Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze obrabiarek skrawających do metali.

§ 1. Dla celów niniejszego rozporzàdzenia przez obrabiarki skrawajàce do metali, zwane dalej „obrabiarkami”, rozumie si´ maszyny s∏u˝àce do nadawania

przedmiotom obrabianym ˝àdanego kszta∏tu metodà

skrawania, w tym w szczególnoÊci: tokarki, wiertarki,

frezarki, strugarki i szlifierki.

§ 2. Monta˝ i eksploatacja obrabiarek powinny byç

zgodne z dokumentacjà techniczno-ruchowà lub instrukcjà obs∏ugi.

§ 3. Drogi transportowe w pomieszczeniu lub hali

fabrycznej, w których zainstalowano obrabiarki, powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych

przepisach.

§ 4. 1. Transport zmechanizowany przedmiotów

przeznaczonych do obróbki skrawaniem i ich odbiór po

wykonanej obróbce powinien byç tak zorganizowany,

aby nie powodowa∏ zagro˝enia bezpieczeƒstwa dla ruchu pracowników i transportu wewnàtrzzak∏adowego.

2. Narz´dzia pomocnicze i pomiarowe stosowane

przy obs∏udze obrabiarek powinny byç oddzielone od

miejsca sk∏adowania przedmiotów przed i po obróbce

skrawaniem.

3. Wióry powstajàce podczas pracy obrabiarek powinny byç na bie˝àco odprowadzane z pomieszczenia

lub hali fabrycznej na sk∏adowisko zak∏adowe.

§ 5. 1. W przypadku gdy obs∏uga obrabiarki wymaga kilku pracowników, o jej uruchomieniu i przebiegu

procesu skrawania powinien decydowaç pracownik

odpowiedzialny za ca∏oÊç procesu skrawania na obrabiarce.

2. Stanowisko pracy pracownika, o którym mowa

w ust. 1, powinno byç usytuowane w takim miejscu,

———————

1) Minister Gospodarki kieruje dzia∏em administracji rzàdo-

wej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2002 r.

w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki (Dz. U. Nr 97, poz. 867).

2) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 113, poz. 717, z 1999 r. Nr 99,

poz. 1152, z 2000 r. Nr 19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107,

poz. 1127 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 11, poz. 84, Nr 28,

poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075, Nr 111,

poz. 1194, Nr 123, poz. 1354, Nr 128, poz. 1405 i Nr 154,

poz. 1805 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 135, poz. 1146,

Nr 199, poz. 1673 i Nr 200, poz. 1679.

aby móg∏ on bez przeszkód obserwowaç prac´ nadzorowanych obrabiarek.

§ 6. 1. Obrabiarki powinny byç wyposa˝one w os∏ony chroniàce obs∏ugujàcych przed urazami powodowanymi przez wióry oraz przed rozbryzgiem cieczy

ch∏odzàcych.

2. Os∏ony, o których mowa w ust. 1, powinny byç

wyposa˝one w urzàdzenia uniemo˝liwiajàce ich otwarcie podczas pracy obrabiarki.

3. Os∏ony sta∏e wystajàce poza obrys obrabiarki

oraz os∏ony ruchome zmieniajàce swoje po∏o˝enie

podczas pracy obrabiarki powinny byç oznakowane

barwami i znakami bezpieczeƒstwa, zgodnie z Polskimi

Normami.

§ 7. 1. Lampy elektryczne przeznaczone do oÊwietlania bezpoÊredniego stanowiska pracy powinny byç

zasilane pràdem elektrycznym o napi´ciu 24 V, a nat´˝enie tego oÊwietlenia powinno zapewniaç widocznoÊç pozwalajàcà na bezpieczne wykonywanie pracy.

2. Stanowisko pracy przy obrabiarce powinno znajdowaç si´ na powierzchni równej, bez progów i Êliskich

nawierzchni.

3. Obrabiarki o du˝ych rozmiarach powinny byç obs∏ugiwane z pomostu spe∏niajàcego wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.

4. W przypadku gdy podczas obs∏ugi obrabiarki istnieje ryzyko poparzenia, pracodawca powinien wyposa˝yç te obrabiarki w os∏ony, a gdy jest to niemo˝liwe

ze wzgl´dów technicznych — wyposa˝yç pracowników

w Êrodki ochrony indywidualnej, zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

§ 8. Je˝eli obrabiarki zosta∏y zainstalowane przy

przejÊciach przeznaczonych dla ruchu pracowników,

przy drogach transportu wewnàtrzzak∏adowego lub

ustawione obok siebie, to obrabiarki te nale˝y zabezpieczyç przed zagro˝eniami stwarzanymi dla

1) sàsiednich stanowisk pracy;

2) ruchu pracowników;

3) transportu wewn´trznego.

§ 9. Przed uruchomieniem obrabiarki nale˝y sprawdziç stan techniczny jej zabezpieczeƒ.

§ 10. 1. Podczas przerw w pracy obrabiarki narz´dzia skrawajàce powinny byç odsuni´te od obrabianego przedmiotu.

2. W przypadku zakoƒczenia pracy lub unieruchomienia obrabiarki na czas d∏u˝szy ni˝ jedna zmiana robocza, wy∏àczniki g∏ówne i awaryjne powinny byç zablokowane.

§ 11. 1. Je˝eli podczas pracy obrabiarki powstaje

wiór wst´gowy, nale˝y zastosowaç niezb´dne Êrodki

techniczne, ograniczajàce zagro˝enia zwiàzane z powstawaniem tego typu wiórów.

2. Do Êrodków technicznych, o których mowa

w ust. 1, nale˝à przede wszystkim zgarniacze wiórów

oraz mechaniczny transporter do usuwania wiórów

bezpoÊrednio na sk∏adowisko zak∏adowe.

3. W przypadku braku technicznych mo˝liwoÊci zastosowania mechanicznego transportera, o którym

mowa w ust. 2, obs∏ugujàcego obrabiark´ nale˝y wyposa˝yç w narz´dzia pozwalajàce na bezpieczne usuwanie wiórów z obrabiarki.

4. Wióry powstajàce podczas pracy obrabiarki wyposa˝onej w zbiornik do ich gromadzenia powinny byç

systematyczne usuwane z tego zbiornika i przechowywane w miejscu i w sposób niestwarzajàcy zagro˝eƒ

dla pracowników.

5. Niedopuszczalne jest usuwanie wiórów spr´˝onym powietrzem lub bez odpowiedniego narz´dzia

r´cznego.

§ 12. Do podnoszenia i zak∏adania przedmiotów

przeznaczonych do obróbki, o masie powy˝ej 10 kg,

powinny byç stosowane urzàdzenia pomocnicze

zmniejszajàce wysi∏ek pracownika.

§ 13. 1. Przedmiot w uchwycie obrabiarki, imadle

lub w przyrzàdzie mocujàcym powinien byç tak zamocowany, aby podczas pracy obrabiarki nie zmieni∏ swego po∏o˝enia i nie zosta∏ wyrwany z elementu mocujàcego, w wyniku dzia∏ania si∏ bezw∏adnoÊci lub si∏ skrawania.

2. Obrabiarki wyposa˝one w uchwyt hydrauliczny

lub pneumatyczny powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia blokujàce, uniemo˝liwiajàce wyrwanie zamocowanego przedmiotu w przypadku zaniku ciÊnienia

w uk∏adzie zasilania.

3. Uruchomienie urzàdzenia blokujàcego, o którym

mowa w ust. 2, powinno uniemo˝liwiaç kontynuowanie obróbki skrawaniem oraz byç sygnalizowane sygna∏em Êwietlnym lub dêwi´kowym.

§ 14. 1. Podczas pracy obrabiarki

1) stosowane narz´dzia skrawajàce oraz przyrzàdy pomiarowe nale˝y przechowywaç w szafkach narz´dziowych, rega∏ach lub stojakach;

2) r´kawy przy nadgarstkach obs∏ugujàcego powinny

byç opi´te;

Poz. 1723

3) obs∏ugujàcy powinien pracowaç z nakrytà g∏owà.

2. Przed przystàpieniem do czyszczenia lub konserwacji obrabiarki nale˝y wy∏àczyç jej nap´d i zabezpieczyç przed przypadkowym uruchomieniem.

3. Podczas pracy obrabiarki niedopuszczalne jest

1) ch∏odzenie narz´dzia lub obrabianego przedmiotu

za pomocà mokrego czyÊciwa;

2) dokonywanie czynnoÊci konserwacyjnych w przypadku, gdy instrukcja obs∏ugi nie zezwala na takà

czynnoÊç;

3) zatrzymywanie wrzeciona lub uchwytu r´kà;

4) nak∏adanie pasów nap´dowych i regulacja ich naciàgu.

4. Podczas przerw w pracy niedopuszczalne jest pozostawianie obrabiarki bez nadzoru lub zezwalanie na

jej obs∏ugiwanie osobom nieuprawnionym.

§ 15. 1. Naprawy obrabiarek powinny byç dokonywane wy∏àcznie przez osoby upowa˝nione przez pracodawc´.

2. Przed przystàpieniem do napraw, o których mowa w ust. 1, nale˝y umieÊciç w widocznym miejscu tablic´ ostrzegawczà z napisem: „Uwaga naprawa — nie

uruchamiaç”.

3. Je˝eli przy naprawach, o których mowa w ust. 1,

jest wymagane podniesienie os∏on, przed ich podniesieniem nale˝y sprawdziç stan zabezpieczenia blokujàcego ich opadanie.

4. Po dokonanej naprawie uruchomienie obrabiarki nast´puje po uzyskaniu zgody pracodawcy lub s∏u˝by serwisowej wykonujàcej napraw´.

§ 16. 1. Stanowiska pracy przy obs∏udze centrum

obróbkowego, magazynów narz´dzi, podajników narz´dzi skrawajàcych oraz przedmiotów powinny byç

zabezpieczone os∏onami sta∏ymi lub ruchomymi.

2. Przestrzeƒ przemieszczania si´ podajnika przedmiotów poza obrys obrabiarki powinna byç zabezpieczona os∏onami.

3. W przypadku braku technicznej mo˝liwoÊci zastosowania os∏ony, o której mowa w ust. 2, centrum

obróbkowe powinno byç wyposa˝one w sygnalizacj´

Êwietlnà lub dêwi´kowà uruchamianà w czasie przemieszczania si´ podajnika z przedmiotem poza obrys

obrabiarki.

4. Przed uruchomieniem centrum obróbkowego

obs∏ugujàcy powinien sprawdziç w szczególnoÊci

1) czystoÊç gniazda wrzeciona i szcz´k uchwytu;

2) prawid∏owoÊç rozmieszczenia narz´dzi skrawajàcych w magazynie i ich stan techniczny oraz stopieƒ zu˝ycia ostrzy;

3) stan wype∏nienia zbiornika wiórami;

4) stan wype∏nienia magazynu przedmiotami przeznaczonymi do obróbki przed i po jej wykonaniu;

5) poziom cieczy ch∏odzàcej w zbiorniku i ciÊnienie

w uk∏adzie hydraulicznym bàdê pneumatycznym;

6) stan pozycji wyjÊciowych do pracy zespo∏u roboczego centrum.

§ 17. 1. Uchwyty i tarcze zabierakowe obrabiarek

niezabezpieczone na ca∏ej przestrzeni roboczej sta∏ymi

os∏onami powinny byç os∏oni´te os∏onami z urzàdzeniem blokujàcym, uniemo˝liwiajàcym otwarcie os∏ony

w czasie pracy obrabiarki.

2. Sto∏y obrotowe, w szczególnoÊci tokarek karuzelowych, powinny byç wyposa˝one na ca∏ym obwodzie

w os∏ony chroniàce przed zagro˝eniami powodowanymi przez wióry lub ciecz ch∏odzàcà.

3. Os∏ony uchwytów, o których mowa w ust. 1, powinny byç dostosowane do wymiarów uchwytu i wielkoÊci tarczy zabierakowej obrabiarki.

§ 18. 1. Tokarki rewolwerowe i automaty tokarskie,

które nie zosta∏y wyposa˝one w magazyn obrabianego

przedmiotu, powinny byç wyposa˝one w os∏on´

przedmiotu wystajàcego poza obrys tokarki.

2. Os∏ona, o której mowa w ust. 1, powinna byç wyposa˝ona w urzàdzenie blokujàce jej otwarcie podczas

pracy obrabiarek i byç oznakowana barwami i znakami

bezpieczeƒstwa, zgodnie z Polskimi Normami.

Poz. 1723

miotów nale˝y tak dobieraç, aby nie spowodowaç

drgaƒ obrabiarki.

§ 22. Przed uruchomieniem wiertarki nale˝y sprawdziç stan zamocowania przedmiotu poddanego wierceniu oraz usunàç ze sto∏u zb´dne przedmioty lub narz´dzia pomocnicze.

§ 23. 1. Przedmiot poddawany wierceniu powinien

byç tak zamocowany na stole lub w imadle wiertarki,

aby jego obrót lub przemieszczenie pod wp∏ywem

dzia∏ania si∏y skrawania by∏ niemo˝liwy.

2. Elementy stosowane do zamocowania narz´dzi

w uchwycie wiertarki nie powinny wystawaç poza obrys uchwytu lub wrzeciona tej wiertarki.

3. Je˝eli wymaganie, o którym mowa w ust. 2, jest

niemo˝liwe do wykonania, wystajàcy element nale˝y

zabezpieczyç os∏onami.

§ 24. 1. CzynnoÊci zwiàzane z mocowaniem, wymianà narz´dzi skrawajàcych lub ustawianiem przedmiotów na wiertarce oraz dokonywaniem niezb´dnych

pomiarów powinny byç wykonywane po uprzednim

unieruchomieniu wrzeciona obrabiarki.

2. Podczas wiercenia otworów przy u˝yciu wiertarek niedopuszczalne jest trzymanie w d∏oni przedmiotu poddawanego wierceniu.

§ 25. Wiertarki pracujàce w uk∏adzie zespo∏owym

z indywidualnymi nap´dami wrzeciona, zainstalowane

szeregowo, powinny byç wyposa˝one w awaryjne wy∏àczniki do unieruchomienia nap´du wszystkich wiertarek z ka˝dego stanowiska ich obs∏ugi.

§ 19. Podczas pracy na tokarce nale˝y u˝ywaç wy∏àcznie narz´dzi skrawajàcych i przyrzàdów dostosowanych do okreÊlonych procesów skrawania.

§ 26. 1. Mechanizmy nap´du g∏ównego i posuwowego wystajàce poza obrys frezarki oraz wystajàcy koniec Êruby s∏u˝àcy do mocowania narz´dzia lub jego

oprawki powinny byç os∏oni´te ko∏pakiem oraz oznakowane zgodnie z Polskimi Normami.

§ 20. Przed uruchomieniem wrzeciona tokarki nale˝y sprawdziç, czy nie pozostawiono klucza do zaciskania przedmiotu w uchwycie tokarki.

2. Frezarki sterowane numerycznie powinny byç

wyposa˝one w automatyczny mechanizm mocowania

narz´dzi i przyrzàdów we wrzecionie.

§ 21. 1. Podczas regulacji si∏y zacisku przedmiotu

obrabianego w uchwycie tokarki nale˝y uwzgl´dniaç

w szczególnoÊci

§ 27. W punktach kraƒcowego po∏o˝enia sto∏u frezarki lub obrabianego przedmiotu o gabarytach wi´kszych ni˝ stó∏ frezarki nale˝y ustawiç barierki oznakowane barwami i znakami zgodnie z Polskimi Normami.

1) dzia∏anie si∏y skrawania;

2) pr´dkoÊç obrotowà;

3) moment bezw∏adnoÊci uchwytu i przedmiotu obrabianego;

§ 28. 1. Wokó∏ strugarki pod∏u˝nej, w kraƒcowym

po∏o˝eniu jej sto∏u i obrabianego przedmiotu powinna

znajdowaç si´ wolna przestrzeƒ.

2. W kraƒcowym po∏o˝eniu, o którym mowa

w ust. 1, nale˝y ustawiç barierki ochronne.

4) niewywa˝enie przedmiotu obrabianego.

2. Pr´dkoÊç obrotowà, o której mowa w ust. 1 pkt 2,

podczas procesu skrawania niewywa˝onych przed-

3. Barierek, o których mowa w ust. 2, nie stosuje

si´, je˝eli strefa zagro˝enia jest odpowiednio zabezpieczona kabinà.

4. W przypadku gdy odleg∏oÊç pomi´dzy koƒcowym po∏o˝eniem sto∏u lub obrabianego przedmiotu

a Êcianà lub innym sta∏ym obiektem jest mniejsza ni˝

0,6 m, wolna przestrzeƒ pomi´dzy nimi powinna byç

zabezpieczona ogrodzeniem.

§ 29. 1. Przy ustawieniu strugarki poprzecznej nale˝y uwzgl´dniç wolnà przestrzeƒ o szerokoÊci co najmniej 0,6 m, za tylnym i przednim koƒcem suwaka lub

w jego kraƒcowych po∏o˝eniach.

2. Do strugarek poprzecznych stosuje si´ odpowiednio przepisy § 28.

§ 30. W ∏o˝u strugarki i pod jej sto∏em nie nale˝y

przechowywaç jakichkolwiek przedmiotów.

§ 31. Przed rozpocz´ciem pracy na strugarce nale˝y sprawdziç, czy przedmiot obrabiany nie zaczepi o jakàkolwiek cz´Êç strugarki oraz czy strefa przemieszczania si´ suwaka jest zabezpieczona na ca∏ej jego d∏ugoÊci.

§ 32. 1. Mechanizmy i elementy nap´du wprowadzajàce w ruch imak no˝owy powinny byç os∏oni´te,

zgodnie z odr´bnymi przepisami.

2. Os∏ony ruchome zabezpieczajàce pokr´t∏a regulacyjne ustawienia wielkoÊci skoku suwaka powinny

byç wyposa˝one w urzàdzenie blokujàce, uniemo˝liwiajàce uruchomienie strugarki podczas regulacji skoku suwaka.

§ 33. 1. Tarcze Êcierne szlifierek powinny byç os∏oni´te w sposób zabezpieczajàcy obs∏ugujàcych przed

zagro˝eniami powstajàcymi podczas szlifowania,

w szczególnoÊci w wyniku rozerwania si´ tarczy.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy szlifierek do szlifowania wa∏ków wyposa˝onych równie˝ we wrzeciono szlifierskie do szlifowania otworów.

3. TaÊma Êcierna szlifierek taÊmowych powinna

byç os∏oni´ta na ca∏ej d∏ugoÊci, z wyjàtkiem przestrzeni roboczej taÊmy.

§ 34. 1. Tarcza Êcierna przed za∏o˝eniem na szlifierk´ powinna byç sprawdzona, czy nie posiada p´kni´ç,

ubytków miejscowych i innych uszkodzeƒ.

2. Tarcze Êcierne nale˝y umocowaç na trzpieniu

wrzeciona za pomocà stalowych tarczy oporowej i dociskowej o Êrednicach zewn´trznych wynoszàcych co

najmniej 1/3 Êrednicy tarczy Êciernej. W miar´ zu˝ywania si´ tarczy Êciernej, tarcze stalowe powinny byç odpowiednio zmieniane na mniejsze.

3. W celu prawid∏owego i bezpiecznego zamocowania tarczy Êciernej na trzpieniu mocujàcym, pomi´dzy tarczà Êciernà a tarczami oporowà i dociskowà

umieszcza si´ podk∏adki z elastycznego materia∏u

o gruboÊci od 1 do 1,5 mm.

Poz. 1723

§ 35. 1. Szlifierki ostrzarki powinny byç wyposa˝one w stó∏ lub regulowanà podpor´ umo˝liwiajàcà ustawianie i przytrzymanie szlifowanego przedmiotu r´kami.

2. Odst´p pomi´dzy tarczà Êciernà i podporà powinien byç tak wyregulowany, aby szlifowany przedmiot

nie dosta∏ si´ pomi´dzy tarcz´ Êciernà a podpor´.

§ 36. 1. Podczas pracy na szlifierce obs∏ugujàcy powinien znajdowaç si´ z boku tarczy Êciernej, poza

p∏aszczyznà jej obrotu.

2. Podczas szlifowania przedmiotów na obrabiarkach do szlifowania niewyposa˝onych w przezroczyste

os∏ony lub ekrany chroniàce przed urazami obs∏ugujàcy powinien byç wyposa˝ony w Êrodki ochrony indywidualnej zgodnie z odr´bnymi przepisami.

3. Tarcze Êcierne powinny byç przechowywane

w sposób nienara˝ajàcy ich na uszkodzenia mechaniczne lub dzia∏anie wilgoci, a przed zamontowaniem

na obrabiark´ wywa˝one.

§ 37. 1. W liniach technologicznych obrabiarek,

w których przemieszczanie przedmiotów obrobionych

odbywa si´ za pomocà transportera podwieszanego,

elementy tego transportera przebiegajàce nad przejÊciami dla ruchu pracowników powinny znajdowaç si´

na wysokoÊci co najmniej 2,5 m od poziomu pod∏ogi.

2. PrzejÊcia, o których mowa w ust. 1, powinny byç

zabezpieczone od góry os∏onà chroniàcà pracowników

przed upadkiem transportowanych przedmiotów lub

zabrudzeniem cieczà ch∏odzàcà.

§ 38. 1. Odleg∏oÊç w strefie zagro˝enia pomi´dzy

najdalej wysuni´tymi elementami sàsiednich stanowisk linii technologicznej obrabiarek powinna wynosiç

co najmniej 0,6 m.

2. Je˝eli zachowanie odleg∏oÊci, o której mowa

w ust. 1, jest niemo˝liwe — strefa zagro˝enia powinna

byç oznakowana i os∏oni´ta w sposób uniemo˝liwiajàcy wejÊcie pracowników do tej strefy.

§ 39. Tracà moc

1) rozporzàdzenie Ministrów Pracy i Opieki Spo∏ecznej oraz Zdrowia z dnia 28 kwietnia 1951 r. w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy na obrabiarkach do metali (Dz. U. Nr 25, poz. 192);

2) rozporzàdzenie Ministrów Pracy i Opieki Spo∏ecznej oraz Zdrowia z dnia 24 wrzeÊnia 1953 r. w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy przy szybkoÊciowym skrawaniu metali (Dz. U. Nr 46, poz. 229).

§ 40. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

szeÊciu miesi´cy od dnia og∏oszenia.

Minister Gospodarki: J. Piechota

1723

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1)

z dnia 6 listopada 2002 r.

w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy przy obs∏udze obrabiarek skrawajàcych do metali.

Na podstawie art. 23715 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21,

poz. 94, z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje