Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie szczegółowych warunków wykonywania rybołówstwa morskiego.
Table of Provisions (28)
Statutory Text (28 Articles)
§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla gatunki organizmów
morskich, które mogà byç po∏awiane na cele paszowe,
oraz reguluje szczegó∏owe warunki wykonywania rybo∏ówstwa morskiego na
d) przyw∏oki,
2) ciàgnione, w tym
a) w∏oki,
1) morzu terytorialnym, w polskiej wy∏àcznej strefie
ekonomicznej, morskich wodach wewn´trznych —
w Zatoce Puckiej i Gdaƒskiej,
b) tuki,
c) w∏oczki,
2) cz´Êci Jeziora Nowowarpieƒskiego i cz´Êci Zalewu
Szczeciƒskiego wraz ze Âwinà i Dziwnà oraz Zalewem Kamieƒskim, znajdujàcych si´ na wschód od
granicy paƒstwowej mi´dzy Rzeczàpospolità Polskà a Republikà Federalnà Niemiec oraz na rzece
Odrze pomi´dzy Zalewem Szczeciƒskim a wodami
portu Szczecin wraz z jeziorem Dàbie,
3) usidlajàce i oplàtujàce, w tym
a) wontony,
b) mance,
c) nety,
d) p∏awnice,
3) Zalewie WiÊlanym.
e) drygawice,
§ 2. Szczegó∏owe warunki wykonywania rybo∏ówstwa morskiego, o których mowa w § 1, dotyczà
4) pu∏apkowe, w tym
a) niewody stawne,
1) rodzaju i iloÊci narz´dzi po∏owowych oraz ich konstrukcji,
b) ˝aki,
2) sposobu prowadzenia po∏owów,
c) miero˝e,
3) wielkoÊci dopuszczalnego przy∏owu.
d) alhamy,
Rozdzia∏ 2
5) zahaczajàce, w tym
a) w´dy,
Warunki wykonywania rybo∏ówstwa morskiego na
morzu terytorialnym, w polskiej wy∏àcznej strefie ekonomicznej, na morskich wodach wewn´trznych —
w Zatoce Puckiej i Gdaƒskiej
b) sznury haczykowe,
c) takle.
§ 4. 1. Do po∏owów ryb ni˝ej wymienionych gatunków ustanawia si´ nast´pujàce, najmniejsze wymiary
oczek sieci w milimetrach
§ 3. Przy prowadzeniu po∏owów na morzu terytorialnym, w polskiej wy∏àcznej strefie ekonomicznej, na
morskich wodach wewn´trznych — Zatoce Puckiej
dorsz
Gatunek
D∏ugoÊç boku oczka
PrzeÊwit oczka
1
2
3
—
110 — nety dorszowe
105 — sieci z oknem selektywnym
typu „BACOMA”
125 — sieci poliamidowe*)
130 — sieci z innych materia∏ów*)
2
Poz. 1038
3
p∏astuga
—
105 — sieci z oknem selektywnym
typu „BACOMA”
130 — narz´dzia ciàgnione*), nety
Êledê
—
32
szprot
—
16
∏osoÊ, troç, pstràg t´czowy
80
157
4-milowym wód przybrze˝nych
65
—
leszcz i sandacz
60
—
p∏oç i okoƒ
30
—
sieja i szczupak
55
—
w´gorz
16
—
troç, pstràg t´czowy w pasie
*) We w∏okach, tukach i niewodach duƒskich dotyczy oczek w przed∏u˝aczu i worku na odcinku ostatnich 8 metrów mierzonych od sznurówki, przy oczkach w zwarciu.
2. Konstrukcj´ worka z oknem selektywnym typu
„BACOMA” okreÊla za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia.
§ 5. WielkoÊç boku oczka w wontonach s∏u˝àcych
do po∏owu okonia i p∏oci nie mo˝e przekroczyç
35 mm.
§ 6. 1. Przy prowadzeniu po∏owów narz´dziami ciàgnionymi dopuszcza si´ stosowanie ochrony worka
wykonanej z materia∏u sieciowego o oczkach o boku
dwukrotnie wi´kszym od oczek worka.
2. Ochron´ takà mocuje si´ wzd∏u˝ jej przedniej,
bocznych i tylnej kraw´dzi w taki sposób, aby jedno
oczko ochrony pokrywa∏o si´ z czterema oczkami worka w∏oka i nie zmniejsza∏o Êwiat∏a jego oczek.
3. Wzór ochrony worka wykonanej z materia∏u sieciowego oraz sposób jej mocowania okreÊla za∏àcznik
nr 2 do rozporzàdzenia.
§ 7. 1. Przy prowadzeniu po∏owów narz´dziami ciàgnionymi dopuszcza si´ mocowanie os∏on majàcych
za zadanie ochron´ przed nadmiernym zniszczeniem
dolnej strony worka. Os∏ony te mocuje si´ wzd∏u˝ ich
przednich i bocznych kraw´dzi.
2. Wzór os∏ony worka okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia.
§ 8. 1. Przy prowadzeniu po∏owów narz´dziami ciàgnionymi dopuszcza si´ stosowanie na wlocie do worka pu∏apek (zastawek) uniemo˝liwiajàcych wydostanie
si´ z∏owionych ryb z worka.
2. Wzór pu∏apki (zastawki) okreÊla za∏àcznik nr 4 do
rozporzàdzenia.
§ 9. 1. Pomiaru przeÊwitu oczek sieci dokonuje si´
za pomocà p∏askiego przyrzàdu (przymiaru), o grubo-
Êci 2 mm, wykonanego z trwa∏ego, nieulegajàcego odkszta∏ceniom materia∏u, majàcego kszta∏t trapezu
o zw´˝eniu 1 cm na 8 cm d∏ugoÊci przyrzàdu, z naniesionymi wielkoÊciami przeÊwitów oczek.
2. Wzór budowy oczka sieci okreÊla za∏àcznik nr 5
do rozporzàdzenia.
§ 10. 1. Niedozwolone jest posiadanie na statku rybackim, zwanym dalej „statkiem”, przy u˝yciu którego
prowadzi si´ ukierunkowany po∏ów dorszy, sieci
o wielkoÊci oczek mniejszych ni˝ ustanowione do po∏owu ryb tego gatunku.
2. Niedozwolony jest wy∏adunek dorszy ze statku
w przypadku posiadania sieci, o których mowa w ust. 1.
3. Z zastrze˝eniem ust. 1, narz´dzia po∏owowe, których nie wolno u˝ywaç na danym obszarze lub w okreÊlonym czasie, nale˝y zabezpieczyç na statku w sposób
wykluczajàcy mo˝liwoÊç ich natychmiastowego u˝ycia.
4. Narz´dzia ciàgnione uznaje si´ za nieprzygotowane do natychmiastowego u˝ycia, je˝eli deski tra∏owe sà odpi´te od narz´dzia i umocowane do wewn´trznej strony nadburcia albo koz∏a tra∏owego, a liny tra∏owe i s∏omiaki sà odpi´te od desek tra∏owych lub ci´˝arów.
5. Inne narz´dzia po∏owowe uznaje si´ za nieprzygotowane do natychmiastowego u˝ycia, je˝eli
1) wontony, mance, nety, p∏awnice lub drygawice
znajdujàce si´ na pok∏adzie statku sà zabezpieczone pokrowcem i obwiàzane linami,
2) sznury haczykowe lub takle znajdujà si´ w skrzyniach.
§ 11. Dopuszczalna ∏àczna d∏ugoÊç wystawianych
jednoczeÊnie net dorszowych wynosi
§ 16. 1. Przy po∏owach ∏ososia lub troci dopuszcza
si´ jednoczesne wystawianie
1) 12 km dla statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej do 12 m,
1) 600 sztuk p∏awnic, z tym ˝e na statku mogà znajdowaç si´ p∏awnice rezerwowe w iloÊci nieprzekraczajàcej 100 sztuk,
2) 24 km dla statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej powy˝ej
12 m.
§ 12. 1. Z zastrze˝eniem ust. 2, najwi´ksza dopuszczalna iloÊç wystawianych jednoczeÊnie wontonów,
manc oraz net flàdrowych wynosi
1) 100 sztuk dla statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej do
12 m,
2) 200 sztuk dla statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej od
12 m do 18 m,
3) 300 sztuk dla statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej powy˝ej 18 m.
2) 2 000 sztuk haków w taklach, z tym ˝e na statku mogà znajdowaç si´ haki rezerwowe w iloÊci nieprzekraczajàcej 200 sztuk.
2. Haki, o których mowa w ust. 1 pkt 2, powinny
mieç rozwarcie nie mniejsze ni˝ 19 mm, mierzàc od
ostrza do trzonu.
§ 17. Niedozwolony jest po∏ów wszelkich gatunków
organizmów morskich od dnia 15 maja do dnia
31 sierpnia w rejonie G∏´bi Bornholmskiej, wyznaczonej koordynatami
1) N 55°30’
2. W strefie 3 Mm od linii brzegu poczàwszy od ujÊcia rzeki Wis∏a Âmia∏a do po∏udnika 19°11’ d∏ugoÊci
geograficznej wschodniej dopuszcza si´ jednoczesne
wystawianie ze statku, w sumie nie wi´cej ni˝ 75 sztuk
wontonów, manc oraz net, których ∏àczna d∏ugoÊç nie
przekracza 2000 m.
E 15°30’
2) N 55°30’
E 16°10’
3) N 55°15’
§ 13. 1. Przy prowadzeniu po∏owów d∏ugoÊç zestawu narz´dzi po∏owowych mierzona wzd∏u˝ nadbory
nie mo˝e przekroczyç dla
1) wontonów — 500 m,
2) manc — 300 m.
2. D∏ugoÊç pojedynczego narz´dzia po∏owowego,
o którym mowa w ust. 1, nie mo˝e przekroczyç 50 m.
3. D∏ugoÊç pojedynczej nety flàdrowej nie mo˝e
przekroczyç 75 m.
4. D∏ugoÊç pojedynczej p∏awnicy przy po∏owach ∏ososia lub troci nie mo˝e przekroczyç 35 m.
§ 14. 1. Przy prowadzeniu po∏owów d∏ugoÊç stawnego niewodu Êledziowego nie mo˝e przekroczyç
600 m.
2. IloÊç klatek ∏ownych w niewodach Êledziowych
nie mo˝e przekroczyç 18 sztuk.
§ 15. Na morzu terytorialnym, na zachód od po∏udnika 15°23’14’’ d∏ugoÊci geograficznej wschodniej
przy wykonywaniu rybo∏ówstwa w pasie
1) do 5 Mm od linii brzegu, w okresie od dnia 25 marca do dnia 10 maja, nale˝y u˝ywaç narz´dzi do po∏owu Êledzia lub skarpia,
2) do 12 Mm od linii brzegu, w okresie od dnia 1 listopada do dnia 30 kwietnia, przy prowadzeniu po∏owów statkami o d∏ugoÊci ca∏kowitej powy˝ej
12 m nale˝y u˝ywaç narz´dzi ciàgnionych.
E 16°10’
4) N 55°15’
E 15°30’.
§ 18. Niedozwolone jest pozostawianie w wodzie
bez dozoru narz´dzi usidlajàcych, oplàtujàcych, pu∏apkowych i zahaczajàcych przez okres d∏u˝szy ni˝
1) 24 godziny — w przypadku statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej powy˝ej 15 m,
2) 48 godzin — w przypadku statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej do 15 m.
§ 19. Niedozwolony jest po∏ów ryb przy u˝yciu narz´dzi ciàgnionych oraz wykonywanie rybo∏ówstwa
przy u˝yciu statków o d∏ugoÊci ca∏kowitej powy˝ej
15 m w nast´pujàcych rejonach polskich obszarów
morskich
1) w Zatoce Gdaƒskiej — od po∏udnika 18°57’ do toru
wodnego Gdynia—Hel w miejscach, w których g∏´bokoÊç nie przekracza 25 m,
2) w Zatoce Puckiej — do toru wodnego Gdynia—Hel,
3) na ¸awicy Odrzanej — na g∏´bokoÊciach mniejszych ni˝ 10 m,
4) od linii toru wodnego Gdynia—Hel od trawersu Jastarni od strony pe∏nego morza — na g∏´bokoÊciach mniejszych ni˝ 20 m,
5) na pozosta∏ych obszarach wód — w pasie o szerokoÊci 3 Mm od brzegu.
§ 20. 1. Przy prowadzeniu ukierunkowanych po∏owów ryb okreÊlonego gatunku, przy∏ów ryb innych gatunków, z zastrze˝eniem ust. 2, nie mo˝e przekroczyç
20% masy ryb b´dàcych celem po∏owów ukierunkowanych.
2. Przy prowadzeniu ukierunkowanych po∏owów
Êledzia lub szprota przy∏ów dorsza nie mo˝e przekroczyç 3% masy z∏owionych ryb.
Poz. 1038
3. Niedozwolone jest sp∏awianie narz´dzi po∏owowych z pràdem wody w okresie od dnia 15 marca do
dnia 15 maja oraz wystawianie wontonów w miejscach
przeznaczonych do sp∏awiania.
§ 24. IloÊç jednoczeÊnie u˝ywanych do po∏owów
narz´dzi po∏owowych nie mo˝e przekraczaç dla
1) ˝aków
—
2 409 sztuk,
§ 21. 1. JeÊli po wybraniu sieci stwierdzi si´, ˝e iloÊç
ryb danego gatunku przekracza dopuszczalnà wielkoÊç
przy∏owu, nale˝y natychmiast zaprzestaç u˝ywania tej
sieci lub zmieniç ∏owisko.
2) alhamów
—
272 sztuk,
3) miero˝y w´gorzowych —
1 325 sztuk,
4) wontonów
—
5 630 sztuk,
2. Przez zmian´ ∏owiska rozumie si´ zmian´ g∏´bokoÊci tra∏owania
5) drygawic
—
90 sztuk,
6) niewodów
—
23 sztuk,
1) na zachód od po∏udnika 15°00’E — o 10 m,
2) na wschód od po∏udnika 15°00’E — o 20 m.
§ 22. Na cele paszowe mogà byç po∏awiane szproty.
Rozdzia∏ 3
Warunki wykonywania rybo∏ówstwa morskiego na
cz´Êci Jeziora Nowowarpieƒskiego i cz´Êci Zalewu
Szczeciƒskiego wraz ze Âwinà i Dziwnà oraz Zalewem
Kamieƒskim, znajdujàcych si´ na wschód od granicy
paƒstwowej mi´dzy Rzeczàpospolità Polskà a Republikà Federalnà Niemiec oraz na rzece Odrze pomi´dzy
Zalewem Szczeciƒskim a wodami portu Szczecin
wraz z jeziorem Dàbie
§ 23. 1. Przy prowadzeniu po∏owów na wodach
cz´Êci Jeziora Nowowarpieƒskiego i cz´Êci Zalewu
Szczeciƒskiego wraz ze Âwinà i Dziwnà oraz Zalewem
Kamieƒskim, znajdujàcych si´ na wschód od granicy
paƒstwowej mi´dzy Rzeczàpospolità Polskà a Republikà Federalnà Niemiec oraz na rzece Odrze pomi´dzy Zalewem Szczeciƒskim a wodami portu Szczecin
wraz z jeziorem Dàbie dopuszcza si´, z zastrze˝eniem
ust. 2 i 3, stosowanie nast´pujàcych narz´dzi po∏owowych
7) sznurów haczykowych — 126 000 sztuk haków.
§ 25. Przy prowadzeniu po∏owów niedozwolone
jest wystawianie
1) ˝aków, wontonów lub drygawic przy jednoczesnym
u˝yciu niewodu,
2) wontonów lub drygawic przy jednoczesnym wystawieniu ˝aków.
§ 26. Przy prowadzeniu po∏owów stosuje si´ narz´dzia po∏owowe, których
1) d∏ugoÊç nie przekracza dla
a) wontonu — 50 m,
b) drygawicy — 100 m,
2) d∏ugoÊç zestawu nie przekracza dla
a) wontonów albo drygawic
— 500 m na Zalewie Szczeciƒskim, Roztoce Odrzaƒskiej i jeziorze Dàbie Du˝e,
— 250 m na pozosta∏ych obszarach,
b) ˝aków
1) niewodów,
— 900 m na Zalewie Szczeciƒskim,
2) w∏oczków ˝ywcowych,
— 600 m na jeziorze Dàbie Du˝e,
3) wontonów i drygawic,
— 500 m na pozosta∏ych obszarach,
4) ˝aków, alhamów i miero˝y w´gorzowych,
5) sznurów haczykowych.
2. Niedozwolone jest prowadzenie po∏owów
1) w okresie od dnia 10 kwietnia do dnia 22 maja
3) d∏ugoÊç elementu nie przekracza dla
a) skrzyde∏ niewodów, z zastrze˝eniem lit. b)
— 800 m na Zalewie Szczeciƒskim,
— 500 m na Roztoce Odrzaƒskiej i pozosta∏ych
obszarach,
a) drygawicami,
b) skrzyde∏ przyw∏oki — 250 m,
b) wontonami o boku oczka wi´kszym ni˝ 35 mm,
c) skrzyde∏ w∏oczka ˝ywcowego — 60 m,
2) w okresie od dnia 10 kwietnia do dnia 19 czerwca
— niewodami.
4) wysokoÊç kab∏àków w miero˝ach w´gorzowych nie
przekracza — 80 cm.
§ 27. 1. Z zastrze˝eniem ust. 2, dla ni˝ej wymienionych narz´dzi po∏owowych ustanawia si´ najmniejsze
Nazwa narz´dzi
po∏owowych
Poz. 1038
wymiary boku oczka sieci w milimetrach
Bok oczka
w skrzydle
w cz´Êci
przejÊciowej
40
niewody
30
na d∏ugoÊci ostatnich
60 m mierzonych
od matni
w matni
30
20
w cz´Êci koƒcowej
do 1/4 d∏ugoÊci matni
drygawice
45
—
—
w∏oczki ˝ywcowe
8
—
4
wontony okoniowo-p∏ociowe
30
—
—
wontony pozosta∏e
50
—
—
˝aki, alhamy i miero˝e
w´gorzowe
—
—
14
˝aki pozosta∏e
30
—
25
2. W ˝akach w´gorzowych, w których zastosowano
sita selektywne, dopuszcza si´ stosowanie tkaniny sieciowej z oczkiem o boku 10 mm w ostatniej komorze
i w kutlu.
§ 28. WielkoÊç boku oczka w wontonach okoniowo-p∏ociowych nie mo˝e przekraczaç 35 mm.
§ 30. 1. Z zastrze˝eniem ust. 2, dopuszcza si´ jednoczesne wystawianie z jednego statku ∏àcznie 24 zestawów ˝aków, wontonów oraz manc, w tym 8 zestawów
na akwenie od granicy paƒstwa do linii prostej ∏àczàcej
port w Piaskach ze stacjà pomp po∏o˝onà na zachód od
miejscowoÊci Ró˝aniec.
Warunki wykonywania rybo∏ówstwa morskiego
na Zalewie WiÊlanym
2. Przepis ust. 1 nie dotyczy pasa wód przybrze˝nych o szerokoÊci 600 m, liczàc od granicy roÊlinnoÊci
wynurzonej od portu Suchacz w kierunku zachodnim,
nast´pnie w kierunku pó∏nocnym do portu Kàty Rybackie i w kierunku wschodnim do portu w Piaskach.
§ 29. Przy prowadzeniu po∏owów na Zalewie WiÊlanym dopuszcza si´ stosowanie nast´pujàcych narz´dzi
po∏owowych
§ 31. Dopuszcza si´ stosowanie do po∏owów zestawów narz´dzi po∏owowych, o ile ich wymiar nie przekracza dla
1) niewodów dobrze˝nych,
1) zestawu ˝aków, wontonów, manc lub sznurów haczykowych — 120 m d∏ugoÊci,
2) wontonów i manc,
2) zestawu ˝aków — 25 m szerokoÊci.
3) ˝aków, miero˝y i niewodów stawnych,
§ 32. Dla ni˝ej wymienionych narz´dzi po∏owowych
ustanawia si´ najmniejsze wymiary boku oczka sieci
w milimetrach
Rozdzia∏ 4
4) sznurów haczykowych.
Nazwa narz´dzi
po∏owowych
Bok oczka
w skrzydle
w cz´Êci
przejÊciowej
w matni
2
3
4
niewody dobrze˝ne
sandaczowo-leszczowe
42
38
36
niewody stawne Êledziowe
28
16
16
˝aki i miero˝e do po∏owu
w´gorza
20
—
Poz. 1038
2
3
4
wontony do po∏owu
∏ososia i troci
65
—
—
wontony do po∏owu
leszcza i sandacza
60
—
—
wontony do po∏owu karasia,
lina, p∏oci i okonia
36
—
—
§ 33. 1. Niedozwolone jest
1) ∏owienie i stosowanie ˝ywej przyn´ty przy po∏owach narz´dziami zahaczajàcymi,
2) pozostawianie na ∏owisku narz´dzi lub ich elementów po zakoƒczeniu po∏owów,
3) wystawianie narz´dzi w odleg∏oÊci mniejszej ni˝
50 m od roÊlinnoÊci wynurzonej albo 100 m od
brzegu, z zastrze˝eniem ust. 2.
2. W okresie od dnia 15 lipca do dnia 31 grudnia dopuszcza si´ wystawianie ˝aków do po∏owu w´gorza
w odleg∏oÊci nie mniejszej ni˝ 10 m od roÊlinnoÊci wynurzonej albo brzegu.
Rozdzia∏ 5
Przepisy koƒcowe
§ 36. Przepisy
1) § 27 ust. 2 — na obszarze jeziora Dàbie i Zalewu Kamieƒskiego stosuje si´ od dnia 1 marca 2003 r.,
2) § 35 — na obszarze Zalewu WiÊlanego stosuje si´
od dnia 1 maja 2003 r.
§ 37. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie
14 dni od dnia og∏oszenia.
§ 34. W okresie od dnia 20 kwietnia do dnia
10 czerwca niedozwolone jest u˝ywanie innych narz´dzi po∏owowych ni˝ ˝aki i niewody stawne.
§ 38. Z dniem uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa w Unii Europejskiej tracà moc przepisy rozdzia∏u 2 w zakresie wykonywania rybo∏ówstwa
morskiego w wy∏àcznej strefie ekonomicznej.
§ 35. W okresie od dnia 1 maja do dnia 31 grudnia,
w ka˝dych 20 ˝akach w´gorzowych wystawianych
z jednego statku, nale˝y stosowaç sita selektywne, których konstrukcj´ oraz sposób montowania okreÊla za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: J. Kalinowski
Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z dnia 16 lipca 2002 r. (poz. 1038)
Za∏àcznik nr 1
KONSTRUKCJA WORKA Z OKNEM SELEKTYWNYM TYPU „BACOMA”
Za∏àcznik nr 2
WZÓR OCHRONY WORKA WYKONANEJ Z MATERIA¸U SIECIOWEGO ORAZ SPOSÓB JEJ MOCOWANIA
Za∏àcznik nr 3
WZÓR OS¸ONY WORKA
Za∏àcznik nr 4
WZÓR PU¸APKI (ZASTAWKI)
Za∏àcznik nr 5
WZÓR BUDOWY OCZKA SIECI
Za∏àcznik nr 6
KONSTRUKCJA SIT SELEKTYWNYCH ORAZ SPOSÓB ICH MONTOWANIA
1038
ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI
z dnia 16 lipca 2002 r.
w sprawie szczegó∏owych warunków wykonywania rybo∏ówstwa morskiego.
i Gdaƒskiej dopuszcza si´ stosowanie nast´pujàcych
rodzajów narz´dzi po∏owowych
Na podstawie art. 49 ustawy z dnia 6 wrzeÊnia
2001 r. o rybo∏ówstwie morskim (Dz. U. Nr 129,
poz. 1441) zarzàdza si´, co nast´puje
1) niewody, w tym
Rozdzia∏ 1
a) niewody duƒskie,
Przepisy ogólne
b) niewody dobrze˝ne,
c) cezy,