Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) grupy Êrodków spo˝ywczych specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego;

2) wymagania, jakie powinny spe∏niaç te Êrodki;

3) sposób i formy reklamy i informacji;

4) wymagania dla preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i przedmiotów s∏u˝àcych do karmienia niemowlàt dotyczàce sposobu i formy reklamy i informacji.

§ 2. Stosowane w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) „niemowl´ta” — dzieci do dwunastego miesiàca

˝ycia w∏àcznie;

2) „ma∏e dzieci” — dzieci pomi´dzy pierwszym a trzecim rokiem ˝ycia w∏àcznie.

§ 3. Wyodr´bnia si´ nast´pujàce grupy Êrodków spo˝ywczych specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego

1) preparaty do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt,

w tym mleko poczàtkowe, oraz preparaty do dalszego ˝ywienia niemowlàt, w tym mleko nast´pne;

2) Êrodki spo˝ywcze uzupe∏niajàce, obejmujàce produkty zbo˝owe przetworzone i inne Êrodki spo˝ywcze dla niemowlàt i ma∏ych dzieci;

3) Êrodki spo˝ywcze stosowane w dietach o ograniczonej zawartoÊci energii, w celu redukcji masy cia∏a;

4) dietetyczne Êrodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia medycznego;

5) Êrodki spo˝ywcze zaspokajajàce zapotrzebowanie

organizmu przy intensywnym wysi∏ku fizycznym,

zw∏aszcza sportowców;

———————

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej —

zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa

Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U.

Nr 93, poz. 833).

6) Êrodki spo˝ywcze dla osób z zaburzeniami metabolizmu w´glowodanów (cukrzyca);

7) Êrodki spo˝ywcze niskosodowe, w tym sole dietetyczne o niskiej zawartoÊci sodu lub bezsodowe;

8) Êrodki spo˝ywcze bezglutenowe.

§ 4. 1. Ârodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia

˝ywieniowego znakowane sà w sposób okreÊlony

w przepisach wydanych na podstawie art. 24 ust. 5

ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i ˝ywienia, zwanej dalej „ustawà”, z zastrze˝eniem ust. 2.

2. Znakowanie Êrodków spo˝ywczych specjalnego

przeznaczenia ˝ywieniowego zawiera nast´pujàce informacje

1) nazwa Êrodka spo˝ywczego specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego jest uzupe∏niona informacjà

dotyczàcà szczególnych cech ˝ywieniowych tej

˝ywnoÊci; w przypadku ˝ywnoÊci przeznaczonej

dla niemowlàt i ma∏ych dzieci w miejsce tej informacji zamieszcza si´ informacj´ na temat przeznaczenia produktu;

2) w przypadku znakowania Êrodków spo˝ywczych

specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego, dla których rozporzàdzenie nie okreÊla szczegó∏owych

wymagaƒ w zakresie jakoÊci zdrowotnej — równie˝

a) sk∏ad iloÊciowy i jakoÊciowy lub specjalny proces produkcji, nadajàce produktowi szczególne

wartoÊci ˝ywieniowe,

b) wartoÊç dost´pnej energii wyra˝onà w kJ i kcal,

zawartoÊç w´glowodanów, bia∏ka i t∏uszczu

w 100 g lub 100 ml bàdê w okreÊlonej porcji produktu proponowanej do spo˝ycia.

3. Je˝eli wartoÊç energetyczna, o której mowa

w ust. 2 pkt 2 lit. b, nie przekracza 50 kJ (12 kcal)

na 100 g lub 100 ml, znakowanie mo˝e byç zastàpione

s∏owami „wartoÊç energetyczna mniej ni˝ 50 kJ

(12 kcal) na 100 g” lub „wartoÊç energetyczna mniej

ni˝ 50 kJ (12 kcal) na 100 ml”.

§ 5. 1. Ârodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia

˝ywieniowego, z zastrze˝eniem § 26, mogà byç wprowadzane do obrotu tylko w opakowaniach jednostkowych.

2. Ârodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego mogà byç sprzedawane w handlu detalicznym w innych opakowaniach ni˝ opakowania jednostkowe, pod warunkiem ˝e produkt jest znakowany

zgodnie z § 4.

Rozdzia∏ 2

Poz. 2050

§ 10. 1. W celu pokrycia zapotrzebowania na

Wymagania dla preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów do dalszego ˝ywienia

niemowlàt

1) sk∏adniki mineralne,

§ 6. 1. Podstawowy sk∏ad preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt przygotowanych zgodnie z instrukcjà producenta okreÊla za∏àcznik nr 1 do

rozporzàdzenia; sk∏ad tych preparatów musi uwzgl´dniaç zawartoÊç niezb´dnych aminokwasów w mleku

kobiecym, okreÊlonych w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, oraz sk∏ad aminokwasowy kazeiny i bia∏ka

mleka kobiecego, okreÊlony w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia.

4) inne substancje o szczególnym znaczeniu ˝ywieniowym

2. Podstawowy sk∏ad preparatów do dalszego ˝ywienia niemowlàt, przygotowanych zgodnie z instrukcjà producenta okreÊla za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia; sk∏ad tych preparatów musi uwzgl´dniaç zawartoÊç niezb´dnych aminokwasów w mleku kobiecym

okreÊlonych w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, oraz

sk∏ad aminokwasowy kazeiny i bia∏ka mleka kobiecego, okreÊlone w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia,

i sk∏adniki mineralne w mleku krowim, okreÊlone w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia.

3. Sk∏adniki od˝ywcze okreÊla za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia.

§ 7. Preparaty do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt sà wytwarzane ze êróde∏ bia∏ka, o których mowa

w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia, z uwzgl´dnieniem niezb´dnych aminokwasów w mleku kobiecym,

okreÊlonych w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia

i sk∏adu aminokwasowego kazeiny i bia∏ka mleka kobiecego, okreÊlonych w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia, oraz z innych sk∏adników ˝ywnoÊci, wymienionych w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia — w zale˝noÊci od potrzeb, pod warunkiem ˝e sà one odpowiednie ze wzgl´du na szczególne ˝ywieniowe przeznaczenie dla niemowlàt od urodzenia i zosta∏y ustalone na

podstawie ogólnie akceptowanych wyników badaƒ

naukowych.

§ 8. Preparaty do dalszego ˝ywienia niemowlàt sà

wytwarzane ze êróde∏ bia∏ka, o których mowa w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia, z uwzgl´dnieniem zawartoÊci niezb´dnych aminokwasów w mleku kobiecym,

okreÊlonych w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, oraz

sk∏adu aminokwasowego kazeiny i bia∏ka mleka kobiecego, okreÊlonych w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia,

oraz innych sk∏adników ˝ywnoÊci wymienionych w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia — w zale˝noÊci od potrzeb, pod warunkiem ˝e sà one odpowiednie ze wzgl´du na szczególne ˝ywieniowe przeznaczenie dla niemowlàt w wieku powy˝ej czterech miesi´cy ˝ycia i zosta∏y ustalone na podstawie ogólnie akceptowanych

wyników badaƒ naukowych.

§ 9. W celu przygotowania do spo˝ycia preparatów

do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów do

dalszego ˝ywienia niemowlàt nie wolno zalecaç dodawania innych p∏ynów ni˝ woda.

2) witaminy,

3) aminokwasy i inne zwiàzki azotu,

— do produkcji preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów do dalszego ˝ywienia niemowlàt sà stosowane wy∏àcznie sk∏adniki od˝ywcze

wymienione w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia.

2. Warunki dotyczàce stosowania w preparatach do

poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatach do

dalszego ˝ywienia niemowlàt dozwolonych substancji

dodatkowych okreÊlajà przepisy wydane na podstawie

art. 9 ust. 4 pkt 2 ustawy.

§ 11. 1. Preparaty do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparaty do dalszego ˝ywienia niemowlàt

nie mogà zawieraç ˝adnej substancji w takiej iloÊci,

która mog∏aby stanowiç zagro˝enie dla zdrowia niemowlàt i ma∏ych dzieci.

2. Maksymalne dopuszczalne poziomy takich substancji oraz kryteria czystoÊci mikrobiologicznej okreÊlajà przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 4a ustawy.

§ 12. Ârodki spo˝ywcze inne ni˝ preparaty do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt nie mogà byç znakowane i promowane oraz wprowadzane do obrotu jako

odpowiednie do zaspokajania potrzeb ˝ywieniowych

zdrowych niemowlàt przez pierwsze cztery do szeÊciu

miesi´cy ˝ycia niemowl´cia.

§ 13. 1. Preparaty do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt oraz preparaty do dalszego ˝ywienia sà wprowadzane do obrotu pod nazwami, odpowiednio: ,,preparat do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt” i ,,preparat do dalszego ˝ywienia niemowlàt”, z zastrze˝eniem

ust. 2.

2. Preparaty do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt

i preparaty do dalszego ˝ywienia niemowlàt, wytwarzane wy∏àcznie z bia∏ka mleka krowiego, sà wprowadzane do obrotu pod nazwami, odpowiednio: ,,mleko

poczàtkowe” i ,,mleko nast´pne”.

3. Znakowanie opakowaƒ jednostkowych preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów

do dalszego ˝ywienia niemowlàt zawiera, oprócz informacji, o których mowa w art. 24 ustawy, dodatkowo

1) w odniesieniu do preparatu do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt — informacj´, ˝e produkt jest

odpowiedni dla niemowlàt od urodzenia, w przypadku gdy nie sà one karmione piersià;

2) w odniesieniu do preparatu do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt, który nie jest wzbogacany w ˝elazo — informacj´, i˝ w przypadku gdy produkt ten

jest podawany niemowl´tom powy˝ej czwartego

miesiàca ˝ycia, nale˝y uzupe∏niç ˝elazo z innych

êróde∏;

3) w odniesieniu do preparatu do dalszego ˝ywienia

niemowlàt — informacj´, ˝e produkt jest odpowiedni wy∏àcznie dla niemowlàt powy˝ej czwartego miesiàca ˝ycia i ˝e powinien stanowiç tylko

cz´Êç zró˝nicowanej diety niemowl´cia oraz ˝e nie

mo˝e zast´powaç mleka matki przez pierwsze cztery miesiàce ˝ycia niemowl´cia;

4) w odniesieniu do preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów do dalszego ˝ywienia niemowlàt

a) informacj´ o wartoÊci dost´pnej energii dostarczanej przez 100 ml produktu gotowego do

spo˝ycia, wyra˝onej w kJ i kcal oraz podanà

liczbowo zawartoÊç bia∏ka, t∏uszczu i w´glowodanów w 100 ml tego produktu gotowego do

spo˝ycia,

b) informacj´ o Êredniej zawartoÊci ka˝dego sk∏adnika mineralnego i ka˝dej witaminy wymienionych odpowiednio w za∏àcznikach nr 1 i 4 do rozporzàdzenia oraz gdy dotyczy innych sk∏adników

od˝ywczych, takich jak cholina, inozytol, karnityna i tauryna, informacj´ o zawartoÊci tych sk∏adników wyra˝onà w postaci liczbowej w 100 ml

produktu gotowego do spo˝ycia,

c) instrukcj´ dotyczàcà odpowiedniego przygotowania produktu oraz ostrze˝enie, ˝e niew∏aÊciwe

przygotowanie mo˝e stanowiç zagro˝enie dla

zdrowia dziecka;

5) znakowanie preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów do dalszego ˝ywienia

niemowlàt mo˝e równie˝ zawieraç

a) Êrednià iloÊç sk∏adników od˝ywczych wymienionych w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia, o ile

taka informacja nie zosta∏a podana zgodnie

z pkt 4; iloÊç ta powinna byç podana w postaci

liczbowej w 100 ml produktu gotowego do spo˝ycia,

b) w odniesieniu do preparatów do dalszego ˝ywienia niemowlàt oprócz informacji o zawartoÊci witamin i sk∏adników mineralnych podanych w postaci liczbowej — procent realizacji

zalecanego dziennego spo˝ycia ka˝dej witaminy i ka˝dego sk∏adnika mineralnego w 100 ml

produktu gotowego do spo˝ycia, zgodnie z wartoÊciami odniesienia do znakowania ˝ywnoÊci

przeznaczonej dla niemowlàt i ma∏ych dzieci

okreÊlonymi w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia, pod warunkiem ˝e zawartoÊç ta stanowi

przynajmniej 15% zalecanego dziennego spo˝ycia.

4. Znakowanie preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów do dalszego ˝ywienia

niemowlàt obejmuje niezb´dne informacje dotyczàce

odpowiedniego zastosowania tych produktów niezniech´cajàce równoczeÊnie do karmienia piersià. Znakowanie nie powinno zawieraç okreÊleƒ takich, jak: ,,humanizowane”, ,,umatczynione” lub podobnych. OkreÊlenie ,,adaptowane” mo˝e byç stosowane tylko zgodnie z wymogiem zawartym w pkt 1 za∏àcznika nr 8 do

Poz. 2050

rozporzàdzenia okreÊlajàcego wymagania dotyczàce

sk∏adu preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i preparatów do dalszego ˝ywienia niemowlàt,

uprawniajàce do odpowiedniej informacji ˝ywieniowej.

5. Znakowanie preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt jest dodatkowo rozszerzone o nast´pujàce informacje, poprzedzone wyrazami „Wa˝na informacja” lub równowa˝nymi

1) informacj´ o wy˝szoÊci karmienia piersià nad karmieniem sztucznym;

2) zalecenie stosowania preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt wy∏àcznie po zasi´gni´ciu

porady niezale˝nych osób posiadajàcych kwalifikacje z zakresu medycyny, ˝ywienia lub farmacji lub

innych osób profesjonalnie odpowiedzialnych za

opiek´ nad matkà i dzieckiem.

6. Znakowanie preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt nie zawiera wizerunków niemowlàt,

jak równie˝ innych wizerunków lub tekstów zach´cajàcych do stosowania tych produktów.

7. Znakowanie preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt mo˝e zawieraç znaki graficzne pozwalajàce na ∏atwà identyfikacj´ tego produktu i ilustracj´ metody przygotowania produktu do spo˝ycia.

8. Znakowanie preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt mo˝e byç rozszerzone o informacje

dotyczàce specjalnego sk∏adu tych produktów, je˝eli

spe∏niajà warunki okreÊlone w za∏àczniku nr 8 do rozporzàdzenia.

9. Wymagania, zakazy i ograniczenia, o których

mowa w ust. 4—8, dotyczà równie˝

1) przedstawiania produktów, których dotyczà, a w

szczególnoÊci ich kszta∏tu, wyglàdu lub opakowania, zastosowanego materia∏u opakowaniowego,

sposobu, w jaki sà rozmieszczane i wystawiane;

2) reklamy.

§ 14. Wymagania, zakazy i ograniczenia, o których

mowa w § 13 ust. 5 pkt 1, ust. 6, ust. 7 i ust. 9, dotyczà

równie˝ przedmiotów s∏u˝àcych do karmienia niemowlàt.

§ 15. 1. Reklama preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt oraz przedmiotów s∏u˝àcych do karmienia niemowlàt jest stosowana wy∏àcznie w publikacjach specjalizujàcych si´ w opiece nad dzieckiem i publikacjach naukowych.

2. Reklama zawiera wy∏àcznie informacje sprawdzone i o charakterze naukowym. Informacje takie nie

mogà dawaç do zrozumienia lub sugerowaç, ˝e karmienie butelkà jest równowa˝ne lub lepsze od karmienia piersià.

3. W punktach sprzeda˝y nie mo˝na prowadziç reklamy, rozdawaç próbek oraz wykonywaç innych dzia-

∏aƒ promocyjnych zach´cajàcych do nabycia preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i przedmiotów s∏u˝àcych do karmienia niemowlàt, takich jak specjalne wystawy, kupony rabatowe, premie, specjalne

wyprzeda˝e i sprzeda˝ wiàzana.

4. Producenci i dystrybutorzy preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt oraz przedmiotów

s∏u˝àcych do karmienia niemowlàt nie mogà dostarczaç, bezp∏atnie lub po obni˝onej cenie, tych preparatów i przedmiotów oraz ich próbek lub innych przedmiotów w formie upominków, do powszechnego stosowania, bezpoÊrednio kobietom ci´˝arnym, matkom

niemowlàt lub cz∏onkom ich rodzin, a tak˝e poÊrednio

poprzez podmioty udzielajàce Êwiadczeƒ zdrowotnych, z zastrze˝eniem § 16 ust. 3.

§ 16. 1. Materia∏y informacyjne i edukacyjne dotyczàce ˝ywienia niemowlàt zawierajà informacje dotyczàce

1) korzyÊci p∏ynàcych z karmienia naturalnego i wy˝szoÊci tego karmienia nad karmieniem sztucznym;

2) w∏aÊciwego ˝ywienia kobiet karmiàcych oraz przygotowania do karmienia piersià i utrzymania tego

procesu;

3) mo˝liwych negatywnych skutków dla karmienia

piersià w przypadku cz´stego dokarmiania butelkà;

4) trudnoÊci w powrocie do karmienia piersià, je˝eli

zostanie podj´ta decyzja o karmieniu sztucznym;

5) odpowiedniego stosowania preparatu do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt zarówno wyprodukowanego przemys∏owo, jak i przygotowanego domowym sposobem, je˝eli jest to konieczne ze

wzgl´du na prawid∏owe ˝ywienie niemowlàt.

2. W przypadku gdy materia∏y, o których mowa

w ust. 1, zawierajà informacje o stosowaniu preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt, powinny

równie˝ informowaç o socjalnych i ekonomicznych

skutkach ich stosowania, ryzyku, jakie niesie dla zdrowia niemowl´cia niew∏aÊciwa ˝ywnoÊç lub metoda

karmienia i w szczególnoÊci niew∏aÊciwe zastosowanie

preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt. Takie materia∏y nie powinny zawieraç rycin propagujàcych karmienie sztuczne.

3. Dostarczanie materia∏ów informacyjnych i edukacyjnych lub przedmiotów s∏u˝àcych do karmienia

niemowlàt przez przedsi´biorców produkujàcych lub

wprowadzajàcych do obrotu takie materia∏y lub przedmioty odbywa si´ wy∏àcznie na wniosek albo na podstawie pisemnej zgody podmiotu udzielajàcego Êwiadczeƒ zdrowotnych lub zgodnie z jego wskazaniami. Dostarczane materia∏y lub przedmioty mogà nosiç znak

lub logo producenta, ale bez znaku i nazwy produktu

dla niemowlàt.

4. Darowizna lub sprzeda˝ po obni˝onej cenie preparatów do poczàtkowego ˝ywienia niemowlàt i przedmiotów do karmienia niemowlàt na u˝ytek instytucji

lub organizacji sprawujàcych opiek´ nad niemowl´ta-

Poz. 2050

mi mogà byç dokonywane z zastrze˝eniem ich przeznaczenia dla niemowlàt karmionych sztucznie.

Rozdzia∏ 3

Wymagania dla Êrodków spo˝ywczych uzupe∏niajàcych obejmujàcych produkty zbo˝owe przetworzone

i inne Êrodki spo˝ywcze przeznaczone dla niemowlàt

i ma∏ych dzieci

§ 17. 1. Ârodki spo˝ywcze uzupe∏niajàce obejmujàce produkty zbo˝owe przetworzone i inne Êrodki spo˝ywcze przeznaczone dla niemowlàt i ma∏ych dzieci sà

stosowane do ˝ywienia niemowlàt w okresie odstawienia od piersi i ma∏ych dzieci, jako uzupe∏nienie diety lub stopniowej adaptacji do diety rodzinnej. Ârodki

te pokrywajà zapotrzebowanie ˝ywieniowe i zapewniajà prawid∏owy wzrost i rozwój niemowlàt i ma∏ych

dzieci.

2. Ârodki spo˝ywcze, o których mowa w ust. 1,

obejmujà

1) produkty zbo˝owe przetworzone

a) proste produkty zbo˝owe, które sà lub muszà

byç przygotowane do spo˝ycia po dodaniu mleka lub innych odpowiednio od˝ywczych p∏ynów,

b) produkty zbo˝owe z dodatkiem sk∏adników wysokobia∏kowych, które sà lub muszà byç przygotowane do spo˝ycia z dodatkiem wody lub innego p∏ynu niezawierajàcego bia∏ka,

c) makarony stosowane w ˝ywieniu po ugotowaniu w wodzie lub innych odpowiednich p∏ynach,

d) sucharki i biszkopty, które mogà byç stosowane

zarówno do bezpoÊredniego spo˝ycia, jak i po

rozdrobnieniu, z dodatkiem wody, mleka lub innego stosownego p∏ynu;

2) Êrodki spo˝ywcze uzupe∏niajàce inne ni˝ produkty

zbo˝owe przetworzone.

§ 18. Produkty zbo˝owe przetworzone i Êrodki spo˝ywcze uzupe∏niajàce inne ni˝ produkty zbo˝owe przetworzone sà wytwarzane ze sk∏adników, których przydatnoÊç do szczególnych potrzeb ˝ywieniowych niemowlàt i ma∏ych dzieci zosta∏a stwierdzona na podstawie ogólnie akceptowanych danych naukowych.

§ 19. 1. Podstawowy sk∏ad produktów zbo˝owych

przetworzonych przeznaczonych dla niemowlàt i ma∏ych dzieci okreÊla za∏àcznik nr 9 do rozporzàdzenia,

uwzgl´dniajàc sk∏ad aminokwasowy kazeiny i bia∏ka

mleka kobiecego, okreÊlone w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia.

2. Podstawowy sk∏ad Êrodków spo˝ywczych uzupe∏niajàcych innych ni˝ produkty zbo˝owe przetworzone przeznaczonych dla niemowlàt i ma∏ych dzieci okreÊla za∏àcznik nr 10 do rozporzàdzenia.

§ 20. 1. Do produktów zbo˝owych przetworzonych

i Êrodków spo˝ywczych uzupe∏niajàcych innych ni˝

produkty zbo˝owe przetworzone dla niemowlàt i ma-

∏ych dzieci mogà byç dodawane w procesie produkcyjnym sk∏adniki od˝ywcze wymienione w za∏àczniku

nr 11 do rozporzàdzenia.

2. Maksymalne zawartoÊci witamin i sk∏adników

mineralnych dodawanych do Êrodków spo˝ywczych

uzupe∏niajàcych obejmujàcych produkty zbo˝owe

przetworzone i inne Êrodki spo˝ywcze przeznaczone

dla niemowlàt i ma∏ych dzieci okreÊla za∏àcznik nr 12

do rozporzàdzenia.

§ 21. Produkty zbo˝owe przetworzone i Êrodki spo˝ywcze uzupe∏niajàce inne ni˝ produkty zbo˝owe przetworzone nie powinny zawieraç ˝adnych substancji

w takich iloÊciach, które mog∏yby zagra˝aç zdrowiu

niemowlàt i ma∏ych dzieci. Maksymalne dopuszczalne

poziomy tych substancji oraz kryteria czystoÊci mikrobiologicznej okreÊlajà przepisy wydane na podstawie

art. 9 ust. 4 i 4a ustawy.

§ 22. 1. Produkty zbo˝owe przetworzone i Êrodki

spo˝ywcze uzupe∏niajàce inne ni˝ produkty zbo˝owe

przetworzone znakuje si´ zgodnie z § 4, przy czym znakowanie zawiera dodatkowo

1) informacje dotyczàce odpowiedniego wieku dziecka, od którego produkt mo˝e byç stosowany, bioràc pod uwag´ jego sk∏ad, postaç produktu lub inne szczególne w∏aÊciwoÊci; na ˝adnym produkcie

podany wiek dziecka nie mo˝e byç ni˝szy ni˝ ukoƒczone cztery miesiàce ˝ycia; produkty zalecane do

stosowania po ukoƒczeniu czwartego miesiàca ˝ycia dziecka mogà byç stosowane od tego wieku,

chyba ˝e osoby majàce kwalifikacje z zakresu medycyny, ˝ywienia i farmacji lub inne osoby profesjonalnie odpowiedzialne za opiek´ nad matkà

i dzieckiem zalecà inne ich stosowanie;

2) informacj´ o obecnoÊci lub nieobecnoÊci glutenu,

jeÊli wskazany wiek, od którego produkt mo˝e byç

stosowany, jest okreÊlony poni˝ej szóstego miesiàca ˝ycia dziecka;

Poz. 2050

Êlonych w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia, wyra˝onych jako procent realizacji zalecanego dziennego spo˝ycia w 100 g lub 100 ml produktu wprowadzonego do obrotu oraz w odpowiedniej iloÊci produktu proponowanego do spo˝ycia, o ile zawartoÊç witamin i sk∏adników mineralnych wynosi co

najmniej 15 % zalecanego dziennego spo˝ycia.

§ 23. Przepisy rozdzia∏u nie dotyczà mleka przeznaczonego dla ma∏ych dzieci.

Rozdzia∏ 4

Wymagania dla Êrodków spo˝ywczych stosowanych

w dietach o ograniczonej zawartoÊci energii w celu

redukcji masy cia∏a

§ 24. Ârodki spo˝ywcze stosowane w dietach

o ograniczonej zawartoÊci energii w celu redukcji masy cia∏a sà specjalnie przygotowanymi Êrodkami spo˝ywczymi, które u˝yte zgodnie z instrukcjà producenta

zast´pujà ca∏kowicie lub cz´Êciowo ca∏odziennà diet´.

Ârodki te obejmujà nast´pujàce kategorie

1) produkty przedstawiane jako zamienniki ca∏odziennej diety;

2) produkty przedstawiane jako zamienniki jednego

posi∏ku lub wi´kszej liczby posi∏ków w ciàgu dnia.

§ 25. Podstawowy sk∏ad Êrodków spo˝ywczych,

o których mowa w § 24, okreÊla za∏àcznik nr 13 do rozporzàdzenia, uwzgl´dniajàc sk∏ad aminokwasowy bia∏ka wzorcowego, okreÊlony w za∏àczniku nr 14 do rozporzàdzenia.

§ 26. Poszczególne produkty przedstawiane jako

zamienniki ca∏odziennej diety powinny byç wprowadzane do obrotu w jednym wspólnym opakowaniu.

§ 27. 1. Nazwa, pod którà Êrodek spo˝ywczy jest

wprowadzany do obrotu, brzmi

3) Êrednià zawartoÊç ka˝dego sk∏adnika mineralnego

i ka˝dej witaminy, w oparciu o ich poziomy okreÊlone odpowiednio w za∏àcznikach nr 9 i 10 do rozporzàdzenia, wyra˝one w postaci liczbowej w 100 g

lub 100 ml produktu wprowadzonego do obrotu

oraz w odpowiedniej iloÊci produktu proponowanego do spo˝ycia;

1) dla produktów, o których mowa w § 24 pkt 1: „Ârodek spo˝ywczy zast´pujàcy ca∏odziennà diet´, do

kontroli masy cia∏a”;

4) instrukcj´ w∏aÊciwego przygotowania do spo˝ycia

oraz podkreÊlenie wa˝noÊci przestrzegania tej instrukcji.

2. Ârodki spo˝ywcze, o których mowa w § 24, znakuje si´ zgodnie z § 4, przy czym znakowanie zawiera

dodatkowo nast´pujàce informacje

2. Znakowanie mo˝e zawieraç

1) Êrednie zawartoÊci sk∏adników od˝ywczych okreÊlonych w za∏àczniku nr 11 do rozporzàdzenia, o ile

nie sà one podane zgodnie z ust. 1 pkt 3, wyra˝one

w postaci liczbowej w 100 g lub 100 ml produktu

wprowadzonego do obrotu oraz w odpowiedniej

iloÊci produktu proponowanego do spo˝ycia;

2) obok informacji liczbowej równie˝ informacj´ o zawartoÊci witamin i sk∏adników mineralnych okre-

2) dla produktów, o których mowa w § 24 pkt 2: „Ârodek spo˝ywczy zast´pujàcy posi∏ek, do kontroli

masy cia∏a”.

1) wartoÊç dost´pnej energii wyra˝onà w kJ i kcal

oraz zawartoÊç bia∏ka, w´glowodanów i t∏uszczu

wyra˝one liczbowo, na okreÊlonà iloÊç produktu

gotowego do spo˝ycia, proponowanego do konsumpcji;

2) Êrednià zawartoÊç ka˝dego sk∏adnika mineralnego

i ka˝dej witaminy, dla których obowiàzkowe wymagania sà okreÊlone w ust. 5 za∏àcznika nr 13 do rozporzàdzenia; zawartoÊç ta jest wyra˝ona liczbowo,

na okreÊlonà iloÊç produktu gotowego do spo˝ycia

proponowanego do konsumpcji; w odniesieniu do

produktów wymienionych w § 24 pkt 2, informacja

o witaminach i sk∏adnikach mineralnych wymienionych w tabeli zawartej w ust. 5 za∏àcznika nr 13

do rozporzàdzenia powinna tak˝e byç wyra˝ona jako procent realizacji zalecanego dziennego spo˝ycia, zgodnie z za∏àcznikiem nr 15 do rozporzàdzenia

okreÊlajàcym witaminy i sk∏adniki mineralne, które

mogà byç deklarowane, oraz ich zalecane dzienne

spo˝ycie (RDA);

3) instrukcj´ w∏aÊciwego przygotowania do spo˝ycia

oraz stwierdzenie wa˝noÊci przestrzegania tej instrukcji;

4) je˝eli dany produkt, zastosowany zgodnie z zaleceniami producenta, dostarcza dziennà dawk´ polioli (alkoholi wielowodorotlenowych) przekraczajàcà

20 g — zamieszczana jest informacja, ˝e produkt

ten mo˝e mieç dzia∏anie przeczyszczajàce;

5) o wa˝noÊci przyjmowania odpowiedniej iloÊci p∏ynów w ciàgu dnia;

6) dla produktów wymienionych w § 24 pkt 1 informacj´, ˝e produkt

a) dostarcza odpowiednie, dzienne iloÊci wszystkich niezb´dnych sk∏adników od˝ywczych,

b) nie powinien byç stosowany przez okres d∏u˝szy

ni˝ trzy tygodnie bez zasi´gni´cia porady lekarskiej;

7) w odniesieniu do produktów wymienionych w § 24

pkt 2 — informacj´ o tym, ˝e produkty te stanowià

tylko cz´Êç diety o ograniczonej iloÊci energii oraz

˝e niezb´dnà cz´Êcià takiej diety sà inne Êrodki spo˝ywcze.

3. Znakowanie, reklama i prezentacja Êrodków spo˝ywczych, o których mowa w § 24, nie odnoszà si´ do

tempa lub iloÊci ubytku masy cia∏a, które mog∏yby wynikaç ze stosowania tych produktów, lub do ich oddzia∏ywania na zmniejszenie uczucia g∏odu lub wzrost

uczucia sytoÊci.

Poz. 2050

3. Ârodki spo˝ywcze, o których mowa w ust. 1, sà

stosowane równie˝ w od˝ywianiu dietetycznym pacjentów z innymi wymaganiami ˝ywieniowymi wynikajàcymi z ich stanu zdrowia, je˝eli od˝ywianie dietetyczne nie mo˝e byç stosowane tylko przez modyfikacj´ normalnej diety, przez podawanie innych Êrodków

spo˝ywczych specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego lub przez po∏àczenie obu tych metod.

4. Dietetyczne Êrodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia medycznego obejmujà

1) Êrodki spo˝ywcze o standardowym sk∏adzie, kompletne pod wzgl´dem od˝ywczym, które przy stosowaniu zgodnie z instrukcjà producenta mogà

stanowiç wy∏àczne êród∏o po˝ywienia osób, dla

których sà przeznaczone (diety standardowe);

2) Êrodki spo˝ywcze kompletne pod wzgl´dem od˝ywczym o sk∏adzie dostosowanym do danej choroby, zaburzenia stanu zdrowia lub wskazaƒ lekarskich, które przy stosowaniu zgodnie z instrukcjà

producenta mogà stanowiç wy∏àczne êród∏o po˝ywienia osób, dla których sà przeznaczone (diety

zmodyfikowane);

3) Êrodki spo˝ywcze niekompletne pod wzgl´dem od˝ywczym o sk∏adzie standardowym lub o sk∏adzie

dostosowanym do choroby, zaburzenia stanu zdrowia lub wskazaƒ lekarskich, które jednak nie mogà

byç stosowane jako jedyne êród∏o po˝ywienia

osób, dla których sà przeznaczone.

5. Dietetyczne Êrodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia medycznego wymienione w ust. 4 pkt 2 i 3

mogà byç równie˝ stosowane jako uzupe∏nienie diety

pacjenta lub jej cz´Êciowe zast´powanie.

§ 29. 1. Przy okreÊlaniu sk∏adu oraz zasad stosowania dietetycznych Êrodków spo˝ywczych specjalnego

przeznaczenia medycznego uwzgl´dniane sà uznane

zasady medyczne i ˝ywieniowe oraz ogólnie przyj´te

dane naukowe.

2. Podstawowy sk∏ad Êrodków spo˝ywczych, o których mowa w § 28 ust. 1, okreÊla za∏àcznik nr 16 do rozporzàdzenia.

Rozdzia∏ 5

Wymagania, jakie powinny spe∏niaç dietetyczne Êrodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia medycznego

§ 28. 1. Dietetyczne Êrodki spo˝ywcze specjalnego

przeznaczenia medycznego obejmujà Êrodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego, odpowiednio przetworzone lub przygotowane i przeznaczone do ˝ywienia dietetycznego pacjentów pod nadzorem lekarza.

2. Ârodki spo˝ywcze, o których mowa w ust. 1, sà

przeznaczone do wy∏àcznego lub cz´Êciowego ˝ywienia pacjentów z ograniczonà, upoÊledzonà lub zaburzonà zdolnoÊcià przyjmowania, trawienia, wch∏aniania, metabolizowania lub wydalania zwyk∏ych produktów ˝ywnoÊciowych lub niektórych sk∏adników od˝ywczych w nich zawartych, lub metabolitów.

§ 30. 1. Nazwa, pod którà dietetyczne Êrodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia medycznego sà

wprowadzane do obrotu, brzmi: ,,dietetyczne Êrodki

spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia medycznego”.

2. Ârodki spo˝ywcze, o których mowa w § 28 ust. 1,

znakuje si´ zgodnie z § 4, przy czym znakowanie zawiera dodatkowo

1) wartoÊç dost´pnej energii wyra˝onà w kJ i kcal oraz

zawartoÊç bia∏ka, w´glowodanów i t∏uszczu, wyra˝onà w postaci liczbowej w 100 g lub 100 ml produktu wprowadzanego do obrotu oraz w 100 g lub

100 ml produktu gotowego do spo˝ycia przygotowanego zgodnie z instrukcjà producenta; informacje te mogà byç dodatkowo podane na dawk´, je˝eli jej iloÊç jest okreÊlona na etykiecie, lub na porcj´, o ile na etykiecie podaje si´ liczb´ porcji w opakowaniu;

2) Êrednià zawartoÊç ka˝dego sk∏adnika mineralnego

i ka˝dej witaminy wymienionych w za∏àczniku

nr 16 do rozporzàdzenia, wyra˝onych liczbowo

w 100 g lub 100 ml produktu wprowadzanego do

obrotu oraz w 100 g lub 100 ml produktu gotowego do spo˝ycia, przygotowanego zgodnie z instrukcjà producenta; informacje te mogà byç dodatkowo podane na dawk´, je˝eli jej iloÊç jest okreÊlona

na etykiecie, lub na porcj´, o ile na etykiecie podaje si´ liczb´ porcji w opakowaniu;

3) zawartoÊç sk∏adników bia∏ka, w´glowodanów

i t∏uszczu lub innych sk∏adników od˝ywczych i ich

sk∏adników, je˝eli deklarowanie ich jest potrzebne

do w∏aÊciwego u˝ytkowania produktu, przy czym

dane te powinny byç wyra˝one liczbowo

w 100 g lub 100 ml produktu wprowadzanego do

obrotu, lub w 100 g lub 100 ml produktu gotowego

do spo˝ycia przygotowanego zgodnie z instrukcjà

producenta; informacje te mogà byç dodatkowo

podane na dawk´, je˝eli jej iloÊç jest okreÊlona na

etykiecie, lub na porcj´, o ile na etykiecie podaje si´

liczb´ porcji w opakowaniu;

4) informacj´ o osmolalnoÊci lub osmolarnoÊci produktu;

5) informacj´ o pochodzeniu i charakterze bia∏ka lub

hydrolizatów bia∏ka obecnych w produkcie;

6) informacje, poprzedzone s∏owami „wa˝na informacja” lub innymi równowa˝nymi

a) informacj´, ˝e produkt jest przyjmowany pod

nadzorem lekarza,

b) informacj´, czy produkt jest odpowiedni do stosowania jako jedyne êród∏o po˝ywienia,

c) informacj´, ˝e produkt przeznaczony jest dla

okreÊlonej grupy wiekowej,

d) informacj´, ˝e produkt stanowi zagro˝enie dla

zdrowia, je˝eli jest spo˝ywany przez osoby niemajàce okreÊlonej choroby, zaburzenia stanu

zdrowia, lub brak jest wskazaƒ lekarskich, dla

których produkt jest przeznaczony;

7) informacj´: „Do post´powania dietetycznego”,

gdzie w wolne miejsce nale˝y wpisaç nazw´ choroby, zaburzenia stanu zdrowia lub wskazania lekarskie, których stosowanie jest wskazane;

8) informacj´ o odpowiednich Êrodkach ostro˝noÊci

i przeciwwskazaniach;

9) opis w∏aÊciwoÊci lub cech charakterystycznych, ze

wzgl´du na które stosowanie produktu jest uzasadnione, w szczególnoÊci ze wzgl´du na sk∏adniki od˝ywcze, których zawartoÊç zwi´kszono, zmniejszono, wyeliminowano lub w inny sposób zmodyfikowano, oraz uzasadnienie stosowania produktu;

Poz. 2050

10) ostrze˝enie, ˝e produkt nie jest przeznaczony do

stosowania pozajelitowego;

11) instrukcj´ w∏aÊciwego przygotowania, sposobu

u˝ycia i przechowywania produktu po otworzeniu

opakowania.

Rozdzia∏ 6

Substancje, które mogà byç dodawane w okreÊlonych

celach od˝ywczych do Êrodków spo˝ywczych specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego

§ 31. 1. Substancje chemiczne, które mogà byç dodawane w okreÊlonych celach od˝ywczych do Êrodków

spo˝ywczych specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego, okreÊla za∏àcznik nr 17 do rozporzàdzenia.

2. Do produkcji Êrodków spo˝ywczych specjalnego

przeznaczenia ˝ywieniowego mogà byç stosowane inne substancje chemiczne dodawane w okreÊlonych celach od˝ywczych, nienale˝àce do kategorii wymienionych w za∏àczniku nr 17 do rozporzàdzenia, pod warunkiem ˝e spe∏niajà wymagania dotyczàce nowej

˝ywnoÊci i nowych sk∏adników ˝ywnoÊci okreÊlone

w art. 11—15 ustawy.

3. Stosowanie substancji od˝ywczych do produkcji

Êrodków spo˝ywczych specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego powinno byç zgodne z ogólnie przyj´tymi

danymi naukowymi oraz uwzgl´dniaç przeznaczenie

tych Êrodków jako spe∏niajàcych szczególne wymogi

od˝ywcze.

Rozdzia∏ 7

Przepisy przejÊciowe i koƒcowe

§ 32. Ârodki spo˝ywcze specjalnego przeznaczenia

˝ywieniowego, które nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu, mogà znajdowaç si´ w obrocie

nie d∏u˝ej ni˝ do dnia uzyskania przez Rzeczpospolità

Polskà cz∏onkostwa w Unii Europejskiej.

§ 33. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

1 stycznia 2003 r.2)

Minister Zdrowia: M. ¸apiƒski

———————

2) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdze-

niem Ministra Zdrowia i Opieki Spo∏ecznej z dnia 22 sierpnia 1996 r. w sprawie szczególnych warunków produkcji

i wprowadzania do obrotu dietetycznych Êrodków spo˝ywczych, u˝ywek przeznaczonych do celów dietetycznych

i od˝ywek (Dz. U. Nr 108, poz. 520 oraz z 1997 r. Nr 21,

poz. 113), które traci moc z dniem 31 grudnia 2002 r. na

podstawie art. 59 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i ˝ywienia.

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia

z dnia 23 grudnia 2002 r. (poz. 2050)

Za∏àcznik nr 1

Za∏àcznik nr 2

Za∏àcznik nr 3

Za∏àcznik nr 4

Za∏àcznik nr 5

Za∏àcznik nr 6

Za∏àcznik nr 7

Za∏àcznik nr 8

Za∏àcznik nr 9

Za∏àcznik nr 10

Za∏àcznik nr 11

SK¸ADNIKI OD˚YWCZE

1. Witaminy

Witamina A

Retinol

Octan retinylu

Palmitynian retinylu

Beta-karoten

D-pantotenian sodu

Dekspantenol

Witamina D

Witamina D2/ = ergokalcyferol/

Witamina D3/ = cholekalcyferol/

Witamina B12

Cyjanokobalamina

Hydroksykobalamina

Witamina B1

Chlorowodorek tiaminy

Monoazotan tiaminy

Biotyna

D-biotyna

Witamina B2

Ryboflawina

Sól sodowa 5’- fosforanu ryboflawiny

Niacyna

Nikotynamid

Kwas nikotynowy

Witamina B6

Chlorowodorek pirydoksyny

5’- fosforan pirydoksyny

Dwupalmitynian pirydoksyny

Kwas pantotenowy

D-pantotenian wapnia

Foliany

Kwas foliowy

Witamina C

Kwas L-askorbinowy

L-askorbinian sodu

L-askorbinian wapnia

Kwas 6-palmitylo-L-askorbinowy (palmitynian

askorbylu)

Askorbinian potasu

Witamina K

Filochinon (Fitomenadion)

Witamina E

D-alfa-tokoferol

DL-alfa-tokoferol

octan D-alfa tokoferolu

octan DL-alfa tokoferolu

2. Aminokwasy

L-arginina i jej chlorowodorek

L-cystyna i jej chlorowodorek

L-histydyna i jej chlorowodorek

L-izoleucyna i jej chlorowodorek

L-leucyna i jej chlorowodorek

L-lizyna i jej chlorowodorek

L-cysteina i jej chlorowodorek

L-metionina

L-fenyloalanina

L-treonina

L-tryptofan

L-tyrozyna

L-walina

3. Inne

Cholina

Chlorek choliny

Cytrynian choliny

Dwuwinian choliny

Inozytol

L-karnityna

Chlorowodorek L-karnityny

4. Sk∏adniki mineralne i pierwiastki Êladowe

Wapƒ

W´glan wapnia

Chlorek wapnia

Sole wapniowe kwasu cytrynowego

Glukonian wapnia

Glicerofosforan wapnia

Mleczan wapnia

Tlenek wapnia

Wodorotlenek wapnia

Sole wapniowe kwasu ortofosforowego

Magnez

W´glan magnezu

Chlorek magnezu

Sole magnezowe kwasu cytrynowego

Glukonian magnezu

Tlenek magnezu

Wodorotlenek magnezu

Sole magnezowe kwasu ortofosforowego

Siarczan magnezu

Mleczan magnezu

Glicerofosforan magnezu

Potas

Chlorek potasu

Sole potasowe kwasu cytrynowego

Glukonian potasu

Mleczan potasu

Glicerofosforan potasu

˚elazo

Cytrynian ˝elazawy

Cytrynian amonowo-˝elazowy

Glukonian ˝elazawy

Mleczan ˝elazawy

Siarczan ˝elazawy

Fumaran ˝elazawy

Dwufosforan ˝elazowy (pirofosforan ˝elazowy)

˚elazo zredukowane

Cukrzan ˝elazowy

Dwufosforan sodowo-˝elazowy

W´glan ˝elazawy

Miedê

Kompleks miedziowo-lizynowy

W´glan miedzi

Cytrynian miedzi

Glukonian miedzi

Siarczan miedzi

Cynk

Octan cynku

Cytrynian cynku

Mleczan cynku

Siarczan cynku

Tlenek cynku

Glukonian cynku

Mangan

W´glan manganu

Chlorek manganu

Cytrynian manganu

Glukonian manganu

Siarczan manganu

Glicerofosforan manganu

Jod

Jodek sodu

Jodek potasu

Jodan potasu

Jodan sodu

Za∏àcznik nr 12

Za∏àcznik nr 13

Za∏àcznik nr 14

Za∏àcznik nr 15

Za∏àcznik nr 16

Za∏àcznik nr 17

2050

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 23 grudnia 2002 r.

w sprawie Êrodków spo˝ywczych specjalnego przeznaczenia ˝ywieniowego.

Na podstawie art. 10 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i ˝ywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634 i Nr 128, poz. 1408 oraz

z 2002 r. Nr 135, poz. 1145 i Nr 166, poz. 1362) zarzàdza

si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne