje mo˝liwoÊci oraz udzielanie

uczniom wsparcia w sytuacjach trudnych.

3. Umiej´tnoÊç porozumiewania si´ i utrzymywania

dobrych relacji z innymi ludêmi oraz funkcjonowania i wspó∏pracy w grupie, radzenia sobie z presjà

Êrodowiska.

3. Rozwijanie wspó∏pracy z rodzicami i spo∏ecznoÊcià

lokalnà w zakresie edukacji prozdrowotnej i rozwiàzywania problemów zdrowotnych uczniów.

4. Âwiadome dà˝enie do ochrony, utrzymania i poprawy zdrowia w∏asnego oraz osób, wÊród których

uczeƒ ˝yje.

TreÊci nauczania

EDUKACJA REGIONALNA

— DZIEDZICTWO KULTUROWE W REGIONIE

1. Styl ˝ycia i jego zwiàzek ze zdrowiem i chorobà.

Koncepcja i cele promocji zdrowia. Zdrowie jako

wartoÊç dla cz∏owieka i spo∏eczeƒstwa.

Cele edukacyjne

2. Piel´gnacja cia∏a i urody. Dba∏oÊç o utrzymanie odpowiedniej masy cia∏a, sylwetki, dobrej sprawno-

1. Poznawanie w∏asnego regionu, w tym jego dziedzictwa kulturowego, jako cz´Êci Polski i Europy.

2. Pog∏´bianie wi´zi ze swoim Êrodowiskiem, regionem, krajem.

3. Kszta∏towanie to˝samoÊci regionalnej w kontekÊcie

wartoÊci narodowych i europejskich.

4. Przygotowanie do dojrza∏ego ˝ycia w strukturach

regionalnych, narodowych, paƒstwowych i europejskich.

Poz. 458

7. Dostrzeganie wartoÊci kultury narodowej w jej ró˝norodnoÊci regionalnej na tle kultur innych wspólnot etnicznych i narodowych.

8. Ukszta∏towanie postawy solidarnoÊci narodowej

i otwartoÊci na inne wspólnoty oraz kultury.

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE3

5. Rozwijanie szacunku wobec innych wspólnot regionalnych, etnicznych i narodowych.

Cele edukacyjne

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozwiàzywania problemów zwiàzanych z okresem dojrzewania, dorastania i wyborem drogi ˝yciowej.

1. Umo˝liwienie zdobywania wszechstronnej wiedzy

o w∏asnym regionie.

2. Tworzenie sytuacji wyzwalajàcych w uczniach twórczoÊç, wzbogacajàcych dorobek dziedzictwa kulturowego.

3. U∏atwienie dostrzegania znaczenia wartoÊci w∏asnego regionu i kraju w ˝yciu osobistym.

4. Przygotowanie i wprowadzenie do roli aktywnego,

odpowiedzialnego wspó∏gospodarza regionu i kraju oraz uczestnika ˝ycia wspólnoty europejskiej.

2. Pog∏´bianie wiedzy zwiàzanej z funkcjami rodziny,

mi∏oÊcià, przyjaênià, pe∏nieniem ról ma∏˝eƒskich

i rodzicielskich, seksualnoÊcià cz∏owieka i prokreacjà.

3. Przyj´cie pozytywnej postawy wobec ˝ycia ludzkiego, osób niepe∏nosprawnych i chorych.

4. Kszta∏towanie postaw prozdrowotnych, prospo∏ecznych i prorodzinnych.

5. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia siebie i najbli˝szego otoczenia.

TreÊci nauczania

Zadania szko∏y

1. Dzieje regionu na tle historii Polski i Europy.

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowanie dzia∏aƒ szko∏y i rodziców.

2. Specyfika przyrodnicza, spo∏eczna, ekonomiczna,

kulturowa regionu w relacji z innymi regionami

Polski i Europy.

3. Przesz∏oÊç regionu, jego dziedzictwo kulturowe jako podstawa rozumienia wspó∏czesnoÊci regionu.

4. Perspektywy i szanse rozwoju regionu we wspó∏pracy krajowej i mi´dzynarodowej.

5. Promocja regionu w kraju i za granicà.

Osiàgni´cia

1. Zdobycie wieloaspektowej wiedzy o regionie,

w tym o jego dziedzictwie kulturowym, na tle Polski i Europy.

2. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku do

p∏ciowoÊci. Odniesienie p∏ciowoÊci do wartoÊci

i poj´ç takich jak : poszanowanie ˝ycia, mi∏oÊç,

ma∏˝eƒstwo, rodzina, przyjaêƒ, akceptacja i szacunek w relacjach mi´dzyludzkich.

3. Pomoc w osiàganiu dojrza∏oÊci psychoseksualnej.

4. UÊwiadomienie roli rodziny w ˝yciu cz∏owieka. Promowanie trwa∏ych zwiàzków, których podstawà

jest wi´ê emocjonalna, efektywne sposoby komunikowania si´, wzajemne zrozumienie.

5. Przekazywanie rzetelnej, dostosowanej do poziomu

rozwoju ucznia, wiedzy na temat zmian biologicznych, psychicznych i spo∏ecznych w ró˝nych fazach

rozwoju cz∏owieka.

2. Dostrzeganie znaczenia wartoÊci regionu w ˝yciu

osobistym, wspólnotowym i spo∏ecznym.

TreÊci nauczania

3. Ca∏oÊciowe postrzeganie regionu jako miejsca ˝ycia, aktywnoÊci i szeroko rozumianej twórczoÊci.

1. To˝samoÊç i wielowymiarowoÊç cz∏owieka. Poczucie sensu ˝ycia.

4. Âwiadomy udzia∏ w ˝yciu kulturowym, spo∏ecznym,

gospodarczym i politycznym Êrodowiska lokalnego.

———————

5. Piel´gnowanie i pomna˝anie regionalnego i narodowego dziedzictwa kulturowego.

6. Umiej´tnoÊci prezentowania i promowania regionu

w kraju i za granicà.

3 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyj-

nych „Wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040,

z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792).

2. Komunikacja interpersonalna, asertywnoÊç, techniki negocjacji, empatia.

d∏owych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka. Samotne rodzicielstwo.

3. Tolerancja wobec odmiennoÊci kulturowych, etnicznych, religijnych, seksualnych.

20. Nieplanowana cià˝a; sposoby szukania pomocy

w sytuacjach trudnych.

4. Rozwój psychoseksualny cz∏owieka w kolejnych fazach ˝ycia.

5. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów

dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej.

Problemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia

sobie z nimi.

6. WartoÊci i poj´cia zwiàzane z p∏ciowoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, rodzina, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu

w∏asnej p∏ciowoÊci i budowaniu emocjonalnych

wi´zi. Role kobiet i m´˝czyzn a panujàce stereotypy.

7. Inicjacja seksualna, jej uwarunkowania i nast´pstwa. Argumenty biomedyczne, psychologiczne

i moralne za opóênianiem wieku inicjacji seksualnej.

8. Istota seksualnoÊci cz∏owieka i jej aspekty. Integracja seksualna.

9. KomplementarnoÊç p∏ci — wzajemne dope∏nianie

si´ p∏ci w sferach fizycznej, psychicznej, emocjonalnej i spo∏ecznej. Rozumienie, akceptacja i szacunek dla osób p∏ci odmiennej.

10. Istota, rodzaje i etapy rozwoju mi∏oÊci. Ró˝nice

w prze˝ywaniu mi∏oÊci.

11. Metody rozpoznawania p∏odnoÊci.

12. Metody i Êrodki antykoncepcji. Sposoby ich dzia∏ania i zasady doboru.

13. Choroby przenoszone drogà p∏ciowà i zapobieganie im. AIDS: profilaktyka, aspekt spo∏eczny i etyczny, chory na AIDS w rodzinie.

14. TrudnoÊci w osiàganiu to˝samoÊci p∏ciowej, mo˝liwoÊci pomocy.

15. Normy zachowaƒ seksualnych. Przemoc i przest´pstwa seksualne; mo˝liwoÊci zapobiegania, sposoby obrony. Informacja o oÊrodkach pomocy psychologicznej, medycznej i prawnej.

16. Przygotowanie do ma∏˝eƒstwa. Problemy wiernoÊci, zaufania i dialogu.

17. Ma∏˝eƒstwo— jego fazy; trudnoÊci i konflikty oraz

sposoby ich rozwiàzywania; wartoÊç ma∏˝eƒstwa.

Macierzyƒstwo i ojcostwo. Przygotowanie do ról

rodzicielskich. Adopcja. BezdzietnoÊç.

21. Aborcja jako zagro˝enie dla zdrowia psychicznego

i fizycznego— aspekty: prawny, medyczny i etyczny.

22. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Sposoby rozwiàzywania konfliktów.

23. Przemoc w rodzinie. Wykorzystywanie seksualne.

Profilaktyka. Mo˝liwoÊci uzyskiwania pomocy.

24. Zagro˝enia ˝ycia spo∏ecznego: alkoholizm, narkomania, agresja, sekty, pornografia.

25. Prawodawstwo dotyczàce rodziny. Zawarcie ma∏˝eƒstwa, separacja , rozwód. Prawa i obowiàzki

ma∏˝onków i rodziców, prawa dziecka. Obowiàzki

paƒstwa wobec rodziny.

26. Cz∏owiek wobec niepe∏nosprawnoÊci, staroÊci,

choroby, umierania i Êmierci, w tym w aspekcie ˝ycia rodzinnego.

27. Poradnictwo m∏odzie˝owe i rodzinne w Polsce.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç podejmowania odpowiedzialnych decyzji dotyczàcych wyboru drogi ˝yciowej, ma∏˝eƒstwa i rodziny.

2. Umiej´tnoÊç Êwiadomego kreowania w∏asnej osobowoÊci.

3. Przygotowanie, na podstawie wiedzy i wykszta∏conych umiej´tnoÊci, do poszanowania godnoÊci ˝ycia ludzkiego i dojrza∏ego funkcjonowania w rodzinie.

4. ZnajomoÊç podstawowych zasad post´powania

w sferze ludzkiej p∏ciowoÊci i p∏odnoÊci.

5. Umiej´tnoÊç poszukiwania i udzielania odpowiedzi

na pytania: Kim jest cz∏owiek? Jakie sà jego cele

i zadania ˝yciowe? Jaki jest sens ˝ycia?

LICEUM OGÓLNOKSZTA¸CÑCE

KSZTA¸CENIE W ZAKRESIE ROZSZERZONYM

PRZEDMIOTY

J¢ZYK POLSKI

18. Przebieg i higiena cià˝y. Rozwój prenatalny dziecka.

Szko∏a rodzenia, poród i naturalne karmienie. Rola

rodziców w okresie oczekiwania na narodziny

dziecka, w czasie porodu i po narodzinach.

Cele edukacyjne

19. Funkcje rodziny, ze szczególnym uwzgl´dnieniem

wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawi-

2. Kszta∏towanie to˝samoÊci osobowej, narodowej

i kulturowej.

1. Osiàganie przez uczniów dojrza∏oÊci emocjonalnej

i moralnej.

3. Zdobywanie dojrza∏oÊci intelektualnej przejawiajàcej si´ w Êwiadomym korzystaniu z wiedzy j´zykowej w aktach komunikacyjnych oraz z wiedzy o literaturze i kulturze w interpretacji dzie∏ literackich

i w odbiorze tekstów kultury.

Poz. 458

5. Miejsce j´zyka w spo∏eczeƒstwie

1) kontakty mi´dzyj´zykowe, zapo˝yczenia,

2) spo∏eczeƒstwa jedno- i wieloj´zyczne.

6. Stylowe odmiany j´zyka

4. Pog∏´bianie samopoznania, odkrywanie i rozwój

w∏asnych zainteresowaƒ i mo˝liwoÊci, rozumienie

podstawowych metod poznawania i badania rzeczywistoÊci.

Zadania szko∏y

1. Pomoc w rozwijaniu sztuki interpretacji w rozszerzonych kontekstach historyczno-literackich, teoretyczno-literackich, filozoficznych.

1) stylizacja biblijna,

2) Êrodki stylistyczne a figury retoryczne,

3) rodzaje Êrodków stylistycznych (w ró˝nych odmianach j´zyka),

4) swoistoÊç wypowiedzi indywidualnej (idiolekt).

7. Poj´cia kultury

1) kulturowe konteksty literatury,

2. Wskazywanie korespondencji ró˝nych sztuk, interpretacje porównawcze.

3. Pomoc w samodzielnym poznawaniu ró˝nych

dziedzin humanistyki.

4. Uczenie syntetyzowania i porzàdkowania poznanego materia∏u wed∏ug dyscyplin naukowych — j´zykoznawstwa i literaturoznawstwa.

5. Rozwijanie twórczych uzdolnieƒ ucznia — artystycznych lub naukowych — poprzez jego w∏asnà

twórczoÊç (np. pisarskà, filmowà albo drobne prace krytyczne i badawcze).

6. Wprowadzenie w technologi´ pracy umys∏owej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego i studiów wy˝szych

TreÊci nauczania

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

1) j´zykowy obraz Êwiata,

2) kompetencja j´zykowa i komunikacyjna,

3) model komunikacji j´zykowej.

2. Budowa j´zyka

2) ró˝ne formy przekazu utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne; akustyczne, filmowe,

audiowizualne,

3) obiegi kultury: kultura „niska” i kultura „wysoka”.

8. Tradycja literacka

1) dziedzictwo a tradycja literacka,

2) awangarda a postmodernizm,

3) intertekstualnoÊç.

9. Proces historyczno-literacki

1) przemiany gatunku,

2) konwencjonalizm, epigonizm, oryginalnoÊç,

3) konteksty macierzyste utworu.

10. Tematy, motywy, wàtki

1) topos, np. ogrodu, raju, arkadii,

2) motyw artysty jako nauczyciela, kap∏ana, wieszcza, m´drca, b∏azna itp.

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

1) polszczyzna a inne j´zyki; relacje historyczne i typologiczne,

1) etyka, estetyka,

2) przek∏ad i t∏umaczenie.

2) filozofia a religia; metafizyka, mistyka,

3. Wypowiedê j´zykowa

1) intencje komunikacyjne (illokucja),

2) performatywna (stanowiàca) funkcja wypowiedzi (Êlubowanie, przysi´ga, teksty prawne),

3) gatunki pisanej i mówionej odmiany j´zyka

(esej, felieton, wywiad, kazanie).

4. Retoryczne u˝ycie j´zyka

1) retoryka jako sztuka perswazji,

2) retoryczna organizacja tekstu; okres retoryczny,

3) podstawowe chwyty erystyczne.

3) nurty filozoficzne zwiàzane z omawianà tradycjà

literackà,

4) wartoÊci uniwersalne.

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie i mówienie

1) próby wystàpieƒ publicznych (np. przemawianie, prowadzenie zebraƒ, podsumowywanie

dyskusji, wyg∏aszanie referatów, Êwiadome pos∏ugiwanie si´ gestykulacjà i mimikà),

2) skuteczne polemizowanie — rozpoznawanie manipulacji j´zykowej.

J¢ZYK OBCY NOWO˚YTNY

2. Pisanie i redagowanie tekstów

1) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià u˝ycia wyznaczników gatunku: felietonu, eseju, artyku∏u

popularnonaukowego, interpretacji porównawczej,

2) w∏asne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pami´tnik, scenariusz); próby

stylizowania tekstów i pos∏ugiwania si´ pastiszem.

3. Czytanie

1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych;

sporzàdzanie notatek,

2) czytanie ze zrozumieniem tekstów filozoficznych

(krótkich fragmentów).

4. Odbiór dzie∏ sztuki

1) stosowanie w analizach utworów literackich poj´ç z poetyki historycznej,

2) rozumienie przyj´tej metodologii (Czego szukam

w interpretacji utworu? WartoÊci? Odniesieƒ do

filozofii i sensu? Odniesieƒ do ˝ycia i cz∏owieka?

Odniesieƒ do biografii — autora i w∏asnej? Odczytuj´ znaki i chc´ zrozumieç struktur´ artystycznà i estetyk´ dzie∏a?),

3) wskazywanie cech j´zyka charakterystycznych

dla danej epoki literackiej oraz epoki historycznej w czytanych utworach,

4) dostrzeganie zwiàzków utworu ze sztukà, kulturà i filozofià epoki; interpretowanie dzie∏ w konwencjach gatunkowych i w konwencjach pràdów artystycznych epoki,

Nauczanie j´zyka obcego nowo˝ytnego polega na

pog∏´bionym nauczaniu danego j´zyka w stosunku do

poziomu okreÊlonego dla kszta∏cenia w zakresie podstawowym.

J¢ZYK ¸ACI¡SKI I KULTURA ANTYCZNA

Obowiàzuje podstawa programowa dla „j´zyka ∏aciƒskiego i kultury antycznej” jako drugiego j´zyka obcego dla uczniów poznajàcych j´zyk ∏aciƒski jako trzeci.

Dla uczniów poznajàcych j´zyk ∏aciƒski jako drugi

j´zyk obcy zwi´ksza si´ zakres lektur oryginalnych i k∏adzie si´ szczególny nacisk, obok t∏umaczenia tekstu,

na jego analizowanie, interpretowanie i komentowanie.

J¢ZYK GRECKI I KULTURA ANTYCZNA

Cele edukacyjne

1. Zaznajomienie si´ z j´zykiem greckim w stopniu

umo˝liwiajàcym rozumienie i samodzielne t∏umaczenie z wykorzystaniem s∏ownika prostych, oryginalnych i preparowanych tekstów greckich.

2. Poznanie podstawowej wspó∏czesnej terminologii

wywodzàcej si´ z greki.

5) rozpoznawanie znaków tradycji w kulturze

wspó∏czesnej — w literaturze, filmie, teatrze,

3. Poznanie dorobku antyku greckiego i rzymskiego —

roli i miejsca kultury i tradycji antycznej w wielu

dziedzinach ˝ycia wspó∏czesnego (z odwo∏aniem

si´ do wiedzy zdobytej na wczeÊniejszych etapach

kszta∏cenia).

6) odnajdywanie

intertekstualnych

w czytanych utworach.

Zadania szko∏y

powiàzaƒ

5. Samokszta∏cenie

1) sporzàdzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,

2) próby gromadzenia i przekazywania informacji

sporzàdzanie baz danych, zapisu komputerowego (tak˝e internetowego), nagrywania audio

i wideo.

1. Zapoznanie uczniów z j´zykiem greckim w zakresie

umo˝liwiajàcym t∏umaczenie tekstów oryginalnych i preparowanych.

2. Ukazanie zwiàzków antyku greckiego i rzymskiego

z kulturà i j´zykami wspó∏czesnymi, a przede

wszystkim z kulturà i j´zykiem polskim.

3. U∏atwienie rozumienia terminologii powsta∏ej na

bazie j´zyka greckiego.

Lektura

4. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci analizy tekstu.

1. Literatura polska

J. Kochanowski — Treny; wybrany dramat romantyczny (J. S∏owackiego, Z. Krasiƒskiego); W. Gombrowicz — Trans-Atlantyk; M. Kuncewiczowa —

Cudzoziemka; Witkacy — Szewcy,

2. Literatura powszechna

A. Dante — Boska Komedia (fragmenty); W. Goethe — Faust (fragmenty); F. Kafka — Proces; M.

Bu∏hakow — Mistrz i Ma∏gorzata.

5. Rozwijanie wra˝liwoÊci j´zykowej oraz umiej´tnoÊci jasnego i precyzyjnego formu∏owania myÊli.

6. Zapewnienie dost´pu do odpowiednich materia∏ów umo˝liwiajàcych nauk´ j´zyka i rozwijanie zainteresowaƒ humanistycznych.

7. Przygotowanie uczniów do samodzielnego poszukiwania êróde∏ konkretnych zjawisk, przede wszystkim wspó∏czesnej cywilizacji.

TreÊci nauczania

1. Gramatyka, leksyka, frazeologia j´zyka greckiego

w zakresie umo˝liwiajàcym t∏umaczenie i analiz´

tekstów oryginalnych, sentencji, zwrotów i terminów.

2. Wybrane fragmenty dzie∏ autorów greckich w oryginale.

3. Wp∏yw greki na zasoby leksykalne wspó∏czesnych

j´zyków europejskich.

4. J´zyk staro˝ytnej Grecji jako j´zyk tekstów naukowych.

5. Kontynuacja kszta∏cenia w zakresie kultury i cywilizacji Êródziemnomorskiej, z uwzgl´dnieniem nast´pujàcych treÊci

1) kanon topiki antycznej w literaturze i sztuce (jak

odczytywaç mity, poj´cia, symbole),

2) elementy wiedzy o j´zykach klasycznych w zakresie pozwalajàcym zrozumieç podstawowe

terminy, poj´cia, powiedzenia i przys∏owia oraz

etymologi´ niektórych wyrazów stale obecnych

w j´zyku polskim i innych j´zykach nowo˝ytnych,

3) znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej,

4) wybrane fragmenty dzie∏ autorów greckich

i rzymskich w przek∏adzie — w zakresie istotnym

dla zrozumienia kanonu lektur z literatury polskiej i Êwiatowej,

5) historia gatunków literackich,

6) inne elementy wiedzy o staro˝ytnoÊci niezb´dne do przek∏adu, analizy i interpretacji tekstów.

Osiàgni´cia

1. Operatywna znajomoÊç gramatyki greckiej.

2. T∏umaczenie i komentowanie z pomocà s∏ownika

preparowanych i oryginalnych tekstów greckich.

3. Wykorzystywanie znajomoÊci leksyki greckiej do

rozumienia i poprawnego stosowania wyra˝eƒ

i terminów wywodzàcych si´ z greki.

4. Wykorzystywanie znajomoÊci podstaw j´zyka greckiego w dalszych etapach edukacji.

5. Poprawne formu∏owanie myÊli i sàdów.

6. Dostrzeganie ponadczasowych wartoÊci w dzie∏ach

z odleg∏ych epok i rozumienie ich znaczenia dla

wspó∏czesnej kultury polskiej i Êwiatowej.

Poz. 458

3. Porównywanie poglàdów i opinii prezentowanych

przez przedstawicieli ró˝nych nurtów historiograficznych oraz historiozoficznych.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie dà˝eƒ do twórczego wykorzystywania

przez uczniów wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych, np. poprzez wykonanie przez nich, pod kierunkiem nauczyciela, pracy badawczej na podstawie samodzielnie zebranych materia∏ów pochodzàcych z ró˝nych êróde∏ oraz literatury historycznej. Ustna prezentacja i publiczne uzasadnienie zawartych w pracy tez.

2. Przygotowanie uczniów do stosowania podstawowych zasad naukowego poznawania i opisywania

przesz∏oÊci.

TreÊci nauczania

1. Trwa∏e osiàgni´cia cywilizacji staro˝ytnych. Religie

staro˝ytnego Wschodu.

2. Przemiany ustrojowe w Grecji i w Rzymie.

3. Powstanie i rozwój religii monoteistycznych.

4. Kr´gi cywilizacji Êredniowiecznych. Europa a inne

cywilizacje.

5. Fundamentalne znaczenie chrzeÊcijaƒstwa w cywilizacjach Êredniowiecznej Europy.

6. Funkcjonowanie w∏adzy i struktura spo∏eczeƒstw

Êredniowiecznych.

7. Powstanie i rozwój Polski w wiekach Êrednich. Znaczenie chrzeÊcijaƒstwa dla powstania i rozwoju

paƒstwowoÊci i kultury polskiej.

8. Cywilizacyjne przemiany w Europie od odrodzenia

do oÊwiecenia.

9. Nowe horyzonty. Europa wobec odmiennych kultur

i systemów wartoÊci.

10. Przeobra˝enia chrzeÊcijaƒstwa w XVI i XVII wieku.

11. Powstanie nowo˝ytnej paƒstwowoÊci.

12. Uwarunkowania pot´gi i upadku Rzeczypospolitej

Obojga Narodów.

13. Rewolucja przemys∏owa i jej nast´pstwa.

14. Mapa polityczna XIX-wiecznej Europy i Êwiata.

15. Przemiany ÊwiadomoÊci Europejczyków.

HISTORIA

Cele edukacyjne

1. Ugruntowanie oraz restrukturyzacja wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych.

2. Zapoznanie si´ z metodologià naukowego poznawania i opisu przesz∏oÊci.

16. Procesy demokratyzacyjne i parlamentaryzm w XIX

wieku.

17. Spo∏eczeƒstwo polskie bez w∏asnego paƒstwa.

18. I i II wojna Êwiatowa — geneza, charakter, nast´pstwa konfliktów.

19. Systemy totalitarne i ich zbrodniczy charakter.

20. Funkcjonowanie demokracji w XX wieku.

21. Ewolucja stosunków mi´dzynarodowych i ich charakter. Struktury ponadnarodowe w polityce i gospodarce.

22. Rewolucja techniczna w XX wieku.

23. Przemiany w sferze kultury. Sobór Watykaƒski II

i encykliki papieskie.

24. Rzeczpospolita mi´dzy zniewoleniem a niepodleg∏oÊcià.

Osiàgni´cia

1. Wykorzystywanie pog∏´bionej wiedzy do opisu

i oceny problemów historycznych, z uwzgl´dnieniem zasad naukowego badania przesz∏oÊci.

2. Krytyczne analizowanie ró˝nych interpretacji historii.

2. Historyczne i wspó∏czesne formy organizacji spo∏eczeƒstw.

3. Naród. To˝samoÊç narodowa. Patriotyzm i nacjonalizm.

4. Spo∏eczeƒstwo obywatelskie, formy ˝ycia publicznego, stowarzyszenia, zwiàzki zawodowe, partie

polityczne, opinia publiczna.

Polityka

1. Wspó∏czesne doktryny polityczne, ideologie i partie

polityczne w Polsce i na Êwiecie.

2. Modele ustrojowe paƒstw demokratycznych.

3. AktywnoÊç polityczna obywateli w spo∏eczeƒstwach demokratycznych.

4. Zagro˝enia dla wspó∏czesnej demokracji.

3. Formu∏owanie opinii i wniosków historycznych

w formie obszernych wypowiedzi ustnych i pisemnych.

Prawo

4. Prezentowanie wyników pracy na forum publicznym oraz obrona w∏asnych opinii w polemice/dyskusji.

2. Zasady tworzenia i egzekwowania prawa.

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bienie rozumienia historycznego i filozoficznego kontekstu problemów spo∏eczeƒstwa, paƒstwa i prawa.

2. Nabycie wiedzy i umiej´tnoÊci u˝ytecznych w dalszej edukacji w zakresie nauk spo∏ecznych i prawnych.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci umo˝liwiajàcych aktywny,

odpowiedzialny udzia∏ w ˝yciu publicznym.

Zadania szko∏y

1. Pomoc uczniom w przygotowaniu do kontynuowania nauki w szkole wy˝szej w zakresie nauk spo∏ecznych, politycznych i prawnych.

2. Pomoc w rozwijaniu indywidualnych zainteresowaƒ uczniów problematykà spo∏eczno-politycznà

i prawnà.

3. Tworzenie warunków do wymiany poglàdów

uczniów na tematy spo∏eczno-polityczno-prawne.

4. Umo˝liwienie uczniom pracy z materia∏ami êród∏owymi w zakresie omawianych zagadnieƒ.

Poz. 458

1. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Obywatel w sàdzie — proces cywilny i proces karny.

4. Wybrane zagadnienia z kodeksów prawa polskiego.

5. Mechanizmy ochrony praw cz∏owieka.

6. Zasady zak∏adania i prowadzenia organizacji pozarzàdowych.

Polska, Europa, Êwiat

1. Jednoczàca si´ Europa — instytucje, procedury,

wyzwania.

2. Polska racja stanu, polityka zagraniczna.

3. NierównoÊci spo∏eczne i ekonomiczne we wspó∏czesnym Êwiecie.

4. Globalizacja — nadzieje i zagro˝enia.

Osiàgni´cia

1. Pog∏´biona znajomoÊç zjawisk i procesów spo∏ecznych.

2. ZnajomoÊç zasad dzia∏ania instytucji demokratycznych.

3. ZnajomoÊç podstawowych rozwiàzaƒ prawnoustrojowych obowiàzujàcych w Rzeczypospolitej

Polskiej.

Spo∏eczeƒstwo

4. Umiej´tnoÊç organizacji debaty publicznej, krytycznej analizy argumentów jej uczestników oraz

prezentacji jej rezultatów.

1. Spo∏eczeƒstwo polskie. Struktura spo∏eczna i jej

przemiany.

5. Umiej´tnoÊç formu∏owania, uzasadniania i obrony

w∏asnego stanowiska na forum publicznym.

TreÊci nauczania

6. Umiej´tnoÊç podejmowania skutecznych dzia∏aƒ

w ró˝nych instytucjach ˝ycia publicznego zgodnie

z obowiàzujàcym prawem.

Poz. 458

Wielomiany i funkcje wymierne

1. Wzory Vi¯te’a.

2. Równania i nierównoÊci kwadratowe z parametrem.

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci operowania najprostszymi obiektami abstrakcyjnymi: liczbami, zmiennymi i zbudowanymi z nich wyra˝eniami algebraicznymi, zbiorami (liczb, punktów, zdarzeƒ elementarnych) oraz funkcjami.

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci budowania modeli matematycznych dla ró˝norodnych sytuacji z ˝ycia codziennego oraz ich wykorzystania do rozwiàzywania problemów praktycznych.

3. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci projektowania obliczeƒ i ich wykonywania.

4. Poznanie podstawowych elementów myÊlenia matematycznego.

3. Definicja funkcji wymiernej. Rozwiàzywanie równaƒ i nierównoÊci wymiernych.

4. Dwumian Newtona.

Funkcje wyk∏adnicze i logarytmiczne

1. Pot´ga o wyk∏adniku rzeczywistym.

2. Definicja i wykresy funkcji wyk∏adniczych i logarytmicznych.

3. Proste równania i nierównoÊci wyk∏adnicze i logarytmiczne.

Funkcje trygonometryczne

1. Wzory redukcyjne.

2. Proste równania trygonometryczne.

5. Nabycie umiej´tnoÊci samodzielnego zdobywania

wiedzy matematycznej.

Ciàgi liczbowe

Zadania szko∏y

2. Poj´cie granicy ciàgu.

1. Zwracanie uwagi na umiej´tnoÊç precyzyjnego formu∏owania myÊli przez uczniów w mowie i piÊmie.

3. Obliczanie granic niektórych ciàgów. Suma szeregu

geometrycznego.

2. Kszta∏cenie wyobraêni geometrycznej.

Ciàg∏oÊç i pochodna funkcji

3. Umo˝liwienie uczniom odczytywania oraz przedstawiania danych w ró˝nych formach (symbolicznej, graficznej, za pomocà wzorów).

1. Poj´cie funkcji ciàg∏ej.

4. Wykorzystywanie nowoczesnych narz´dzi wspomagajàcych rozwiàzywanie problemów matematycznych (kalkulatorów, komputerów).

3. Obliczanie pochodnych wielomianów i funkcji wymiernych.

5. Zwracanie uwagi na umiej´tnoÊç wspó∏pracy

uczniów przy rozwiàzywaniu problemów.

1. Przyk∏ady ciàgów zdefiniowanych rekurencyjnie.

2. Poj´cie pochodnej. Interpretacja geometryczna i fizyczna pochodnej.

4. Zwiàzek pochodnej z istnieniem ekstremów i z monotonicznoÊcià funkcji.

TreÊci nauczania

5. Zastosowanie pochodnej do rozwiàzywania prostych problemów praktycznych.

Liczby i ich zbiory

Planimetria

1. Indukcja matematyczna.

2. Równania i nierównoÊci z wartoÊcià bezwzgl´dnà

i ich interpretacja geometryczna.

1. Twierdzenie sinusów i twierdzenie cosinusów.

2. Przyk∏ady przekszta∏ceƒ geometrycznych: symetria

osiowa, przesuni´cie, obrót, symetria Êrodkowa.

Funkcje i ich w∏asnoÊci

3. Wektory. Dodawanie wektorów i mno˝enie wektora przez liczb´. Jednok∏adnoÊç.

1. Ró˝nowartoÊciowoÊç funkcji.

Geometria analityczna

2. Funkcje parzyste, nieparzyste, okresowe.

1. Okràg i ko∏o we wspó∏rz´dnych.

3. Przekszta∏canie wykresu funkcji przez zmian´ skali

i przez symetri´ wzgl´dem osi.

2. Punkty przeci´cia prostej z okr´giem i pary okr´gów.

Stereometria

1. Przekroje p∏askie graniastos∏upów i ostros∏upów.

2. WieloÊciany foremne.

Rachunek prawdopodobieƒstwa

1. Prawdopodobieƒstwo warunkowe. Wzór na prawdopodobieƒstwo ca∏kowite.

2. Niezale˝noÊç zdarzeƒ.

Poz. 458

5. Rozwijanie u ucznia umiej´tnoÊci samodzielnego

formu∏owania wypowiedzi o zagadnieniach fizycznych i astronomicznych, prowadzenia dyskusji

w sposób terminologicznie i merytorycznie poprawny, rozwiàzywania problemów fizycznych,

wykonywania obliczeƒ.

6. Rozwijanie zainteresowania fizykà i astronomià.

7. Inspirowanie dociekliwoÊci i postawy badawczej

uczniów.

3. Schemat Bernoulli’ego.

8. Stworzenie warunków do planowania i prowadzenia eksperymentów oraz analizy ich wyników.

Osiàgni´cia

9. Wykorzystywanie metod komputerowych do budowania modeli i analizy wyników doÊwiadczeƒ.

1. W zakresie budowania modeli matematycznych

i ich stosowania: umiej´tnoÊç wyznaczania stanów

optymalnych i ekstremalnych.

2. W zakresie kszta∏cenia myÊlenia matematycznego

1) umiej´tnoÊç przeprowadzania prostych rozumowaƒ dedukcyjnych,

2) rozumienie idei dowodu nie wprost oraz zasady

indukcji matematycznej,

3) umiej´tnoÊç tworzenia poprawnej klasyfikacji

obiektów (liczby, figury, funkcje, przekszta∏cenia) ze wzgl´du na pewnà ich cech´ lub uk∏ad

cech.

FIZYKA I ASTRONOMIA

Cele edukacyjne

1. Rozumienie zjawisk otaczajàcego Êwiata oraz natury i struktury fizyki i jej zwiàzku z innymi naukami

przyrodniczymi.

10. Zapoznanie na wybranych przyk∏adach z warsztatem pracy wspó∏czesnego fizyka.

TreÊci nauczania

1. Ruch i si∏y. Matematyczny opis ruchu w jednym

i dwóch wymiarach. Przyczyny zmian ruchu. Opory ruchu. Ruch post´powy i obrotowy. Energia mechaniczna. Zasady zachowania w mechanice.

2. Polowy opis oddzia∏ywaƒ. Pole grawitacyjne, ruch

masy w polu grawitacyjnym. Pole elektryczne,

ruch czàstki na∏adowanej w polu elektrycznym,

przewodniki i dielektryki. Pole magnetyczne, ruch

czàstki na∏adowanej w polu magnetycznym.

3. Obwody pràdu sta∏ego. Przemiany energii w obwodach pràdu sta∏ego.

2. ZnajomoÊç metod badawczych fizyki oraz roli eksperymentu i teorii w jej rozwoju.

4. Pole elektromagnetyczne. Indukcja elektromagnetyczna. Obwody pràdu przemiennego z pojemnoÊcià i indukcyjnoÊcià. èród∏a napi´cia. Elektryczne

obwody drgajàce. Fale elektromagnetyczne i ich

w∏asnoÊci.

3. Wiedza i umiej´tnoÊci niezb´dne do dalszego

kszta∏cenia na kierunkach Êcis∏ych, przyrodniczych

i technicznych.

5. Fizyczne podstawy mikroelektroniki i telekomunikacji. Modele przewodnictwa. Pó∏przewodnik, dioda,

tranzystor. Analogowy i cyfrowy zapis sygna∏ów.

Zadania szko∏y

6. Zjawiska termodynamiczne. Zasady termodynamiki, ich statystyczna interpretacja oraz zastosowania. Opis przemian gazowych. PrzejÊcia fazowe.

1. Nauczanie fizyki w sposób kontekstowy — w oparciu o zagadnienia wyst´pujàce w ˝yciu codziennym, przyrodzie i technice.

2. Uzupe∏nienie i uporzàdkowanie wiedzy fizycznej

i astronomicznej ucznia w celu pog∏´bienia rozumienia nauki, jej mo˝liwoÊci i ograniczeƒ oraz przygotowania do studiów na kierunkach Êcis∏ych,

przyrodniczych i technicznych.

3. UÊwiadomienie roli eksperymentu i teorii w poznawaniu przyrody oraz znaczenia matematyki w budowaniu modeli i rozwiàzywaniu problemów fizycznych.

4. Wdra˝anie ucznia do krytycznego korzystania ze

êróde∏ informacji.

7. Zjawiska hydrostatyczne i aerostatyczne. Opis zjawisk hydrostatycznych i aerostatycznych oraz przyk∏ady ich wykorzystania.

8. Przeglàd poznanych modeli i teorii fizycznych oraz

astronomicznych. Dyskusja nad ich u˝ytecznoÊcià

i zakresem stosowalnoÊci w powiàzaniu z eksperymentalnà weryfikacjà.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç obserwacji, opisywania, wyjaÊniania

i przewidywania zjawisk fizycznych i astronomicznych z wykorzystaniem praw fizycznych i modeli,

przy ÊwiadomoÊci granic ich stosowalnoÊci.

2. Pos∏ugiwanie si´ poj´ciami fizycznymi ze zrozumieniem.

3. Umiej´tnoÊç planowania i wykonywania doÊwiadczeƒ fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, opracowywania i analizowania wyników,

sporzàdzania i interpretacji wykresów.

Poz. 458

3. Wiàzania jonowe, kowalencyjne, kowalencyjne

spolaryzowane i koordynacyjne. Zale˝noÊç pomi´dzy w∏aÊciwoÊciami zwiàzków chemicznych a ich

budowà.

4. Równowaga chemiczna. Sta∏a równowagi. Regu∏a

przekory.

4. Umiej´tnoÊç rozwiàzywania prostych problemów

fizycznych z wykorzystaniem modeli i technik matematycznych.

5. Mol. Molowa interpretacja przemian chemicznych.

Równanie Clapeyrona. Warunki normalne i standardowe.

5. Umiej´tnoÊç wykorzystywania wiedzy fizycznej do

wyjaÊniania zasad dzia∏ania i bezpiecznego u˝ytkowania urzàdzeƒ technicznych.

6. SzybkoÊç reakcji chemicznych. Rzàd reakcji.

6. Umiej´tnoÊç wskazania przyk∏adów degradacji Êrodowiska wynikajàcej z technicznej dzia∏alnoÊci

cz∏owieka oraz mo˝liwoÊci zapobiegania tej degradacji.

7. Reakcje endo- i egzoenergetyczne. Katalizatory

i przyk∏ady reakcji katalitycznych.

8. Reakcje utleniania — redukcji. Ogniwa galwaniczne i ich zastosowania.

9. SEM ogniwa. Elektroliza roztworów wodnych elektrolitów i soli stopionych.

7. ZnajomoÊç prawid∏owoÊci przyrodniczych i metod

ich poznawania na poziomie umo˝liwiajàcym podj´cie studiów na kierunkach Êcis∏ych, przyrodniczych i technicznych.

10. Prawa elektrolizy. Korozja elektrochemiczna i metody jej zapobiegania.

CHEMIA

11. Roztwory. RozpuszczalnoÊç. Przeliczanie st´˝eƒ

roztworów. Uk∏ady koloidalne.

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bienie wiedzy chemicznej w stopniu niezb´dnym do dalszej edukacji.

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci planowania i realizacji

prac eksperymentalnych oraz interpretacji otrzymanych wyników.

3. Wykszta∏cenie poczucia odpowiedzialnoÊci za bezpieczeƒstwo w∏asne i ochron´ Êrodowiska przyrodniczego.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie umiej´tnoÊci samokszta∏cenia poprzez

zdobywanie i gromadzenie informacji z ró˝nych

êróde∏.

2. Wdra˝anie uczniów do selekcjonowania i oceny

zdobytych informacji.

3. Zapoznanie uczniów z praktykà laboratoryjnà poprzez prowadzenie pokazów oraz samodzielne wykonywanie przez nich doÊwiadczeƒ.

4. Przygotowanie uczniów do projektowania badaƒ

i interpretacji otrzymanych wyników na podstawie

zdobytej wiedzy chemicznej i z dziedzin pokrewnych.

TreÊci nauczania

1. Wspó∏czesny model budowy atomu — elementy

mechaniki kwantowej w uj´ciu jakoÊciowym. Izotopy. PromieniotwórczoÊç naturalna i sztuczna.

2. Uk∏ad okresowy pierwiastków. Zale˝noÊç pomi´dzy

budowà atomów a w∏aÊciwoÊciami pierwiastków

i ich po∏o˝eniem w uk∏adzie okresowym. Alotropia

pierwiastków.

12. Systematyka zwiàzków nieorganicznych. Tlenki,

wodorki, wodorotlenki, kwasy i sole — nazewnictwo, otrzymywanie, w∏aÊciwoÊci.

13. Charakterystyka najwa˝niejszych pierwiastków

bloków s, p, d uk∏adu okresowego pierwiastków.

ZmiennoÊç w∏aÊciwoÊci zwiàzków w grupach

i okresach.

14. Elektrolity s∏abe i mocne. Stopieƒ i sta∏a dysocjacji. Prawo rozcieƒczeƒ Ostwalda, pH roztworu,

wskaêniki. Reakcje w roztworach wodnych elektrolitów — reakcje zoboj´tniania, stràcania osadów

i hydrolizy. AmfoterycznoÊç.

15. W´glowodory nasycone, nienasycone i aromatyczne — nazewnictwo i w∏aÊciwoÊci. Szereg homologiczny. Izomeria konstytucyjna i geometryczna.

16. Wyst´powanie w´glowodorów w przyrodzie. Przeróbka ropy naftowej.

17. Jednofunkcyjne pochodne w´glowodorów. Alkohole, fenole, aldehydy, ketony, aminy, kwasy karboksylowe i ich pochodne — budowa, nazewnictwo, otrzymywanie i w∏aÊciwoÊci.

18. Wielofunkcyjne pochodne w´glowodorów. Aminokwasy, peptydy i bia∏ka, t∏uszcze proste i z∏o˝one, najwa˝niejsze cukry oraz kwasy nukleinowe —

wyst´powanie, w∏aÊciwoÊci i ich znaczenie w ˝yciu

cz∏owieka.

19. Zjawisko izomerii optycznej. ChiralnoÊç.

20. Polimeryzacyjne tworzywa sztuczne — budowa

i zastosowanie.

21. Konsekwencje niew∏aÊciwego wykorzystywania

substancji chemicznych.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç i rozumienie podstawowych poj´ç,

praw i zjawisk chemicznych.

2. Umiej´tnoÊç opisu w∏aÊciwoÊci najwa˝niejszych

pierwiastków bloków s, p, d i ich zwiàzków chemicznych. Dostrzeganie podobieƒstw i ró˝nic we

w∏aÊciwoÊciach i sposobie reagowania pierwiastków w obr´bie grup oraz ró˝nych klas zwiàzków

chemicznych.

3. Umiej´tnoÊç dostrzegania zale˝noÊci pomi´dzy budowà substancji a jej w∏aÊciwoÊciami fizycznymi

i chemicznymi.

4. Umiej´tnoÊç zastosowania posiadanej wiedzy do

rozwiàzywania ró˝norodnych problemów rachunkowych, teoretycznych i praktycznych

Poz. 458

3. Umo˝liwienie uczniom korzystania z ró˝nych êróde∏

informacji do rozwiàzywania problemów biologicznych.

4. Umo˝liwienie uczniom projektowania doÊwiadczeƒ

biologicznych.

TreÊci nauczania

1. Komórka — podstawowa jednostka ˝ycia

1) chemiczne podstawy ˝ycia: pierwiastki, wiàzania

i zwiàzki organiczne o kluczowym znaczeniu dla

organizmów,

2) organizacja komórki.

2. Energia i ˝ycie

1) enzymy i reakcje zachodzàce w komórce,

2) pos∏ugiwanie si´ terminologià chemicznà,

2) metabolizm: szlaki metaboliczne, katabolizm

i anabolizm,

3) wyjaÊnianie przebiegu obserwowanych lub opisanych zjawisk,

3) tlenowa produkcja ATP (mitochondria, oddychanie komórkowe),

4) wykorzystywanie dost´pnych êróde∏ informacji

do rozwiàzywania zadaƒ.

4) beztlenowa produkcja ATP (fermentacja, kwas

mlekowy),

1) pos∏ugiwanie si´ poj´ciami chemicznymi,

5. Umiej´tnoÊç stawiania hipotez dla wyjaÊniania problemów chemicznych i planowania eksperymentów dla ich weryfikacji.

6. Samodzielne formu∏owanie i uzasadnianie opinii

i sàdów na podstawie posiadanych i podanych informacji.

7. Umiej´tnoÊç korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji w celu rozszerzenia posiadanej wiedzy.

BIOLOGIA

5) fotosynteza.

3. Ró˝norodnoÊç ˝ycia na Ziemi

1) klasyfikowanie organizmów,

2) przeglàd ró˝nych grup systematycznych: wirusy

i bakterie, porosty, grzyby, roÊliny, zwierz´ta,

3) podstawowe czynnoÊci ˝yciowe roÊlin i zwierzàt

od˝ywianie, oddychanie, transport, wydalanie,

koordynacja, rozmna˝anie.

4. Genetyka

1) cykl komórkowy i chromosomy,

Cele edukacyjne

2) mitoza i mejoza,

1. Poznanie zale˝noÊci w funkcjonowaniu organizmów ˝ywych na ró˝nych poziomach organizacji.

3) podstawy dziedzicznoÊci (regu∏y Mendla, dziedziczenie p∏ci, zale˝noÊç mi´dzy genotypem

a fenotypem),

2. Poznanie teorii i praw biologicznych.

3. Poznanie przyk∏adowych metod badawczych stosowanych w biologii.

4) zapis i realizacja informacji genetycznej (DNA,

kod genetyczny, transkrypcja i biosynteza bia∏ka,

definicja genu, mutacje),

4. Integracja wiedzy z ró˝nych dziedzin do wyjaÊniania zjawisk biologicznych.

5) in˝ynieria genetyczna i sekwencjonowanie genomów.

5. Rozumienie znaczenia nowoczesnych kierunków

biologii dla post´pu w biotechnologii i medycynie.

5. Ewolucja

1) koncepcja i dowody ewolucji,

6. Uzyskanie ÊwiadomoÊci zagro˝eƒ cywilizacyjnych

wynikajàcych z dzia∏alnoÊci cz∏owieka.

2) mechanizmy ewolucji; Karol Darwin i teoria doboru naturalnego, rodzaje zmiennoÊci,

Zadania szko∏y

3) zjawiska genetyczne w populacjach,

1. Wzbogacanie wiedzy i umiej´tnoÊci uczniów,

z uwzgl´dnieniem kierunku dalszego kszta∏cenia.

4) powstawanie gatunków,

2. Umo˝liwienie uczniom zapoznania si´ z metodami

prawid∏owej obserwacji, analizy, prezentacji i interpretacji wyników badaƒ biologicznych.

6) pochodzenie i historia ˝ycia na Ziemi,

5) podstawowe prawid∏owoÊci ewolucji,

7) antropogeneza.

6. Ekologia i biogeografia

1) podstawowe poj´cia i koncepcje ekologii,

2) zale˝noÊci mi´dzygatunkowe,

3) làdowe i wodne strefy ˝ycia,

4) krà˝enie energii i materii w ekosystemie.

7. Biologia stosowana

1) biotechnologia w przemyÊle, rolnictwie i ochronie Êrodowiska,

2) biotechnologia oparta o modyfikacje DNA,

3) problemy etyczne zwiàzane ze stosowaniem nowoczesnych biotechnologii.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç budowy i procesów ˝yciowych u przedstawicieli ró˝nych grup systematycznych roÊlin

i zwierzàt.

2. Umiej´tnoÊç wyjaÊniania zwiàzków mi´dzy strukturà a funkcjà na ró˝nych poziomach organizacji

˝ywych organizmów.

3. Postrzeganie funkcjonowania organizmu jako zintegrowanego uk∏adu.

4. Umiej´tnoÊç analizowania zale˝noÊci mi´dzy Êrodowiskiem ˝yciowym organizmów a ich budowà

i funkcjonowaniem.

5. Umiej´tnoÊç wyjaÊniania zjawisk: zmiennoÊci,

dziedziczenia i ewolucji oraz zwiàzków zachodzàcych mi´dzy nimi.

6. Umiej´tnoÊç analizowania zmian zachodzàcych

w Êrodowisku, oceniania ich skutków oraz odnajdywania sposobów naprawy szkód.

7. Pos∏ugiwanie si´ terminologià biologicznà.

8. Umiej´tnoÊç prowadzenia obserwacji i eksperymentów z zastosowaniem metod poznania naukowego.

9. Umiej´tnoÊç wykorzystywania ró˝nych êróde∏ wiedzy do wyjaÊniania zjawisk i procesów biologicznych oraz formu∏owania i uzasadniania w∏asnych

opinii.

Poz. 458

storycznych i kulturowych oraz w ró˝nych skalach

przestrzennych (z uwzgl´dnieniem skali krajowej).

3. Wyposa˝enie w umiej´tnoÊci konieczne do wykorzystania posiadanej wiedzy geograficznej, zarówno dla rozwoju indywidualnych zainteresowaƒ, jak

i kierunku dalszego kszta∏cenia, pracy zawodowej

i w ˝yciu spo∏ecznym.

4. Kszta∏towanie systemu wartoÊci spo∏ecznie akceptowanych, pozwalajàcych na podejmowanie decyzji s∏u˝àcych zachowaniu równowagi w Êrodowisku geograficznym przy zapewnieniu wzrostu spo∏eczno-gospodarczego.

5. Kszta∏towanie odpowiedzialnej i twórczej postawy

niezb´dnej do kierowania swoim dalszym ˝yciem

oraz do pe∏nienia w przysz∏oÊci wa˝nych ról spo∏ecznych w Êrodowisku lokalnym, regionalnym

i krajowym.

Zadania szko∏y

1. Zapewnienie uczniom warunków do opanowania

szerokiego zakresu treÊci kszta∏cenia z geografii

niezb´dnych do

1) wykazania si´ znajomoÊcià faktów, terminów,

zjawisk, procesów oraz zale˝noÊci i prawid∏owoÊci,

2) stosowania merytorycznych i formalnych umiej´tnoÊci geograficznych,

3) podejmowania aktywnych dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska lokalnego, regionalnego i krajowego

w toku kszta∏cenia, pracy zawodowej, ˝yciu osobistym i spo∏ecznym, zgodnie z za∏o˝onymi powy˝ej celami.

2. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci prowadzenia badaƒ geograficznych kameralnych i terenowych.

TreÊci nauczania

1. Elementy metodyki badaƒ geograficznych

1) bezpoÊrednie i poÊrednie metody zbierania informacji; ocena wiarygodnoÊci i przydatnoÊci

ró˝nych danych,

2) zasady formu∏owania i rozwiàzywania problemów,

3) praktyczne zastosowania wiedzy geograficznej,

4) metody prezentacji wyników badaƒ.

GEOGRAFIA

Cele edukacyjne

1. Ugruntowanie zintegrowanego systemu wiedzy

geograficznej opartego na naukowych podstawach, umo˝liwiajàcego zrozumienie charakteru

i dynamiki przestrzeni geograficznej.

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci umo˝liwiajàcych stosowanie teorii naukowych do interpretowania zjawisk i procesów spo∏eczno-gospodarczych i politycznych na tle uwarunkowaƒ przyrodniczych, hi-

2. System przyrodniczy Ziemi (w tym Êrodowisko

przyrodnicze Polski)

1) budowa Ziemi (z uwzgl´dnieniem budowy poszczególnych geosfer) — jej powstanie i ewolucja,

2) Ziemia jako otwarty system fizyczno-geograficzny, wspó∏zale˝noÊç sfer Ziemi i ich zale˝noÊç od

czynników zewn´trznych (kosmicznych),

3) tektonika p∏yt litosfery oraz zjawiska i procesy

z nià zwiàzane; wielkie formy ukszta∏towania powierzchni Ziemi,

4) procesy i czynniki egzogeniczne kszta∏tujàce powierzchni´ làdów,

Poz. 458

3) uwarunkowania geograficzne stanu zdrowotnego ludnoÊci na wybranych przyk∏adach.

5) klimat i pogoda — uwarunkowania i konsekwencje zró˝nicowania klimatycznego Ziemi,

Osiàgni´cia

6) oceany oraz wody na làdach — ich zró˝nicowanie, znaczenie przyrodnicze i gospodarcze,

1. Pog∏´bienie i usystematyzowanie wiedzy geograficznej w zakresie wymienionych treÊci nauczania

umo˝liwiajàcych przystàpienie do egzaminu maturalnego z geografii i podj´cie studiów wy˝szych.

7) procesy glebotwórcze, zró˝nicowanie genetyczne gleb i ich walorów u˝ytkowych,

8) szata roÊlinna i Êwiat zwierz´cy — geograficzne

uwarunkowania rozmieszczenia i zró˝nicowania,

9) funkcjonowanie wybranych typów Êrodowisk

przyrodniczych: strefowych i astrefowych.

3. System spo∏eczno-gospodarczy Êwiata (w tym Polski)

1) ludnoÊç

a) zmiany liczby ludnoÊci Êwiata i poszczególnych regionów, czynniki zmian liczby ludnoÊci,

b) struktury demograficzne oraz ich ewolucja, fazy rozwoju demograficznego,

c) zró˝nicowanie ludnoÊci: rasowe, etniczne, j´zykowe, religijne, kulturowe,

2) gospodarcza dzia∏alnoÊç cz∏owieka, wspó∏czesne tendencje gospodarki Êwiatowej

a) zasoby naturalne, w tym pozyskiwanie, zapotrzebowanie i wykorzystanie energii; Êwiatowi producenci i konsumenci surowców energetycznych,

b) rolnictwo i wy˝ywienie: warunki rozwoju rolnictwa, typy rolnictwa i ich rozmieszczenie,

rolnictwo a Êrodowisko, zasoby ˝ywnoÊciowe

— zró˝nicowanie poziomu wy˝ywienia,

c) przemys∏: czynniki lokalizacji, rozmieszczenie

przemys∏u i wspó∏czesne zmiany, rola przemys∏u w gospodarce paƒstw o ró˝nym stopniu rozwoju,

d) transport i handel: rodzaje transportu, sieç

transportowa, transport a Êrodowisko, handel

mi´dzynarodowy,

e) us∏ugi (w tym us∏ugi finansowe),

3) rozwój spo∏eczno-gospodarczy

a) mierniki poziomu rozwoju spo∏eczno-gospodarczego i jakoÊci ˝ycia, dysproporcje regionalne,

b) modele (koncepcje) rozwoju: rozwój zrównowa˝ony (ekorozwój),

4) wybrane zagadnienia geografii

(w tym geografii elektoralnej).

politycznej

4. Cz∏owiek a Êrodowisko

1) zmiany relacji cz∏owiek — Êrodowisko na ró˝nych etapach rozwoju spo∏eczno-gospodarczego; zmiany poglàdów na temat relacji cz∏owiek

— Êrodowisko,

2) globalne i regionalne problemy Êrodowiskowe

i przyk∏ady mi´dzynarodowej i regionalnej

wspó∏pracy w ich rozwiàzywaniu,

2. Aktywne poszukiwanie informacji i sprawne korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji geograficznej.

3. Formu∏owanie pytaƒ, hipotez, problemów geograficznych.

4. Planowanie i przeprowadzanie geograficznych badaƒ terenowych i kameralnych.

5. Opracowywanie i przetwarzanie zebranego materia∏u z badaƒ i pomiarów geograficznych.

6. Prezentowanie wyników pracy badawczej.

7. Wykorzystywanie wiedzy geograficznej do

1) analizowania i charakteryzowania w ró˝nych

skalach przestrzennych zró˝nicowania Êrodowiska przyrodniczego i ró˝nych rodzajów dzia∏alnoÊci cz∏owieka,

2) wyjaÊniania przyczyn i konsekwencji procesów

i zjawisk geograficznych oraz ich zró˝nicowania,

3) wyra˝ania opinii i uzasadniania punktu widzenia

wobec ró˝nych kwestii spo∏ecznych, gospodarczych i Êrodowiskowych,

4) konstruowania schematów (modeli) obrazujàcych ró˝ne typy zwiàzków mi´dzy zjawiskami

(przyrodniczymi, ekonomicznymi, spo∏ecznymi

i kulturowymi).

WIEDZA O KULTURZE

Cele edukacyjne

1. Pobudzenie aktywnoÊci intelektualnej, kszta∏towanie postaw twórczych, zainteresowaƒ i zami∏owaƒ

w odbiorze i tworzeniu kultury.

2. Rozwijanie inwencji, wyobraêni i wra˝liwoÊci przez

w∏asnà aktywnoÊç twórczà oraz poznawanie najwybitniejszych osiàgni´ç w ró˝nych dziedzinach

sztuki.

3. Nabycie umiej´tnoÊci interpretowania i wartoÊciowania zjawisk z dziedziny sztuki.

4. Nabycie wiedzy o kulturze regionu w powiàzaniu

z kulturà narodowà.

5. Nabycie wiedzy w celu dokonywania pog∏´bionej

analizy stanu kultury regionu i kraju.

6. Przygotowanie do badania specyficznych cech kultury regionu, w tym cech wspólnych z kulturà ogólnonarodowà.

7. ¸àczenie wiedzy z praktycznà dzia∏alnoÊcià na rzecz

upowszechniania kultury.

8. Pog∏´bienie zainteresowaƒ uczniów przez poszukiwanie wiedzy, zdobywanie doÊwiadczeƒ, dzia∏ania

innowacyjne i eksperymentalne.

Zadania szko∏y

1. Tworzenie warunków dla twórczego rozwoju oraz

indywidualnego wyra˝ania artystycznej osobowoÊci ucznia.

2. Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie

poczucia jego wartoÊci.

3. Inspirowanie uczniów do aktywnoÊci twórczej,

udzia∏u w ró˝nych formach dzia∏alnoÊci artystycznej.

Poz. 458

9. Wielkie indywidualnoÊci kszta∏tujàce oblicze sztuki

Êwiatowej i polskiej oraz wybitne dzie∏a artystyczne.

10. Zabytki kultury materialnej jako Êwiadectwo przemian kulturowych i cywilizacyjnych.

11. Spo∏ecznoÊç lokalna i jej kultura w aspekcie historycznym, geograficznym, etnograficznym i Êrodowiskowym.

12. Rola Êrodków masowego przekazu w upowszechnianiu dóbr kultury regionalnej.

13. Projektowanie i wdra˝anie dzia∏aƒ animacyjnych

s∏u˝àcych aktywnemu i twórczemu uczestnictwu

w ˝yciu kulturalnym.

Osiàgni´cia

4. Podejmowanie dzia∏aƒ promujàcych uczniów aktywnych i szczególnie uzdolnionych.

5. Organizowanie ró˝norodnych form kontaktu z instytucjami kultury, twórcami itp.

6. Tworzenie warunków do prezentacji w∏asnej twórczoÊci uczniów inspirowanej kulturà ludowà.

7. Zapewnianie dost´pu do ró˝norodnych êróde∏ informacji o kulturze regionu.

1. Rozumienie poj´ç: kultura, kultura regionalna, kultura narodowa, kultura masowa, tradycja, etnografia, folklor itd.

2. Umiej´tnoÊç samodzielnego poszerzania wiedzy

na temat epok, stylów i zjawisk zachodzàcych

w ró˝nych dziedzinach sztuki.

3. Umiej´tnoÊç analizowania ró˝nych zjawisk zachodzàcych w sztuce.

8. Zapewnienie bezpoÊredniego kontaktu z dzie∏ami

sztuki oraz ró˝norodnymi formami artystycznymi.

4. Umiej´tnoÊç oceny i interpretacji dzie∏ sztuki.

9. Tworzenie warunków umo˝liwiajàcych podejmowanie dzia∏aƒ animacyjnych.

5. ZnajomoÊç dziedzictwa narodowego i jego zwiàzku z kulturà europejskà i Êwiatowà.

TreÊci nauczania

1. Epoki, style i kierunki sztuki w procesie dziejowym.

2. Podstawowe poj´cia i terminy z historii sztuki. Rozwój poszczególnych form, gatunków, kierunków

w sztuce oraz ich konkretyzacja artystyczna.

3. Istota zjawisk awangardowych w sztuce XX wieku

(nowe pràdy i tendencje w architekturze, muzyce,

literaturze, sztukach plastycznych, sztuce scenicznej) — istota przemian.

4. Specyfika procesu tworzenia w ró˝nych dziedzinach sztuki. Ró˝ne formy, gatunki i techniki wypowiedzi artystycznej.

5. Kultura i tradycja jako podstawy ciàg∏oÊci sztuki

Êwiatowej i narodowej oraz czynniki ich przemian.

6. Umiej´tnoÊç integracji zdobytych wiadomoÊci, dokonywania syntezy oraz odbioru wspó∏czesnych

zjawisk artystycznych.

7. Umiej´tnoÊç identyfikacji konkretnego dzie∏a sztuki z epokà historycznà.

8. Umiej´tnoÊç przeprowadzania analizy porównawczej dzie∏ sztuki nale˝àcych do tej samej kategorii,

ale pochodzàcych z odmiennych epok historycznych.

9. Orientowanie si´ w aktualnych trendach artystycznych.

10. ZnajomoÊç podstaw i elementów organizacji ˝ycia

kulturalnego regionu (instytucje i placówki artystyczne, konkursy, festiwale o zasi´gu ogólnokrajowym i mi´dzynarodowym).

6. Ró˝ne funkcje sztuki — estetyczna, poznawcza,

wspólnotowa, emocjonalno-terapeutyczna, religijna, w aspekcie historycznym i wspó∏czeÊnie.

11. Umiej´tnoÊç analizowania dawnych i wspó∏czesnych zjawisk kulturowych regionu.

7. Wzajemne relacje w sztuce ró˝nych kultur i narodów.

12. Umiej´tnoÊç prezentowania wyników pracy indywidualnej i zespo∏owej z zakresu wybranych zagadnieƒ z dziejów kultury.

8. Tradycja i zjawiska paraartystyczne w sztuce po

II wojnie Êwiatowej; wielorakoÊç mediów, w tym

film, telewizja, sztuka multimedialna.

13. Rozumienie wspó∏czesnych zjawisk i dokonaƒ

twórczych.

INFORMATYKA

Poz. 458

Osiàgni´cia

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do Êwiadomego wyboru kierunku

i zakresu dalszego kszta∏cenia informatycznego.

2. ZdolnoÊç do samodzielnego korzystania z komputera dla realizacji cz´Êci zadaƒ edukacyjnych oraz

innych celów poznawczych.

1. Formu∏owanie sytuacji problemowej, jej modelowanie i rozwiàzywanie z u˝yciem metod informatycznych.

2. Ocenianie poprawnoÊci i efektywnoÊci rozwiàzaƒ

i ich testowanie. Tworzenie dokumentów rozwiàzaƒ.

3. Wyszukiwanie informacji w bazach danych i projektowanie prostych baz danych.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do poznania wybranych zagadnieƒ, poj´ç i metod informatyki jako dyscypliny

naukowej oraz jej najwa˝niejszych zastosowaƒ.

2. Kszta∏cenie samodzielnoÊci intelektualnej, odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój, gotowoÊci do podejmowania i rozwiàzywania z∏o˝onych zadaƒ,

z uwzgl´dnieniem Êrodków i metod informatyki.

4. Tworzenie opracowaƒ multimedialnych.

5. Sprawne korzystanie z us∏ug sieci komputerowych

w pracy z informacjami swoimi i obcymi.

6. Planowanie pracy i nadzór nad przebiegiem wykonywania projektów realizowanych zespo∏owo

z wykorzystaniem programów komputerowych.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci pracy zespo∏owej przez realizacj´ projektów grupowych.

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ

LUB GRUPY ETNICZNEJ

TreÊci nauczania

1. Algorytmika i programowanie

1) metodyczna analiza i modelowanie umiarkowanie z∏o˝onych problemów i procesów z ró˝nych

dziedzin,

2) przeglàd algorytmów klasycznych,

3) wybrane techniki projektowania algorytmów

i struktur danych: programowanie strukturalne,

zst´pujàce, abstrakcja danych, metoda kolejnych uÊciÊleƒ,

4) elementy analizy algorytmów,

5) indywidualna i zespo∏owa realizacja projektów

programistycznych w wybranym j´zyku wysokiego poziomu.

2. Bazy danych

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (oddzia∏ach)

z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub

grup etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami

Cele edukacyjne

1. Budowanie to˝samoÊci osobowej, narodowej, etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru dzie∏

kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce kierunku dalszego kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów czy wyboru zawodu).

2) budowa relacyjnych baz danych,

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci

do ˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie

obywatelskim.

3) wyszukiwanie informacji w relacyjnych bazach

danych z u˝yciem j´zyka zapytaƒ,

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.

4) projektowanie prostych relacyjnych baz danych.

Zadania szko∏y

1) podstawowe formy organizacji informacji w bazach danych,

3. Multimedia. Sieci komputerowe

1) sprawne i Êwiadome korzystanie z multimediów

i tworzenie w∏asnych materia∏ów multimedialnych,

2) przetwarzanie informacji w ró˝nej

(w tym wizualnej i dêwi´kowej),

postaci

3) budowa i dzia∏anie sieci komputerowych,

4) tworzenie i publikowanie w∏asnych materia∏ów

w sieci.

4. Tendencje w rozwoju informatyki i jej zastosowaƒ.

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze; rozwijanie ÊwiadomoÊci historyczno-literackiej i chronologicznego porzàdkowania wiedzy.

2. Przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja arcydzie∏ — w kontekÊcie historycznym i aksjologicznym; rozpoznawanie wartoÊci

w dzie∏ach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu j´zyka jako narz´dzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa znaczeƒ i Êrodków ekspresji, ró˝norodnoÊci

u˝ycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie

z zasadami etyki mówienia.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej

oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji,

Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich

krytycznego odbioru.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umys∏owej jako

przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów wy˝szych i kszta∏cenia ustawicznego.

TreÊci nauczania

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

Poz. 458

7. Ogólne poj´cia kultury — ró˝ne formy przekazu

utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne,

akustyczne, filmowe, audiowizualne.

8. Tradycje literackie

1) dziedzictwo a tradycja literacka,

2) awangarda a postmodernizm,

3) intertekstualnoÊç.

9. Tematy, motywy, wàtki

1) topos, np. ogrodu, raju, arkadii, ma∏ej ojczyzny,

2) motyw artysty jako nauczyciela, kap∏ana, wieszcza, m´drca, b∏azna itp.

10. Proces historyczno-literacki

1) kompetencja j´zykowa i komunikacyjna,

1) przemiany gatunku,

2) model komunikacji j´zykowej.

2) konwencja literacka i typowe dla niej Êrodki artystyczne.

2. Budowa j´zyka

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

1) j´zyk ojczysty mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych a inne j´zyki,

1) etyka, estetyka,

2) leksykalna i sk∏adniowa ∏àczliwoÊç,

2) filozofia a religia; metafizyka, mistyka,

3) zwiàzki frazeologiczne,

3) nurty filozoficzne zwiàzane z omawianà tradycjà

literackà,

4) przek∏ad nieskomplikowanych tekstów pod

wzgl´dem leksykalnym i sk∏adniowym z j´zyka

na j´zyk.

4) wartoÊci uniwersalne.

3. Retoryka

1) etykieta j´zykowa,

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie i mówienie

2) retoryczna organizacja tekstu,

1) próby wystàpieƒ publicznych (np. prowadzenie

zebraƒ, wyg∏aszanie referatów),

3) retoryczne Êrodki perswazji i ekspresji.

2) skuteczne polemizowanie,

4. Wypowiedê j´zykowa

1) intencje komunikacyjne (illokucja),

2) formalne cechy referatu, eseju, wywiadu,

3) wartoÊciowanie estetyczne,

4) cechy charakterystyczne wypowiedzi artystycznej, publicystycznej, potocznej,

5) informacja, opinia, perswazja, manipulacja j´zykowa, propaganda.

5. J´zyk — dzieje — spo∏eczeƒstwo

1) podstawowe przejawy zmian w dziejach j´zyka

ojczystego mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych,

2) kontakty mi´dzyj´zykowe, zapo˝yczenia,

3) spo∏eczeƒstwa jedno- i wieloj´zyczne.

6. Style

1) rodzaje Êrodków stylistycznych (w ró˝nych odmianach j´zyka),

2) swoistoÊç wypowiedzi indywidualnej (idiolekt).

3) rozpoznawanie manipulacji j´zykowej,

4) spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubasznoÊci,

prowokacji, aprobaty,

5) stosowanie zabiegów perswazyjnych, wraz

z rozpoznawaniem ich wartoÊci (zw∏aszcza odró˝nianie szczeroÊci od nieszczeroÊci, prawdy

od nieprawdy, podchwytliwoÊci, eufemizmów,

agresji, brutalnoÊci i wulgaryzmów w zachowaniach j´zykowych),

6) aktywne i krytyczne s∏uchanie (z empatià, ze

wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem); odró˝nianie faktów od opinii.

2. Pisanie i redagowanie tekstów

1) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià u˝ycia wyznaczników gatunku: eseju, artyku∏u popularnonaukowego,

2) w∏asne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pami´tnik, scenariusz, reporta˝),

3) eliminowanie niew∏aÊciwego u˝ycia Êrodków

powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi

(homonimie, anakoluty, elipsy, paradoksy),

4) pisanie listu intencyjnego, podania, skargi, upowa˝nienia,

3) odbiór i porównywanie ró˝nych dzie∏ sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,

5) wypowiadanie si´ w (szkolnych) formach gatunkowych: recenzja, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu utworu.

4) wskazywanie cech j´zyka i charakterystycznych

dla danej epoki oraz epoki historycznej w czytanych utworach,

3. Czytanie

1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych;

sporzàdzanie notatek,

2) spostrzeganie zjawisk powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi (homonimie, anakoluty,

elipsy, paradoksy),

3) spostrzeganie w tekÊcie dialektyzmów, archaizmów, cech indywidualnych; ocena estetyki tekstu.

4. Odbiór dzie∏ sztuki

1) rozumienie przyj´tej metodologii (Czego szukam

w interpretacji utworu? WartoÊci? Odniesieƒ do

filozofii i sensu? Odniesieƒ do ˝ycia i cz∏owieka?

Odniesieƒ do biografii — autora i w∏asnej? Odczytuj´ znaki i chc´ zrozumieç struktur´ artystycznà i estetyk´ dzie∏a?),

2) rozumienie tekstów o ró˝nym stopniu komplikacji; odbiór znaczeƒ metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, toposów, symboli kulturowych,

5) porównywanie utworów literackich (z ró˝nych

epok) o podobnych motywach,

6) dostrzeganie zwiàzków utworu ze sztukà, kulturà i filozofià epoki; interpretowanie dzie∏ w konwencjach gatunkowych i w konwencjach pràdów artystycznych epoki,

7) odnajdywanie

intertekstualnych

w czytanych utworach,

powiàzaƒ

8) rozpoznawanie wartoÊci i ich hierarchii w dzie∏ach literackich,

9) wskazywanie w literaturze i sztuce wartoÊci

aprobowanych przez siebie.

5. Samokszta∏cenie

1) sporzàdzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,

2) korzystanie z opracowaƒ historyczno-literackich

i teoretycznoliterackich,

3) próby gromadzenia i przekazywania informacji

sporzàdzanie baz danych, zapisu komputerowego, nagrywania audio i wideo.

Za∏àcznik nr 5

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA ZASADNICZYCH SZKÓ¸ ZAWODOWYCH

G∏ównym celem edukacji w zasadniczej szkole zawodowej jest przygotowanie uczniów do uzyskania

kwalifikacji zawodowych, a tak˝e, jak w przypadku innych typów szkó∏, do pracy i ˝ycia w warunkach wspó∏czesnego Êwiata. Zadaniem kszta∏cenia ogólnego w zasadniczej szkole zawodowej jest u∏atwienie uczniom

odpowiedzialnego funkcjonowania w ró˝nych obszarach ˝ycia spo∏ecznego. Zadanie to realizowane jest

przez podnoszenie poziomu kulturowego, budzenie

aspiracji m∏odzie˝y, a szczególnie przez motywowanie

jej do podnoszenia poziomu wykszta∏cenia i kwalifikacji zawodowych.

W zasadniczej szkole zawodowej, majàc na wzgl´dzie ciàg∏oÊç i spójnoÊç mi´dzy poszczególnymi etapami kszta∏cenia, a tak˝e w∏aÊciwy kszta∏t programów nauczania i programu wychowawczego szko∏y, nale˝y

stosowaç odpowiednio zasady ogólne przyj´te dla

szko∏y podstawowej i gimnazjum.

Nauczyciele dà˝à do wszechstronnego rozwoju

ucznia jako nadrz´dnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli zadaƒ w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie

uzupe∏niajàce si´ i równowa˝ne wymiary pracy ka˝dego nauczyciela.

Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie

specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci

1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania

si´ w mowie i na piÊmie z wykorzystaniem ró˝norodnych Êrodków wyrazu,

2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy w zakresach umo˝liwiajàcych dalsze

kszta∏cenie oraz u∏atwiajàcych zdobywanie zawodu,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci,

4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju

zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych,

funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),

5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego,

6) traktowanie wiadomoÊci przedmiotowych, stanowiàcych wartoÊç poznawczà samà w sobie, w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego,

8) poznawanie historii i dziedzictwa kultury narodowej na tle historii i kultury europejskiej, postrzeganych w perspektywie zachodzàcych procesów integracyjnych,

9) przygotowanie do wdra˝ania idei i zasad zrównowa˝onego rozwoju, postrzeganego jako warunek

przetrwania naszej cywilizacji.

W szkole uczniowie kszta∏cà swoje umiej´tnoÊci

wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotowaç si´ do pracy w warunkach

wspó∏czesnego Êwiata. Nauczyciele tworzà uczniom

warunki do nabywania wymienionych ni˝ej umiej´tnoÊci

1) planowanie, organizowanie i ocenianie w∏asnej nauki, przyjmowanie za nià odpowiedzialnoÊci,

Poz. 458

4) dà˝enie do dobra w jego wymiarze indywidualnym

i spo∏ecznym, umiej´tne godzenie dobra w∏asnego

z dobrem innych, odpowiedzialnoÊci za siebie z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊci w∏asnej

z wolnoÊcià innych,

5) poszukiwanie, odkrywanie i dà˝enie na drodze rzetelnej pracy do osiàgni´cia wielkich celów ˝yciowych i wartoÊci wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego miejsca w Êwiecie,

6) przygotowywanie si´ do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej i w paƒstwie, w duchu przekazu

dziedzictwa kulturowego,

7) przygotowywanie si´ do rozpoznawania wartoÊci

moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji

wartoÊci,

8) kszta∏towanie w sobie postawy dialogu, umiej´tnoÊci s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów.

2) skuteczne porozumiewanie si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacja w∏asnego punktu widzenia

i uwzgl´dnianie poglàdów innych ludzi, poprawne

pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym, przygotowanie do publicznych wystàpieƒ,

Âcie˝ki edukacyjne

3) efektywne wspó∏dzia∏anie w zespole, budowanie

wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji, skuteczne dzia∏anie na

gruncie zachowania obowiàzujàcych norm,

1) edukacja prozdrowotna,

W zasadniczej szkole zawodowej, obok przedmiotów, wprowadza si´ nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne

2) technologia informacyjna,

4) rozwiàzywanie problemów w twórczy sposób,

3) wychowanie do ˝ycia w rodzinie.

5) poszukiwanie, porzàdkowanie i wykorzystywanie

informacji z ró˝nych êróde∏, efektywne pos∏ugiwanie si´ komputerami i metodami informatyki,

Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych

zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki.

6) odnoszenie do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenie potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków,

7) rozwijanie sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ,

8) przyswajanie sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych.

W swojej pracy wychowawczej nauczyciele wspierajà zadania wychowawcze rodziców tak, aby umo˝liwiaç uczniom przejmowanie odpowiedzialnoÊci za

w∏asne ˝ycie i rozwój osobowy. Nauczyciele oferujà

uczniom pomoc w realizacji specyficznych dla wieku,

wymienionych ni˝ej zadaƒ

1) tworzenie w szkole Êrodowiska sprzyjajàcego

wszechstronnemu rozwojowi osobowemu w wymiarze fizycznym (w tym zdrowotnym), psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym,

a tak˝e rozwojowi spo∏ecznemu uczniów,

2) rozwijanie w sobie dociekliwoÊci poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna w Êwiecie,

3) uzyskanie ÊwiadomoÊci ˝yciowej u˝ytecznoÊci zarówno poszczególnych przedmiotów nauczania,

jak i ca∏ej edukacji na danym etapie,

Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç

w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç.

Dzia∏alnoÊç edukacyjna zasadniczej szko∏y zawodowej jest okreÊlona przez

1) szkolny zestaw programów nauczania, który —

uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy — obejmuje

ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego,

2) program wychowawczy szko∏y, który opisuje

w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania

o charakterze wychowawczym i jest realizowany

przez wszystkich nauczycieli,

3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego Êrodowiska, który opisuje w sposób ca∏oÊciowy wszystkie

treÊci i dzia∏ania o charakterze profilaktycznym

skierowane do uczniów, nauczycieli oraz rodziców.

Szkolny zestaw programów nauczania, program

wychowawczy szko∏y oraz program profilaktyki tworzà

spójnà ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela.

PRZEDMIOTY

TreÊci nauczania

J¢ZYK POLSKI

1. WartoÊç cz∏owieka jako istoty jednostkowej i niepowtarzalnej, idea∏y humanistyczne i ich aktualnoÊç

we wspó∏czesnym, technokratycznym Êwiecie.

1. Wyposa˝enie ucznia w wiedz´ ogólnà i umiej´tnoÊci, które pozwolà mu na dalsze kszta∏cenie, utrwalenie i kierunkowe poszerzenie wiedzy nabytej

w gimnazjum.

2. Szeroko poj´ta moralnoÊç i wybory, przed którymi

sta∏ i stoi cz∏owiek.

Cele edukacyjne

2. Kszta∏cenie samodzielnego korzystania z dziedzictwa kultury materialnej i niematerialnej.

3. UÊwiadomienie zwiàzku kultury polskiej z kulturà

europejskà, kszta∏cenie wra˝liwoÊci na wartoÊci estetyczne dzie∏ sztuki.

4. Kszta∏cenie ÊwiadomoÊci kulturowej i czytelniczej,

a tak˝e utrwalanie pozytywnych wzorców zachowaƒ mi´dzyludzkich.

5. Umo˝liwienie funkcjonowania w nowoczesnym

spo∏eczeƒstwie informacyjnym, z poziomem j´zyka ojczystego w zakresie normatywnej poprawnoÊci.

6. Uczenie rozumienia tekstów pisanych i pomoc

w ich interpretacji.

7. Uczenie krytycznego odbioru komunikatów medialnych i Êwiadoma ich konsumpcja.

8. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci ∏àczenia nauki j´zyka

z wykorzystaniem techniki komputerowej.

Zadania szko∏y

1. Inspirowanie do samokszta∏cenia i zabiegania

o w∏asny rozwój intelektualny.

2. Dba∏oÊç o poprawnoÊç j´zykowà na wszystkich zaj´ciach edukacyjnych i po∏o˝enie nacisku na praktycznà stron´ j´zyka jako narz´dzia porozumiewania si´.

3. Wpajanie przekonania, ˝e kultura osobista i kultura przekazu s∏ownego sà jednymi z g∏ównych kryteriów branych pod uwag´ w trakcie staraƒ o prac´ w ka˝dym zawodzie.

4. Umo˝liwianie uczniom udzia∏u w wybranych imprezach kulturalnych.

5. Zapewnienie dost´pu do biblioteczno-medialnych

zasobów szko∏y i pracowni komputerowej na wybranych lekcjach j´zyka polskiego.

6. Udost´pnianie dzie∏ z klasyki polskiej i europejskiej.

7. Wyczulenie na negatywne i pozytywne skutki oddzia∏ywania reklamy na ÊwiadomoÊç i podÊwiadomoÊç cz∏owieka.

8. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci tworzenia pism u˝ytkowych i czytania ze zrozumieniem ró˝nych rodzajów

tekstów.

3. Cz∏owiek a kultura, historia i tradycja.

4. Ró˝ne typy przekazów poetyckich i prozatorskich

(j´zyk ojczysty i jego donios∏oÊç).

5. J´zyk jako system znaków, sposób komunikowania

si´ i narz´dzie mediów.

6. Zasady selekcji informacji reklamowej i jej Êwiadomy i krytyczny odbiór.

7. Komputer — wspó∏czesna pomoc w nauce poprawnoÊci j´zykowej.

8. Teksty u˝ytkowe i ich charakterystyka.

9. J´zyk prasy literackiej a technicznej.

Osiàgni´cia

1. Formu∏owanie problemów i ich rozwiàzywanie.

2. Selektywne korzystanie ze êróde∏ kultury, sztuki i informacji.

3. Postrzeganie kulturowego dorobku narodowego na

tle kultury europejskiej.

4. Zgodne z normà pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym.

5. Kulturalne u˝ywanie j´zyka jako narz´dzia porozumienia informujàcego o poziomie intelektualnym

nadawcy.

6. Podejmowanie krytycznej oceny zagadnieƒ etycznych, zgodnej z ogólnie przyj´tymi normami etycznymi.

7. Dostrzeganie zwiàzku literatury z rzeczywistoÊcià;

umiej´tnoÊç okreÊlania wybranych faktów w czasie

i przestrzeni.

8. Krytyczne postrzeganie roli reklamy jako Êrodka

spo∏ecznego oddzia∏ywania.

9. Sprawne pos∏ugiwanie si´ komputerem w trakcie

tworzenia ró˝norodnych pism u˝ytkowych.

Lektura

Wyboru utworów nale˝y dokonaç spoÊród pozycji

okreÊlonych w za∏àczniku nr 4 rozporzàdzenia dla

przedmiotu j´zyk polski, w cz´Êci dotyczàcej kszta∏cenia

w zakresie podstawowym. Lektura powinna wprowadzaç w tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà, zapewniajàc

uczniom mo˝liwoÊç kontynuacji kszta∏cenia w liceum

lub technikum uzupe∏niajàcym. W doborze utworów

nale˝y zwracaç uwag´ na ich walory moralno-etyczne

sprzyjajàce kszta∏towaniu po˝àdanych postaw uczniów.

J¢ZYK OBCY

Zakres nauczania j´zyka obcego powinien

uwzgl´dniaç umiej´tnoÊci wynoszone przez uczniów

z gimnazjum, z ukierunkowaniem na potrzeby danego

zawodu.

W nauczaniu j´zyka obcego zak∏ada si´ opanowanie przez ucznia podstawowych funkcji j´zykowych

oraz s∏ownictwa, umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´

danym j´zykiem w prostych sytuacjach dnia codziennego oraz kontaktowanie si´ w prostych sytuacjach

zwiàzanych z nauczanym zawodem.

Uwaga: Uczniowie mogà poznawaç s∏ownictwo zawodowe w wi´cej ni˝ jednym j´zyku obcym, jeÊli takie

potrzeby wynikajà z nauczanego zawodu.

HISTORIA I WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

Cele edukacyjne

1. Strukturalizacja wiedzy oraz umiej´tnoÊci zdobytych w toku wczeÊniejszej edukacji historycznej, celem lepszego rozumienia powiàzaƒ mi´dzy przesz∏oÊcià, teraêniejszoÊcià i przysz∏oÊcià.

2. Przygotowanie do udzia∏u w ˝yciu spo∏ecznym,

kszta∏towanie szacunku dla w∏asnego paƒstwa, postawy zrozumienia i tolerancji wobec innych kultur,

obyczajów i przekonaƒ.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci systematyzowania wiedzy

w logiczne ciàgi zwiàzków i zale˝noÊci miedzy poszczególnymi wydarzeniami historycznymi i spo∏ecznymi.

2. Umo˝liwienie uczniom dost´pu do ró˝norodnych

êróde∏ informacji o przesz∏oÊci i wspó∏czesnoÊci

oraz samodzielnego zdobywania wiedzy i umiej´tnoÊci.

3. Stwarzanie mo˝liwoÊci wymiany poglàdów i ocen

wydarzeƒ historycznych i spo∏ecznych, wybitnych

postaci i ich dzia∏alnoÊci.

4. Pomoc w rozpoznawaniu obywatelskich praw

i obowiàzków, ukazywanie praktycznych zastosowaƒ zasad i procedur demokratycznych.

Poz. 458

4. Przemiany w strukturze spo∏eczeƒstwa, w powiàzaniu z przemianami w sferze polityki i gospodarki.

Osiàgni´cia

1. Rozumienie problemu ciàg∏oÊci i przemian w historii i historycznych êróde∏ wspó∏czesnoÊci.

2. Formu∏owanie i uzasadnianie opinii na temat zjawisk i wydarzeƒ spo∏ecznych z wykorzystaniem

wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych.

3. Rozumienie znaczenia paƒstwa w ˝yciu spo∏ecznym i potrzeby przestrzegania zasad ˝ycia spo∏ecznego.

4. ZnajomoÊç fundamentalnych zasad demokracji

oraz form uczestnictwa obywateli w ˝yciu publicznym.

5. Dostrzeganie zwiàzków mi´dzy ró˝nymi formami

aktywnoÊci cz∏owieka: gospodarczà, politycznà,

spo∏ecznà i kulturowà.

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci pos∏ugiwania si´ podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania zdobytej wiedzy matematycznej przy rozwiàzywaniu

typowych problemów z ˝ycia codziennego.

3. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania

i wyciàgania wniosków.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie uczniom warunków do rozwijania

umiej´tnoÊci wykorzystywania technologii informacyjnej.

2. Stworzenie uczniom warunków do rozwijania

umiej´tnoÊci odczytywania i przedstawiania danych statystycznych z ró˝nych êróde∏ (w tym z mediów).

3. Umo˝liwienie rozwijania wyobraêni przestrzennej

uczniów.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania

1. Paƒstwo jako forma zorganizowania spo∏eczeƒstwa. Paƒstwo polskie na tle Europy i jego przemiany. Procesy integracyjne z Unià Europejskà.

2. Obywatel a w∏adza w paƒstwie: patrymonialnym,

stanowym, absolutystycznym, konstytucyjnym, totalitarnym, autorytarnym i demokratycznym.

3. Przemiany form gospodarowania od czasów najdawniejszych do wspó∏czesnoÊci. Rozwój kultury

materialnej i techniki.

Liczby i wyra˝enia

1. Dzia∏ania w zbiorze liczb naturalnych, ca∏kowitych

i wymiernych.

2. Dzia∏ania w zbiorze liczb rzeczywistych, przybli˝enia dziesi´tne liczb rzeczywistych.

3. Obliczenia procentowe.

4. Wyra˝enia algebraiczne, wzory skróconego mno˝enia i ich zastosowanie.

FIZYKA I ASTRONOMIA

Funkcje

1. Przyk∏ady funkcji liczbowych.

Cele edukacyjne

2. Funkcja liniowa, jej wykres i w∏asnoÊci.

1. Poznanie podstawowych praw i zasad rzàdzàcych

mikro- i makroÊwiatem opisujàcych przebieg zjawisk fizycznych i astronomicznych.

3. Funkcja kwadratowa, jej wykres i w∏asnoÊci, zastosowanie wzorów Vi¯te’a.

4. Wielomiany, dzia∏ania w zbiorze wielomianów, zastosowanie twierdzenia Bézout.

5. Równanie i nierównoÊç liniowa z jednà niewiadomà.

6. Uk∏ad równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi.

7. Równanie i nierównoÊç kwadratowa z jednà niewiadomà.

8. Równanie i nierównoÊç trzeciego stopnia z jednà

niewiadomà.

Planimetria

1. Usystematyzowanie wiadomoÊci o figurach p∏askich.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci badania i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

3. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci wykorzystania zdobytej

wiedzy fizycznej do rozwiàzywania typowych problemów ˝ycia codziennego.

4. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania

ze êróde∏ informacji.

5. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci wyciàgania wniosków

z obserwacji i doÊwiadczeƒ.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do wykonywania doÊwiadczeƒ i obserwacji.

2. Pola i obwody wielokàtów i kó∏.

2. Umo˝liwienie korzystania z ró˝nych êróde∏ informacji i technologii informacyjnych.

3. Twierdzenie Pitagorasa.

TreÊci nauczania

4. Twierdzenie o kàtach w okr´gu.

1. Rodzaje oddzia∏ywaƒ w mikro- i makroÊwiecie. Prawa opisujàce oddzia∏ywania mi´dzy cia∏ami.

5. Twierdzenie Talesa.

2. Pola si∏ i ich wp∏yw na charakter ruchu.

6. Skala i plan.

Stereometria

1. Kàt nachylenia prostej do p∏aszczyzny.

3. Zasada zachowania energii ca∏kowitej. Przemiany

form energii.

4. Energia pola grawitacyjnego, elektrostatycznego,

magnetycznego.

2. Kàt dwuÊcienny.

3. Obj´toÊç i pole powierzchni graniastos∏upa i ostros∏upa.

4. Obj´toÊç i pole powierzchni walca, sto˝ka i kuli.

5. Przyrzàdy pomiarowe i urzàdzenia wykorzystujàce

oddzia∏ywania magnetyczne (galwanometr, amperomierz, woltomierz, silnik elektryczny na pràd sta∏y).

Praktyczne zastosowanie statystyki

6. Elementy kinetycznej teorii gazów. Druga zasada

termodynamiki. SprawnoÊç silników cieplnych.

1. Odczytywanie danych zaprezentowanych w postaci graficznej i tabelarycznej.

7. Lokalizacja obiektów na sferze niebieskiej. Ruch

S∏oƒca na sferze niebieskiej.

2. Przedstawianie danych empirycznych w postaci tabel, wykresów i diagramów.

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia

1. Korzystanie z praw i zasad fizyki do wyjaÊniania wybranych zjawisk zachodzàcych w przyrodzie.

1. Precyzyjne formu∏owanie myÊli przy u˝yciu poprawnego j´zyka matematycznego.

2. WyjaÊnianie zasad dzia∏ania wybranych urzàdzeƒ

technicznych.

2. Rozwiàzywanie ró˝nych problemów matematycznych z ˝ycia codziennego.

3. Bezpieczne u˝ytkowanie wybranych urzàdzeƒ technicznych.

3. Sprawne pos∏ugiwanie si´ technologià informacyjnà przy rozwiàzywaniu ró˝nych problemów matematycznych.

4. Pos∏ugiwanie si´ j´zykiem fizyki w opisie zjawisk fizycznych oraz rozwiàzywaniu prostych problemów

fizycznych.

5. Stosowanie pomiaru fizycznego i wykonywanie

obserwacji jakoÊciowej.

6. Korzystanie z technologii informacyjnej do budowania modeli, analizy wyników doÊwiadczeƒ, symulacji przebiegu procesów fizycznych.

GEOGRAFIA Z OCHRONÑ I KSZTA¸TOWANIEM

ÂRODOWISKA

Cele edukacyjne

1. Uporzàdkowanie i ugruntowanie wiedzy oraz umiej´tnoÊci geograficznych zdobytych w toku wczeÊniejszej edukacji geograficznej.

2. Integrowanie zdobywanej nowej wiedzy geograficznej z zasadami zrównowa˝onego rozwoju, obejmujàcego wymiar ekonomiczny, spo∏eczny i Êrodowiskowy, w skali lokalnej, regionalnej, krajowej

i globalnej.

3. Przygotowanie do wdra˝ania zasad zrównowa˝onego rozwoju i racjonalnej gospodarki zasobami

naturalnymi w miejscu pracy i w ˝yciu codziennym

w warunkach gospodarki rynkowej.

Poz. 458

Osiàgni´cia

1. Poszerzenie i usystematyzowanie wiedzy z zakresu

geografii, ze szczególnym uwzgl´dnieniem przestrzennych aspektów funkcjonowania systemu

cz∏owiek — Êrodowisko.

2. Umiej´tnoÊç korzystania z ró˝nych êróde∏ informacji geograficznej.

3. Umiej´tnoÊç dostrzegania i analizowania relacji

mi´dzy poszczególnymi elementami Êrodowiska

przyrodniczego oraz dzia∏alnoÊcià cz∏owieka w skali lokalnej, regionalnej i globalnej.

4. Umiej´tnoÊç okreÊlania zasad w∏aÊciwej gospodarki zasobami i przewidywania skutków ingerencji cz∏owieka w Êrodowisko na stanowisku pracy

w wyuczonym zawodzie.

5. Dostrzeganie zmiennoÊci rynku pracy wywo∏anej

zachodzàcymi procesami spo∏eczno-gospodarczymi, w wymiarze czasowym i przestrzennym.

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

Cele edukacyjne

Zadania szko∏y

1. Kszta∏towanie postawy przedsi´biorczoÊci.

1. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci prowadzenia obserwacji terenowych przyczyn, przebiegu i skutków

procesów zachodzàcych w przestrzeni geograficznej.

2. Przygotowanie do Êwiadomego i

uczestnictwa w ˝yciu gospodarczym.

2. Zapewnienie uczniom dost´pu do ró˝norodnych

êróde∏ informacji geograficznej i umo˝liwienie samodzielnego zdobywania wiedzy i umiej´tnoÊci

geograficznych.

3. Tworzenie sytuacji dydaktycznych pozwalajàcych

formu∏owaç oceny o skutkach dzia∏alnoÊci cz∏owieka w Êrodowisku geograficznym.

TreÊci nauczania

1. Przyrodnicze podstawy gospodarowania: budowa

geologiczna i surowce mineralne, rzeêba, klimat,

wody, gleby, szata roÊlinna i Êwiat zwierzàt. Wzajemne relacje pomi´dzy sk∏adnikami Êrodowiska.

2. Wp∏yw czynników spo∏ecznych, politycznych i ekonomicznych na warunki ˝ycia i sposoby gospodarowania. Procesy integracji i dezintegracji, konflikty, przejawy globalizacji.

3. Funkcjonowanie Êwiatowego systemu gospodarka

— spo∏eczeƒstwo — Êrodowisko oraz jego konsekwencje dla jakoÊci ˝ycia obecnych i przysz∏ych pokoleƒ.

aktywnego

3. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci skutecznego komunikowania si´ i wspó∏pracy.

4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.

5. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci aktywnego poszukiwania pracy i Êwiadomego jej wyboru.

6. Poznanie roli paƒstwa w gospodarce rynkowej oraz

procesów integracji i globalizacji gospodarki.

Zadania szko∏y

1. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci uzyskania wiedzy, umiej´tnoÊci i kszta∏towania postaw przedsi´biorczych, warunkujàcych aktywne uczestnictwo

w ˝yciu gospodarczym.

2. Zapewnienie warunków do wspó∏pracy z przedstawicielami ˝ycia gospodarczego w regionie.

3. Zapewnienie uczniom dost´pu do aktów prawnych

z zakresu prawa pracy, prawa gospodarczego, prawa autorskiego oraz systemów jakoÊci.

4. Ukierunkowanie ucznia na ustawiczne doskonalenie umiej´tnoÊci i samokszta∏cenie.

4. Zrównowa˝ony rozwój jako zasada organizujàca racjonalnà gospodark´ najwa˝niejszymi zasobami

naturalnymi w kraju i na Êwiecie.

5. Stworzenie mo˝liwoÊci korzystania z ró˝norodnych

êróde∏ informacji gospodarczej.

5. Miejsce Polski w Europie i na Êwiecie. Warunki ˝ycia i pracy w krajach Unii Europejskiej.

6. Umo˝liwienie poznania specyfiki lokalnego rynku

pracy.

TreÊci nauczania

1. Mocne i s∏abe strony w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacja, asertywnoÊç.

2. Komunikacja interpersonalna. Bariery w procesie

komunikowania si´ i ich pokonywanie.

3. Charakterystyka rynku i gospodarki rynkowej.

4. Funkcjonowanie gie∏dy papierów wartoÊciowych.

5. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki, inwestowanie w∏asnych pieni´dzy, system zabezpieczenia emerytalnego. Ochrona praw konsumentów.

6. Przedsi´biorstwo w gospodarce (cele dzia∏ania, formy organizacyjno-prawne).

7. Podstawy prawne dzia∏alnoÊci gospodarczej (wybór podstawowych zagadnieƒ) i procedury jej podejmowania.

Poz. 458

6. Umiej´tnoÊç okreÊlania kosztów i przychodów oraz

obliczania wyniku finansowego (proste przyk∏ady).

7. Umiej´tnoÊç przygotowania podstawowych dokumentów niezb´dnych do podj´cia dzia∏alnoÊci gospodarczej przez osob´ fizycznà.

8. Identyfikowanie podstawowych wskaêników wzrostu gospodarczego.

9. Umiej´tnoÊç przygotowania dokumentów zwiàzanych z poszukiwaniem i podejmowaniem pracy

oraz umiej´tnoÊç przeprowadzenia rozmowy kwalifikacyjnej z pracodawcà w warunkach symulowanych.

10. Wskazywanie korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych ze

wspó∏pracy gospodarczej z zagranicà, w tym z integracji Polski z Unià Europejskà.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

8. Planowanie w∏asnego przedsi´wzi´cia gospodarczego. Biznesplan.

9. Koszty i przychody przedsi´biorstwa. OkreÊlanie

wyniku finansowego.

10. Podstawowe funkcje gospodarcze paƒstwa, w tym

polityka fiskalna i monetarna.

11. Wzrost gospodarczy i jego wskaêniki.

12. Bezrobocie i inflacja.

13. Podstawy prawne nawiàzywania i rozwiàzywania

stosunku pracy.

14. Metody aktywnego poszukiwania pracy. Podstawowe dokumenty. Rozmowa kwalifikacyjna.

15. OÊrodki wspierania przedsi´biorczoÊci.

16. Wspó∏praca gospodarcza z zagranicà. Integracja

z Unià Europejskà.

17. Etyka biznesu.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç

autoprezentacji

i

samooceny,

z uwzgl´dnieniem predyspozycji do podejmowania dzia∏alnoÊci zawodowej.

2. Identyfikowanie podstawowych cech i funkcji rynku.

3. Umiej´tnoÊç planowania bud˝etu gospodarstwa

domowego.

4. Rozró˝nianie form inwestowania.

5. Identyfikowanie podstawowych celów dzia∏ania

oraz form prawno-organizacyjnych przedsi´biorstw.

1. Utrwalanie i pog∏´bianie znajomoÊci zasad racjonalnej troski o zdrowie i sprawnoÊç fizycznà, uwarunkowanych systematycznym uprawianiem ró˝nych form aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

2. Kszta∏towanie postaw moralnych i spo∏ecznych

w oparciu o wartoÊci tkwiàce w sporcie, rekreacji

i turystyce, m.in. wytrwa∏oÊç, systematycznoÊç,

odpowiedzialnoÊç, samodyscyplina, równoÊç

szans, szacunek dla przeciwnika, „czysta gra”,

umiej´tnoÊç w∏aÊciwego zachowania si´ w sytuacji zwyci´stwa i pora˝ki.

3. Rozwijanie motywacji do podejmowania samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz harmonijnego rozwoju

fizycznego, ze szczególnym uwzgl´dnieniem indywidualnych w∏aÊciwoÊci morfologicznych i funkcjonalnych.

Zadania szko∏y

1. Uzupe∏nienie i utrwalenie wiedzy niezb´dnej dla

podejmowania Êwiadomej, systematycznej aktywnoÊci fizycznej jako warunku zdrowego stylu ˝ycia

i racjonalnej troski o witalnà gotowoÊç organizmu

do przeciwstawiania si´ negatywnym skutkom cywilizacji.

2. Wdra˝anie do samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego oraz dba∏oÊci o nale˝yty poziom sprawnoÊci fizycznej.

3. Przygotowanie do roli organizatora i aktywnego

uczestnika ró˝norodnych form aktywnoÊci fizycznej oraz odbiorcy (kibica) widowisk sportowych.

4. Organizowanie ró˝norodnych zaj´ç z zakresu

„sportów ca∏ego ˝ycia”, ze zwróceniem szczególnej uwagi na formy aktywnoÊci ruchowej najbardziej odpowiednie dla rodzinnego uprawiania

sportu.

TreÊci nauczania

1. åwiczenia wzmacniajàce muskulatur´ i stymulujàce funkcjonowanie uk∏adu krà˝enia.

2. åwiczenia z obcià˝eniem na odpowiednich dystansach z wykorzystaniem przyrzàdów i przyborów

w celu podniesienia poziomu sprawnoÊci fizycznej.

3. åwiczenia doskonalàce ruchowe umiej´tnoÊci utylitarne i rekreacyjno-sportowe.

4. Organizowanie zaj´ç i imprez sportowych, rekreacyjnych i turystycznych.

5. S´dziowanie w wybranych dyscyplinach sportowych.

6. åwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania zdrowia fizycznego i psychicznego.

Poz. 458

nie do uczestnictwa w przedsi´wzi´ciach o charakterze obronnym organizowanych przez organy administracji rzàdowej i samorzàdowej oraz organizacje spo∏eczne.

4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania samodzielnych dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych

i rozwijanie umiej´tnoÊci organizatorskich w tej

dziedzinie.

TreÊci nauczania

1. System obronnoÊci Rzeczypospolitej Polskiej

1) podsystemy obronnoÊci paƒstwa,

2) powinnoÊci obronne lokalnych w∏adz, instytucji

i obywateli.

2. Rodzaje si∏ zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ich

charakterystyka i przeznaczenie.

7. Umiej´tnoÊç samokontroli i samooceny stanu rozwoju fizycznego, sprawnoÊci i umiej´tnoÊci ruchowych.

3. Struktura i zadania Obrony Terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej.

8. Historia sportu i olimpizmu.

4. Obrona cywilna

Osiàgni´cia

1. Samoocena mo˝liwoÊci i potrzeb ruchowych na

podstawie pomiaru podstawowych w∏aÊciwoÊci

somatycznych i fizjologicznych.

2. Umiej´tne stosowanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych prawid∏owà postaw´ cia∏a oraz sprawnoÊç fizycznà

i ruchowà.

1) cel, zadania i organizacja,

2) ochrona ludnoÊci, zwierzàt, ˝ywnoÊci i dóbr materialnych w ramach powszechnej samoobrony,

3) sposoby alarmowania ludnoÊci,

4) zachowanie si´ podczas ewakuacji,

5) znaki i barwy bezpieczeƒstwa.

3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywidualnych i zespo∏owych formach aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

5. Wybrane problemy mi´dzynarodowego prawa humanitarnego dotyczàce ochrony ludnoÊci i dóbr

kultury.

4. Stosowanie ró˝norodnych form relaksacji po pracy

umys∏owej i fizycznej.

6. Zagro˝enia czasu pokoju, ich êród∏a, przeciwdzia∏anie ich powstawaniu, zasady post´powania

w przypadku ich wystàpienia i po ich ustàpieniu

5. Przyj´cie odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne i innych, w tym tak˝e (w przysz∏oÊci) w∏asnej rodziny.

1) zagro˝enia biologiczne i chemiczne,

2) zagro˝enia radiacyjne,

PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE

Cele edukacyjne

1. Wyposa˝enie uczniów w wiedz´ i umiej´tnoÊci niezb´dne do racjonalnych i skutecznych zachowaƒ

w przypadku wystàpienia zagro˝eƒ indywidualnych i zbiorowych.

2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa

w przedsi´wzi´ciach o charakterze obronnym.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie uczniów w pog∏´bianiu wiedzy i doskonaleniu umiej´tnoÊci z zakresu edukacji dla bezpieczeƒstwa.

3) zagro˝enia powodziowe i zatopienia,

4) zagro˝enia po˝arowe, pos∏ugiwanie si´ podr´cznym sprz´tem przeciwpo˝arowym,

5) zagro˝enia

ekologiczne,

ze

szczególnym

uwzgl´dnieniem zagro˝eƒ lokalnych.

7. Zagro˝enia czasu wojny

1) formy i rodzaje walki zbrojnej,

2) podstawowe Êrodki ra˝enia wspó∏czesnych si∏

zbrojnych,

3) obrona przed Êrodkami walki.

8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych i sposoby radzenia sobie z nimi

2. Kszta∏towanie ÊwiadomoÊci obronnej uczniów.

1) stres i jego wp∏yw na zachowanie ludzi,

3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zachowaƒ w sytuacjach szczególnych oraz przygotowa-

2) zjawisko paniki, przeciwdzia∏anie mu i sposoby

post´powania w sytuacjach kryzysowych.

9. Pierwsza pomoc w nag∏ych wypadkach

1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,

2) zabezpieczenie miejsca wypadku,

Poz. 458

5. Orientowanie si´ w terenie wed∏ug mapy i bez mapy.

6. ZnajomoÊç zasad planowania i organizowania dzia∏aƒ.

3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego

funkcji ˝yciowych,

4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku oparzeƒ, z∏amaƒ i zwichni´ç, krwotoków, duszenia

si´ cia∏em obcym, utraty przytomnoÊci, utraty

oddechu, zatrzymania krà˝enia, wstrzàsu pourazowego.

ETYKA1

Cele edukacyjne

1. Rozwój wra˝liwoÊci moralnej, zdolnoÊci odró˝niania dobra od z∏a.

10. Rola jednostki w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa

w∏asnego i spo∏ecznego

2. Nabycie wiedzy etycznej u∏atwiajàcej dokonywanie

trafnej oceny moralnej dzia∏aƒ w∏asnych i innych

ludzi.

1) sytuacje kryminogenne, umiej´tnoÊç ich unikania,

3. Rozwijanie zgodnoÊci s∏ów i czynów, przyjmowanie

odpowiedzialnoÊci za s∏owa i czyny.

2) zjawiska patologiczne wyst´pujàce wÊród dzieci

i m∏odzie˝y,

Zadania szko∏y

3) prospo∏eczne zachowania w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa.

11. S∏u˝ba wojskowa

1) ogólny charakter s∏u˝by i jej prawne uregulowania,

2) podstawowe uzbrojenie i wyposa˝enie ˝o∏nierza,

1. UÊwiadamianie istotnego znaczenia zasad i wartoÊci moralnych w rozwoju osobowym cz∏owieka,

w kszta∏towaniu wzajemnych stosunków mi´dzy

ludêmi oraz w ˝yciu publicznym.

2. UÊwiadamianie znaczenia samokontroli i koniecznoÊci pracy nad sobà dla osobowego rozwoju.

3. Pomoc w kszta∏towaniu wi´zi z w∏asnà rodzinà i ojczyznà na gruncie przyjmowanych wartoÊci.

3) podstawy ˝o∏nierskiego zachowania.

12. Terenoznawstwo

1) zasady orientowania si´ w terenie,

2) pos∏ugiwanie si´ mapà,

4. Pomoc w kszta∏towaniu relacji z otoczeniem opartych o w∏aÊciwà hierarchi´ wartoÊci.

TreÊci nauczania

1. MoralnoÊç, etos, prawo, obyczaje i styl ˝ycia.

3) marsz na azymut,

4) sporzàdzanie szkicu.

13. Podstawy planowania i organizowania dzia∏aƒ

1) sporzàdzanie planu,

2) stawianie zadaƒ do wykonania,

3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytuacyjnego.

14. Strzelectwo sportowe lub bieg na orientacj´.

Osiàgni´cia

1. Rozró˝nianie podsystemów (struktur) obronnoÊci

kraju, rozumienie ich roli oraz form spe∏niania powinnoÊci obronnych przez organy w∏adzy i obywateli.

2. ZnajomoÊç zasad post´powania w przypadku wyst´powania zagro˝eƒ.

3. Umiej´tnoÊç udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w ró˝nych stanach zagra˝ajàcych ˝yciu

i zdrowiu cz∏owieka.

4. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ podr´cznym sprz´tem gaÊniczym.

2. Ogólnofilozoficzne za∏o˝enia etyki. Etyki religijne

i Êwieckie.

3. Cz∏owiek jako osoba i jego dzia∏anie. Etyczna analiza

aktywnoÊci ludzkiej. Motywy podejmowania decyzji.

4. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchie celów.

Szcz´Êcie w ˝yciu ludzkim. Rozwój moralny i duchowy cz∏owieka jako osoby. Rola oddzia∏ywaƒ

wychowawczych.

5. Dobro moralne i wartoÊci moralne. Hierarchia wartoÊci. WartoÊci autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartoÊci. WartoÊci wybierane i realizowane.

6. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo

naturalne. Dekalog jako podstawa ˝ycia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby jego przezwyci´˝ania. Nienaruszalne prawa istoty

ludzkiej.

7. Wymiar moralny ˝ycia cz∏owieka. ZdolnoÊç rozpoznawania wartoÊci i powszechne dà˝enie do dobra.

ÂwiadomoÊç moralna. Rola sumienia w prawid∏owym rozwoju wewn´trznym. Sàdy i oceny moral———————

1 Nauczanie

przepisami.

religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

ne. Przyk∏ady patologii w zakresie ÊwiadomoÊci

moralnej. Problem manipulacji. ObecnoÊç dobra

i z∏a we wspó∏czesnej kulturze.

8. SprawnoÊci moralne. Samowychowanie.

9. Przyk∏ady wspó∏czesnych przejawów kryzysu moralnego, dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiàzywania na gruncie

etyki chrzeÊcijaƒskiej i innych koncepcji etycznych.

10. Moralne aspekty pracy i ró˝nych dziedzin ˝ycia publicznego. Etyki zawodowe, w tym przyk∏ady kodeksów etycznych. Zagadnienie wszechstronnego

i zrównowa˝onego rozwoju. Moralny wymiar stosunku cz∏owieka do Êwiata przyrody.

11. Etyczny wymiar ˝ycia szkolnego. Umiej´tnoÊç ˝ycia

z innymi i dla innych. UczciwoÊç, w tym problem

„Êciàgania”. WartoÊci szczególnie cenione w ˝yciu

szkolnym.

Poz. 458

Zadania szko∏y

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze; rozwijanie ÊwiadomoÊci historyczno-literackiej i chronologicznego porzàdkowania wiedzy.

2. Przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja dzie∏ — w kontekÊcie historycznym

i aksjologicznym; rozpoznawanie wartoÊci w dzie∏ach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu j´zyka jako narz´dzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa znaczeƒ i Êrodków ekspresji, ró˝norodnoÊci

u˝ycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie

z zasadami etyki mówienia.

1. Umiej´tnoÊç dokonywania etycznej analizy i oceny

dzia∏aƒ i decyzji w∏asnych i innych.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej

oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji,

Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich

krytycznego odbioru.

2. ZnajomoÊç podstawowych zasad i wartoÊci etycznych w najwa˝niejszych dziedzinach ˝ycia publicznego.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umys∏owej jako

przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów wy˝szych i kszta∏cenia ustawicznego.

Osiàgni´cia

3. Umiej´tnoÊç dokonywania wyborów moralnych

i podejmowania decyzji w Êwietle wartoÊci moralnych i poprzez tworzenie hierarchii wartoÊci.

TreÊci nauczania

4. Umiej´tnoÊç lepszego poznawania siebie i rozwijania w∏asnej to˝samoÊci.

1) znak j´zykowy,

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ

LUB GRUPY ETNICZNEJ

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (oddzia∏ach)

z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub

grup etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami.

Cele edukacyjne

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

2) podstawowe funkcje znaku j´zykowego, np. komunikowanie, ekspresja, impresja; funkcja poetycka,

3) j´zyk — mowa — pismo.

2. Budowa j´zyka

1) brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi,

2) sposoby poszerzania leksyki (zapo˝yczenia, neologizmy, zwiàzki frazeologiczne),

1. Budowanie to˝samoÊci osobowej, narodowej, etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.

3) budowa wypowiedzeƒ (zdaƒ),

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru dzie∏

kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

5) spójnoÊç tekstu.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce kierunku dalszego kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów czy wyboru zawodu).

4) sposoby opisu i jego j´zykowa wyk∏adnia,

3. Retoryka — werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji.

4. Wypowiedê j´zykowa

1) wartoÊciowanie wypowiedzi: poprawnoÊç —

niepoprawnoÊç,

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci

do ˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie

obywatelskim.

2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej odmiany j´zyka,

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.

4) j´zyk reklamy,

3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monologowej i dialogowej,

5) cechy charakterystyczne komiksu.

5. J´zyk — dzieje — spo∏eczeƒstwo

1) pochodzenie j´zyka ojczystego mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych,

2) spo∏eczne odmiany j´zyka: dialekt, gwara, ˝argon, odmiany pokoleniowe.

6. Style

1) style funkcjonalne,

2) stosownoÊç stylowa wypowiedzi,

3) j´zyki fachowe, terminologia specjalistyczna.

7. Ogólne poj´cia kultury

1) dzie∏o literackie i jego wyró˝niki,

2) spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio, telewizja),

Poz. 458

b) recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

c) stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego

kontekstu,

2) w wymiarze historycznym

a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romaƒski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny),

b) wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów

z historià,

c) dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych

dla ró˝nych epok,

4) kultura masowa.

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: odró˝nianie spontanicznych i osobistych prze˝yç literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji.

8. Tradycje literackie

2. S∏uchanie i mówienie na poziomie podstawowym

3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

1) êród∏a tradycji literackiej,

2) konteksty biblijne i antyczne,

3) kontynuacje i nawiàzania.

9. Tematy, motywy, wàtki

1) mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga, w´drówka,

pielgrzymka itp.,

2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kulturze.

10. Proces historyczno-literacki

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i inne,

3) pràd artystyczny,

4) epoka, nast´pstwo epok.

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

1) pi´kno, dobro, prawda,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3) sacrum i profanum,

4) wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, tolerancja,

5) ojczyzna, ma∏a ojczyzna,

6) naród a spo∏eczeƒstwo.

Osiàgni´cia

1. Odbiór dzie∏ sztuki na poziomie podstawowym

1) w wymiarze interpretacyjnym

a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania, w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itd.,

1) sprawne i Êwiadome pos∏ugiwanie si´ j´zykiem

ojczystym lub etnicznym,

2) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià intencji,

3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np.

odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania),

4) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi;

rozpoznawanie pytaƒ sugestywnych, retorycznych,

5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego

i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,

7) s∏uchanie wypowiedzi partnerów, s∏uchanie wyk∏adu z notowaniem.

3. Pisanie i redagowanie tekstów

1) sprawne pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym

lub etnicznym w odmianie pisanej w zale˝noÊci

od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów; nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

3) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym: poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci sk∏adowe

(wst´p, rozdzia∏y, paragrafy, akapity), wyró˝nienia w tekÊcie,

4) przekszta∏canie tekstu w∏asnego i cudzego;

streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety j´zykowej; pisanie

˝yciorysu, proÊby; wypowiadanie si´ w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, referat.

4. Czytanie

1) odró˝nianie cech swoistych i rozumienie funkcji

gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacja, komentarze, artyku∏y, reporta˝e, wystàpienia publiczne),

2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów u˝ytkowych.

5. Samokszta∏cenie na poziomie podstawowym

1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii

uczenia si´,

2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego

materia∏u: scalanie zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

3) korzystanie z ró˝nych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników, baz

danych, nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych).

ÂCIE˚KI EDUKACYJNE

Poz. 458

4. Szukanie i korzystanie z pomocy medycznej, psychologiczno-pedagogicznej i innych form wsparcia

(zw∏aszcza w sytuacjach kryzysowych). Znaczenie

profilaktycznych badaƒ medycznych. Postawy wobec osób przewlekle chorych (w tym chorych psychicznie ) oraz niepe∏nosprawnych i starszych.

5. Osobowe i spo∏eczne umiej´tnoÊci ˝yciowe niezb´dne dla ochrony, utrzymania i poprawy zdrowia, w tym: budowanie pozytywnego obrazu w∏asnej osoby, rozwiàzywanie problemów osobistych,

dokonywanie wyborów, radzenie sobie z negatywnymi emocjami i konstruktywne radzenie sobie ze

stresem, nawiàzywanie i utrzymywanie dobrych

relacji z innymi ludêmi, wyra˝anie empatii, rozwiàzywanie konfliktów, ochrona praw w∏asnych i innych ludzi, radzenie sobie z presjà i negatywnymi

wp∏ywami otoczenia, dawanie i korzystanie ze

wsparcia, reagowanie na krzywdzenie innych.

6. Profilaktyka problemów zwiàzanych z u˝ywaniem

Êrodków psychoaktywnych: czynniki ryzyka i czynniki chroniàce, przyczyny i skutki u˝ywania Êrodków psychoaktywnych. Organizacja czasu wolnego, zabawa i poczucie humoru a zdrowie.

EDUKACJA PROZDROWOTNA

Osiàgni´cia

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bienie podstawowej wiedzy o zdrowiu (szczególnie psychicznym i spo∏ecznym), jego uwarunkowaniach i zagro˝eniach oraz kszta∏towanie odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne i innych ludzi.

2. Profilaktyka problemów m∏odzie˝y.

Zadania szko∏y

1. Zwi´kszanie zainteresowania uczniów sprawami

zdrowia i przekazywanie im rzetelnej wiedzy o ró˝nych jego aspektach (zdrowie fizyczne, psychiczne,

spo∏eczne i duchowe), czynnikach sprzyjajàcych

i zagro˝eniach dla zdrowia oraz mo˝liwoÊciach ich

eliminowania lub ograniczania.

2. Tworzenie w szkole Êrodowiska fizycznego i spo∏ecznego oraz klimatu wychowawczego umo˝liwiajàcego uczniom wzmacnianie poczucia w∏asnej

wartoÊci, wiary w siebie, kszta∏towanie umiej´tnoÊci ˝yciowych, praktykowanie prozdrowotnego

stylu ˝ycia oraz udzielanie uczniom wsparcia w sytuacjach trudnych.

1. Przekonanie, ˝e zdrowie jest wartoÊcià dla cz∏owieka oraz Êrodkiem do osiàgania celów ˝yciowych

i dobrej jakoÊci ˝ycia.

2. Przyj´cie odpowiedzialnoÊci za w∏asne zdrowie.

3. Âwiadome dà˝enie do ochrony, utrzymania i poprawy zdrowia w∏asnego oraz osób z najbli˝szego otoczenia.

4. ZnajomoÊç g∏ównych czynników sprzyjajàcych i zagra˝ajàcych zdrowiu.

5. Przestrzeganie podstawowych zasad profilaktyki

najcz´stszych chorób i urazów oraz problemów

zwiàzanych z u˝ywaniem Êrodków psychoaktywnych.

6. Umiej´tnoÊç rozpoznawania zachowaƒ ryzykownych i podejmowania bezpiecznych zachowaƒ.

TreÊci nauczania

7. Umiej´tnoÊç identyfikowania w∏asnych mocnych

i s∏abych stron oraz w∏asnej reakcji na stres i radzenie sobie z nim.

1. Zdrowie i czynniki mu sprzyjajàce i zagra˝ajàce,

mo˝liwoÊci ich eliminowania lub ograniczania, odpowiedzialnoÊç za zdrowie w∏asne i innych ludzi.

8. Umiej´tnoÊç korzystania z pomocy medycznej

i psychologicznej, radzenie sobie w sytuacjach

trudnych oraz umiej´tnoÊç wspierania innych.

2. Piel´gnacja cia∏a i urody. Dba∏oÊç o utrzymanie odpowiedniej masy cia∏a. Zasady racjonalnego ˝ywienia w ró˝nych okresach ˝ycia.

9. Umiej´tnoÊç udzielania pierwszej pomocy w stanach zagro˝enia zdrowia i ˝ycia.

3. Zachowania ryzykowne i bezpieczne w ˝yciu codziennym oraz kontaktach spo∏ecznych. Troska

o bezpieczeƒstwo innych.

10. Umiej´tnoÊci: porozumiewania si´ i utrzymywania

dobrych relacji z innymi ludêmi, wspó∏pracy w grupie oraz radzenia sobie z presjà innych ludzi.

TECHNOLOGIA INFORMACYJNA

Cele edukacyjne

1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci Êwiadomego i sprawnego pos∏ugiwania si´ komputerem oraz narz´dziami i metodami informatyki.

2. Przygotowanie do aktywnego funkcjonowania

w tworzàcym si´ spo∏eczeƒstwie informacyjnym.

Poz. 458

i rodzicielskich, seksualnoÊcià cz∏owieka i prokreacjà.

3. Przyj´cie pozytywnej postawy wobec ˝ycia ludzkiego, osób niepe∏nosprawnych i chorych.

4. Kszta∏towanie postaw prozdrowotnych, prospo∏ecznych i prorodzinnych.

5. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia siebie i najbli˝szego otoczenia.

Zadania szko∏y

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do korzystania ze sprz´tu

oraz programów komputerowych wspomagajàcych ró˝ne dziedziny nauczania.

2. Pog∏´bienie wiedzy i rozwijanie umiej´tnoÊci informatycznych wyniesionych z poprzednich etapów

edukacyjnych.

TreÊci nauczania

1. Podstawowe formy organizowania informacji w bazach danych spotykanych w otoczeniu ucznia. Wyszukiwanie informacji w bazach danych.

2. Korzystanie z informacji zwiàzanych z kszta∏ceniem,

pochodzàcych z ró˝nych êróde∏ oraz komunikowanie si´ poprzez sieç.

3. Wspomaganie prezentacji prac uczniów z zastosowaniem programów komputerowych.

4. Rozwój zastosowaƒ komputerów. Prawne i spo∏eczne aspekty zastosowaƒ informatyki.

Osiàgni´cia

1. Tworzenie prezentacji z wykorzystaniem programów komputerowych.

2. Korzystanie z dost´pnych êróde∏ informacji za pomocà komputerów.

3. Komunikowanie si´ z wykorzystaniem sieci komputerowej.

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE2

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozwiàzywania problemów zwiàzanych z trudnoÊciami okresu dojrzewania, dorastania i wyboru drogi ˝yciowej.

2. Pog∏´bianie wiedzy zwiàzanej z funkcjami rodziny,

mi∏oÊcià, przyjaênià, pe∏nieniem ról ma∏˝eƒskich

———————

2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyjnych „Wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040,

z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792).

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowanie dzia∏aƒ szko∏y i rodziców.

2. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku do

p∏ciowoÊci. Odniesienie p∏ciowoÊci do wartoÊci

i poj´ç, takich jak poszanowanie ˝ycia, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzina, przyjaêƒ, akceptacja i szacunek

w relacjach mi´dzyludzkich.

3. Pomoc w osiàganiu dojrza∏oÊci psychoseksualnej.

4. UÊwiadomienie roli rodziny w ˝yciu cz∏owieka.

Promowanie trwa∏ych zwiàzków, których podstawà jest wi´ê emocjonalna, efektywne sposoby komunikowania si´, wzajemne zrozumienie.

5. Przekazywanie rzetelnej, dostosowanej do poziomu rozwoju ucznia, wiedzy na temat zmian biologicznych, psychicznych i spo∏ecznych w ró˝nych

fazach rozwoju cz∏owieka.

TreÊci nauczania

1. To˝samoÊç i wielowymiarowoÊç cz∏owieka. Poczucie sensu ˝ycia.

2. Komunikacja interpersonalna, asertywnoÊç, techniki negocjacji, empatia.

3. Tolerancja wobec odmiennoÊci kulturowych, etnicznych, religijnych, seksualnych.

4. Rozwój psychoseksualny cz∏owieka w kolejnych fazach ˝ycia.

5. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej. Problemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia sobie z nimi.

6. WartoÊci i poj´cia zwiàzane z p∏ciowoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, rodzina, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu

w∏asnej p∏ciowoÊci i budowaniu emocjonalnych

wi´zi. Role kobiet i m´˝czyzn a panujàce stereotypy.

7. Inicjacja seksualna, jej uwarunkowania i nast´pstwa. Argumenty biomedyczne, psychologiczne

i moralne za opóênianiem wieku inicjacji seksualnej.

8. Istota seksualnoÊci cz∏owieka i jej aspekty. Integracja seksualna.

9. KomplementarnoÊç p∏ci — wzajemne dope∏nianie

si´ p∏ci w sferach: fizycznej, psychicznej, emocjonalnej i spo∏ecznej. Rozumienie, akceptacja i szacunek dla osób p∏ci odmiennej. Potrzeba akceptacji

w∏asnej seksualnoÊci.

10. Istota, rodzaje i etapy rozwoju mi∏oÊci. Ró˝nice

w prze˝ywaniu mi∏oÊci.

11. Metody rozpoznawania p∏odnoÊci.

12. Metody i Êrodki antykoncepcji. Sposoby ich dzia∏ania i zasady doboru.

13. Choroby przenoszone drogà p∏ciowà i zapobieganie im. AIDS: profilaktyka, aspekt spo∏eczny i etyczny, chory na AIDS w rodzinie.

14. TrudnoÊci w osiàganiu to˝samoÊci p∏ciowej, mo˝liwoÊci pomocy.

Poz. 458

20. Nieplanowana cià˝a; sposoby szukania pomocy

w sytuacjach trudnych.

21. Aborcja jako zagro˝enie dla zdrowia psychicznego

i fizycznego — aspekty prawny, medyczny i moralny.

22. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Sposoby rozwiàzywania konfliktów.

23. Przemoc w rodzinie. Wykorzystywanie seksualne.

Profilaktyka. Mo˝liwoÊci uzyskiwania pomocy.

24. Zagro˝enia ˝ycia spo∏ecznego: alkoholizm, narkomania, agresja, sekty, pornografia.

25. Prawodawstwo dotyczàce rodziny. Zawarcie ma∏˝eƒstwa, separacja, rozwód. Prawa i obowiàzki

ma∏˝onków i rodziców, prawa dziecka. Obowiàzki

paƒstwa wobec rodziny.

15. Normy zachowaƒ seksualnych. Nietypowe zachowania seksualne. Przemoc i przest´pstwa seksualne; mo˝liwoÊci zapobiegania, sposoby obrony. Informacja o oÊrodkach pomocy psychologicznej,

medycznej i prawnej.

26. Cz∏owiek wobec niepe∏nosprawnoÊci, staroÊci,

choroby, umierania i Êmierci, w tym w aspekcie ˝ycia rodzinnego.

16. Przygotowanie do ma∏˝eƒstwa. Problemy wiernoÊci, zaufania i dialogu.

Osiàgni´cia

17. Ma∏˝eƒstwo — jego fazy; trudnoÊci i konflikty oraz

sposoby ich rozwiàzywania; wartoÊç ma∏˝eƒstwa.

Macierzyƒstwo i ojcostwo. Przygotowanie do ról

rodzicielskich. Adopcja. BezdzietnoÊç.

18. Przebieg i higiena cià˝y. Rozwój prenatalny dziecka.

Szko∏a rodzenia, poród i naturalne karmienie. Rola

rodziców w okresie oczekiwania na narodziny

dziecka, w czasie porodu i w pierwszym okresie ˝ycia dziecka.

19. Funkcje rodziny, ze szczególnym uwzgl´dnieniem

wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawid∏owych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka. Samotne rodzicielstwo.

27. Poradnictwo m∏odzie˝owe i rodzinne w Polsce.

1. Umiej´tnoÊç podejmowania odpowiedzialnych decyzji dotyczàcych wyboru drogi ˝yciowej, ma∏˝eƒstwa i rodziny.

2. Umiej´tnoÊç Êwiadomego kreowania w∏asnej osobowoÊci.

3. Przygotowanie, na podstawie wiedzy i wykszta∏conych umiej´tnoÊci, do poszanowania godnoÊci ˝ycia ludzkiego i dojrza∏ego funkcjonowania w rodzinie.

4. ZnajomoÊç podstawowych zasad post´powania

w sferze ludzkiej p∏ciowoÊci i p∏odnoÊci.

5. Umiej´tnoÊç poszukiwania i udzielania odpowiedzi

na pytania: Kim jest cz∏owiek? Jakie sà jego cele

i zadania ˝yciowe? Jaki jest sens ˝ycia?

Za∏àcznik nr 6

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PONADPODSTAWOWYCH

PRZEDMIOTY

J¢ZYK POLSKI

Cz∏owiek zdobywa wiedz´ przede wszystkim poprzez j´zyk. Nauczanie j´zyka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocà w kszta∏towaniu si´ zintegrowanej wewn´trznie osoby ucznia,

stanowi g∏ówny punkt odniesienia ca∏ej edukacji szkolnej — wychowania i kszta∏cenia. Za rozwój j´zyka

ucznia w mowie i piÊmie (w tym za zasób poj´ç, ortografi´ i estetyk´ zapisu) odpowiedzialni sà wszyscy nauczyciele, niezale˝nie od posiadanej specjalnoÊci.

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA

MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA

DOJRZA¸OÂCI

Cele edukacyjne

1. Osiàganie przez uczniów dojrza∏oÊci intelektualnej,

emocjonalnej i moralnej. Budowanie to˝samoÊci

osobowej, narodowej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru dzie∏

kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce kierunku dalszego kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów czy wyboru zawodu).

TreÊci nauczania

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci

do ˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie

obywatelskim.

A. Wszystkie szko∏y

Zadania szko∏y

A. Wszystkie szko∏y

Zadania szko∏y realizowane jak w szkole podstawowej, a ponadto

1) wprowadzanie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze,

2) przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

we wspó∏czesnej literaturze i kulturze,

3) interpretacja arcydzie∏ — w kontekÊcie egzystencjalnym, aksjologicznym i historycznym; rozpoznawanie wartoÊci w dzie∏ach literatury i kultury oraz

ich hierarchizacja; wartoÊciowanie,

4) omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej

oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji

i prasy; pobudzanie uczniów do ich krytycznego

odbioru,

5) opisanie systemu i ˝ycia j´zyka: ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa znaczeƒ i Êrodków

ekspresji, ró˝norodnoÊci u˝ycia w sytuacjach komunikacyjnych; etyka mówienia,

Poz. 458

1. Doskonalenie umiej´tnoÊci jak w szkole podstawowej, a ponadto

1) mówienie i pisanie

a) sprawne pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami

polszczyzny (zw∏aszcza ogólnà w odmianie pisanej i mówionej oraz potocznà i fachowà) w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

b) wypowiadanie si´ w podstawowych (szkolnych)

formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu,

c) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego

i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,

d) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np.

odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubasznoÊci); sprawne pos∏ugiwanie si´ nimi,

e) stosowanie zabiegów perswazyjnych, wraz

z rozpoznawaniem ich wartoÊci (zw∏aszcza odró˝nianie szczeroÊci od nieszczeroÊci, prawdy

od nieprawdy, nielojalnoÊci, podchwytliwoÊci,

eufemizmów, agresji, brutalnoÊci i wulgaryzmów w zachowaniach j´zykowych),

f) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi

(np. pytanie sugestywne, êle postawione, podchwytliwe, retoryczne),

g) sprawne i skuteczne uczestniczenie w dialogu,

dyskusji i negocjacjach,

2) s∏uchanie

a) wyk∏adu z notowaniem,

6) nauczanie syntezowania i porzàdkowania poznanego materia∏u wed∏ug dyscyplin naukowych

a) j´zykoznawstwa (opis systemu j´zyka),

b) literaturoznawstwa (podstawowe poj´cia z poetyki i procesu historyczno-literackiego),

7) wprowadzenie w technologi´ pracy umys∏owej jako przygotowanie do egzaminu dojrza∏oÊci (lub egzaminu maturalnego) i do studiów wy˝szych.

B. Profil humanistyczny

Zadania okreÊlone dla wszystkich szkó∏, a ponadto

1) rozwijanie sztuki interpretacji w rozszerzonych

kontekstach historyczno-literackich, teoretycznoliterackich, filozoficznych,

2) wskazywanie na korespondencj´ ró˝nych sztuk, interpretacje porównawcze,

3) rozwijanie uzdolnieƒ twórczych uczniów — artystycznych lub naukowych — poprzez ich w∏asnà

twórczoÊç (np. pisarskà, teatralnà, filmowà albo

drobne prace krytyczne i badawcze).

b) aktywne (z empatià, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem),

c) w relacjach spo∏ecznych,

3) redagowanie tekstów

a) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów; nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

b) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym i cudzym: poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci

sk∏adowe (rozdzia∏y, paragrafy, akapity), wyró˝nienia w tekÊcie,

c) parafrazowanie tekstu w∏asnego i cudzego;

streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

d) spostrzeganie zjawisk powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi (homonimie, anakoluty,

elipsy, paradoksy); eliminowanie niew∏aÊciwego ich u˝ycia,

e) spostrzeganie w tekÊcie dialektyzmów, archaizmów, indywidualnych cech tekstu; wartoÊciowanie estetyki tekstu,

f) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety j´zykowej,

4) czytanie

a) rozró˝nianie swoistoÊci i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych: tekstów prasowych,

radiowych, telewizyjnych, wystàpieƒ publicznych,

b) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów u˝ytkowych, popularnonaukowych i esejów (krótkie

fragmenty),

c) rozumienie ró˝nych tekstów i kodów w przekazach kultury masowej,

5) odbiór dzie∏ sztuki

a) w wymiarze interpretacyjnym

— wyraziste czytanie utworów literackich ze

zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania, w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itd.,

— recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

— stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego kontekstu,

— rozumienie tekstów o ró˝nym stopniu komplikacji; odbiór znaczeƒ metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, znaków biblijnych,

antycznych i innych znaków kulturowych,

— odbiór i porównywanie ró˝nych dzie∏ sztuki,

rozumienie korespondencji sztuk,

b) w wymiarze historycznym

— rozpoznawanie stylów w sztuce (romaƒski,

gotycki, renesansowy i inne),

Poz. 458

c) korzystanie z ró˝nych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników, baz

danych, nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych, Internetu).

B. Profil humanistyczny

TreÊci nauczania okreÊlone dla wszystkich szkó∏,

a ponadto

1) mówienie i pisanie

a) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià u˝ycia wyznaczników gatunku: felietonu, eseju, artyku∏u

popularnonaukowego, interpretacji porównawczej,

b) w∏asne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pami´tnik, scenariusz); próby

stylizowania i pastiszowania ró˝nych tekstów,

c) rzetelne i skuteczne uczestniczenie w dialogu,

polemice, negocjacjach,

d) próby wystàpieƒ publicznych (np. przemawianie, prowadzenie zebraƒ, wyg∏aszanie referatów, Êwiadome pos∏ugiwanie si´ gestykulacjà

i mimikà),

2) czytanie

a) ze zrozumieniem i notowaniem tekstów naukowych,

b) ze zrozumieniem tekstów filozoficznych (krótkich fragmentów),

3) odbiór dzie∏ sztuki

— wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów

z historià Polski i Europy,

a) stosowanie w analizach utworów literackich poj´ç z poetyki historycznej,

— porównywanie utworów literackich (z ró˝nych epok) o podobnych motywach,

b) rozumienie przyj´tej metodologii (Szukam w interpretacji utworu wartoÊci? Odniesieƒ do filozofii i sensu? Odniesieƒ do ˝ycia i cz∏owieka?

Odniesieƒ do biografii autora i w∏asnej? Odczytuj´ znaki i chc´ zrozumieç struktur´ artystycznà

i estetyk´ dzie∏a?),

— dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych

dla ró˝nych epok,

— rozpoznawanie przybli˝onego czasu powstania utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i j´zyka,

c) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym

— rozpoznawanie wartoÊci i ich hierarchii

w dzie∏ach literackich; wskazywanie w literaturze i sztuce wartoÊci aprobowanych przez

siebie,

— odró˝nianie spontanicznych i osobistych

prze˝yç literackich od ponadindywidualnych,

utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru; zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartoÊci czytanych dzie∏ dla pojedynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy narodowej,

6) samokszta∏cenie

a) syntezowanie poznanego materia∏u: scalanie

zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

b) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,

c) wskazywanie charakterystycznych dla danej

epoki cech j´zyka i stylu czytanych utworów,

d) dostrzeganie zwiàzków utworu ze sztukà, kulturà i filozofià epoki; interpretowanie dzie∏ w konwencjach gatunkowych i w konwencjach pràdów artystycznych epoki,

e) rozpoznawanie znaków tradycji (np. biblijnej, antycznej, chrzeÊcijaƒskiej, staropolskiej) w kulturze wspó∏czesnej — w literaturze, filmie, teatrze,

f) odnajdywanie intertekstualnych powiàzaƒ w czytanych utworach,

4) samokszta∏cenie

a) sporzàdzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,

b) próby gromadzenia i przekazywania informacji

sporzàdzanie baz danych, zapisu komputerowego (tak˝e internetowego), nagrywania audio

i wideo.

WiadomoÊci

We wszystkich szko∏ach

Ponadto w profilu humanistycznym

1

2

J´zyk jako zjawisko semiotyczne

• j´zyk—mowa—pismo

• znak j´zykowy

• podstawowe funkcje znaku j´zykowego

komunikowanie, ekspresja, impresja

• j´zykowy obraz Êwiata

• kompetencja j´zykowa i komunikacyjna

• model komunikacji j´zykowej

• funkcje znaku: poznawcza, poetycka, metaj´zykowa

Budowa j´zyka

• brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi

• sposoby poszerzania leksyki (zapo˝yczenia,

neologizmy, zwiàzki frazeologiczne)

• budowa wypowiedzi (zdaƒ), sposoby opisu

• spójnoÊç tekstu

• prozodia

• polszczyzna a inne j´zyki

• przek∏ad z j´zyka na j´zyk

• leksykalna i fleksyjna ∏àczliwoÊç sk∏adniowa

Retoryka

• werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji,

perswazji

• Êrodki retoryczne

• etyka mówienia: stosownoÊç, skutecznoÊç,

uczciwoÊç, etykieta j´zykowa

• retoryka i erystyka jako sztuka

• retoryczna organizacja tekstu

• podstawowe chwyty erystyczne

Wypowiedê j´zykowa

• wartoÊciowanie wypowiedzi: poprawnoÊç

— niepoprawnoÊç, b∏àd j´zykowy,

prawdziwoÊç—fa∏szywoÊç, szczeroÊç—k∏amstwo,

wartoÊciowanie estetyczne

• podstawowe gatunki pisanej i mówionej odmiany

j´zyka (rozmowa, dyskusja, przemówienie)

• wypowiedê monologowa i dialogowa

• wypowiedê artystyczna, publicystyczna, potoczna

• intencje komunikacyjne (illokucja)

• performatywnoÊç wypowiedzi

• gatunki pisanej i mówionej odmiany j´zyka

(referat, esej, felieton, wywiad, kazanie)

• informacja, opinia, perswazja, manipulacja j´zykowa,

propaganda

J´zyk—dzieje—spo∏eczeƒstwo

• pochodzenie j´zyka polskiego

• spo∏eczne odmiany j´zyka: dialekt,

gwara, ˝argon, odmiany pokoleniowe

• podstawowe przejawy zmian w dziejach

polszczyzny

• kontakty mi´dzyj´zykowe, zapo˝yczenia

• spo∏eczeƒstwa jedno- i wieloj´zyczne

Style

• styl; style funkcjonalne

• stosownoÊç stylowa wypowiedzi

• j´zyki fachowe, terminologia specjalistyczna

• stylizacja j´zykowa

• rodzaje Êrodków stylistycznych (w ró˝nych

odmianach j´zyka)

• swoistoÊç wypowiedzi indywidualnej

(idiolekt)

Ogólne poj´cia kultury

• cywilizacja, natura, kultura, sztuka

• dzie∏o literackie i jego wyró˝niki

• spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio

telewizja)

• uczestnictwo w kulturze: twórcy i

odbiorcy

• kultura masowa i elitarna

• arcydzie∏o, kicz

• kulturowe konteksty literatury

• ró˝ne formy przekazu utworów literackich

drukowane, ustne, ikoniczne, akustyczne,

filmowe, audiowizualne

• obiegi kultury: kultura „niska” i kultura

„wysoka”

Poz. 458

2

Tradycje literackie

• staropolskie i oÊwieceniowe

• romantyczne i pozytywistyczne

• m∏odopolskie i awangardowe

• konteksty biblijne i antyczne

• kontynuacje i nawiàzania

• dziedzictwo a tradycja literacka

• awangarda a postmodernizm

• intertekstualnoÊç

Tematy, motywy, wàtki

• mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga,

w´drówka, pielgrzymka itp.

• motywy franciszkaƒskie w kulturze

• topos, np. ogrodu, raju, arkadii

• motyw artysty jako nauczyciela,

kap∏ana, wieszcza, m´drca, b∏azna itp.

Proces historyczno-literacki

• gatunki i rodzaje literackie

• konwencja literacka i typowe dla niej Êrodki

artystyczne

• konteksty utworu: historyczne i biograficzne

• pràd artystyczny

• epoka jako formacja kulturowa, nast´pstwo epok

• przemiany gatunku

• konwencjonalizm, epigonizm, oryginalnoÊç

• konteksty macierzyste utworu

WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

• prawda, dobro, pi´kno

• komizm, humor, ironia, tragizm, patos

• nauka, wiedza, wiara

• sacrum i profanum

• wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, tolerancja

• ojczyzna, ma∏a ojczyzna

• naród a spo∏eczeƒstwo

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia okreÊlone sà w punkcie TreÊci nauczania w cz´Êciach opisujàcych umiej´tnoÊci oraz wiadomoÊci.

Lektura

1. Literatura powszechna

Biblia (fragmenty); mitologia (wybór); Homer —

Iliada lub Odyseja (fragmenty); Sofokles — Antygona; Pieʃ o Rolandzie (fragmenty); Horacy —

wybór pieÊni; W. Szekspir — wybrany dramat; Molier — wybrana komedia; W. Goethe — Faust (fragmenty); wybrana europejska powieÊç XIX w.;

J. Conrad — wybrany utwór; F. Kafka — Proces;

M. Bu∏hakow — Mistrz i Ma∏gorzata; inna wybrana

powieÊç XX w.

2. Literatura polska

(konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje

i nawiàzania); Bogurodzica; J. Kochanowski — pieÊni i treny (wybór); poezja baroku (wybór); I. Krasicki — satyry (wybór), liryka (wybór); A. Mickiewicz — Pan Tadeusz, Dziady cz. III; inny dramat romantyczny (J. S∏owackiego, Z. Krasiƒskiego lub

C. K. Norwida); wybór poezji romantycznej (w tym

• etyka, estetyka

• kategorie estetyczne

• filozofia a religia; metafizyka, mistyka

• nurty filozoficzne zwiàzane z omawianà

tradycjà literackà

• wartoÊci uniwersalne

A. Mickiewicza, J. S∏owackiego, C. K. Norwida);

B. Prus — Lalka; E. Orzeszkowa — Nad Niemnem

(fragmenty); wybór nowel pozytywistycznych; wybór poezji m∏odopolskiej; S. Wyspiaƒski — Wesele;

W. Reymont — Ch∏opi (t. 1: Jesieƒ); S. ˚eromski

— Ludzie bezdomni, PrzedwioÊnie; W. Gombrowicz — Ferdydurke (fragmenty); inny wybrany

utwór prozy polskiej XX w. (np. M. Dàbrowskiej,

M. Kuncewiczowej, Z. Na∏kowskiej); T. Borowski

— wybrane opowiadania; G. Herling-Grudziƒski

— Inny Êwiat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym

B. LeÊmiana, L. Staffa, J. Tuwima, Cz. Mi∏osza,

K. K. Baczyƒskiego, T. Ró˝ewicza, Z. Herberta,

M. Bia∏oszewskiego, W. Szymborskiej); wybrany

dramat XX w. (S. I. Witkiewicza, S. Mro˝ka, T. Ró˝ewicza).

3. Wybrany utwór z literatury dokumentalnej (reporta˝, dziennik, pami´tnik).

4. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela.

5. Inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, reklamy, utwory muzyczne, obrazy, s∏uchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe).

Uwaga: w ka˝dej klasie obowiàzuje lektura w ca∏oÊci

pi´ciu wi´kszych utworów (z prozy lub dramatu).

SZKO¸A ZASADNICZA

Cele edukacyjne

1. Czynne uczestnictwo uczniów w kulturze poprzez

lektur´, odbiór tekstów kultury i starannà, czystà

mow´.

Poz. 458

c) wykorzystywanie wzrokowych i s∏uchowych

sygna∏ów pochodzàcych z otoczenia,

d) radzenie sobie z redundancjà i „szumem informacyjnym”,

4) czytanie

a) rozumienie cech gatunkowych tekstu,

2. Uzupe∏nianie braków w zakresie wiedzy i umiej´tnoÊci nabytych w poprzednich etapach edukacji,

tak aby uczeƒ móg∏ podjàç nauk´ w szkole dajàcej

mo˝liwoÊç uzyskania Êwiadectwa dojrza∏oÊci.

b) przewidywanie treÊci tekstu,

Zadania szko∏y

e) rozumienie zasad organizacji tekstu (porównanie, kontrast, analogia; porzàdek opisu,

opowiadania),

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozumienia oraz wyra˝ania

myÊli przez u˝ycie j´zyka i wykorzystywanie wiedzy

o nim; wyrównywanie poziomu umiej´tnoÊci wyniesionych z oÊmioletniej szko∏y podstawowej.

2. UÊwiadamianie etycznego wymiaru zachowaƒ j´zykowych.

3. Zapoznawanie z ró˝norodnymi tekstami kultury odpowiednimi do wieku, zainteresowaƒ, doÊwiadczeƒ i mo˝liwoÊci percepcyjnych uczniów, wzbogacajàcymi ich wiedz´ o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie

z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z dba∏oÊcià o zakorzenienie w tradycji.

4. Przygotowywanie do refleksyjnego uczestnictwa

w ró˝nych formach kultury masowej.

5. Wyzwalanie uczniowskich postaw twórczych i refleksji nad w∏asnymi dzia∏aniami.

c) rozumienie najwa˝niejszych myÊli,

d) wyszukiwanie w tekÊcie okreÊlonych informacji,

f) interpretacja tekstów o ró˝nej strukturze logicznej,

g) domyÊlanie si´ znaczenia niezrozumia∏ych

elementów tekstu,

5) odbiór tekstów kultury

a) analizowanie tekstów kultury, okreÊlanie funkcji i dostrze˝onych sk∏adników,

b) odkrywanie uniwersalnoÊci doÊwiadczeƒ,

przemyÊleƒ, uczuç, aspiracji, wartoÊci w literaturze z ró˝nych okresów i kultur,

c) odczytywanie znaków kultury i tradycji; rozumienie dos∏ownego, przenoÊnego i symbolicznego sensu tekstów kultury,

TreÊci nauczania

d) czytanie literatury w kontekÊcie codziennej

komunikacji, nieliterackich tekstów kultury

wysokiej i mass mediów,

1. Doskonalenie umiej´tnoÊci jak w szkole podstawowej, a szczególnie

e) dostrzeganie i komentowanie swoistoÊci poznanych tekstów kultury oraz okreÊlanie ich

funkcji; krytyczne ocenianie i wartoÊciowanie,

1) mówienie

a) poprawne: dykcja, akcentowanie, intonacja,

pauzowanie, tempo; uczestnictwo w rozmowie na tematy zwiàzane z ró˝nymi tekstami

kultury lub z ˝yciem,

b) przekazywanie zamierzonych treÊci, komunikowanie swoich intencji odpowiednio do sytuacji,

c) respektowanie wymogów: sprawnoÊci, stosownoÊci, skutecznoÊci wypowiedzi; etyki

i etykiety j´zykowej,

2) pisanie

a) dà˝enie do poprawnoÊci frazeologicznej, sk∏adniowej, stylistycznej, kompozycyjnej, ortograficznej, interpunkcyjnej,

b) tworzenie tekstów w ró˝nych formach (opis,

opowiadanie, rozprawka, streszczenie, sprawozdanie, notatka, instrukcja, list, telegram,

podanie, ˝yciorys) i o ró˝nych funkcjach (informacyjnej, wartoÊciujàcej, perswazyjnej),

3) s∏uchanie

6) samokszta∏cenie — wykorzystywanie ró˝nych

êróde∏ informacji, ich selekcja i krytyczna ocena.

2. WiadomoÊci (w funkcji wspierajàcej wypowiadanie

si´ i bez koniecznoÊci pos∏ugiwania si´ definicjami)

1) znajomoÊç poj´ç nadawca i odbiorca oraz rozró˝nianie intencji wypowiedzi (np. pytam, odpowiadam, informuj´, prosz´),

2) znajomoÊç w∏aÊciwoÊci opowiadania, opisu,

dialogu oraz prostych form u˝ytkowych,

3) rozró˝nianie wypowiedzeƒ oznajmujàcych, pytajàcych i rozkazujàcych, w tym zdaƒ i równowa˝ników zdaƒ,

4) dostrzeganie zwiàzków wyrazów w zdaniu,

w tym roli podmiotu i orzeczenia,

5) rozró˝nianie odmiennych i nieodmiennych cz´Êci mowy oraz podstawowych kategorii fleksyjnych,

6) analizowanie zwiàzków znaczeniowych mi´dzy

wyrazami,

7) obserwacja budowy s∏owotwórczej wyrazów,

a) przewidywanie celu i intencji wypowiedzi,

8) rozró˝nianie rodzajów g∏osek,

b) interpretowanie znaczeƒ wynikajàcych z intonacji, akcentu, tonu g∏osu itp.,

9) wyró˝nianie akcentu wyrazowego, rozpoznawanie intonacji,

10) dostrzeganie ró˝nic mi´dzy j´zykiem ogólnym

a j´zykiem literatury,

11) rozumienie poj´ç fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy,

narracja, przenoÊnia, rytm,

12) czynne pos∏ugiwanie si´ terminami: bohater,

wàtek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie,

wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym, zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, powieÊç, proza, poezja,

13) pos∏ugiwanie si´ terminami zwiàzanymi z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem,

teatrem, prasà (wyjaÊnianie poj´ç w razie potrzeby).

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia okreÊlone sà w punkcie TreÊci nauczania w cz´Êciach opisujàcych umiej´tnoÊci oraz wiadomoÊci.

Lektura

1. Utwory z klasyki europejskiej

Biblia (fragmenty); mitologia — wybór; W. Szekspir

— Romeo i Julia (fragmenty); K. Dickens — OpowieÊç wigilijna; A. de Saint-Exupéry — Nocny lot;

A. Czechow i G. de Maupassant — wybrane nowele.

2. Utwory z klasyki polskiej

J. Kochanowski — fraszki, pieÊni, treny (wybór);

I. Krasicki — bajki i satyry (wybór); A. Mickiewicz

— bajki i ballady (wybór), Zdania i uwagi (wybór),

Pan Tadeusz (fragmenty); A. Fredro — wybrana komedia; H. Sienkiewicz — Quo vadis albo inna powieÊç historyczna; B. Prus — Lalka (fragmenty),

wybrane nowele; S. ˚eromski wybrane nowele;

wybór liryki XIX wieku.

3. Utwory literatury wspó∏czesnej

wybór poezji XX wieku (w tym: L. Staffa, J. Tuwima, M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Cz. Mi∏osza,

K. K. Baczyƒskiego, T. Ró˝ewicza, Z. Herberta,

W. Szymborskiej); wybrany dramat wspó∏czesny

(np. J. Szaniawski — Most, S. Mro˝ek — Emigranci, Szcz´Êliwe wydarzenie); wybór wspó∏czesnej

prozy (np. opowiadania: J. Szaniawski — Profesor

Tutka, M. H∏asko — Pierwszy krok w chmurach,

S. Mro˝ek — Ma∏y przyjaciel, K. Filipowicz — Egzekucja w ZOO, P. Huelle — Przeprowadzka); G. Herling-Grudziƒski — Wie˝a; fragmenty powieÊci (np.

W. MyÊliwski — Kamieƒ na kamieniu, Widnokràg,

S. Chwin — Hanemann, O. Tokarczuk — Prawiek

i inne czasy, Podró˝ ludzi Ksi´gi); utwory o dorastaniu, w tym powieÊci dla m∏odzie˝y; wybór wspó∏czesnych reporta˝y (np.: H. Krall, R. KapuÊciƒskiego, M. Waƒkowicza); literatura dokumentu (przyk∏ady dziennika, pami´tnika, wspomnieƒ, listów literackich, w tym: M. Bia∏oszewskiego — Pami´tnik

z powstania warszawskiego, L. Tyrmanda — Dziennik 1954).

4. Teksty kultury wspó∏czesnej

filmowe adaptacje literackie (w zestawieniu z fragmentami lektury, np.: Kronika wypadków mi∏o-

Poz. 458

snych, Lawa, Lalka, Cudzoziemka, Ogniem i mieczem, Pan Tadeusz); filmy wybrane przez m∏odzie˝;

piosenki rockowe; reklamy; programy telewizyjne

(w tym aktualne seriale).

5. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe.

Uwaga: w ka˝dej klasie obowiàzuje lektura przynajmniej dwóch wi´kszych utworów w ca∏oÊci.

J¢ZYK OBCY

Cele edukacyjne

1. Osiàgni´cie poziomu opanowania j´zyka zapewniajàcego w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà we

wszystkich sytuacjach ˝ycia codziennego.

2. Lepsze poznanie kultury i spraw ˝ycia codziennego

kraju j´zyka nauczanego w celu interpretowania

opisanych wydarzeƒ kulturowych w porównaniu

z kulturà rodzimà.

3. Umiej´tnoÊç w∏aÊciwego nawiàzywania i podtrzymywania kontaktów z cudzoziemcami dzi´ki ÊwiadomoÊci istnienia ró˝nic kulturowych.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci

oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, mi´dzy

innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

2. Zapewnienie w miar´ mo˝liwoÊci dost´pu do stosowanych materia∏ów autentycznych.

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z j´zykiem obcym, mi´dzy innymi przez wymian´ ze

szko∏ami w innych krajach lub uczestnictwo w programach mi´dzynarodowych.

4. Stopniowe przygotowanie uczniów do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

5. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci stosowania j´zyka jako narz´dzia przy wykonywaniu zespo∏owych

projektów, zw∏aszcza interdyscyplinarnych.

6. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

7. Pog∏´bianie poczucia w∏asnej to˝samoÊci kulturowej u uczniów.

TreÊci nauczania

1. Dalsze rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu

i mówienia.

2. Dalsze rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania.

3. Poszerzenie repertuaru funkcji j´zykowych umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem obcym w sytuacjach ˝ycia codziennego.

4. Opanowanie bardziej rozwini´tych struktur gramatycznych stosowanych do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci.

5. Wzbogacenie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego, ze szczególnym uwzgl´dnieniem realiów kraju ojczystego oraz kraju/obszaru j´zyka

docelowego w oparciu o autentyczne materia∏y j´zykowe.

Poz. 458

4. SprawnoÊç pisania

1) formu∏owanie w miar´ zró˝nicowanej pod

wzgl´dem morfosyntaktycznym i leksykalnym

wypowiedzi pisemnej na temat ˝ycia codziennego lub prostych wydarzeƒ kulturowych,

6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyjnego, z ukierunkowaniem na styl ˝ycia i zachowania w kraju j´zyka docelowego.

2) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego komunikatu,

7. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu j´zyka.

4) sporzàdzenie prostej i spójnej notatki z czyjejÊ

wypowiedzi,

8. Korzystanie z technik kompensacyjnych.

5) prawid∏owe stosowanie zasad ortografii i podstaw interpunkcji.

9. Rozwój indywidualnych strategii uczenia si´.

3) napisanie krótkiego listu,

5. Inne umiej´tnoÊci

Osiàgni´cia

1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu

1) rozumienie ogólnego sensu oraz g∏ównych

punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych

u˝ytkowników j´zyka,

1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjonowanie informacji,

2) korzystanie ze s∏ownika jedno- i dwuj´zycznego

oraz innych êróde∏ informacji.

2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w ró˝nych warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu),

J¢ZYK ¸ACI¡SKI I KULTURA ANTYCZNA

3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierajàcej niezrozumia∏e elementy, których znaczenia uczeƒ

mo˝e domyÊliç si´ z kontekstu.

Nauka j´zyka ∏aciƒskiego i kultury antycznej jest

ÊciÊle powiàzana z wiedzà o kulturze greckiej, rzymskiej i chrzeÊcijaƒskiej, w której g∏´boko tkwià korzenie

kultury polskiej. Obcowanie z tymi treÊciami jest wi´c

istotnym elementem kszta∏towania ogólnej kultury

wspó∏czesnego Polaka i powinno mieç miejsce na

wszystkich szczeblach nauczania.

2. SprawnoÊç mówienia

1) formu∏owanie krótkich, p∏ynnych i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy z ˝ycia codziennego lub prostych wydarzeƒ kulturowych, z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci

i przysz∏oÊci,

2) wykorzystanie znajomoÊci fonetyki w stopniu

zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi dla

rodzimego u˝ytkownika j´zyka,

LICEUM OGÓLNOKSZTA¸CÑCE

Nauczanie przedmiotu „J´zyk ∏aciƒski i kultura antyczna” odbywa si´ w Êcis∏ej korelacji z innymi przedmiotami. Nale˝y traktowaç go jako przedmiot propedeutyczny i pomocniczy nie tylko dla przedmiotów humanistycznych, lecz tak˝e dla matematyczno-przyrodniczych i nauk spo∏ecznych.

3) inicjowanie, podtrzymywanie i koƒczenie rozmowy w zakresie tematyki ˝ycia codziennego,

Nauczanie przedmiotu mo˝e byç realizowane

w wymiarze podstawowym lub poszerzonym.

4) wyra˝anie w∏asnych opinii oraz relacjonowanie

wypowiedzi innych osób,

Cele edukacyjne

5) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy.

3. SprawnoÊç czytania

1) rozumienie d∏u˝szych i bardziej z∏o˝onych tekstów,

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

1. Poznanie kultury antycznej jako podstawy to˝samoÊci kulturowej wspó∏czesnej Europy.

2. Zapoznanie z podstawowymi zagadnieniami historii kultury staro˝ytnej Grecji i Rzymu i dostrze˝enie

zwiàzków tej kultury i j´zyka ∏aciƒskiego z kulturà

i j´zykami wspó∏czesnymi.

3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumia∏e,

3. Poznanie przekazanej przez staro˝ytnoÊç tradycji

˝ycia obywatelskiego, obowiàzków obywatela wobec paƒstwa i innych cz∏onków spo∏ecznoÊci.

4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego

tekstu przy pobie˝nym czytaniu,

4. Kszta∏towanie postaw patriotycznych i ÊwiadomoÊci

przynale˝enia do okreÊlonego kr´gu kulturowego.

5) wyszukiwanie ˝àdanej informacji lub szczegó∏u

z cz´Êciowo niezrozumianego tekstu,

5. U∏atwienie nauki pos∏ugiwania si´ poprawnà polszczyznà i zrozumienie wielu zjawisk j´zykowych

w niej zachodzàcych.

6) czytanie ze zrozumieniem prostych materia∏ów

autentycznych dla uzyskania informacji i zinterpretowania ró˝nic kulturowych.

6. U∏atwienie nauki j´zyków obcych i doskonalenie

ogólnej sprawnoÊci j´zykowej.

7. U∏atwienie rozumienia terminologii wspó∏czesnej

opartej na j´zykach obcych.

3. Mitologia: wybór mitów greckich, legendy zwiàzane z poczàtkami Rzymu, funkcja mitu w kulturze.

8. Rozwijanie wra˝liwoÊci j´zykowej i estetycznej.

4. Obrz´dy, Êwi´ta, uroczystoÊci w Grecji i w Rzymie,

rola igrzysk olimpijskich i widowisk teatralnych.

9. Doskonalenie umiej´tnoÊci jasnego i precyzyjnego

formu∏owania myÊli, kszta∏cenie samodzielnoÊci intelektualnej oraz porzàdkowanie pracy umys∏owej.

Zadania szko∏y

A. Wymiar podstawowy

1. Stworzenie warunków do rozpoznania przez

uczniów w kulturze antycznej podstawy to˝samoÊci kulturowej Europy.

2. Zapoznanie uczniów z podstawowymi zagadnieniami z historii i kultury staro˝ytnej Grecji i Rzymu oraz

u∏atwienie im zrozumienia zwiàzków tej kultury i j´zyka ∏aciƒskiego z kulturà i j´zykami wspó∏czesnymi.

3. Zapoznanie uczniów z j´zykiem ∏aciƒskim w takim

stopniu, aby mogli zrozumieç popularne zwroty,

sentencje, powiedzenia staro˝ytnych Rzymian

i wyra˝enia ∏aciƒskie z czasów poklasycznych funkcjonujàce w kulturze i j´zyku polskim.

4. U∏atwienie rozumienia terminologii wspó∏czesnej

opartej na j´zykach klasycznych.

5. Uczenie jasnego i precyzyjnego formu∏owania myÊli, doskonalenia form wypowiedzi.

6. U∏atwienie rozumienia aktualnych wydarzeƒ spo∏ecznych, politycznych, kulturalnych przy wykorzystywaniu wiedzy o Êwiecie staro˝ytnym.

7. Budzenie wra˝liwoÊci estetycznej i zach´canie do

twórczoÊci w∏asnej poprzez obcowanie z wielkimi

dzie∏ami sztuki i literatury.

B. Wymiar poszerzony

1. Umo˝liwienie uczniom g∏´bszego i bezpoÊredniego

kontaktu z kulturà Êródziemnomorskà przez opanowanie j´zyka ∏aciƒskiego w stopniu pozwalajàcym

na lektur´ tekstów oryginalnych.

2. Zapoznanie uczniów z próbkami tekstów reprezentatywnych dla literatury antycznej oraz istotnych

z punktu widzenia jej recepcji (gatunku, formy literackiej, treÊci, wàtków) w kulturze europejskiej.

5. Wybrane zagadnienia z literatury greckiej i rzymskiej.

6. Sztuka grecka i rzymska na wybranych przyk∏adach.

7. Wybrane zagadnienia z ˝ycia codziennego Greków

i Rzymian.

8. Podstawowe wiadomoÊci o dziejach j´zyków i pisma.

9. Nauczanie podstaw gramatyki ∏aciƒskiej w zakresie

umo˝liwiajàcym t∏umaczenie i analiz´ tekstów wybranych do zrealizowania zadaƒ okreÊlonych dla

wymiaru podstawowego.

10. Uwzgl´dnienie w nauczaniu zw∏aszcza tej cz´Êci

leksyki ∏aciƒskiej, której poznanie umo˝liwi zrozumienie etymologii wielu wyrazów u˝ywanych we

wspó∏czesnej polszczyênie i j´zykach nowo˝ytnych

oraz u∏atwi pos∏ugiwanie si´ nimi.

B. Wymiar poszerzony

1. Gramatyka, leksyka i frazeologia j´zyka ∏aciƒskiego

w zakresie umo˝liwiajàcym t∏umaczenie i analiz´

tekstów oryginalnych.

2. Wybrane fragmenty tekstów Cezara, Cycerona (list,

mowa, traktat), Horacego, Owidiusza, Wergiliusza,

autorów polsko-∏aciƒskich.

3. Literatura grecka i rzymska: cechy poezji i prozy ∏aciƒskiej, dramat antyczny, geneza wybranych gatunków literackich, wybrane zagadnienia filozoficzne.

4. Elementy wiedzy o staro˝ytnoÊci jako komentarz

i t∏o dla t∏umaczonych tekstów: chronologia, instytucje paƒstwowe i formy sprawowania rzàdów,

prawo i sàdownictwo, wojskowoÊç, centra i peryferie cywilizacji i kultury Êródziemnomorskiej.

5. ¸acina jako j´zyk literatury, Êrodek komunikacji j´zykowej, j´zyk sakralny, j´zyk tekstów naukowych.

6. Wp∏yw ∏aciny na struktur´ i zasoby leksykalne

wspó∏czesnych j´zyków europejskich.

7. Znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej.

3. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci analizy tekstu.

8. Osiàgni´cia staro˝ytnych w zakresie nauk matematyczno-przyrodniczych i technicznych.

4. Przygotowanie do interpretowania tekstów, formu∏owania i wyra˝ania sàdów.

Osiàgni´cia

5. Przedstawienie ∏aciny jako j´zyka wspólnego Europy póênego antyku, Êredniowiecza i renesansu.

A. Wymiar podstawowy

6. Rozbudzanie wra˝liwoÊci estetycznej i zach´canie

do twórczoÊci w∏asnej przez obcowanie z wielkimi

dzie∏ami sztuki i literatury.

TreÊci nauczania

A. Wymiar podstawowy

1. Chronologia staro˝ytnoÊci.

2. Elementy historii i geografii Êwiata antycznego.

1. Dostrzeganie zwiàzków mi´dzy kulturà Grecji i Rzymu a kulturà wspó∏czesnà.

2. Wykorzystywanie elementów wiedzy na temat kultury Êródziemnomorskiej w dalszych etapach edukacji, w ˝yciu spo∏ecznym i zawodowym.

3. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie informacji pozwalajàcych na odnajdywanie przyczyn

i êróde∏ zjawisk wspó∏czesnych w kulturze Êródziemnomorskiej.

4. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami dla zrozumienia oraz

interpretacji popularnych zwrotów, sentencji, poj´ç

i terminów pochodzàcych z j´zyków klasycznych.

2. Przyk∏ady liczb niewymiernych; przybli˝enia dziesi´tne liczb rzeczywistych.

B. Wymiar poszerzony

4. Pot´gowanie liczb rzeczywistych (pot´ga o wyk∏adniku ca∏kowitym, pot´ga o wyk∏adniku wymiernym).

1. Rozumienie i t∏umaczenie oryginalnych tekstów ∏aciƒskich.

2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie tekstów oryginalnych i w przek∏adach.

3. Operatywna znajomoÊç gramatyki ∏aciƒskiej.

4. Wykorzystywanie j´zyka ∏aciƒskiego do lepszego

zrozumienia zjawisk j´zykowych zachodzàcych

w polszczyênie i innych j´zykach nowo˝ytnych.

5. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami i podr´cznikami gramatyki w pracy nad przek∏adem i analizà tekstów

oryginalnych.

MATEMATYKA

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA

MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA

DOJRZA¸OÂCI

Cele edukacyjne

1. Zdobycie przez uczniów umiej´tnoÊci operowania

podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Dostrzeganie, formu∏owanie i rozwiàzywanie przez

uczniów prostych problemów teoretycznych.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania

i wnioskowania.

4. Przygotowanie uczniów do wykorzystania wiedzy

matematycznej przy rozwiàzywaniu problemów

z ró˝nych dziedzin.

3. Obliczenia procentowe.

5. Poj´cie funkcji.

6. Przyk∏ady wykresów funkcji liczbowych; przekszta∏canie wykresów.

7. Odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu.

8. Funkcja liniowa.

9. Funkcja kwadratowa.

10. Równania i nierównoÊci liniowe z jednà niewiadomà.

11. Równania i nierównoÊci liniowe z dwiema niewiadomymi; uk∏ady równaƒ liniowych i ich interpretacja geometryczna.

12. Równania i nierównoÊci kwadratowe z jednà niewiadomà i ich interpretacja geometryczna.

13. Przyk∏ady prostych równaƒ i nierównoÊci trzeciego

stopnia.

14. ProporcjonalnoÊç prosta i odwrotna; wykres proporcjonalnoÊci odwrotnej.

15. NierównoÊci typu 2/x < 3.

Ciàgi liczbowe

1. Przyk∏ady ciàgów liczbowych (w tym ciàgów rekurencyjnych).

2. W∏asnoÊci ciàgu.

3. Ciàg arytmetyczny i ciàg geometryczny; suma wyrazów ciàgu arytmetycznego, suma wyrazów ciàgu

geometrycznego.

Zadania szko∏y

4. Procent sk∏adany.

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci operowania przez

uczniów podstawowymi obiektami matematycznymi.

5. Szereg geometryczny.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu codziennym (obliczanie prawdopodobieƒstwa, odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

3. Przedstawianie zadaƒ stymulujàcych dostrzeganie,

formu∏owanie i rozwiàzywanie przez uczniów prostych problemów teoretycznych.

4. Rozwijanie umiej´tnoÊci precyzyjnego formu∏owania myÊli przez uczniów.

Elementy rachunku prawdopodobieƒstwa

1. Elementy kombinatoryki.

2. Prawdopodobieƒstwo i jego zwiàzek z cz´stoÊcià.

3. Przyk∏ady obliczania prawdopodobieƒstwa.

4. Przyk∏ady praktycznego zastosowania statystyki

(odczytywanie tabel, diagramów i wykresów,

przedstawianie danych empirycznych w postaci

diagramów i wykresów).

5. Kszta∏towanie wyobraêni geometrycznej uczniów.

Geometria

6. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania

i wnioskowania (definiowanie podstawowych obiektów matematycznych, klasyfikowanie tych obiektów,

podawanie przyk∏adów i kontrprzyk∏adów, przeprowadzanie prostych rozumowaƒ dedukcyjnych).

1. Usystematyzowanie wiadomoÊci o figurach p∏askich.

2. Kàty i wielokàty; okr´gi i ko∏a; obwody i pola wielokàtów i kó∏.

3. Odleg∏oÊç na p∏aszczyênie.

TreÊci nauczania

4. Przyk∏ady izometrii p∏aszczyzny (przesuni´cie, symetria osiowa, symetria Êrodkowa).

Liczby, równania i funkcje

5. Przystawanie figur.

1. Usystematyzowanie wiadomoÊci o liczbach wymiernych.

6. Wektory i ich zastosowania.

7. Twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie Talesa.

8. Jednok∏adnoÊç.

4. Odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu.

9. Podobieƒstwo figur.

5. Funkcja liniowa.

10. Konstrukcje geometryczne.

6. Równania i nierównoÊci liniowe z jednà niewiadomà.

11. Funkcje trygonometryczne; podstawowe to˝samoÊci trygonometryczne; najprostsze zastosowania

funkcji trygonometrycznych (twierdzenie sinusów,

twierdzenie cosinusów).

7. Równania i nierównoÊci liniowe z dwiema niewiadomymi; uk∏ady równaƒ liniowych.

12. Prostopad∏oÊç i równoleg∏oÊç w przestrzeni.

Elementy statystyki

13. Kàt nachylenia prostej do p∏aszczyzny.

Przyk∏ady praktycznego zastosowania statystyki

(odczytywanie tabel, diagramów i wykresów, przedstawianie danych empirycznych w postaci diagramów

i wykresów).

14. Kàt dwuÊcienny.

15. Usystematyzowanie wiadomoÊci o wieloÊcianach

i bry∏ach obrotowych.

8. ProporcjonalnoÊç prosta i odwrotna.

16. Przekroje p∏askie wieloÊcianów i bry∏ obrotowych.

Geometria

17. Pola powierzchni i obj´toÊci wieloÊcianów i bry∏ obrotowych.

1. Usystematyzowanie wiadomoÊci o figurach p∏askich.

Osiàgni´cia

1. Operowanie podstawowymi obiektami matematycznymi.

2. Przeprowadzanie prostych rozumowaƒ dedukcyjnych.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu codziennym (obliczanie prawdopodobieƒstwa, odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

4. Precyzyjne formu∏owanie myÊli.

2. Kàty i wielokàty; okr´gi i ko∏a; obwody i pola wielokàtów i kó∏.

3. Odleg∏oÊç na p∏aszczyênie.

4. Skala i plan.

5. Twierdzenie Pitagorasa.

6. Przyk∏ady izometrii p∏aszczyzny (przesuni´cie, symetria osiowa, symetria Êrodkowa).

7. Wektory i ich zastosowania.

8. Prostopad∏oÊç i równoleg∏oÊç w przestrzeni.

9. Kàt nachylenia prostej do p∏aszczyzny.

10. Kàt dwuÊcienny.

SZKO¸A ZASADNICZA

Cele edukacyjne

1. Zdobycie przez uczniów umiej´tnoÊci operowania

podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania

i wnioskowania.

Zadania szko∏y

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci operowania przez

uczniów podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu codziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

11. Usystematyzowanie wiadomoÊci o wieloÊcianach

i bry∏ach obrotowych.

12. Pola powierzchni i obj´toÊci wieloÊcianów i bry∏ obrotowych.

Osiàgni´cia

1. Operowanie podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Zdobycie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu codziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

3. Precyzyjne formu∏owanie myÊli.

HISTORIA

Celem nauczania historii w szkole jest

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci precyzyjnego formu∏owania myÊli przez uczniów.

1) zapoznanie uczniów z wiedzà historycznà u∏atwiajàcà

samoidentyfikacj´ kulturowà, narodowà i religijnà,

4. Kszta∏towanie wyobraêni geometrycznej uczniów.

2) rozwijanie postaw patriotycznych, poczucia przynale˝noÊci do spo∏ecznoÊci lokalnej i regionalnej,

grupy etnicznej, narodu, spo∏ecznoÊci europejskiej

i mi´dzynarodowej,

5. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania

i wnioskowania.

Liczby, równania i funkcje

3) przygotowanie do pos∏ugiwania si´ terminologià

i wiedzà historycznà w zakresie niezb´dnym do

uczestnictwa w ˝yciu publicznym,

1. Usystematyzowanie wiadomoÊci o liczbach wymiernych.

4) zapoznanie z zasadami wykorzystywania ró˝norodnych êróde∏ historycznych jako êród∏a informacji,

2. Obliczenia procentowe.

5) przygotowanie do dokonywania syntez na podstawie ró˝norodnych rodzajów informacji, rozwijania

TreÊci nauczania

3. Przyk∏ady funkcji liczbowych.

umiej´tnoÊci formu∏owania pytaƒ i problemów historycznych oraz poszukiwania ich rozwiàzaƒ, ich

wartoÊciowania i hierarchizacji,

6) wspieranie rozwoju intelektualnego uczniów i rozwijanie umiej´tnoÊci rozró˝nienia informacji od komentarza, analizy krytycznej, wypowiedzi w mowie

i piÊmie, samodzielnej pracy intelektualnej i samokszta∏cenia,

7) rozwijanie technik zbierania, interpretacji i przechowywania informacji,

8) racjonalne planowanie i wykonywanie pracy indywidualnej i grupowej.

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA

MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA

DOJRZA¸OÂCI

Poz. 458

1) czynniki i drogi post´pu w czasach najdawniejszych,

2) cywilizacje wschodnie,

3) Grecja i Rzym staro˝ytny — dorobek kultury i jego

trwa∏oÊç,

4) kr´gi cywilizacji Êredniowiecznej; uniwersalizm

chrzeÊcijaƒski,

5) Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach Êrednich,

6) odrodzenie w∏oskie i jego wp∏yw na Europ´,

7) wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Europy z odmiennymi kulturami i systemami wartoÊci,

8) chrzeÊcijaƒstwo w XVI i XVII wieku,

9) przewrót umys∏owy XVII wieku w Europie,

10) epoka oÊwiecenia i jej znaczenie w dziejach Êwiata

i Polski,

Cele edukacyjne

11) Polska na tle europejskim w XVI—XVIII wieku,

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci praktycznych umo˝liwiajàcych korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ wiedzy historycznej.

12) przemiany spo∏eczne, kulturowe i cywilizacyjne

XIX wieku w Europie i w Êwiecie,

2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji

wiedzy o przesz∏oÊci czerpanej z ró˝nych êróde∏ informacji.

3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych na forum publicznym, w ˝yciu prywatnym i zawodowym.

4. Zapoznanie uczniów z metodologià naukowego poznawania i opisywania przesz∏oÊci.

5. Rozwijanie umiej´tnoÊci samodzielnego poszerzania zakresu wiedzy historycznej w warunkach indywidualnej i zespo∏owej pracy uczniów.

13) spo∏eczeƒstwo polskie bez w∏asnego paƒstwa;

kszta∏towanie si´ narodu nowoczesnego,

14) I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie,

15) Êwiat mi´dzy wojnami — demokratyzacja i kultura

masowa; totalitaryzm,

16) Polacy w odrodzonym paƒstwie,

17) II wojna Êwiatowa — geneza; charakter wojny; Holocaust,

18) spo∏eczeƒstwo polskie w okresie wojny,

19) Êwiat po II wojnie Êwiatowej — kierunki ewolucji,

przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe,

20) Polska i Polacy w powojennym Êwiecie.

Zadania szko∏y

1. Tworzenie warunków do rozwoju umiej´tnoÊci samodzielnego poszerzania zakresu wiedzy historycznej w warunkach indywidualnej i zespo∏owej

pracy uczniów.

2. Doskonalenie sposobów samodzielnej interpretacji

i weryfikacji ró˝nych typów materia∏ów êród∏owych przez uczniów.

Osiàgni´cia

1. Rozumienie zmiennoÊci i rozwoju ró˝nych sfer ˝ycia cz∏owieka w przesz∏oÊci.

2. Umiej´tnoÊç scalania informacji pochodzàcych

z ró˝norodnych êróde∏ w jeden spójny obraz przesz∏oÊci (umiej´tnoÊç tworzenia syntezy).

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci zastosowania posiadanej

wiedzy do samodzielnego tworzenia obrazu przesz∏oÊci.

3. Umiej´tnoÊç wykorzystywania posiadanej wiedzy

i pos∏ugiwania si´ nabytymi umiej´tnoÊciami w ˝yciu spo∏ecznym i zawodowym.

4. Przygotowywanie do prezentacji rozwini´tych wypowiedzi ustnych i pisemnych spe∏niajàcych kryteria warsztatu naukowego historii.

4. Umiej´tnoÊç powiàzania wydarzeƒ, zjawisk i procesów o zasi´gu powszechnym z dziejami Polski.

TreÊci nauczania

W nauczaniu historii zak∏ada si´ wykorzystywanie

podstawowej wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych wyniesionych przez uczniów z poprzednich etapów kszta∏cenia. Celem nauczania jest poszerzanie zakresu wiedzy o poszczególnych epokach i mechanizmach procesu historycznego poprzez problemowe uj´cie najwa˝niejszych aspektów przesz∏oÊci. W nauczaniu uwzgl´dnia si´ nast´pujàce treÊci (bez koniecznoÊci wyczerpywania treÊci merytorycznych w ka˝dej z epok)

5. Umiej´tnoÊç usytuowania historii lokalnej i regionalnej na tle dziejów Polski.

6. Umiej´tnoÊç samodzielnego zbierania, interpretowania, przetwarzania i przechowywania ró˝nego

typu informacji przydatnych do rekonstrukcji, opisu i oceny przesz∏oÊci.

7. Umiej´tnoÊç przedstawienia wybranego problemu

historycznego, z uwzgl´dnieniem zasad naukowego badania przesz∏oÊci.

8. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy ró˝nych interpretacji historii.

SZKO¸A ZASADNICZA

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci praktycznych umo˝liwiajàcych korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ wiedzy historycznej.

Poz. 458

13) spo∏eczeƒstwo polskie bez w∏asnego paƒstwa;

kszta∏towanie si´ narodu nowoczesnego,

14) I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie,

15) Êwiat mi´dzy wojnami — demokratyzacja i kultura

masowa; totalitaryzm,

2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji

wiedzy o przesz∏oÊci czerpanej z ró˝nych êróde∏ informacji.

16) Polacy w odrodzonym paƒstwie,

3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych na forum publicznym, w ˝yciu prywatnym i zawodowym.

18) spo∏eczeƒstwo polskie w okresie wojny,

Zadania szko∏y

20) Polska i Polacy w powojennym Êwiecie.

1. Pog∏´bianie wiedzy o otaczajàcym Êwiecie, zachodzàcych w nim procesach i zjawiskach historycznych, w skali globalnej, narodowej, regionalnej

i lokalnej.

17) II wojna Êwiatowa — geneza; charakter wojny; Holocaust,

19) Êwiat po II wojnie Êwiatowej — kierunki ewolucji,

przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe,

Osiàgni´cia

1. Rozumienie zmiennoÊci i rozwoju ró˝nych sfer ˝ycia cz∏owieka w przesz∏oÊci.

2. Doskonalenie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie odnajdywania i analizowania zwiàzków przyczynowo-skutkowych. `

2. Umiej´tnoÊç scalania informacji pochodzàcych

z ró˝norodnych êróde∏ w jeden spójny obraz przesz∏oÊci (umiej´tnoÊç tworzenia syntezy).

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci tworzenia w∏asnych interpretacji przesz∏oÊci, ich prezentacji oraz obrony

w∏asnej opinii w ramach polemiki i dyskusji na forum publicznym.

3. Umiej´tnoÊç wykorzystywania posiadanej wiedzy

i pos∏ugiwania si´ nabytymi umiej´tnoÊciami w ˝yciu spo∏ecznym i zawodowym.

TreÊci nauczania

W nauczaniu historii zak∏ada si´ wykorzystywanie

podstawowej wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych wyniesionych przez uczniów z poprzednich etapów kszta∏cenia. Celem nauczania jest poszerzanie zakresu wiedzy o poszczególnych epokach i mechanizmach procesu historycznego poprzez problemowe uj´cie najwa˝niejszych aspektów przesz∏oÊci. W nauczaniu uwzgl´dnia si´ nast´pujàce treÊci (bez koniecznoÊci wyczerpywania treÊci merytorycznych w ka˝dej z epok)

1) czynniki i drogi post´pu w czasach najdawniejszych,

2) cywilizacje wschodnie,

3) Grecja i Rzym staro˝ytny — dorobek kultury i jego

trwa∏oÊç,

4. Umiej´tnoÊç powiàzania wydarzeƒ, zjawisk i procesów o zasi´gu powszechnym z dziejami Polski.

5. Umiej´tnoÊç usytuowania historii lokalnej i regionalnej na tle dziejów Polski.

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

Cele edukacyjne

1. Ukazanie uczniom wzorca paƒstwa prawnego, funkcjonujàcego na podstawie mechanizmów demokratycznych, odniesionego do dobra wspólnego.

2. UÊwiadomienie uczniom funkcji i znaczenia podatków w demokratycznym paƒstwie prawnym.

4) kr´gi cywilizacji Êredniowiecznej; uniwersalizm

chrzeÊcijaƒski,

3. Uzyskanie przez uczniów wiedzy o uprawnieniach

i obowiàzkach ludzi doros∏ych, które wynikajà z natury cz∏owieczeƒstwa oraz faktu bycia obywatelem

Rzeczypospolitej Polskiej.

5) Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach Êrednich,

4. Przybli˝enie zagadnieƒ zwiàzanych z rynkiem pracy.

6) odrodzenie w∏oskie i jego wp∏yw na Europ´,

Zadania szko∏y

7) wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Europy z odmiennymi kulturami i systemami wartoÊci,

1. Stawianie wymagaƒ w zakresie w∏aÊciwej postawy

uczniów wobec god∏a i hymnu paƒstwowego oraz

w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych.

8) chrzeÊcijaƒstwo w XVI i XVII wieku,

9) przewrót umys∏owy XVII wieku w Europie,

2. Pomoc w rozpoznaniu w∏asnych praw i obowiàzków w szkole.

10) epoka oÊwiecenia i jej znaczenie w dziejach Êwiata

i Polski,

3. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej.

11) Polska na tle europejskim w XVI-XVIII wieku,

12) przemiany spo∏eczne, kulturowe i cywilizacyjne

XIX wieku w Europie i w Êwiecie,

4. Umo˝liwienie uczniom dost´pu do podstawowych

aktów prawnych regulujàcych prawa i obowiàzki

obywateli.

5. Przygotowanie do wejÊcia na rynek pracy.

TreÊci nauczania

1. Obywatel a w∏adza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych; niezbywalny charakter praw cz∏owieka, ich katalog i systemy ochrony.

2. Funkcjonowanie demokracji w Rzeczypospolitej

Polskiej

1) konstytucyjne uprawnienia i obowiàzki obywatela,

2) konstytucyjne organy w∏adzy centralnej,

3) samorzàd terytorialny.

3. Kultura polityczna i formy ˝ycia publicznego

1) ÊwiadomoÊç narodowa — prawa mniejszoÊci

narodowych,

2) ÊwiadomoÊç obywatelska,

3) cnoty obywatelskie, m.in. zaanga˝owanie, poszanowanie innych, patriotyzm, odpowiedzialnoÊç,

4) stowarzyszenia, partie polityczne, zwiàzki zawodowe.

4. Bud˝et paƒstwa i podatki.

5. Praca oraz rynek pracy i jego mechanizmy.

Poz. 458

5. Odczuwanie potrzeby wspó∏pracy dotyczàcej zwalczania zagro˝eƒ Êrodowiska geograficznego oraz

zagro˝eƒ spo∏ecznych.

6. Przygotowanie si´ do roli odpowiedzialnych wspó∏gospodarzy regionu i Polski; gotowoÊç uczestniczenia w rozwiàzywaniu problemów swojej spo∏ecznoÊci.

Zadania szko∏y

Tworzenie uczniom sprzyjajàcych warunków do

1) kszta∏towania systemu wartoÊci odpowiadajàcego

naturze i godnoÊci ludzkiej,

2) korzystania z mo˝liwie ró˝norodnych êróde∏ wiedzy

geograficznej, w tym z w∏asnych obserwacji terenowych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem swojej

gminy (powiatu),

3) uczenia si´ czynnego, kszta∏tujàcego dociekliwoÊç,

refleksyjnoÊç, zdrowy krytycyzm, ch´ç dzia∏ania,

4) stosowania wiedzy geograficznej w ˝yciu.

TreÊci nauczania

1. Ziemia jako cz´Êç WszechÊwiata i jako system

otwarty.

2. Ziemia jako Êrodowisko ˝ycia, jej historia i obraz

wspó∏czesny.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç elementarnych zasad funkcjonowania

Rzeczypospolitej Polskiej.

2. ZnajomoÊç swoich podstawowych praw i obowiàzków obywatelskich.

3. Umiej´tnoÊç wype∏nienia deklaracji podatkowej

(PIT) dotyczàcej podatku od dochodów osobistych.

GEOGRAFIA

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA

MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA

DOJRZA¸OÂCI

KLASY I—III

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie w uczniach

1) ÊwiadomoÊci wartoÊci, jakà jest w∏asny region

i kraj oraz dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe,

2) poszanowania innych narodów, ich kultur, systemów wartoÊci i sposobów ˝ycia.

3. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi i ich

ochrona; energia i jej rola we wspó∏czesnej gospodarce.

4. Dysproporcje gospodarcze, spo∏eczne oraz zró˝nicowanie polityczne i kulturowe wspó∏czesnego

Êwiata, na przyk∏adach wybranych paƒstw i regionów.

5. Wspó∏czesne przemiany gospodarcze, spo∏eczne

i polityczne na kontynentach i w wybranych paƒstwach, ze szczególnym uwzgl´dnieniem Europy.

6. èród∏a, przebieg i próby rozwiàzywania konfliktów

politycznych i spo∏ecznych, na wybranych przyk∏adach.

7. Potencja∏ naturalny, ludnoÊciowy, gospodarczy

i kulturowy Polski.

8. Struktura wspó∏czesnej gospodarki narodowej Polski; tendencje rozwojowe; strategia ekorozwoju

Polski.

9. Przyk∏ady ochrony Êrodowiska w Polsce i na Êwiecie.

10. Polska na tle Europy i Êwiata.

2. Ca∏oÊciowe widzenie regionów i miejsc oraz problemów, z jakimi boryka si´ Êwiat.

11. Problemy integracyjne na Êwiecie, w Europie

i w Polsce.

3. Umiej´tnoÊç analizowania i interpretowania dzia∏alnoÊci gospodarczej, spo∏ecznej i politycznej

w kategoriach geograficznych.

Uwaga: na treÊci dotyczàce Polski nale˝y przeznaczyç nie

mniej ni˝ 1/3 czasu przewidzianego na zaj´cia geografii.

4. Przygotowanie do Êwiadomego podejmowania decyzji uwzgl´dniajàcych zarówno zachowanie ciàg∏oÊci funkcji przyrody i równowagi w Êrodowisku,

jak te˝ potrzeby cz∏owieka (zrównowa˝ony rozwój).

Osiàgni´cia

1. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi i orientowanie si´ w ich wzajemnym po∏o˝eniu za pomocà map.

2. Gromadzenie, wartoÊciowanie, porzàdkowanie, interpretowanie, analizowanie i prezentowanie wiedzy geograficznej pochodzàcej z ró˝nych êróde∏.

3) Polska — jej potencja∏ naturalny, gospodarczy, ludnoÊciowy i kulturowy, historia gospodarcza, problemy wspó∏czesne,

3. Wykorzystywanie wiedzy geograficznej w celu interpretowania i analizowania aktualnych zjawisk,

zdarzeƒ i procesów, zachodzàcych w przestrzeni

geograficznej.

4) Europa — jej potencja∏ naturalny, gospodarczy,

ludnoÊciowy i kulturowy, historia gospodarcza,

problemy wspó∏czesne,

5) problemy globalne Êwiata.

4. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w dzia∏aniach

ludzi na podstawie uzyskanych informacji.

Osiàgni´cia

5. Rozwiàzywanie zadaƒ o treÊci geograficznej i charakterze problemowym.

1. Pos∏ugiwanie si´ wiedzà geograficznà w ˝yciu codziennym w sytuacjach wykraczajàcych poza system uczenia si´ szkolnego.

ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE

KLASA IV (KLASY III i IV)

2. Umiej´tnoÊç oceniania swojej wiedzy geograficznej i umiej´tnoÊci z punktu widzenia w∏asnych celów ˝yciowych.

Cele edukacyjne

1. ÂwiadomoÊç

1) koniecznoÊci gospodarowania zgodnie z ideà

zrównowa˝onego rozwoju,

2) odpowiedzialnoÊci i gotowoÊci uczestniczenia

w rozwiàzywaniu problemów swojej spo∏ecznoÊci, Polski, Europy i Êwiata,

3) koniecznoÊci normowania stosunków mi´dzyludzkich w skali lokalnej, regionalnej i ponadregionalnej.

2. Zdobywanie umiej´tnoÊci samodzielnego uczenia

si´, istotnego zarówno z punktu widzenia samokszta∏cenia, jak i studiowania w szkole wy˝szej.

Zadania szko∏y

Tworzenie uczniom sprzyjajàcych warunków do

1) prowadzenia samodzielnych obserwacji i poszukiwaƒ poza terenem szko∏y w zakresie indywidualnie

formu∏owanych tematów geograficznych,

2) korzystania ze êróde∏ wiedzy geograficznej (w tym

z bibliotek pozaszkolnych i dokumentacji urz´dów

publicznych),

3) samodzielnego opracowywania wybranych tematów,

4) zapewnienia uczniom konsultacji z nauczycielami

innych przedmiotów, ze wzgl´du na silne zwiàzki

geografii z innymi naukami.

BIOLOGIA

Cele edukacyjne

Celem nauczania biologii jest osiàgni´cie przez

ucznia

1) rozumienia zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku

przyrodniczym,

2) ÊwiadomoÊci zmiennoÊci Êwiata o˝ywionego,

3) ÊwiadomoÊci znaczenia zachowania ró˝norodnoÊci

biologicznej oraz motywacji do przestrzegania zasad jej ochrony,

4) rozumienia jednoÊci podstawowych procesów ˝yciowych organizmów przy ich ró˝norodnoÊci,

5) rozumienia zale˝noÊci cz∏owieka od Êrodowiska

i wp∏ywu cz∏owieka na Êrodowisko,

6) ÊwiadomoÊci zagro˝eƒ cywilizacyjnych,

7) rozumienia podstaw dzia∏ania w∏asnego organizmu,

8) rozumienia podstawowych zasad dziedziczenia,

9) postawy odpowiedzialnoÊci za zdrowie swoje oraz

innych ludzi,

10) motywacji do przestrzegania ogólnych zasad higieny.

Zadania szko∏y

TreÊci nauczania

1. Umo˝liwienie uczniom projektowania i prowadzenia obserwacji i doÊwiadczeƒ biologicznych.

Wybór treÊci nauczania powinien byç zgodny z zainteresowaniami i potrzebami uczniów bioràcych

udzia∏ w zaj´ciach. Zaleca si´ uwzgl´dnienie tematów

z nast´pujàcych grup tematycznych

2. Umo˝liwienie uczniom poznania podstawowych

procesów ˝yciowych organizmów.

1) przyrodnicze Êrodowisko ˝ycia i dzia∏alnoÊci ludzi

na Ziemi,

2) region, w którym ˝yje uczeƒ,

3. Rozwijanie odpowiedzialnoÊci ucznia za dzia∏ania

podejmowane w najbli˝szym Êrodowisku.

4. Prowadzenie uczniów do zrozumienia podstaw

funkcjonowania w∏asnego organizmu.

TreÊci nauczania

4) choroby dziedziczne,

1. Struktura organizmu

5) zasady in˝ynierii genetycznej, zastosowania

biotechnologii.

1) komórki, ich budowa i pe∏nione funkcje,

2) komórki bakteryjne, znaczenie bakterii w przyrodzie i ˝yciu cz∏owieka, choroby bakteryjne,

3) wirusy bakterii roÊlin i zwierzàt, choroby wirusowe cz∏owieka,

4) tkanki i organy, ich budowa i pe∏nione funkcje

(na wybranych przyk∏adach).

2. Fizjologia organizmów roÊlinnych i zwierz´cych

1) od˝ywianie

a) potrzeby pokarmowe i sposoby od˝ywiania

si´ organizmów,

b) uk∏ad pokarmowy i przebieg procesów trawiennych u cz∏owieka,

c) zasady racjonalnego od˝ywiania,

2) oddychanie i wymiana gazowa

a) oddychanie tlenowe i beztlenowe,

b) wymiana gazowa u roÊlin i zwierzàt,

c) uk∏ad oddechowy cz∏owieka i jego schorzenia,

3) transport substancji i p∏yny ustrojowe

a) transport substancji u roÊlin, p∏yny ustrojowe

u zwierzàt,

4. Elementy ewolucjonizmu

1) poj´cie gatunku,

2) mutacje i ich konsekwencje, dobór naturalny,

3) zasady klasyfikacji naturalnej, drzewa filogenetyczne roÊlin i zwierzàt,

4) ewolucja naczelnych.

5. Ekologia i ochrona Êrodowiska przyrodniczego

1) populacja i parametry jà charakteryzujàce,

2) ekosystem, g∏ówne typy ekosystemów Ziemi,

struktura troficzna ekosystemu, przep∏yw energii i krà˝enie materii w ekosystemie, sukcesja

ekologiczna,

3) antropopresja, przyczyny i skutki zmniejszania

si´ ró˝norodnoÊci biologicznej,

4) chemiczne zanieczyszczenie powietrza, wody,

gleby, nadmierne odwadnianie i erozja gleb, eutrofizacja wód,

5) zasoby odnawialne i nieodnawialne, racjonalna

gospodarka zasobami,

6) zasada zrównowa˝onego rozwoju.

b) funkcje homeostatyczne i obronne u cz∏owieka pe∏nione przez krew,

Osiàgni´cia

c) choroby uk∏adu krà˝enia,

1. Formu∏owanie hipotez. Analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doÊwiadczeƒ, wraz

z ocenà ich wiarygodnoÊci.

4) wydalanie

a) zb´dne i szkodliwe produkty przemiany materii i sposoby ich usuwania przez roÊliny i zwierz´ta,

b) uk∏ad wydalniczy u cz∏owieka i jego schorzenia,

5) rozmna˝anie i rozwój organizmów

a) rozmna˝anie bezp∏ciowe i p∏ciowe,

b) wzrost i rozwój roÊlin i zwierzàt,

c) biologia rozmna˝ania si´ i rozwój cz∏owieka,

6) regulacja i koordynacja procesów ˝yciowych

a) regulacja hormonalna u roÊlin,

b) regulacja hormonalna u cz∏owieka i jej zaburzenia,

c) budowa, funkcje i higiena uk∏adu nerwowego

oraz wybranych narzàdów zmys∏ów cz∏owieka.

3. Elementy cytologii i genetyki

1) ultrastruktura komórki, organelle, b∏ony biologiczne, cytoszkielet,

2) budowa DNA, kod genetyczny, synteza bia∏ek,

3) mutacje, czynniki mutagenne,

2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z ró˝nych dziedzin niezb´dnej do wyjaÊnienia

procesów ˝yciowych.

3. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy budowà i funkcjà uk∏adów i narzàdów w organizmach; postrzeganie funkcjonowania organizmu jako integralnej ca∏oÊci.

4. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy Êrodowiskiem

˝ycia organizmu a jego budowà i funkcjonowaniem.

5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybranych ekosystemów.

6. Ocenianie zmian zachodzàcych w Êrodowisku przyrodniczym w wyniku oddzia∏ywania cz∏owieka i ich

wp∏ywu na jakoÊç ˝ycia oraz umiej´tnoÊç odnajdywania Êrodków zaradczych.

7. Analizowanie przyczyn zak∏óceƒ stanu zdrowia cz∏owieka, przewidywanie skutków w∏asnych decyzji

w tym zakresie; prowadzenie zdrowego trybu ˝ycia.

8. Formu∏owanie zasad zrównowa˝onego rozwoju

i analiza w∏asnych decyzji i zachowaƒ w tym zakresie.

FIZYKA Z ASTRONOMIÑ

Elementem wyró˝niajàcym fizyk´ od wielu innych

nauk jest decydujàca rola doÊwiadczenia jako êród∏a

inspiracji koncepcji teoretycznych i jednoczeÊnie kryterium ich weryfikacji. W zwiàzku z tym w podstawie programowej pomini´te zosta∏y w zasadzie te zagadnienia, o których w warunkach szkolnych mo˝na mówiç

tylko deklaratywnie, bez odwo∏ania si´ do doÊwiadczeƒ wykonywanych przez uczniów lub przynajmniej

pokazu. Atrakcyjne zagadnienia wspó∏czesnej fizyki czy

astrofizyki muszà byç z koniecznoÊci nauczane w szko∏ach w sposób popularnonaukowy i ich dobór pozostawia si´ autorom programów nauczania.

Poz. 458

8. Promieniowanie jàdrowe; budowa jàdra atomowego; bilans energii przy rozszczepieniu jàdra; energetyka jàdrowa.

9. Obwody pràdu sta∏ego; prawa Ohma i Kirchhoffa.

10. Indukcja magnetyczna; pole magnetyczne pràdu

elektrycznego; si∏a Lorentza i si∏a elektrodynamiczna; ruch czàstki na∏adowanej w jednorodnym polu

magnetycznym.

11. Indukcja elektromagnetyczna; si∏a elektromotoryczna indukcji, pràdnica; pràd przemienny; transformator.

Cele edukacyjne

12. CiÊnienie hydrostatyczne i atmosferyczne; prawa

gazów doskona∏ych; mikroskopowy model gazu;

temperatura bezwzgl´dna.

Za najwa˝niejszy cel nauczania fizyki w ramach

kszta∏cenia ogólnego uznano wyrobienie u uczniów

przekonania o istnieniu praw rzàdzàcych przebiegiem

zjawisk w przyrodzie, w ˝yciu codziennym i technice.

13. Zmiany energii i praca w przemianach gazowych;

zasada dzia∏ania silników cieplnych.

Zadania szko∏y

1. Wyrobienie u uczniów przekonania o istnieniu praw

rzàdzàcych przebiegiem zjawisk w przyrodzie, ˝yciu codziennym i technice.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci obserwacji zjawisk fizycznych i ich opisu.

3. Kszta∏cenie u uczniów postawy aktywnego wspó∏twórcy informacji w oparciu o w∏asne obserwacje,

eksperymenty i przemyÊlenia.

4. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania

ze êróde∏ gotowych informacji.

5. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci iloÊciowego opisu zjawisk fizycznych.

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA

MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA

DOJRZA¸OÂCI

14. Ruch drgajàcy, przemiany energii; amplituda,

okres, cz´stotliwoÊç; t∏umienie drgaƒ; rezonans.

15. Fale mechaniczne; dêwi´k; fale periodyczne, d∏ugoÊç fali; pr´dkoÊç fali; interferencja i dyfrakcja fal.

16. Âwiat∏o jako fala; przeglàd widma fal elektromagnetycznych.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç wyodr´bniania, obserwacji, opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ ze zrozumieniem

wybranymi poj´ciami fizycznymi.

3. Umiej´tnoÊç wykorzystania modeli do wyjaÊniania

zjawisk i procesów fizycznych.

4. Umiej´tnoÊç planowania i wykonywania doÊwiadczeƒ fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, zapisywania i analizowania ich wyników.

5. Umiej´tnoÊç sporzàdzania i interpretacji wykresów.

1. Wzgl´dnoÊç ruchu; sk∏adanie i rozk∏adanie ruchów.

6. Umiej´tnoÊç korzystania z praw i zasad fizyki do

wyjaÊniania wybranych zjawisk zachodzàcych

w przyrodzie.

2. Przyspieszenie w ruchu prostoliniowym; ruch prostoliniowy jednostajnie zmienny; wykresy pr´dkoÊci i po∏o˝enia jako funkcji czasu.

7. Umiej´tnoÊç wykorzystania wiedzy fizycznej do wyjaÊniania zasad dzia∏ania i bezpiecznego u˝ytkowania wybranych urzàdzeƒ technicznych.

3. Zasady dynamiki; zasada zachowania p´du.

8. Umiej´tnoÊç wskazania przyk∏adów degradacji Êrodowiska wynikajàcej z technicznej dzia∏alnoÊci

cz∏owieka oraz mo˝liwych sposobów zapobiegania

tej degradacji.

TreÊci nauczania

4. Ruch jednostajny po okr´gu; przyspieszenie doÊrodkowe i si∏a doÊrodkowa.

5. Prawo cià˝enia Newtona; pole grawitacyjne, przyspieszenie ziemskie; energia potencjalna; spadek

swobodny.

6. Ruch w centralnym polu grawitacyjnym po orbitach ko∏owych; struktura WszechÊwiata.

7. Prawo Coulomba; pole elektrostatyczne; energia

potencjalna; jàdrowy model atomu.

SZKO¸A ZASADNICZA

Utrwalanie i pog∏´bianie niektórych zagadnieƒ z zakresu oÊmioletniej szko∏y podstawowej, wybranych

w zale˝noÊci od potrzeb kierunku kszta∏cenia zawodowego.

CHEMIA

W nauczaniu chemii nale˝y zwracaç uwag´ na bogactwo zwiàzków i przemian chemicznych w otoczeniu

cz∏owieka oraz zwiàzane z tym szanse i zagro˝enia.

Szczególnie nale˝y zwracaç uwag´ na znaczenie i zagro˝enie pierwiastkami promieniotwórczymi oraz ich

zwiàzkami, a tak˝e na trujàce substancje chemiczne

w najbli˝szym otoczeniu cz∏owieka.

Cele edukacyjne

Poz. 458

i ich pochodne — nazewnictwo, otrzymywanie,

w∏aÊciwoÊci, zastosowanie.

10. Najwa˝niejsze dwufunkcyjne pochodne w´glowodorów — wyst´powanie, w∏aÊciwoÊci i zastosowanie; glicyna jako przedstawiciel aminokwasów;

peptydy i bia∏ka; glukoza jako przyk∏ad cukrów prostych; sacharoza i skrobia jako przyk∏ady cukrów

z∏o˝onych.

Osiàgni´cia

1. Pog∏´bienie wiedzy o procesach chemicznych zachodzàcych w otaczajàcym Êwiecie.

2. Zrozumienie znaczenia chemii w rozwoju cywilizacji.

3. Rozbudzenie zainteresowania naukami chemicznymi poprzez ukazanie ich osiàgni´ç i problemów.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie myÊlenia prowadzàcego do umiej´tnego pos∏ugiwania si´ zdobytà wiedzà chemicznà.

2. Zapoznanie uczniów z praktykà laboratoryjnà poprzez prowadzenie pokazów i wykonywanie doÊwiadczeƒ.

3. Przygotowanie uczniów do prawid∏owego korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji.

1. OkreÊlanie budowy atomu na podstawie po∏o˝enia

pierwiastków w uk∏adzie okresowym.

2. ZnajomoÊç w∏aÊciwoÊci najwa˝niejszych pierwiastków i zwiàzków chemicznych.

3. Umiej´tnoÊç zapisywania prostych reakcji chemicznych oraz opisywania efektów im towarzyszàcych.

4. Pos∏ugiwanie si´ podstawowym nazewnictwem

zwiàzków chemicznych.

5. Wykonywanie prostych obliczeƒ stechiometrycznych z zastosowaniem poj´cia mola.

6. ZnajomoÊç podstawowych zwiàzków organicznych, ich zastosowania oraz biologicznego znaczenia.

TreÊci nauczania

1. Wspó∏czesny, uproszczony model budowy atomu;

izotopy.

2. Wspó∏czesny uk∏ad okresowy pierwiastków; zale˝noÊç pomi´dzy budowà atomów a w∏aÊciwoÊciami

pierwiastków i ich po∏o˝eniem w uk∏adzie okresowym.

3. Wiàzania chemiczne: atomowe i jonowe.

4. Reakcje chemiczne — ich opis i zapis; typy reakcji

chemicznych (synteza, analiza, wymiana); mol; iloÊciowa interpretacja przemiany chemicznej; szybkoÊç przemiany chemicznej; reakcje endo- i egzoenergetyczne; stopieƒ utlenienia, najprostsze reakcje utleniania i redukcji.

5. Roztwory, rozpuszczalnoÊç, st´˝enie roztworu.

6. Tlenki, zasady, kwasy, sole — nazewnictwo, w∏aÊciwoÊci i zastosowanie.

7. Dysocjacja elektrolityczna; wskaêniki kwasowo-zasadowe, skala pH; reakcje w roztworach wodnych

— reakcje zoboj´tniania i reakcje stràceniowe; odczyn wodnych roztworów soli.

8. W´glowodory nasycone i nienasycone — nazewnictwo, izomeria, w∏aÊciwoÊci, reakcje charakterystyczne, zastosowania; benzen jako przedstawiciel

w´glowodorów aromatycznych.

9. Proste jednofunkcyjne pochodne w´glowodorów

alkohole, aldehydy i ketony, kwasy karboksylowe

TECHNIKA

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci zaplanowania i zrealizowania dzia∏aƒ poprzez wykonywanie ró˝nych prac

technicznych.

2. Osiàgni´cie przez uczniów podstawowego poziomu kultury technicznej dajàcej ogólne przygotowanie do korzystania ze wspó∏czesnych urzàdzeƒ powszechnego u˝ytku.

Zadania szko∏y

1. Organizowanie ró˝norodnej dzia∏alnoÊci technicznej uczniów.

2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu w∏asnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ w celu Êwiadomego wyboru

kierunku dalszego kszta∏cenia.

3. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia zwiàzane

z niew∏aÊciwym korzystaniem z urzàdzeƒ technicznych.

4. Stworzenie warunków do samodzielnej dzia∏alnoÊci technicznej uczniów.

TreÊci nauczania

1. Budowa i zasada dzia∏ania prostych urzàdzeƒ technicznych powszechnego u˝ytku (w zakresie odpowiadajàcym programom nauczania fizyki i innych

przedmiotów).

2. Narz´dzia i urzàdzenia techniczne w domu i pracowni szkolnej; zasady obs∏ugi, regulacji i konserwacji.

3. Zasady bezpiecznego korzystania z energii elektrycznej; instalacje domowe; zabezpieczenia; typowe usterki; zagro˝enia.

4. Popularne techniczne Êrodki ∏àcznoÊci; sposób u˝ywania.

5. Informacja techniczna; normy (przyk∏ady); symbole

stosowane na schematach, w rysunkach poglàdowych i w dokumentacji technicznej; czytanie danych technicznych i rysunku technicznego; symbole i informacje umieszczane na urzàdzeniach powszechnego u˝ytku (oznaczenia, tabliczki znamionowe, metki); oznaczenia ostrzegawcze: przeciwpo˝arowe, bezpieczeƒstwa.

6. Planowanie pracy indywidualnej i zespo∏owej, podzia∏ pracy, koordynacja dzia∏aƒ, proste kalkulacje

ekonomiczne.

7. Ochrona Êrodowiska naturalnego przed szkodliwymi skutkami dzia∏alnoÊci technicznej — przyk∏ady

problemów i dzia∏aƒ dotyczàcych Êrodowiska lokalnego.

Osiàgni´cia

1. Bezpieczne dla ucznia i prawid∏owe pod wzgl´dem

technicznym pos∏ugiwanie si´ urzàdzeniami powszechnego u˝ytku. W∏aÊciwe stosowanie wymiennych elementów znormalizowanych (np. bezpieczników elektrycznych).

2. Wykonywanie prostych prac wytwórczych i us∏ugowych; bezpieczne i sprawne pos∏ugiwanie si´ narz´dziami, przyrzàdami i urzàdzeniami; dobieranie

ich do zadaƒ; utrzymywanie w stanie sprawnoÊci.

3. Umiej´tnoÊç oceny stanu technicznego niektórych

urzàdzeƒ powszechnego u˝ytku i instalacji domowych. Przeprowadzanie elementarnych regulacji,

konserwacji i napraw dozwolonych dla u˝ytkownika.

4. Pos∏ugiwanie si´ informacjami zawartymi w rysunkach technicznych, na schematach elektrycznych

oraz w instrukcjach obs∏ugi i eksploatacji.

5. Sporzàdzanie opisów w∏asnych prac technicznych

z u˝yciem schematów i rysunków poglàdowych.

ELEMENTY INFORMATYKI

Cele edukacyjne

Przygotowanie do korzystania w ˝yciu osobistym

i zawodowym z powszechnie stosowanych urzàdzeƒ

informatycznych.

Zadania szko∏y

1. Przygotowanie uczniów do pos∏ugiwania si´ technikà komputerowà w prostych zastosowaniach

praktycznych.

Poz. 458

2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu w∏asnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ w celu Êwiadomego wyboru

kierunku dalszego kszta∏cenia.

3. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia dla ich zdrowia i rozwoju zwiàzane z niew∏aÊciwym korzystaniem z urzàdzeƒ i programów komputerowych.

4. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci analizowania zadaƒ

szkolnych i prostych problemów praktycznych oraz

tworzenia algorytmów ich rozwiàzywania.

TreÊci nauczania

1. Pos∏ugiwanie si´ sprz´tem komputerowym i korzystanie z us∏ug systemu operacyjnego

1) podstawowe elementy komputera i ich funkcje,

2) zasady bezpiecznej pracy z komputerem,

3) informacja w komputerze: programy i dane; noÊniki informacji,

4) komunikacja u˝ytkownika z komputerem,

5) podstawowe us∏ugi systemu operacyjnego,

6) ogólne wiadomoÊci o sieciach komputerowych,

7) formy reprezentowania i przetwarzania informacji przez cz∏owieka i komputer,

8) multimedialne êród∏a informacji,

9) podstawowe zasady pracy w sieciach komputerowych; typowe us∏ugi z zakresu komunikacji

mi´dzy u˝ytkownikami oraz dost´pu do informacji i jej przesy∏ania,

10) zabezpieczanie informacji (kopie bezpieczeƒstwa, ochrona antywirusowa).

2. Stosowanie programów u˝ytkowych do wykonywania zadaƒ szkolnych

1) kszta∏towanie uk∏adu dokumentu tekstowego

z u˝yciem podstawowych form redakcyjnych;

w∏àczanie tabel i grafiki; przyk∏ady stosowania

zaawansowanych narz´dzi, w tym korekcji pisowni, dzielenia wyrazów i korespondencji seryjnej,

2) wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego do rozwiàzywania zadaƒ z zakresu nauczania realizowanego w szkole i z ˝ycia codziennego,

3) bazy danych: przyk∏ady wyszukiwania informacji z u˝yciem operatorów logicznych; przyk∏ady

ró˝nych form organizacji danych; zastosowania

baz danych.

3. Algorytmy rozwiàzywania zadaƒ

1) przyk∏ady Êcis∏ego formu∏owania zadaƒ (zakres

wartoÊci danych, forma wyników),

2) rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych zadaƒ

szkolnych.

4. Symulacja procesów — przyk∏ady odwzorowywania w komputerze przebiegów poznanych proce-

sów fizycznych, m.in. ruchu cia∏; eksperymentowanie z doborem parametrów.

4. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla

danego regionu.

5. Spo∏eczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju

informatyki

5. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki, galerie, muzea.

1) po˝ytki i konsekwencje wynikajàce dla osób

i spo∏eczeƒstw z zastosowaƒ informatyki,

2) zagro˝enia wychowawcze: szkodliwe gry, deprawujàce treÊci, uzale˝nienie; zagadnienia etyczne

i prawne zwiàzane z ochronà w∏asnoÊci intelektualnej i ochronà danych.

Osiàgni´cia

1. Przygotowanie umiarkowanie z∏o˝onego dokumentu tekstowego.

2. Rozwiàzywanie typowych zadaƒ szkolnych; dobór

programów komputerowych do zadaƒ.

3. Korzystanie z ró˝nych, tak˝e multimedialnych, êróde∏ informacji dost´pnych za pomocà komputera.

PLASTYKA

6. Krajobraz kulturowy.

7. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka).

Osiàgni´cia

1. Pos∏ugiwanie si´ prostymi technikami plastycznymi.

2. Dbanie o estetyk´ w∏asnego wyglàdu oraz najbli˝szego otoczenia.

MUZYKA

Cele edukacyjne

1. Pobudzanie ca∏oÊciowo poj´tego rozwoju uczniów,

a w szczególnoÊci

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie

i Êwiata,

Cele edukacyjne

2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci,

1. Pobudzanie ca∏oÊciowo poj´tego rozwoju uczniów,

a w szczególnoÊci

3) rozwijanie muzykalnoÊci i wra˝liwoÊci muzycznej,

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie

i Êwiata,

4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego s∏uchania

muzyki.

2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci,

3) rozwijanie wra˝liwoÊci plastycznej,

4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego patrzenia,

5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ plastycznych.

2. Kszta∏towanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych.

3. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci

muzyczne i elementarne wiadomoÊci o muzyce.

4. Umo˝liwienie uczniom aktywnego uczestnictwa

w kulturze muzycznej.

2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci

plastyczne.

5. Rozbudzanie intelektualnej postawy wobec muzyki.

3. Umo˝liwienie uczniom autoekspresji oraz rozumienia i akceptacji dla innych wypowiedzi twórczych.

6. Rozszerzenie wiadomoÊci o muzyce i rozwijanie

umiej´tnoÊci muzycznych.

Zadania szko∏y

Zadania szko∏y

1. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç

wewn´trznych, doÊwiadczenia tajemnicy, bezinteresownego dzia∏ania, procesu twórczego —

wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych twórczej aktywnoÊci.

1. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç

2. Umo˝liwienie uczniom kontaktu z dzie∏ami sztuki.

TreÊci nauczania

1. Ârodki wyrazu plastycznego.

2. Dzia∏ania plastyczne w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach.

3. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a

itd.).

1) prze˝ycia radoÊci z wykonywania i poznawania

muzyki,

2) doÊwiadczenia radoÊci i wysi∏ku towarzyszàcych

twórczej aktywnoÊci,

3) wspó∏dzia∏ania w grupie,

4) sprzeciwu wobec zastanych schematów,

5) prze˝ycia ró˝norodnych doÊwiadczeƒ muzycznych,

6) prezentacji umiej´tnoÊci i osiàgni´ç.

2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami muzycznymi.

3. Ukazanie ró˝norodnoÊci i bogactwa muzyki minionych epok i muzyki wspó∏czesnej.

4. Ukazanie ró˝nych funkcji muzyki.

5. Uczenie wartoÊciowania muzyki.

6. Uwzgl´dnianie indywidualnych mo˝liwoÊci uczniów.

7. Otwarcie na muzyczne zainteresowania uczniów.

8. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç

1) prze˝ycia radoÊci z rozumienia muzyki,

2) samodzielnego zdobywania wiedzy o muzyce

i poznawania literatury muzycznej.

Poz. 458

i wypadkach, samopomocy, udzielania poszkodowanym niezb´dnej i mo˝liwej w danych warunkach pomocy, ukszta∏towaniu postaw ochrony ˝ycia i zdrowia

w∏asnego oraz innych osób, gotowoÊci udzielania pomocy wspó∏obywatelom.

Zadania szko∏y

1. Przygotowanie m∏odzie˝y do racjonalnych zachowaƒ w obliczu zagro˝eƒ cywilizacyjnych i militarnych, uczestniczenia w przedsi´wzi´ciach o charakterze obronnym realizowanych przez organy

administracji rzàdowej i samorzàdowej oraz organizacje spo∏eczne.

9. Umo˝liwienie kontaktu z aktualnymi wydarzeniami

muzycznymi.

2. Prowadzenie zaj´ç w ma∏ych grupach umo˝liwiajàcych praktyczne çwiczenie po˝àdanych umiej´tnoÊci. W nauczaniu przedmiotu nale˝y uwzgl´dniç

specyfik´ miejsca, rejonu zamieszkania.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania

1. S∏uchanie muzyki.

1. Zagro˝enia ludnoÊci czasu pokoju i czasu wojny

2. èród∏a wiedzy i informacji o muzyce.

3. Wiedza niezb´dna do rozumienia muzyki.

4. Historyczny rozwój muzyki europejskiej.

5. Muzyka ludowa, muzyka artystyczna i muzyka popularna.

6. Muzyka w obrz´dach, magii, religii.

7. Muzyka w filmie, w teatrze, w mediach.

8. Komunikacja pozawerbalna — muzyka jako j´zyk.

1) zagro˝enia czasu pokoju i zasady post´powania

w przypadku ich wystàpienia,

2) zagro˝enia czasu wojny i zasady post´powania

w przypadku ich wystàpienia,

3) regionalne zagro˝enia ekologiczne.

2. Podstawowe zadania obrony cywilnej w systemie

obronnym Rzeczypospolitej Polskiej

1) obowiàzki obywateli w zakresie obronnoÊci kraju,

2) ogólne wiadomoÊci o ochronie ludnoÊci,

3) cel, zadania i organizacja obrony cywilnej.

9. Âpiew, muzykowanie na instrumentach, dzia∏ania

muzyczno-ruchowe, tworzenie struktur dêwi´kowych.1

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie muzyki i rozpoznawanie wybranych

utworów.

2. Formu∏owanie w∏asnych sàdów i prowadzenie rozmów o muzyce.

3. Podstawowe wiadomoÊci z zakresu historii muzyki.

4. AktywnoÊç muzyczna indywidualna lub w grupie

— Êpiew, ruch przy muzyce, gra na instrumentach,

tworzenie struktur dêwi´kowych.

3. Wybrane zagadnienia mi´dzynarodowego prawa

humanitarnego

1) ochrona rannych i chorych,

2) ochrona ludnoÊci cywilnej podczas wojny,

3) ochrona ofiar konfliktów zbrojnych niemajàcych

charakteru mi´dzynarodowego,

4) ochrona dóbr kultury,

5) mi´dzynarodowa pomoc humanitarna.

4. Ochrona ludnoÊci w ramach powszechnej samoobrony

1) indywidualne i zbiorowe Êrodki ochrony przed

ska˝eniami,

PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE

Cele edukacyjne

2) przeznaczenie oraz wykorzystanie przyrzàdów

rozpoznania ska˝eƒ promieniotwórczych i chemicznych,

Nauczanie przysposobienia obronnego s∏u˝y przygotowaniu uczniów do indywidualnego ratownictwa

przedmedycznego w nag∏ych stanach zagro˝enia ˝ycia

3) ochrona ˝ywnoÊci, wody, pasz i zwierzàt gospodarskich przed ska˝eniami i zaka˝eniami,

———————

1 Nieobowiàzkowo przy jednej godzinie lekcyjnej w tygodniu.

5) udzielanie pomocy poszkodowanym,

4) prowadzenie zabiegów sanitarnych i specjalnych,

6) sposoby alarmowania ludnoÊci,

7) zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu

si´ po˝arów,

8) pos∏ugiwanie si´ Êrodkami do zwalczania po˝arów,

9) ratowanie ludzi i dóbr z rejonu po˝aru,

10) ochrona ludnoÊci przed katastrofalnymi zatopieniami i powodziami.

5. Ratownictwo i pomoc medyczna

1) rozpoznanie stanów zagro˝enia ˝ycia i zdrowia,

2) post´powanie w stanach zagro˝enia ˝ycia i zdrowia,

Poz. 458

oraz umiej´tnoÊci

1) rozpoznawania bezpoÊredniego zagro˝enia zdrowia i ˝ycia ludzkiego,

2) ratownictwa w nag∏ych stanach zagro˝enia ˝ycia

i wypadkach,

3) samopomocy i udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej poszkodowanym,

4) pos∏ugiwania si´ improwizowanymi i etatowymi

Êrodkami, sprz´tem ratowniczym oraz Êrodkami

zast´pczymi,

3) resuscytacja krà˝eniowo-oddechowa,

5) pos∏ugiwania si´ podr´cznymi Êrodkami przeciwpo˝arowymi,

4) udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym,

6) organizowania pomocy,

5) pos∏ugiwanie si´ apteczkà pierwszej pomocy

i Êrodkami podr´cznymi,

6) sposoby ewakuacji poszkodowanych,

7) ratownictwo w wypadkach komunikacyjnych

bezpieczeƒstwo ofiar i udzielajàcych pomocy,

organizowanie pomocy, doraêne zabezpieczenie

pojazdów przed zapaleniem, ewakuowanie ofiar

wypadków z pojazdów,

8) alarmowanie o zagro˝eniu i wzywanie pomocy

zawodowej,

9) opieka nad poszkodowanymi.

6. Terenoznawstwo

7) alarmowania o zagro˝eniu i wzywania pomocy zawodowej,

8) zachowania si´ podczas ewakuacji z terenu zagro˝onego,

9) pos∏ugiwania si´ wybranymi przyrzàdami rozpoznania ska˝eƒ,

10) pos∏ugiwania si´ Êrodkami ochrony przed ska˝eniami.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1) orientacja w terenie,

2) czytanie map i planów,

3) okreÊlanie miejsca zdarzenia.

Osiàgni´cia

W wyniku realizacji treÊci nauczania uczeƒ powinien

posiàÊç podstawowe wiadomoÊci ogólne na temat

1) zagro˝eƒ dla zdrowia i ˝ycia ludzkiego, jakie niosà

ze sobà wypadki, katastrofy, awarie oraz Êrodki masowego ra˝enia,

1. Kszta∏towanie u uczniów postawy dba∏oÊci o w∏asny rozwój fizyczny, sprawnoÊç i odpornoÊç organizmu oraz higien´ cia∏a.

2. Rozbudzanie u uczniów potrzeby aktywnoÊci fizycznej — zabawy i wypoczynku, jako elementu zdrowego stylu ˝ycia, a równoczeÊnie praktycznego

wyrazu Êwiadomej troski o w∏asny rozwój i zdrowie; kszta∏towanie pozytywnych nawyków w tej

dziedzinie.

2) psychologicznych i spo∏ecznych problemów w sytuacji zagro˝eƒ, kl´sk, katastrof, groênych awarii

i wojny,

3. Kszta∏cenie charakteru i wzmacnianie psychiki

uczniów poprzez çwiczenia fizyczne oraz indywidualny i zespo∏owy udzia∏ uczniów w sportowej rywalizacji w formach odpowiednich do ich p∏ci, wieku,

a tak˝e umiej´tnoÊci i mo˝liwoÊci fizycznych.

3) zasad prowadzenia akcji ratunkowej w przypadkach

nag∏ych stanów zagro˝enia ˝ycia i wypadków,

4. Ogólne usprawnienie ruchowe uczniów, wzmacnianie ich odpornoÊci i t´˝yzny fizycznej.

4) zagro˝eƒ czasu pokoju i czasu wojny,

5. Zapobieganie powstawaniu oraz korygowanie wad

postawy.

5) form spe∏niania powinnoÊci obywatelskiej na rzecz

obronnoÊci paƒstwa,

6) zasad i sposobów powszechnej samoobrony ludnoÊci,

7) mi´dzynarodowych uregulowaƒ prawnych dotyczàcych ochrony ludnoÊci i dóbr kultury w czasie

pokoju i wojny

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie wszystkim uczniom prze˝ycia radoÊci, jakà dajà dobrze dobrane i przeprowadzone zaj´cia ruchowe.

2. Tworzenie sytuacji umo˝liwiajàcych uczniom prze˝ycie satysfakcji z przezwyci´˝ania w∏asnej s∏abo-

Êci oraz osiàgania coraz wi´kszej sprawnoÊci fizycznej.

ralnych, warunkujàcych uczestnictwo w ˝yciu gospodarczym i rozwój przedsi´biorczoÊci.

3. Ukazywanie uczniom etycznego wymiaru wspólnych zabaw i gier ruchowych, w szczególnoÊci czuwanie nad przestrzeganiem przez uczniów zasady

„czystej gry” w rywalizacji sportowej.

2. Pomoc w rozwijaniu przez ucznia umiej´tnoÊci samokszta∏cenia i samodoskonalenia oraz indywidualnych zainteresowaƒ.

4. Tworzenie warunków sprzyjajàcych spontanicznemu organizowaniu przez uczniów gier i zabaw ruchowych.

3. Tworzenie sprzyjajàcej atmosfery dla wspó∏pracy

szko∏y z przedstawicielami ˝ycia gospodarczego

w regionie.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania

1. Odpowiednie do zainteresowaƒ uczniów gry, zabawy i zaj´cia ruchowe na Êwie˝ym powietrzu i w pomieszczeniach.

2. åwiczenia fizyczne, w tym çwiczenia kszta∏tujàce

prawid∏owà postaw´ cia∏a — dostosowane do p∏ci,

wieku, umiej´tnoÊci i mo˝liwoÊci fizycznych, a tak˝e do warunków, w jakich odbywajà si´ zaj´cia.

3. Uprawianie na szkolnym poziomie ró˝nych, odpowiednio do lokalnych warunków i mo˝liwoÊci, dyscyplin sportowych, w tym gier zespo∏owych.

Osiàgni´cia

1. Nabycie umiej´tnoÊci przegrywania i wygrywania.

2. Uzyskanie dobrej kondycji fizycznej.

3. Nabycie umiej´tnoÊci ruchowych oraz wiadomoÊci

umo˝liwiajàcych korzystanie z ró˝nych form wypoczynku w ruchu.

4. Wykszta∏cenie elementarnych nawyków higienicznych, w szczególnoÊci zwiàzanych z uprawianiem

çwiczeƒ fizycznych.

1. Postawa przedsi´biorczoÊci. Mocne i s∏abe strony

w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacja, asertywnoÊç, inicjatywnoÊç, odpowiedzialnoÊç itp. Zysk

i ryzyko.

2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespo∏owej. Kierowanie i podejmowanie decyzji.

3. Motywy aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej

cz∏owieka. Rodzaje potrzeb. ZdolnoÊç do wyznaczania sobie celów i zadaƒ.

4. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.

5. Funkcjonowanie gie∏d w gospodarce.

6. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki,

ochrona praw konsumentów, inwestowanie w∏asnych pieni´dzy.

7. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczenia majàtkowe.

8. Przedsi´biorstwo w gospodarce — formy organizacyjno-prawne.

9. Stowarzyszenia, fundacje, inne organizacje.

10. Rola paƒstwa w gospodarce rynkowej. Podstawowe funkcje ekonomiczne paƒstwa.

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

11. Wzrost gospodarczy i jego mierniki.

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i Êwiadomego

uczestnictwa w ˝yciu gospodarczym.

2. Kszta∏cenie postawy rzetelnej pracy i przedsi´biorczoÊci.

3. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci pracy w zespole i skutecznego komunikowania si´.

4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.

5. ZnajomoÊç roli paƒstwa i prawa w gospodarce

rynkowej.

6. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki europejskiej i Êwiatowej jako przestrzeni dost´pnej dla

polskich przedsi´biorców.

Zadania szko∏y

1. Zapewnienie mo˝liwoÊci uzyskania przez ucznia

wiedzy, umiej´tnoÊci i kszta∏towania postaw mo-

12. Polityka fiskalna i monetarna Polski. Inflacja.

13. Pieniàdz i banki — bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe us∏ugi finansowe.

14. Rynek pracy i bezrobocie.

15. Bud˝et paƒstwa, bud˝ety jednostek samorzàdu terytorialnego — funkcje, êród∏a wp∏ywów, kierunki

wydatków.

16. Wspó∏praca gospodarcza Polski z zagranicà. Integracja z Unià Europejskà.

Osiàgni´cia

1. Dokonanie trafnej i uzasadnionej samooceny oraz

umiej´tnoÊç autoprezentacji.

2. Umiej´tnoÊç stosowania podstawowych zasad pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.

3. Planowanie bud˝etu domowego.

4. Rozró˝nianie form inwestowania.

3. Samowychowanie jako droga rozwoju.

5. Umiej´tnoÊç obliczania op∏acalnoÊci przedsi´wzi´cia gospodarczego w kontekÊcie wydatków i przychodów, zysku i ryzyka.

4. G∏ówne problemy wspó∏czesnej etyki.

6. Identyfikowanie podstawowych form w∏asnoÊci

oraz form organizacyjno-prawnych przedsi´biorstw.

5. Cz∏owiek wobec wartoÊci; cz∏owiek wobec cierpienia i Êmierci.

6. MoralnoÊç a religia, wiedza i polityka.

7. Wskazania moralne w religii chrzeÊcijaƒskiej.

7. Identyfikowanie podstawowych mierników wzrostu gospodarczego (PKB, PNB — nominalny i realny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkaƒca).

8. Wskazania moralne w innych religiach Êwiata.

8. Interpretacja podstawowych wskaêników inflacji.

9. Moralne aspekty stosunku cz∏owieka do Êwiata

przyrody.

9. Ukazywanie wp∏ywu polityki fiskalnej i monetarnej

na ˝ycie gospodarcze kraju.

10. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka, znaczenie etyki zawodowej.

10. Wskazywanie korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych ze

wspó∏pracy mi´dzynarodowej.

Osiàgni´cia

ETYKA (ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE)2

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec

ró˝nych sytuacji ˝yciowych.

2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych

wartoÊci i dokonywania w∏aÊciwej ich hierarchizacji.

3. Ukazywanie odpowiedzialnoÊci ka˝dego cz∏owieka

za siebie i innych oraz za dokonywane wybory moralne.

Zadania szko∏y

1. UÊwiadamianie wa˝nych problemów moralnych

i sposobów ich rozwiàzywania.

2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwoju osobistego cz∏owieka, kszta∏towania si´ relacji

pomi´dzy ludêmi oraz ˝ycia spo∏ecznego, gospodarczego i politycznego.

3. Kszta∏towanie wi´zi z w∏asnà rodzinà, tradycjà, kulturà oraz krajem, umo˝liwiajàcych rzeczywiste

otwieranie si´ na ró˝norodnoÊç kultur w otaczajàcym Êwiecie.

4. Umo˝liwienie rozwijania umiej´tnoÊci prezentacji

w∏asnego stanowiska, dialogu z innymi i demokratycznego wspó∏decydowania.

TreÊci nauczania

1. Cz∏owiek jako osoba; natura i godnoÊç cz∏owieka.

2. Rola i znaczenie sumienia w ocenie moralnej i dla

wewn´trznego rozwoju cz∏owieka.

———————

2 Nauczanie

religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

1. Umiej´tnoÊç dokonywania wyboru wartoÊci i tworzenia ich hierarchii.

2. Umiej´tnoÊç rozstrzygania wàtpliwoÊci i problemów moralnych zgodnie z przyj´tà hierarchià wartoÊci i zasadà dobra wspólnego.

3. Umiej´tnoÊç respektowania zasad harmonijnego

wspó∏istnienia i wspó∏dzia∏ania ze Êrodowiskiem

spo∏ecznym i przyrodniczym.

FILOZOFIA (ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE)

Cele edukacyjne

1. Wdra˝anie do logicznego i krytycznego myÊlenia.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci uczestnictwa w dialogu,

w tym prezentacji w∏asnego stanowiska i jego

obrony.

3. UÊwiadomienie specyfiki zagadnieƒ filozoficznych;

ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.

4. Rozwijanie w uczniach samowiedzy poprzez uÊwiadamianie zagadnieƒ egzystencjonalnie i moralnie

donios∏ych.

Zadania szko∏y

Uwra˝liwianie na g∏´bi´ znaczeniowà s∏owa, poprawnoÊç formu∏owania zdaƒ i jasnoÊç wypowiedzi.

TreÊci nauczania

1. Ró˝ne sposoby pojmowania filozofii (g∏ówne koncepcje filozofii, np. klasyczna, pozytywistyczna, lingwistyczna).

2. Elementy logiki ogólnej i retoryki (myÊl a j´zyk;

umiej´tnoÊç stawiania pytaƒ, definiowania, klasyfikacji i argumentacji; dyskusja).

3. Elementy teorii poznania (êród∏a, granice poznania; prawdziwoÊç poznania i jej kryteria).

4. Filozofia a inne dziedziny kultury (filozofia a nauka;

filozofia a religia; filozofia a sztuka; filozofia a Êwiatopoglàd; filozofia a ideologia).

5. Elementy antropologii filozoficznej (g∏ówne koncepcje cz∏owieka; naturalne i kulturowe Êrodowisko cz∏owieka; cz∏owiek w relacji z drugim cz∏owiekiem i ze wspólnotami; cz∏owiek wobec wartoÊci;

g∏ówne kierunki i szko∏y etyczne; obyczaj, moralnoÊç, prawo).

Osiàgni´cia

Umiej´tnoÊç uczestniczenia w dyskusji, w tym

Poz. 458

3. Pomoc w kszta∏towaniu dojrza∏oÊci psychoseksualnej, która wià˝e si´ z podejmowaniem dojrza∏ych

decyzji, w∏aÊciwym przygotowaniem do przysz∏ych

ról partnerskich i rodzinnych.

4. UÊwiadomienie roli rodziny w ˝yciu cz∏owieka. Promowanie trwa∏ych i satysfakcjonujàcych zwiàzków

partnerskich, opartych na wi´zi emocjonalnej,

efektywnych sposobach komunikacji, umiej´tnoÊci

zaspokajania potrzeb w∏asnych i partnera.

5. Przekazywanie rzetelnej wiedzy na temat zmian biologicznych, psychicznych i spo∏ecznych na ró˝nych

etapach rozwoju cz∏owieka, dostosowanej do ró˝nych potrzeb i poziomu rozwoju ucznia.

1) umiej´tnoÊç prezentowania w∏asnego stanowiska,

2) umiej´tnoÊç stawiania pytaƒ i odpowiadania na pytania,

3) umiej´tnoÊç argumentowania.

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE3

SeksualnoÊç nie jest wartoÊcià autonomicznà i wyizolowanà; wià˝e si´ z ca∏à strukturà osobowoÊci,

z systemem wartoÊci cz∏owieka, strukturà potrzeb, obrazem w∏asnego „ja”, z normami moralnymi i religijnymi, relacjami interpersonalnymi, rolami ma∏˝eƒskimi,

partnerskimi, rodzicielskimi i spo∏ecznymi.

TreÊci nauczania

1. Rozwój cz∏owieka w kolejnych fazach ˝ycia, ze

szczególnym uwzgl´dnieniem rozwoju psychoseksualnego.

2. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej.

TrudnoÊci, problemy okresu dojrzewania i sposoby

radzenia sobie z nimi.

3. WartoÊci zwiàzane z p∏ciowoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, partnerstwo, rodzina, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu w∏asnej p∏ciowoÊci i budowaniu partnerskich wi´zi.

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozwiàzywania problemów zwiàzanych z trudnoÊciami okresu dojrzewania i dorastania.

2. Przybli˝enie zagadnieƒ zwiàzanych z przyjaênià, mi∏oÊcià, seksualnoÊcià cz∏owieka.

3. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia siebie i najbli˝szego otoczenia.

4. Kszta∏towanie postaw prozdrowotnych, prospo∏ecznych i prorodzinnych.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowanie dzia∏aƒ szko∏y i rodziców.

2. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku do

p∏ciowoÊci. Odniesienie p∏ciowoÊci do wartoÊci

nadrz´dnych, takich jak: poszanowanie ˝ycia, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzina oraz przyjaêƒ, akceptacja i szacunek w relacjach mi´dzyosobowych.

———————

3 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyj-

nych „Wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040,

z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792).

4. Istota seksualnoÊci cz∏owieka. Aspekty seksualnoÊci: biologiczny, emocjonalny, duchowy. Integracja

seksualna.

5. Ró˝nice w prze˝ywaniu mi∏oÊci mi´dzy ch∏opcem

i dziewczynà. KomplementarnoÊç p∏ci — wzajemne dope∏nianie si´ p∏ci w dziedzinie fizycznej, psychicznej, emocjonalnej i spo∏ecznej. Rozumienie,

akceptacja i szacunek dla osób p∏ci odmiennej. Potrzeba pe∏nej akceptacji w∏asnej seksualnoÊci.

6. Zak∏ócenia i trudnoÊci w osiàganiu to˝samoÊci

p∏ciowej. Istota homoseksualizmu. Prawdopodobne przyczyny kszta∏towania si´ orientacji seksualnej. Mo˝liwoÊci pomocy w pokonywaniu trudnoÊci

zwiàzanych z to˝samoÊcià p∏ciowà.

7. Inicjacja seksualna i jej uwarunkowania. Nast´pstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Argumenty biomedyczne i psychologiczne za opóênianiem

wieku inicjacji seksualnej.

8. Niebezpieczeƒstwa zwiàzane z niedojrza∏ym dzia∏aniem seksualnym: nieprawid∏owy rozwój psychoseksualny, zranienia emocjonalne, przedwczesne

rodzicielstwo.

9. Infekcje przenoszone drogà p∏ciowà. AIDS. Profilaktyka.

10. Istota mi∏oÊci. Etapy rozwoju mi∏oÊci: zakochanie,

mi∏oÊç m∏odzieƒcza, mi∏oÊç dojrza∏a. Kryteria dojrza∏ej mi∏oÊci. Rodzaje mi∏oÊci. Mi∏oÊç jako proces

dynamiczny.

11. Zaburzenia w rozwoju mi∏oÊci: niedojrza∏oÊç, egoizm,

brak zrozumienia istoty mi∏oÊci, brak odpowiedzialnoÊci, zazdroÊç, nieumiej´tnoÊç okazywania uczuç.

12. Fizjologia p∏odnoÊci cz∏owieka i metody jej wyznaczania.

Poz. 458

22. Aborcja — zagro˝enie dla zdrowia fizycznego i psychicznego.

23. Przemoc w rodzinie. Wykorzystanie seksualne. Profilaktyka.

24. Aspekty prawa rodzinnego.

13. Metody i Êrodki antykoncepcyjne: sposoby ich dzia∏ania oraz kryterium doboru.

25. Poradnictwo m∏odzie˝owe i rodzinne w Polsce.

Gdzie szukaç pomocy?

14. Rozwój aktywnoÊci seksualnej cz∏owieka.

15. Normy zachowaƒ seksualnych. Nietypowe zachowania seksualne.

26. Elementy treningu umiej´tnoÊci interpersonalnych

(komunikacji, asertywnoÊci, negocjacji).

16. Ró˝nice psychiczne i seksualne mi´dzy kobietà

a m´˝czyznà. KomplementarnoÊç Êwiata p∏ci.

27. Tolerancja wobec odmiennoÊci (kulturowych, etnicznych, religijnych, seksualnych, niepe∏nosprawnoÊci).

17. Partnerstwo, w tym seksualne, gwarancja trwa∏oÊci

zwiàzku.

Osiàgni´cia

18. Dobór partnera. Przygotowanie do ma∏˝eƒstwa.

1. Umiej´tnoÊç dojrza∏ego funkcjonowania w ˝yciu

rodzinnym.

19. Ma∏˝eƒstwo — jego fazy; trudnoÊci i konflikty oraz

sposoby ich rozwiàzywania.

2. Uczeƒ staje si´ Êwiadomym kreatorem w∏asnej

osobowoÊci.

20. Ojcostwo i macierzyƒstwo. Przygotowanie do roli

rodzica. Adopcja.

3. ZnajomoÊç podstawowych praw rzàdzàcych ludzkà

p∏odnoÊcià.

21. Nieplanowana cià˝a; sposoby szukania pomocy

w sytuacjach trudnych.

4. Umiej´tnoÊç podejmowania odpowiedzialnych decyzji dotyczàcych ma∏˝eƒstwa i rodziny.

Egzemplarze bie˝àce oraz archiwalne mo˝na nabywaç

– w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71,

02-903 Warszawa, tel. 694-67-00, 694-60-96 — na podstawie nades∏anego zamówienia (wy∏àcznie sprzeda˝ wysy∏kowa);

– w punktach sprzeda˝y Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego w Warszawie (sprzeda˝ wy∏àcznie za gotówk´)

– ul. Powsiƒska 69/71, tel. 694-62-96

– al. Szucha 2/4, tel. 629-61-73 (od 1997 r.)

Reklamacje z powodu niedor´czenia poszczególnych numerów zg∏aszaç nale˝y na piÊmie do Wydzia∏u Wydawnictw i Poligrafii

Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa,

do 15 dni po otrzymaniu nast´pnego kolejnego numeru

O wszelkich zmianach nazwy lub adresu prenumeratora prosimy niezw∏ocznie informowaç na piÊmie Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii

Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

Dziennik Ustaw i Monitor Polski dost´pne sà w Internecie pod adresem www.gpkprm.gov.pl

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Redakcja Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej

i Dziennika Urz´dowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”,

ul. Bagatela 14, 00-585 Warszawa, tel. 622-66-56

Sk∏ad, druk i kolporta˝: Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel.: 694-67-50, 694-67-52, 694-64-77; fax 694-62-06, 694-64-77

Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581

www.gpkprm.gov.pl

e-mail: dziust@gpkprm.gov.pl

'8 



 Z\G 





!

T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa

Zam. 159/W/C/2002

ISSN 0867-3411

Cena brutto 14,60 z∏