Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego, kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół oraz kształcenia w profilach w liceach profilowanych.

§ 30. 1. Liczba s∏uchaczy w oddziale szko∏y ponadpodstawowej dla doros∏ych powinna wynosiç co najmniej

2. W uzasadnionych przypadkach, za zgodà organu

prowadzàcego, liczba s∏uchaczy w oddziale mo˝e byç

ni˝sza od liczby okreÊlonej w ust. 1.

1) w klasie I

— 30,

2) w klasie II

— 25,

§ 31. Statut szko∏y ponadpodstawowej dla doros∏ych okreÊla zasady ucz´szczania na wybrane zaj´cia

edukacyjne przez osoby przygotowujàce si´ do egzaminów eksternistycznych.

3) w klasach III—V — 20.

625

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

z dnia 21 maja 2001 r.

w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego, kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ oraz kszta∏cenia w profilach w liceach profilowanych.

Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia

7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty (Dz. U. z 1996 r.

Nr 67, poz. 329 i Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 28,

poz. 153 i Nr 141, poz. 943, z 1998 r. Nr 117, poz. 759

i Nr 162, poz. 1126 oraz z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 19,

poz. 239, Nr 48, poz. 550, Nr 104, poz. 1104, Nr 120,

poz. 1268 i Nr 122, poz. 1320) zarzàdza si´, co nast´puje

§ 1. OkreÊla si´ podstaw´ programowà

1) wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddzia∏ów przedszkolnych w szko∏ach podstawowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia,

d) szkó∏ zawodowych, o których mowa w art. 9

ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy, o której mowa w lit. c),

stanowiàcà za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia,

e) szkó∏ ponadpodstawowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia,

3) kszta∏cenia w profilach dla liceów profilowanych,

o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy,

o której mowa w pkt 2 lit. c), stanowiàcà za∏àcznik

nr 7 do rozporzàdzenia.

§ 2. Przepisy rozporzàdzenia nie dotyczà kszta∏cenia dzieci i m∏odzie˝y z upoÊledzeniem umys∏owym

w stopniu g∏´bokim.

2) kszta∏cenia ogólnego dla

a) szkó∏ podstawowych i gimnazjów, stanowiàcà

za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia,

b) uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym i znacznym w szko∏ach podstawowych i gimnazjach, stanowiàcà za∏àcznik

nr 3 do rozporzàdzenia,

c) liceów profilowanych, o których mowa w art. 9

ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 7 wrzeÊnia 1991 r.

o systemie oÊwiaty, stanowiàcà za∏àcznik nr 4 do

rozporzàdzenia,

§ 3. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie podstawy

programowej wychowania przedszkolnego i kszta∏cenia ogólnego (Dz. U. Nr 14, poz. 129 i Nr 60, poz. 642,

z 2000 r. Nr 2, poz. 18 oraz z 2001 r. Nr 5, poz. 49).

§ 4. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

1 wrzeÊnia 2001 r.

Minister Edukacji Narodowej: E. Wittbrodt

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. (poz. 625)

Za∏àcznik nr 1

PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI I ODDZIA¸ÓW

PRZEDSZKOLNYCH W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH

Wychowanie przedszkolne obejmuje wspomaganie rozwoju i wczesnà edukacj´ dzieci od trzeciego roku ˝ycia do rozpocz´cia nauki w klasie pierwszej szko∏y podstawowej.

Wychowanie przedszkolne organizowane jest

w przedszkolach i w oddzia∏ach przedszkolnych w szko∏ach podstawowych.

Przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach

podstawowych) zapewniajà opiek´, wychowanie

i uczenie si´ w atmosferze akceptacji i bezpieczeƒstwa.

Tworzà warunki umo˝liwiajàce dziecku osiàgni´cie

„gotowoÊci szkolnej”.

Wobec rodziny (opiekunów) przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach podstawowych) pe∏nià

funkcj´ doradczà i wspierajàcà dzia∏ania wychowawcze

1) pomagajà w rozpoznawaniu mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka i podj´ciu wczesnej interwencji specjalistycznej,

2) informujà na bie˝àco o post´pach dziecka,

Poz. 625

2) spo∏eczno-kulturowej poprzez poznawanie zasad

organizacji ˝ycia spo∏ecznego, tradycji rodzinnej,

regionalnej, narodowej oraz poznanie dzie∏ kultury,

3) technicznej poprzez obserwowanie, manipulowanie oraz przekszta∏canie przedmiotów lub zmian´

ich u∏o˝enia w przestrzeni i czasie.

3) uzgadniajà wspólnie z rodzicami kierunki i zakres

zadaƒ realizowanych w przedszkolach i oddzia∏ach

przedszkolnych.

II. Nabywanie umiej´tnoÊci poprzez dzia∏anie

Celem wychowania przedszkolnego jest wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie

z jego wrodzonym potencja∏em i mo˝liwoÊciami rozwojowymi w relacjach ze Êrodowiskiem spo∏eczno-kulturowym i przyrodniczym.

2. Umo˝liwianie dziecku dokonywania wyborów

i prze˝ywania pozytywnych efektów w∏asnych dzia∏aƒ.

Wynikajàce z powy˝szego celu zadania, dostosowane do potrzeb i mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka,

nauczyciel realizuje w ramach okreÊlonych obszarów

edukacyjnych.

4. Umo˝liwianie poznawania i stosowania ró˝nych

sposobów rozwiàzywania zadaƒ.

I. Poznawanie i rozumienie siebie i Êwiata

1. Budzenie zaciekawienia otaczajàcym Êwiatem

poprzez prowokowanie pytaƒ i dostarczanie radoÊci

odkrywania.

1. Wspieranie samodzielnych dzia∏aƒ dziecka.

3. Pomaganie dziecku w dostrzeganiu problemów,

planowaniu i realizowaniu zadaƒ.

5. Kszta∏towanie nawyków higienicznych i zachowaƒ prozdrowotnych oraz proekologicznych.

6. Uczenie zasad post´powania warunkujàcych

bezpieczeƒstwo dziecka.

2. Organizowanie dzia∏aƒ umo˝liwiajàcych poznawanie wielowymiarowoÊci cz∏owieka (postrzegam,

myÊl´, czuj´, dzia∏am).

7. Tworzenie warunków sprzyjajàcych spontanicznej i zorganizowanej aktywnoÊci ruchowej dziecka.

Umo˝liwianie udzia∏u w grach, zabawach ruchowych

i gimnastyce.

3. Organizowanie sytuacji pozwalajàcych na poznanie mo˝liwoÊci w∏asnych dziecka i innych ludzi, np. wynikajàcych ze zró˝nicowania p∏ci, wieku, stanu zdrowia

i doÊwiadczenia.

8. Umo˝liwianie dziecku ekspresji spostrze˝eƒ,

prze˝yç, uczuç w ró˝nych formach dzia∏alnoÊci, z zastosowaniem werbalnych i niewerbalnych Êrodków

wyrazu.

4. Tworzenie sytuacji doskonalàcych pami´ç, zdolnoÊç kojarzenia, umiej´tnoÊç skupienia uwagi na rzeczach i osobach.

9. Wspieranie dzia∏aƒ twórczych w ró˝nych dziedzinach aktywnoÊci.

5. Dostrzeganie i opisywanie ró˝nic, podobieƒstw

i relacji mi´dzy przedmiotami i zjawiskami. Stwarzanie

okazji do porzàdkowania, klasyfikowania i liczenia.

III. Odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieÊniczej, wspólnocie

6. Odczytywanie sensu i przeznaczenia rzeczy.

1. Uczenie nawiàzywania bliskiego, serdecznego

kontaktu z innymi osobami.

7. Wzbudzanie zainteresowaƒ obrazem (ilustracjà)

i tekstem.

2. Pomoc w budowaniu pozytywnego obrazu w∏asnego „Ja” i zaspokajaniu poczucia bezpieczeƒstwa.

8. Poznawanie, stosowanie, tworzenie symboli

i znaków.

3. Identyfikowanie i nazywanie ró˝nych stanów

emocjonalnych.

9. Tworzenie warunków do doÊwiadczeƒ j´zykowych w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej

funkcji j´zyka (ze szczególnym uwzgl´dnieniem nabywania i rozwijania umiej´tnoÊci czytania i pisania).

4. Uczenie sposobów radzenia sobie z w∏asnymi

emocjami, w∏aÊciwego reagowania na przejawy emocji innych oraz kontrolowania zachowaƒ.

10. Przekazywanie wiedzy o zdrowym stylu ˝ycia,

ocenianie zachowaƒ s∏u˝àcych i zagra˝ajàcych zdrowiu.

5. Wdra˝anie do zachowaƒ akceptowanych spo∏ecznie, wprowadzanie w kultur´ bycia.

11. Wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania rzeczywistoÊci

6. Umo˝liwianie dziecku odkrywania znaczenia komunikowania si´ w sposób niewerbalny.

1) przyrodniczej poprzez obserwowanie, eksperymentowanie, odkrywanie,

7. Umo˝liwianie doÊwiadczeƒ w mówieniu, s∏uchaniu i byciu s∏uchanym.

8. Tworzenie okazji do wymiany informacji, uczenie

dyskutowania i dochodzenia do kompromisu.

9. Tworzenie okazji do pe∏nienia przez dziecko ró˝nych ról w uk∏adach interpersonalnych, ze zwróceniem

uwagi na rol´ dziecka w rodzinie.

10. Tworzenie okazji do wspólnego podejmowania

i realizowania ró˝nych zadaƒ, rozwiàzywania problemów.

11. Dostarczanie przyk∏adów i doÊwiadczanie rozwiàzywania sytuacji konfliktowych na zasadzie kompromisu i akceptacji potrzeb innych osób.

IV. Budowanie systemu wartoÊci

1. Wprowadzanie dziecka w Êwiat wartoÊci uniwersalnych, np. dobro, prawda, mi∏oÊç, pi´kno, poprzez

Poz. 625

1) przekaz osobowy nauczyciela,

2) tworzenie otoczenia sprzyjajàcego rozumieniu

i prze˝ywaniu tych wartoÊci.

2. Pomaganie dziecku w poznawaniu ró˝nych postaw bohaterów literackich, filmowych, próby ich oceny i uzasadnienia stanowiska.

3. Wykorzystywanie codziennych sytuacji do podejmowania prób samooceny i oceny zachowaƒ innych.

4. Stwarzanie okazji do dokonywania przez dziecko

wyborów i zdawania sobie sprawy z ich konsekwencji.

5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci poprzez

samodzielne, dok∏adne i rzetelne wywiàzywanie si´

z podejmowanych zadaƒ, szacunku do pracy swojej

i innych.

Za∏àcznik nr 2

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW

Nauczyciele powinni dà˝yç do wszechstronnego

rozwoju ucznia jako nadrz´dnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji

przez nauczycieli zadaƒ w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie uzupe∏niajàce si´ i równowa˝ne wymiary pracy

ka˝dego nauczyciela.

sposób lepiej przygotowaç si´ do pracy w warunkach

wspó∏czesnego Êwiata. Nauczyciele stwarzajà uczniom

warunki do nabywania nast´pujàcych umiej´tnoÊci

Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie

specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci

2) skutecznego porozumiewania si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacji w∏asnego punktu widzenia

i uwzgl´dniania poglàdów innych ludzi, poprawnego pos∏ugiwania si´ j´zykiem ojczystym, przygotowania do publicznych wystàpieƒ,

1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania

si´, pisania i czytania ze zrozumieniem,

2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy na poziomie umo˝liwiajàcym co najmniej kontynuacj´ nauki na nast´pnym etapie

kszta∏cenia,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci,

4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju

zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych,

funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),

5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego,

6) traktowanie wiadomoÊci przedmiotowych, stanowiàcych wartoÊç poznawczà samà w sobie, w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego,

1) planowania, organizowania i oceniania w∏asnej nauki, przyjmowania za nià coraz wi´kszej odpowiedzialnoÊci,

3) efektywnego wspó∏dzia∏ania w zespole i pracy

w grupie, budowania wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowania indywidualnych i grupowych decyzji,

skutecznego dzia∏ania na gruncie zachowania obowiàzujàcych norm,

4) rozwiàzywania problemów w twórczy sposób,

5) poszukiwania, porzàdkowania i wykorzystywania

informacji z ró˝nych êróde∏ oraz efektywnego pos∏ugiwania si´ technologià informacyjnà,

6) odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenia potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków,

7) rozwijania sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ,

8) przyswajania sobie metod i technik negocjacyjnego

rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych.

8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej.

Nauczyciele w swojej pracy wychowawczej, wspierajàc w tym zakresie obowiàzki rodziców, powinni

zmierzaç do tego, aby uczniowie w szczególnoÊci

W szkole uczniowie powinni kszta∏ciç swoje umiej´tnoÊci wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten

1) znajdowali w szkole Êrodowisko wszechstronnego

rozwoju osobowego (w wymiarze intelektualnym,

psychicznym, spo∏ecznym, zdrowotnym, estetycznym, moralnym, duchowym),

ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego,

2) rozwijali w sobie dociekliwoÊç poznawczà, ukierunkowanà na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna

w Êwiecie,

2) program wychowawczy szko∏y, który opisuje

w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania

o charakterze wychowawczym i jest realizowany

przez wszystkich nauczycieli.

3) mieli ÊwiadomoÊç ˝yciowej u˝ytecznoÊci zarówno

poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i ca∏ej

edukacji na danym etapie,

4) stawali si´ coraz bardziej samodzielni w dà˝eniu do

dobra w jego wymiarze indywidualnym i spo∏ecznym, godzàc umiej´tnie dà˝enie do dobra w∏asnego z dobrem innych, odpowiedzialnoÊç za siebie

z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊç w∏asnà

z wolnoÊcià innych,

5) poszukiwali, odkrywali i dà˝yli na drodze rzetelnej

pracy do osiàgni´cia wielkich celów ˝yciowych

i wartoÊci wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego

miejsca w Êwiecie,

6) uczyli si´ szacunku dla dobra wspólnego jako podstawy ˝ycia spo∏ecznego oraz przygotowywali si´

do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej

i w paƒstwie w duchu przekazu dziedzictwa kulturowego i kszta∏towania postaw patriotycznych,

7) przygotowywali si´ do rozpoznawania wartoÊci

moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji

wartoÊci oraz mieli mo˝liwoÊç doskonalenia si´,

8) kszta∏towali w sobie postaw´ dialogu, umiej´tnoÊç

s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów; umieli wspó∏dzia∏aç i wspó∏tworzyç w szkole wspólnot´

nauczycieli i uczniów.

Nauczyciele, majàc na uwadze osobowy rozwój

ucznia, powinni wspó∏dzia∏aç na rzecz tworzenia

w ÊwiadomoÊci uczniów zintegrowanego systemu

wiedzy, umiej´tnoÊci i postaw. Ma to szczególne zastosowanie w nauczaniu poczàtkowym.

Integracji wiedzy nauczanej w szkole na ró˝nych

etapach kszta∏cenia s∏u˝y wprowadzenie

1) kszta∏cenia zintegrowanego w klasach I—III szko∏y

podstawowej,

2) bloków przedmiotowych,

Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczy szko∏y powinny tworzyç spójnà

ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela.

Obok zadaƒ wychowawczych nauczyciele powinni

wykonywaç równie˝ dzia∏ania opiekuƒcze i profilaktyczne odpowiednio do istniejàcych potrzeb.

Konieczne jest podejmowanie przez nauczycieli

dzia∏aƒ majàcych na celu wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów.

Edukacja szkolna przebiega w nast´pujàcych etapach dostosowanych do okresów rozwojowych dziecka

1) etap I

— klasy I—III szko∏y podstawowej,

2) etap II

— klasy IV—VI szko∏y podstawowej,

3) etap III

— gimnazjum.

Ilekroç w za∏àczniku jest mowa o

1) zaj´ciach edukacyjnych — nale˝y przez to rozumieç

zaj´cia o charakterze dydaktyczno-wychowawczym, w toku których odbywa si´ nauczanie przedmiotów (bloków przedmiotowych), kszta∏cenie zintegrowane lub realizacja Êcie˝ek edukacyjnych,

2) Êcie˝ce edukacyjnej — nale˝y przez to rozumieç zestaw treÊci i umiej´tnoÊci o istotnym znaczeniu

wychowawczym, których realizacja mo˝e odbywaç si´ w ramach nauczania przedmiotów (bloków przedmiotowych) lub w postaci odr´bnych

zaj´ç,

3) etapie edukacyjnym — nale˝y przez to rozumieç odpowiedni okres kszta∏cenia o wyró˝nionych celach,

stanowiàcy ca∏oÊç dydaktycznà,

4) kszta∏ceniu zintegrowanym — nale˝y przez to rozumieç system nauczania w klasach I—III szko∏y podstawowej,

3) Êcie˝ek edukacyjnych.

Dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y powinna byç okreÊlona przez

1) szkolny zestaw programów nauczania, który,

uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy, obejmuje

5) bloku przedmiotowym — nale˝y przez to rozumieç

zintegrowane nauczanie treÊci i umiej´tnoÊci z ró˝nych dziedzin wiedzy, realizowanych w toku jednolitych zaj´ç edukacyjnych.

SZKO¸A PODSTAWOWA

I i II ETAP EDUKACYJNY

Nauczyciele w szkole podstawowej dostosowujà

sposób przekazywania odpowiedniej wiedzy, kszta∏towania umiej´tnoÊci i postaw uczniów do naturalnej

w tym wieku aktywnoÊci dzieci, umo˝liwiajà im pozna-

wanie Êwiata w jego jednoÊci i z∏o˝onoÊci, wspomagajà ich samodzielnoÊç uczenia si´, inspirujà je do wyra˝ania w∏asnych myÊli i prze˝yç, rozbudzajà ich ciekawoÊç poznawczà oraz motywacj´ do dalszej edukacji.

Edukacja w szkole podstawowej, wspomagajàc

rozwój dziecka jako osoby i wprowadzajàc je w ˝ycie

spo∏eczne, powinna przede wszystkim

1) prowadziç dziecko do nabywania i rozwijania

umiej´tnoÊci wypowiadania si´, czytania i pisania, wykonywania elementarnych dzia∏aƒ arytmetycznych, pos∏ugiwania si´ prostymi narz´dziami i kszta∏towania nawyków spo∏ecznego

wspó∏˝ycia,

2) rozwijaç poznawcze mo˝liwoÊci uczniów, tak aby

mogli oni przechodziç od dzieci´cego do bardziej

dojrza∏ego i uporzàdkowanego rozumienia Êwiata,

3) rozwijaç i przekszta∏caç spontanicznà motywacj´

poznawczà w motywacj´ Êwiadomà, przygotowywaç do podejmowania zadaƒ wymagajàcych systematycznego i d∏u˝szego wysi∏ku intelektualnego

i fizycznego,

4) rozbudzaç i rozwijaç wra˝liwoÊç estetycznà i moralnà dziecka oraz jego indywidualne zdolnoÊci twórcze,

5) umacniaç wiar´ dziecka we w∏asne si∏y i w zdolnoÊç

osiàgania wartoÊciowych i trudnych celów,

6) rozwijaç zdolnoÊç odró˝niania Êwiata rzeczywistego od wyobra˝onego oraz postaci historycznych

od fantastycznych,

7) kszta∏towaç potrzeby i umiej´tnoÊci dbania o w∏asne cia∏o, zdrowie i sprawnoÊç fizycznà; wyrabiaç

Poz. 625

czujnoÊç wobec zagro˝eƒ dla zdrowia fizycznego,

psychicznego i duchowego,

8) rozwijaç umiej´tnoÊci dziecka w poznawaniu siebie

oraz otoczenia rodzinnego, spo∏ecznego, kulturowego, technicznego i przyrodniczego dost´pnego

jego doÊwiadczeniu,

9) wzmacniaç poczucie to˝samoÊci kulturowej, historycznej, etnicznej i narodowej,

10) stwarzaç warunki do rozwoju wyobraêni i ekspresji

werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej,

11) zapewniaç warunki do harmonijnego rozwoju fizycznego i psychicznego oraz zachowaƒ prozdrowotnych,

12) zapewniaç opiek´ i wspomagaç rozwój dziecka

w przyjaznym, bezpiecznym i zdrowym Êrodowisku w poczuciu wi´zi z rodzinà,

13) uwzgl´dniaç indywidualne potrzeby dziecka i troszczyç si´ o zapewnienie mu równych szans,

14) stwarzaç warunki do rozwijania samodzielnoÊci,

obowiàzkowoÊci, podejmowania odpowiedzialnoÊci za siebie i najbli˝sze otoczenie,

15) stwarzaç warunki do indywidualnego i grupowego

dzia∏ania na rzecz innych dzieci.

W szkole podstawowej szczególnie wa˝ne jest

stwarzanie przyjaznej atmosfery i pomaganie dziecku

w dobrym funkcjonowaniu w spo∏ecznoÊci szkolnej.

I ETAP EDUKACYJNY

klasy I—III

KSZTA¸CENIE ZINTEGROWANE

Kszta∏cenie na tym etapie jest ∏agodnym przejÊciem od wychowania przedszkolnego do edukacji

prowadzonej w systemie szkolnym. Ma ono charakter

zintegrowany.

z osobami niepe∏nosprawnymi, przedstawicielami

innej narodowoÊci i rasy itp.,

3) poczucia przynale˝noÊci do spo∏ecznoÊci szkolnej,

Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju,

Zaj´cia edukacyjne prowadzi nauczyciel (nauczyciele) wed∏ug ustalonego przez siebie planu, dostosowujàc czas zaj´ç i przerw do aktywnoÊci uczniów.

4) umiej´tnoÊci dzia∏ania w ró˝nych sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych,

Nauczyciel (nauczyciele) powinien uk∏adaç zaj´cia

w taki sposób, aby zachowaç ciàg∏oÊç nauczania i doskonalenia podstawowych umiej´tnoÊci.

Zadania szko∏y

Wskazane jest takie organizowanie procesu dydaktyczno-wychowawczego, aby w ka˝dym dniu wystàpi∏y zaj´cia ruchowe, których ∏àczny tygodniowy wymiar

powinien wynosiç co najmniej 3 godziny.

5) rozbudzania potrzeby kontaktu z przyrodà.

1. UÊwiadamianie uczniom, ˝e wspólnoty takie jak

rodzina, Êrodowisko lokalne i ojczyzna stanowià wielkà wartoÊç w ˝yciu ka˝dego cz∏owieka i ˝e ka˝dy ma

wobec tych wspólnot obowiàzki.

Cele edukacyjne

2. Uczenie zwyczajów, obyczajów i w∏aÊciwych zachowaƒ w Êrodowisku rodzinnym, wobec kolegów

szkolnych i nauczycieli.

Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego

rozwoju ucznia, w tym szczególnie

3. Uczenie w∏aÊciwych zachowaƒ w stosunku do

zwierzàt i otaczajàcej przyrody.

1) umiej´tnoÊci s∏u˝àcych zdobywaniu wiedzy (czytania, pisania i liczenia),

2) umiej´tnoÊci nawiàzywania i utrzymywania poprawnych kontaktów z innymi dzieçmi, doros∏ymi,

4. Rozpoznanie poziomu sprawnoÊci warunkujàcego opanowanie przez uczniów podstawowych umiej´tnoÊci: czytania, pisania i liczenia; odpowiednio do tego

prowadzenie çwiczeƒ usprawniajàcych.

5. Kszta∏towanie w∏aÊciwych nawyków higienicznych.

27) liczby i ich zapis, stopniowe rozszerzanie zakresu

liczbowego do 10 000, zapis dziesiàtkowy,

6. Zapoznanie dzieci z polskà i Êwiatowà klasycznà

literaturà dzieci´cà.

28) dzia∏ania arytmetyczne (dodawanie, odejmowanie,

algorytmy dodawania i odejmowania pisemnego,

mno˝enie, algorytm mno˝enia pisemnego przez

liczby jednocyfrowe, dzielenie), kolejnoÊç wykonywania dzia∏aƒ,

TreÊci nauczania

Program edukacji na tym etapie powinien obejmowaç nast´pujàce treÊci nauczania i dzia∏ania edukacyjne

1) dom rodzinny — dziecko jako cz∏onek rodziny,

2) szko∏a — dziecko jako uczeƒ, kolega, przyjaciel,

3) miejscowoÊç, ˝ycie jej mieszkaƒców,

4) przyroda w otoczeniu dziecka,

5) ojczyzna, jej symbole i Êwi´ta narodowe; baÊnie

i legendy narodowe,

6) obrazy z przesz∏oÊci (w∏asnej rodziny, szko∏y, miejscowoÊci),

7) zabawy, zaj´cia, przygody dzieci,

29) mierzenie, wa˝enie, obliczenia pieni´˝ne, kalendarz,

30) matematyzowanie sytuacji konkretnych, rozwiàzywanie zadaƒ tekstowych jednodzia∏aniowych i ∏atwych zadaƒ z∏o˝onych,

31) figury geometryczne, w tym trójkàt, kwadrat, prostokàt, ko∏o,

32) obserwowanie zjawisk i procesów przyrodniczych

dost´pnych doÊwiadczeniu dziecka i mówienie

o nich,

33) formy ochrony Êrodowiska przyrodniczego w najbli˝szej okolicy,

8) obrazy z ˝ycia dzieci w innych krajach,

34) poznanie w∏asnego cia∏a,

9) wybrane wytwory kultury, sztuki, techniki,

35) dba∏oÊç o zdrowie, higiena w∏asna i otoczenia,

10) rozmowy,

36) podobieƒstwa i ró˝nice mi´dzy ludêmi, zrozumienie a tolerancja,

11) swobodne i spontaniczne wypowiedzi uczniów,

12) opowiadanie i opisywanie,

37) ˝ywnoÊç i ˝ywienie,

14) zabawy i gry dramowe, teatralne,

38) bezpieczeƒstwo, w tym poruszanie si´ po drogach

publicznych, rozpoznawanie sygna∏ów alarmowych o niebezpieczeƒstwie,

15) uwa˝ne s∏uchanie wypowiedzi innych,

39) poznawanie pracy w wybranych zawodach,

16) odbiór programów radiowych i telewizyjnych,

40) urzàdzenia techniczne powszechnego u˝ytku (bezpieczne u˝ytkowanie),

13) recytowanie wierszy i prozy,

17) s∏uchanie baÊni, opowiadaƒ i legend, w tym z w∏asnego regionu, jako inspiracji do s∏ownego i pozas∏ownego wyra˝ania treÊci i prze˝yç,

18) czytanie g∏oÊne sylab, wyrazów, zdaƒ i tekstów,

19) czytanie ciche ze zrozumieniem,

20) si´ganie do ró˝nych êróde∏ informacji i technologii

informacji, w tym korzystanie z czytelni i biblioteki

szkolnej,

21) pisanie liter, ∏àczenie liter w sylaby, pisanie wyrazów, zdaƒ,

22) przepisywanie wyrazów, zdaƒ, tekstów, powiàzane

z uzupe∏nianiem i przekszta∏caniem,

23) pisanie swobodnych tekstów, ˝yczeƒ, zaproszeƒ, listów, opowiadaƒ i opisów,

41) wykorzystanie materia∏ów (papier, drewno, tkanina, metal, tworzywa sztuczne, materia∏y przyrodnicze) w dzia∏alnoÊci manualnej,

42) organizacja pracy (planowanie, organizacja stanowiska, racjonalne wykorzystanie materia∏u i czasu),

43) dzia∏alnoÊç plastyczna uczniów w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach z wykorzystaniem tradycji regionalnych,

44) ró˝norodnoÊç dziedzictwa i poszukiwaƒ w sferze

kultury,

45) wieloÊç Êrodków komunikacji (j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a itp.) oraz Êrodków wyrazu plastycznego,

46) ekspresja i autoekspresja,

24) pisanie z wykorzystaniem elementarnych zasad pisowni,

47) rozumienie, akceptacja i tolerancja dla innych wypowiedzi artystycznych,

25) stosunki przestrzenne, porzàdkowanie, klasyfikowanie,

48) kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych,

26) liczenie (przeliczanie przedmiotów, niezale˝noÊç

liczby przedmiotów od sposobów ich przeliczania,

porównywanie liczebnoÊci zbiorów),

49) krajobraz kulturowy,

50) brzmienie g∏osów, instrumentów muzycznych,

dêwi´k, rytm, tempo,

51) Êpiew, gra na instrumentach, ruch z muzykà,

55) przestrzeganie regu∏ w grach i zabawach ruchowych.

52) percepcja elementów akustyki Êrodowiska cz∏owieka, muzyki i utworów muzycznych,

W szko∏ach, które organizujà nauk´ j´zyka mniejszoÊci narodowej lub grupy etnicznej, j´zyk ten jest nauczany w ramach nauczania zintegrowanego. TreÊci

nauczania w klasach I—III powinny byç czerpane z podobnych kr´gów tematycznych, jakie zosta∏y okreÊlone

powy˝ej, z uwzgl´dnieniem kultury danej mniejszoÊci

narodowej lub grupy etnicznej.

53) gry i zabawy ruchowe, çwiczenia terenowe, w´drówki piesze,

54) umiej´tnoÊci ruchowe oraz çwiczenia fizyczne korygujàce postaw´ cia∏a,

II ETAP EDUKACYJNY

klasy IV—VI

Poczàwszy od II etapu edukacyjnego wprowadza

si´, obok przedmiotów i bloków przedmiotowych,

Êcie˝ki edukacyjne o charakterze wychowawczo-dydaktycznym

1) edukacja prozdrowotna,

2) edukacja ekologiczna,

3) edukacja czytelnicza i medialna,

4) wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie

a) wychowanie do ˝ycia w rodzinie,

b) wychowanie regionalne — dziedzictwo kulturowe w regionie,

c) wychowanie patriotyczne i obywatelskie.

Dyrektor szko∏y odpowiedzialny jest za uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym

zestawie programów nauczania. Za realizacj´ Êcie˝ek

edukacyjnych odpowiedzialni sà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki.

Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç

w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç, stanowiàcych dla uczniów wa˝ny punkt odniesienia. Dotyczy to zw∏aszcza Êcie˝ki edukacyjnej „Wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie”.

PRZEDMIOTY

J¢ZYK POLSKI

Cz∏owiek zdobywa wiedz´ przede wszystkim poprzez j´zyk. Nauczanie j´zyka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocà w kszta∏towaniu osoby wychowanka, stanowi g∏ówny punkt

odniesienia ca∏ej edukacji szkolnej — wychowania

i kszta∏cenia. Za rozwój j´zyka w mowie i piÊmie (w tym

za zasób poj´ç, ortografi´ i estetyk´ zapisu) odpowiedzialni sà wszyscy nauczyciele niezale˝nie od posiadanej specjalnoÊci.

Cele edukacyjne

Wspomaganie umiej´tnoÊci porozumiewania si´

uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza

przez

1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, a zw∏aszcza

wa˝nych dla ˝ycia w paƒstwie demokratycznym

i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania

uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa

kulturowego,

2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb

oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci

uczniów po to, aby wyznaczaç stosowne dla nich

cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji,

3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów

kultury, tak˝e audiowizualnych, a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej i europejskiej,

4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej

wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by

stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià

dziecka.

Zadania szko∏y

1. Wychowanie j´zykowe i rozbudzanie wra˝liwoÊci

estetycznej.

2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie

z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do

przesz∏oÊci.

3. Doskonalenie kompetencji komunikacyjnej, tzn.

umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania,

odbioru ró˝norodnych tekstów kultury.

4. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka

nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie

(bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy

o systemie j´zykowym).

5. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy.

6. Integrowanie ró˝nych doÊwiadczeƒ kulturowych.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania powinny byç podporzàdkowane

funkcji wspierajàcej wypowiadanie si´, bez koniecznoÊci pos∏ugiwania si´ definicjami.

Poz. 625

5) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem

i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów z pami´ci).

2. S∏uchanie

1. Poj´cia nadawcy i odbiorcy, sposoby rozpoznawania intencji wypowiedzi (np. pytam, odpowiadam,

informuj´, prosz´).

1) uwa˝ne i ze zrozumieniem,

2. W∏aÊciwoÊci opowiadania, opisu, dialogu oraz

prostych form u˝ytkowych.

3) z rozró˝nianiem mowy i t∏a akustycznego w przekazach audiowizualnych.

3. Wypowiedzenia oznajmujàce, pytajàce i rozkazujàce, w tym zdania i równowa˝niki zdaƒ.

4. Zwiàzki wyrazów w zdaniu, w tym rola podmiotu i orzeczenia.

2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach,

3. Czytanie

1) g∏oÊne i wyraziste z uwzgl´dnieniem zasad kultury

˝ywego s∏owa,

2) ciche ze zrozumieniem,

5. Odmienne i nieodmienne cz´Êci mowy oraz podstawowe kategorie fleksyjne.

6. Zwiàzki znaczeniowe mi´dzy wyrazami.

7. Budowa s∏owotwórcza wyrazów.

8. Rodzaje g∏osek.

9. Akcent wyrazowy, intonacja.

10. Poj´cia: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony,

nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, narracja, przenoÊnia, rytm.

11. Ró˝nice mi´dzy j´zykiem potocznym a j´zykiem

literatury oraz j´zykiem regionu.

12. Terminy: bohater, wàtek, akcja, autor, narrator,

epitet, porównanie, wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym,

zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, powieÊç, proza,

poezja.

13. Terminy zwiàzane z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà.

Osiàgni´cia

1. Mówienie

1) do rzeczywistych i wyobra˝onych s∏uchaczy,

z przejrzystoÊcià intencji, z uwzgl´dnianiem ró˝norodnych sytuacji, ról i kontaktów mi´dzyludzkich

(oficjalnych i nieoficjalnych),

2) na temat otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych zainteresowaƒ, literatury, innych (niewerbalnych i mieszanych) tekstów kultury,

3) ró˝nych rodzajów tekstów z uwzgl´dnianiem celu

(takiego jak: informacja, prze˝ycie, perswazja itp.).

4. Pisanie

1) tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów i w ró˝norakich celach,

2) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji,

ekspresji w∏asnych doznaƒ, z literaturà i tekstami

kultury wysokiej oraz masowej,

3) w ró˝nych prostych formach,

4) z troskà o kompozycj´ (plan, tytu∏, akapit), sprawnoÊç stylistycznà oraz poprawnoÊç gramatycznà,

interpunkcyjnà i ortograficznà, a tak˝e estetyk´ tekstu.

5. Odbiór tekstów kultury

1) z dà˝noÊcià do odkrywania ich dos∏ownego, przenoÊnego i symbolicznego sensu,

2) z uwzgl´dnieniem obserwacji swoistoÊci ich tworzywa,

3) ze wskazywaniem na ró˝ne elementy Êwiata przedstawionego,

4) z odró˝nianiem fikcji artystycznej od rzeczywistoÊci,

5) z próbami okreÊlania funkcji ró˝nych elementów

tekstu przy u˝yciu odpowiedniej terminologii

(wprowadzanej zale˝nie od mo˝liwoÊci uczniów),

6) z wykorzystaniem ró˝nych kontekstów,

7) z uwzgl´dnieniem odr´bnoÊci regionalnej i etnicznej.

3) na temat zaobserwowanych zjawisk j´zykowych

(przy u˝yciu elementarnej terminologii j´zykoznawczej wprowadzanej zale˝nie od mo˝liwoÊci

uczniów),

Lektura

4) z precyzjà znaczeniowà, ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami

ich oceny (zw∏aszcza etycznej),

1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela (w ca∏oÊci po dwa du˝e teksty literackie w klasie IV, po trzy w klasach V i VI).

2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie

(w tym pochodzàce z regionu).

3. Fragmenty polskiej i Êwiatowej klasyki dzieci´cej

i m∏odzie˝owej przy systematycznym motywowaniu

uczniów do samodzielnego poznawania ca∏ych tekstów.

4. Teksty reprezentatywne dla êróde∏ kultury europejskiej.

5. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce

w polskà tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów.

6. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów,

gatunków i form artystycznego wyrazu, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich, w tym odmian prozy fabularnej (m.in. powieÊci podró˝niczo-przygodowej, obyczajowej, fantastycznej).

7. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe, przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne.

HISTORIA I SPO¸ECZE¡STWO

Cele edukacyjne

1. Budzenie zainteresowania przesz∏oÊcià.

2. Rozwijanie poczucia przynale˝noÊci do grupy

rodzinnej, spo∏ecznoÊci lokalnej, grupy etnicznej, narodu, paƒstwa, spo∏ecznoÊci europejskiej i Êwiatowej.

3. Âwiadoma postawa patriotyczna i obywatelska

motywujàca do odpowiedzialnego uczestnictwa w ˝yciu spo∏ecznym i publicznym. Kszta∏towanie szacunku

do w∏asnego paƒstwa.

4. Poznawanie wartoÊci stanowiàcych istotny motyw dzia∏alnoÊci indywidualnej i publicznej w Polsce,

w Europie i w Êwiecie.

Zadania szko∏y

1. Dostarczanie wiedzy na temat najwa˝niejszych

wydarzeƒ i najwybitniejszych postaci z dziejów Polski

(w tym regionu) oraz Europy i Êwiata.

2. Zapoznanie z symbolami narodowymi, paƒstwowymi i religijnymi; wyjaÊnienie ich znaczenia oraz

kszta∏towanie szacunku wobec nich. Rozwijanie postawy patriotycznej.

3. Kszta∏towanie wyobraêni historycznej.

4. Zapoznanie z elementarnymi poj´ciami historycznymi.

5. Rozbudzanie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià w∏asnà, swojej rodziny i narodu oraz korzeniami i rozwojem rodzimej kultury.

Poz. 625

TreÊci nauczania

1. Ja. Kim jestem — co lubi´, co potrafi´, co jest dla

mnie wa˝ne. GodnoÊç moja i innych.

2. Ja i inni. Moja postawa wobec innych. Kole˝eƒstwo, przyjaêƒ, mi∏oÊç. Prawa moje i prawa innych.

Stosunek do Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego.

3. Ja i inni. WolnoÊç osobista a przewidywanie konsekwencji w∏asnych zachowaƒ, odpowiedzialnoÊç

i obowiàzki. Wzorce osobowe — wybrane postacie historyczne i wspó∏czesne.

4. WartoÊci: prawda, dobro, pi´kno i sprawiedliwoÊç w otaczajàcym Êwiecie.

5. Mój dom, moja rodzina i sàsiedztwo. Elementy

historii rodzinnej, regionalnej oraz ˝ycia codziennego

w Polsce, w ró˝nych krajach i epokach.

6. Spo∏eczeƒstwo. Prawa i obowiàzki obywatelskie.

Postawy prospo∏eczne i aspo∏eczne. Przyk∏ady ró˝nych

systemów spo∏ecznych w Êwiecie wspó∏czesnym

i w przesz∏oÊci.

7. Praca. Jej znaczenie w ˝yciu indywidualnym

i zbiorowym. Organizacja pracy i jej efekty w ró˝nych

epokach i wspó∏czeÊnie.

8. Zró˝nicowanie regionalne Polski efektem warunków przyrodniczych i dzia∏alnoÊci cz∏owieka, zasoby

Êrodowiska przyrodniczego, ich ochrona i wykorzystanie.

9. Zagospodarowanie terenu w miejscu zamieszkania ucznia, uwarunkowania ˝ycia ludzi danego obszaru

od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych,

krajobraz najbli˝szej okolicy.

10. Moja ojczyzna. Wydarzenia i osoby o zasadniczym znaczeniu dla losów narodu i paƒstwa polskiego

(chrzest Polski, Zjazd Gnieênieƒski i koronacja Chrobrego, W∏adys∏aw ¸okietek i Kazimierz Wielki, bitwa pod

Grunwaldem, Unia Polsko-Litewska, królowa Jadwiga

i Jagie∏∏o, Stefan Batory, potop szwedzki, Jan Sobieski,

Konstytucja 3 Maja, rozbiory, formy walki o niepodleg∏oÊç Polski, I wojna Êwiatowa, odzyskanie niepodleg∏oÊci, wojna polsko-sowiecka, Józef Pi∏sudski i Roman Dmowski, II wojna Êwiatowa, okupacja i walka

o niepodleg∏oÊç).

11. Najwa˝niejsze elementy polskiego dziedzictwa

kulturowego.

12. Moja ojczyzna Polska — po∏o˝enie, obszar, granice, sàsiedzi, ludnoÊç, podzia∏ administracyjny.

13. Mój kràg cywilizacyjno-kulturowy. Wybrane zagadnienia z kr´gu kultury antycznej oraz dziejów Europy. Âródziemnomorskie korzenie wybranych elementów kultury polskiej.

14. Polska w Europie — kierunki wspó∏pracy, procesy integracji z Unià Europejskà.

15. Symbole i Êwi´ta narodowe, religijne i paƒstwowe; symbole wybranych paƒstw i instytucji mi´dzynarodowych.

Osiàgni´cia

1. Integrowanie wiedzy historycznej uzyskanej

z ró˝nych êróde∏.

Poz. 625

18. Ukierunkowana, bezpoÊrednia obserwacja elementów Êrodowiska geograficznego i spo∏ecznego.

19. Formu∏owanie pytaƒ, problemów dotyczàcych

zjawisk zachodzàcych w Êrodowisku lokalnym, regionalnym i poszukiwanie ich rozwiàzaƒ z wykorzystaniem dost´pnych êróde∏ informacji.

SZTUKA (PLASTYKA, MUZYKA)

2. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach

przyczynowo-skutkowych.

3. Ocenianie faktów i wydarzeƒ z przesz∏oÊci.

4. Tworzenie opowiadania opartego na treÊciach

historycznych, z obrazowym ujmowaniem epizodów,

postaci i scenek historycznych.

5. Umieszczanie wydarzeƒ w przedzia∏ach czasowych, obliczanie up∏ywu czasu mi´dzy wydarzeniami.

6. Rysowanie drzewa genealogicznego.

7. Poszukiwanie swojego miejsca w Êwiecie, Êwiadome korzystanie z przys∏ugujàcych praw oraz wype∏nianie obowiàzków.

8. Umiej´tnoÊç krytycznej oceny wydarzeƒ historycznych i wspó∏czesnych.

9. Rozumienie i stosowanie przyj´tych norm

wspó∏˝ycia w najbli˝szym otoczeniu. Indywidualne

i grupowe dzia∏anie w najbli˝szym otoczeniu spo∏ecznym i na forum szko∏y.

Cele edukacyjne

1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów,

a w szczególnoÊci

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i Êwiata,

2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci dziecka,

3) rozwijanie muzykalnoÊci, wra˝liwoÊci muzycznej,

wra˝liwoÊci plastycznej,

4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego s∏uchania

i patrzenia,

5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych

i plastycznych.

2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci muzyczne i plastyczne.

3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze.

10. Samodzielna ocena zachowaƒ swoich i innych,

a tak˝e przewidywanie ich konsekwencji.

4. Wp∏ywanie przez sztuk´ na obyczaje, kultur´

uczniów i atmosfer´ szkolnà.

11. Dokonywanie Êwiadomej samoidentyfikacji

kulturowej, narodowej, etnicznej, regionalnej i paƒstwowej; formu∏owanie uzasadnieƒ w∏asnych postaw

i poglàdów.

Zadania szko∏y

12. Wyra˝anie w∏asnego zdania i s∏uchanie zdania

innych.

13. Dostrzeganie zwiàzków teraêniejszoÊci z przesz∏oÊcià oraz ciàg∏oÊci rozwoju kulturalnego i cywilizacyjnego.

14. Odczytywanie i opis ró˝norodnych êróde∏ informacji historycznej i ich ilustracyjne wykorzystywanie

przy rekonstrukcji przesz∏oÊci.

15. Lokalizowanie czasowo-przestrzenne wydarzeƒ

z wykorzystaniem osi czasu, planu, mapy, wykresów

i tabel.

1. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç

wewn´trznych, bezinteresownego dzia∏ania, procesu

twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych twórczej aktywnoÊci.

2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki ju˝ od samego poczàtku edukacji.

3. Kszta∏towanie postaw.

TreÊci nauczania

1. Nauka Êpiewania w wykonaniu indywidualnym

i zbiorowym.

2. Muzykowanie na instrumentach.

3. Dzia∏ania muzyczno-ruchowe.

16. Wyciàganie wniosków z porównywania dwóch

i wi´cej prostych informacji dotyczàcych wydarzeƒ

i postaci historycznych.

4. S∏uchanie muzyki.

5. Obserwacja i tworzenie Êwiata dêwi´ku.

17. Poszukiwanie potrzebnych informacji w ró˝norodnych êród∏ach oraz rozwijanie umiej´tnoÊci ich selekcjonowania, porzàdkowania i przechowywania.

6. Poj´cia muzyczne niezb´dne do prowadzenia

rozmów o muzyce.

7. Ró˝norodnoÊç muzyki ojczystej, w tym regionalnej, oraz muzyki innych narodów i regionów Êwiata.

8. WartoÊci muzyki klasycznej, rozrywkowej i ludowej.

Poz. 625

2. Podstawowe funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce

pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w prostych, nieformalnych

sytuacjach dnia codziennego.

3. Zasady wymowy i ortografii.

9. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki,

galerie, muzea.

4. Podstawowe wiadomoÊci o obszarze nauczanego j´zyka.

10. Ârodki wyrazu plastycznego i dzia∏ania plastyczne w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach.

5. Wprowadzenie do pracy ze s∏ownikiem dwuj´zycznym oraz stosownymi materia∏ami uzupe∏niajàcymi.

11. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne

dla danego regionu.

12. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a

itp.).

13. Krajobraz kulturowy.

14. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka).

Osiàgni´cia

1. Âpiewanie indywidualne i w grupie.

2. Umiej´tnoÊç s∏uchania muzyki.

3. Pos∏ugiwanie si´ prostymi technikami plastycznymi.

4. Dbanie o estetyczny wyglàd w∏asny i otoczenia.

5. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pieÊni narodowych.

J¢ZYK OBCY

Cele edukacyjne

Osiàgni´cie poziomu opanowania j´zyka zapewniajàcego minimum komunikacji j´zykowej.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, m.in.

przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà ich indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

2. Stopniowe przygotowywanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

3. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci,

otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

TreÊci nauczania

1. Podstawowe struktury gramatyczne umo˝liwiajàce formu∏owanie wypowiedzi w odniesieniu do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz do relacji

przestrzennych.

6. Proste projekty zespo∏owe.

Osiàgni´cia

1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu

1) ogólnego sensu prostych sytuacji komunikacyjnych, w tym intencji rozmówcy,

2) instrukcji nauczyciela,

3) ogólnego sensu oraz wyszukiwanie informacji

szczegó∏owych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach.

2. SprawnoÊç mówienia

1) zadawanie prostych pytaƒ oraz udzielanie odpowiedzi,

2) zdobywanie i udzielanie informacji w typowych sytuacjach dnia codziennego,

3) formu∏owanie krótkiej wypowiedzi o sobie, rodzinie, najbli˝szym otoczeniu,

4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy dotyczàcej typowych sytuacji dnia codziennego,

5) opanowanie poprawnej wymowy w zakresie poznanego materia∏u j´zykowego.

3. SprawnoÊç czytania

1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów, takich jak: menu, rozk∏ad jazdy, og∏oszenia, reklamy, listy i instrukcje,

2) wyszukiwanie konkretnych informacji w prostych

tekstach,

3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adaptowanych tekstów.

4. SprawnoÊç pisania

1) dostrzeganie ró˝nic mi´dzy fonetycznà a graficznà

formà wyrazu oraz umiej´tnoÊç poprawnego zapisu wi´kszoÊci s∏ów znanych ze s∏uchu,

2) napisanie krótkiego listu o sobie i swoich zainteresowaniach, przekazanie prostej informacji.

5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze szkolnego

s∏ownika dwuj´zycznego.

MATEMATYKA

Poz. 625

10. Obliczanie obwodów i pól prostokàtów, trójkàtów i trapezów.

Cele edukacyjne

11. Przyk∏ady odbiç lustrzanych; oÊ symetrii figury.

1. Rozwijanie rozumienia przez uczniów podstawowych poj´ç arytmetyki i geometrii.

2. Rozwijanie pami´ci, wyobraêni, myÊlenia abstrakcyjnego i logicznego rozumowania.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci czytania i tworzenia tekstów w stylu matematycznym.

Zadania szko∏y

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci myÊlenia i formu∏owania wypowiedzi.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie rozumienia prostych tekstów sformu∏owanych w j´zyku

matematyki.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci opisywania w j´zyku

matematyki prostych sytuacji.

4. U∏atwianie dostrzegania problemów i badania

ich w konkretnych przypadkach przez prowadzenie

prostych rozumowaƒ matematycznych.

12. Prostopad∏oÊcian, graniastos∏up prosty — modele bry∏, w∏aÊciwoÊci, siatki; pola powierzchni wieloÊcianów, obj´toÊç graniastos∏upów prostych.

Osiàgni´cia

1. Uzyskanie sprawnoÊci w prostym rachunku pami´ciowym, szacowaniu wyników, stosowaniu algorytmów dzia∏aƒ sposobem pisemnym, dokonywaniu

obliczeƒ za pomocà kalkulatora.

2. Rozwiàzywanie prostych zadaƒ wymagajàcych

u˝ycia liczb lub wykorzystania w∏aÊciwoÊci figur geometrycznych.

3. Odczytywanie informacji z prostych wykresów

i diagramów ró˝nego typu.

4. Formu∏owanie w j´zyku matematyki prostych

problemów spotykanych w Êrodowisku uczniów.

PRZYRODA

TreÊci nauczania

Cele edukacyjne

1. Liczby naturalne, dodawanie, odejmowanie,

mno˝enie i dzielenie liczb naturalnych, przyk∏ady pot´g; kolejnoÊç wykonywania dzia∏aƒ; wielokrotnoÊci

liczb naturalnych, cechy podzielnoÊci.

2. Liczby ca∏kowite, dodawanie, odejmowanie,

mno˝enie i dzielenie liczb ca∏kowitych.

3. Liczby wymierne, dodawanie, odejmowanie,

mno˝enie i dzielenie u∏amków; zapisywanie u∏amków

zwyk∏ych i wyra˝eƒ dwumianowych w postaci liczb

dziesi´tnych; dodawanie, odejmowanie, mno˝enie

i dzielenie liczb dziesi´tnych; obliczanie procentu danej

liczby.

4. Symbole literowe, zapisywanie prostych wyra˝eƒ algebraicznych oraz obliczanie ich wartoÊci liczbowych.

5. Zapisywanie treÊci prostych zadaƒ w postaci

równaƒ pierwszego stopnia z jednà niewiadomà; rozwiàzywanie prostych równaƒ z jednà niewiadomà.

6. Przyk∏ady przyporzàdkowaƒ; zaznaczanie punktów o danych wspó∏rz´dnych i odczytywanie wspó∏rz´dnych punktów na p∏aszczyênie.

7. Diagramy przedstawiajàce dane empiryczne,

graficzne przedstawianie zale˝noÊci liczbowych (tam

gdzie to mo˝liwe — z u˝yciem technologii informacji).

8. Wielokàty, ko∏o — rysowanie figur i okreÊlanie

ich w∏asnoÊci; skala i plan.

9. Kàt, porównywanie i mierzenie kàtów; rodzaje

kàtów (proste, ostre, rozwarte).

1. Zainteresowanie Êwiatem, jego ró˝norodnoÊcià,

bogactwem i pi´knem.

2. Rozumienie zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku przyrodniczym.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu.

4. Poznanie wspó∏zale˝noÊci cz∏owieka i Êrodowiska.

5. Poznanie zachowaƒ sprzyjajàcych bezpieczeƒstwu ludzi i przyrody.

6. Wyrobienie poczucia odpowiedzialnoÊci za Êrodowisko.

Zadania szko∏y

1. Dostarczanie wiedzy na temat cz∏owieka, udzielanie uczniowi pomocy w rozumieniu samego siebie.

2. Przekazywanie wiedzy na temat budowy i z∏o˝onoÊci Êwiata o˝ywionego i nieo˝ywionego oraz warunków ˝ycia.

3. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji Êrodowiska w najbli˝szej okolicy oraz poznawanych regionach.

4. Przeprowadzanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych umiej´tnoÊç orientowania si´ w terenie i na mapie.

5. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji zjawisk

przyrodniczych, wykonywania prostych eksperymentów i interpretowania ich wyników.

6. Pobudzanie wra˝liwoÊci uczniów na pi´kno Êwiata i wartoÊç ˝ycia.

7. Kszta∏towanie postawy szacunku do zwierzàt

i przyrody oraz odpowiedzialnoÊci za ich stan.

Poz. 625

12. Kinetyczno-molekularny model budowy materii.

13. Podstawowe zjawiska fizyczne

1) mechaniczne,

TreÊci nauczania

1. Wspólne cechy budowy i czynnoÊci organizmów.

2. Z∏o˝onoÊç Êwiata ˝ywego, znaczenie ró˝nych

sposobów jego porzàdkowania.

3. Przyk∏ady ró˝norodnoÊci roÊlin, grzybów i zwierzàt oraz Êrodowisk ich ˝ycia.

4. Opis miejsca zamieszkania (formy terenu, ska∏y,

wody, gleba, roÊlinnoÊç).

5. Warunki ˝ycia ludzi w najbli˝szym otoczeniu.

6. Orientacja w terenie, szkic, plan, mapa.

2) elektryczne i magnetyczne,

3) optyczne i akustyczne.

14. CzynnoÊci ˝yciowe cz∏owieka, etapy rozwoju

cz∏owieka ze szczególnym uwzgl´dnieniem dojrzewania biologicznego, zasady higieny.

15. Znaczenie wybranych gatunków roÊlin, grzybów i zwierzàt dla cz∏owieka.

16. Bakterie i wirusy — zagro˝enia i korzyÊci dla

cz∏owieka.

17. Substancje szkodliwe dla organizmów ˝ywych

i ich oddzia∏ywanie na Êrodowisko przyrodnicze.

7. Krajobraz najbli˝szej okolicy — obserwacje i opisy

18. Wp∏yw cz∏owieka na Êrodowisko przyrodnicze.

1) sk∏adniki naturalnego krajobrazu,

19. Wp∏yw Êrodowiska na zdrowie cz∏owieka

2) sposoby zagospodarowania obszaru,

3) ludzie i kultura,

4) zale˝noÊç ˝ycia ludzi od czynników przyrodniczych

i pozaprzyrodniczych.

8. Krajobrazy nizinne, wy˝ynne i górskie

1) Êrodowisko i jego zagospodarowanie (na przyk∏adzie wybranych krajobrazów Polski),

2) krajobrazy naturalne i przekszta∏cone przez cz∏owieka,

3) przyk∏ady pozytywnego i negatywnego zagospodarowania przestrzeni,

4) krainy Polski.

9. Wybrane krajobrazy Êwiata

1) làdy i kontynenty,

2) oceany.

10. Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne.

11. W∏aÊciwoÊci ró˝nych substancji i ich zastosowanie

1) metale i niemetale,

2) mieszaniny jednorodne i niejednorodne,

3) woda i roztwory wodne; rozpuszczanie i krystalizacja,

4) w∏aÊciwoÊci materii o ró˝nych stanach skupienia,

5) przemiany chemiczne znane z ˝ycia codziennego

(np. spalanie, korozja, Êcinanie bia∏ka).

1) substancje szkodliwe i ich wp∏yw na organizm cz∏owieka,

2) rola wody, powietrza, gleby, ich odtwarzalnoÊç,

czystoÊç i ska˝enie.

20. Ziemia w Uk∏adzie S∏onecznym, obserwacje

astronomiczne.

21. Podró˝e i odkrycia geograficzne.

Osiàgni´cia

1. Ca∏oÊciowe postrzeganie rzeczywistoÊci przyrodniczej.

2. Obserwowanie przyrodniczych sk∏adników Êrodowiska i ich opis.

3. Gromadzenie i integrowanie wiedzy koniecznej

do opisywania zjawisk przyrody.

4. Rozpoznawanie stanów fizjologicznych organizmu cz∏owieka. Dba∏oÊç o zdrowie przez stosowanie

zasad higieny i korzystanie z ró˝nych form rekreacji.

5. Dostrzeganie walorów przyrodniczych najbli˝szego regionu, znajomoÊç prawnie chronionych obiektów i obszarów przyrodniczych. Rozpoznawanie, z wykorzystaniem atlasów i prostych kluczy, pospolitych

gatunków roÊlin i zwierzàt.

6. Dostrzeganie zale˝noÊci mi´dzy czynnikami Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego.

7. WyjaÊnianie zjawisk fizycznych i astronomicznych.

8. Obserwowanie i identyfikowanie ró˝norodnych

substancji i procesów chemicznych w najbli˝szym otoczeniu.

9. W∏aÊciwe korzystanie z dost´pnych produktów

chemicznych.

10. Dostrzeganie wp∏ywu dzia∏alnoÊci cz∏owieka na

Êrodowisko przyrodnicze.

11. Orientowanie si´ w terenie.

12. Czytanie i interpretowanie map, wykresów, tabel.

13. Rozwiàzywanie prostych zadaƒ problemowych

dotyczàcych miejsca zamieszkania i okolicy.

14. Dostrzeganie kulturowych walorów najbli˝szego regionu.

Poz. 625

3. Opisywanie i wartoÊciowanie wytworów i dzia∏aƒ technicznych (za pomocà obrazów, rysunków, symboli i tekstów; wykorzystywanie technologii informacyjnej) z ró˝nych punktów widzenia (ekologicznego,

ekonomicznego, estetycznego).

4. Opracowywanie pomys∏ów technicznych w formie dokumentacji technicznej (z wykorzystaniem eksperymentowania, modelowania technicznego oraz

technologii informacyjnej; dokonywanie podstawowych pomiarów).

5. Planowanie i wykonywanie zadaƒ technicznych

indywidualnie i zespo∏owo; organizowanie miejsca

pracy.

6. Bezpieczne pos∏ugiwanie si´ narz´dziami oraz

urzàdzeniami gospodarstwa domowego; czytanie ze

zrozumieniem ró˝nych instrukcji technicznych; eksploatowanie roweru i bezpieczne poruszanie si´ nim

po drogach (zdobywanie karty rowerowej od 10 roku

˝ycia).

TECHNIKA

INFORMATYKA

Cele edukacyjne

Osiàgni´cie elementarnego poziomu orientacji

ogólnotechnicznej.

Zadania szko∏y

1. Doprowadzenie ucznia do poznania i oceniania

swoich cech, mo˝liwoÊci i predyspozycji technicznych.

2. Organizowanie wielostronnej aktywnoÊci technicznej ucznia.

TreÊci nauczania

1. Analiza Êrodowiska ucznia z punktu widzenia

technicznego (dom, mieszkanie, miejsce pracy i zabawy, miasto, wieÊ).

2. Teksty, dokumentacje techniczne oraz kalkulacje

ekonomiczne (poj´cia, symbole, znaki i rysunki); normalizacja w technice i w ˝yciu codziennym.

3. Ró˝norodne materia∏y, ich cechy i zastosowania.

4. Technologie; podstawowe narz´dzia, przyrzàdy

pomiarowe stosowane w Êrodowisku ucznia; technologie ekologiczne w Êrodowisku ucznia.

5. Maszyny i instalacje (urzàdzenia gospodarstwa

domowego, rower); bezpieczne, kulturalne i odpowiedzialne post´powanie ucznia w Êrodowisku technicznym, w tym bezpieczne poruszanie si´ w ruchu drogowym jako pieszego, pasa˝era i rowerzysty.

Cele edukacyjne

Nauczenie podstawowych zasad pos∏ugiwania si´

komputerem i technologià informacyjnà.

Zadania szko∏y

1. Przygotowanie uczniów do pos∏ugiwania si´

komputerem i technologià informacyjnà.

2. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia wychowawcze zwiàzane z niew∏aÊciwym korzystaniem

z komputerów i ich oprogramowania (np. z gier).

TreÊci nauczania

1. Zasady bezpiecznego pos∏ugiwania si´ komputerem.

2. Komputer jako êród∏o wiedzy i komunikowania

si´. Zastosowania komputera w ˝yciu codziennym.

3. Opracowywanie za pomocà komputera prostych

tekstów, rysunków i motywów.

4. Korzystanie z elementarnych zastosowaƒ komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin wiedzy.

5. Poznawanie zastosowaƒ komputerów i opartych

na technice komputerowej urzàdzeƒ spotykanych

przez ucznia w miejscach publicznych.

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia

1. Racjonalne i etyczne post´powanie w Êrodowisku technicznym.

1. Pos∏ugiwanie si´ komputerem w przystosowanym dla ucznia Êrodowisku sprz´towym i programistycznym.

2. Ocenianie swoich umiej´tnoÊci, nawyków, zainteresowaƒ i zdolnoÊci technicznych.

2. Opracowywanie za pomocà komputera prostych

tekstów, rysunków, motywów.

3. Korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ i sposobów

zdobywania informacji oraz jej przedstawiania i wykorzystania.

4. Stosowanie komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1. Wspomaganie harmonijnego rozwoju psychofizycznego uczniów.

2. Rozwijanie i doskonalenie sprawnoÊci ruchowej

i t´˝yzny fizycznej uczniów.

Poz. 625

8. Zasady sportowego wspó∏zawodnictwa.

9. Propozycje sp´dzania czasu wolnego z wykorzystaniem gier, zabaw, form turystycznych i sportowych.

Osiàgni´cia

Organizowanie i uczestniczenie w rekreacji, turystyce, zawodach sportowych z przestrzeganiem obowiàzujàcych zasad (np. zasada „czystej gry” w sporcie).

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ

LUB GRUPY ETNICZNEJ

(w szko∏ach organizujàcych nauk´ tego j´zyka jako

ojczystego)

3. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne i innych.

Cele edukacyjne

Zadania szko∏y

Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´

uczniów i wprowadzenie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza

poprzez

1. Stymulowanie i umo˝liwianie uczniom podejmowania aktywnoÊci ruchowej i wyra˝ania w∏asnych

prze˝yç w zabawach, grach, taƒcach.

1) poszukiwanie korzeni kultury rodzimej,

2. Tworzenie warunków do doskonalenia sprawnoÊci i kondycji fizycznej.

2) poznanie kraju ojczystego (ewentualnie regionu)

danego j´zyka i pog∏´bianie wi´zi uczuciowej

z nim,

3. Zapoznawanie uczniów z podstawowymi formami rekreacji, turystyki oraz z podstawowymi zasadami

uprawiania wybranych przez uczniów dyscyplin sportowych.

3) uczenie istnienia w kulturze, zw∏aszcza w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak aby stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego

cz∏owieka,

4. Dokonywanie oceny postawy cia∏a i poziomu

sprawnoÊci ucznia wraz z monitorowaniem rozwoju

psychomotorycznego.

4) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem

dziedzictwa kulturowego,

TreÊci nauczania

1. åwiczenia kszta∏tujàce postaw´ cia∏a oraz stymulujàce rozwój uk∏adów: ruchowego, oddechowego,

krà˝eniowego, nerwowego.

2. Formy ruchu stwarzajàce mo˝liwoÊci doskonalenia koordynacji wzrokowo-ruchowej oraz wzmocnienia kondycji fizycznej.

3. åwiczenia zwinnoÊciowo-akrobatyczne oraz skoki.

4. Podstawowe elementy techniki i taktyki gier zespo∏owych, konkurencji lekkoatletycznych, gier rekreacyjnych, taƒców, p∏ywania oraz wybranych sportów

zimowych.

5. åwiczenia i zabawy wed∏ug inwencji uczniów

uwzgl´dniajàce zasady wspó∏dzia∏ania, respektowania

przepisów, zasad i ustaleƒ.

5) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb

oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci

uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji,

6) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów

kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej danej mniejszoÊci lub kultury regionu grupy etnicznej.

Zadania szko∏y

6. Przepisy i zasady organizacji zaj´ç ruchowych

uwzgl´dniajàce trosk´ o zdrowie.

1. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury narodowej (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci.

7. Badanie i ocena rozwoju oraz sprawnoÊci funkcjonowania organizmu.

2. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów.

3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka

nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie.

3) krótkich tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów (list, zaproszenie, pozdrowienia).

4. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ

kulturowych.

Lektura

5. Stwarzanie warunków do oceniania w∏asnych zachowaƒ, uczuç, postaw i umiej´tnoÊci wynikajàcych

z doÊwiadczeƒ zwiàzanych z uczestnictwem w ˝yciu

Êrodowiska i kulturze.

6. Rozwijanie w uczniach postaw ciekawoÊci,

otwartoÊci i poszanowania innych kultur.

TreÊci nauczania

1. Podstawowe struktury gramatyczne.

2. Podstawowe zasady wymowy i ortografii.

1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela.

2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie

(w tym pochodzàce z regionu).

3. Fragmenty narodowej klasyki dzieci´cej i m∏odzie˝owej przy systematycznym motywowaniu

uczniów do samodzielnego poznawania ca∏ych tekstów.

4. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce

w tradycj´ narodowà i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów.

3. Rozumienie poj´ç i czynne pos∏ugiwanie si´ terminami: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, przenoÊnia, rytm, bohater, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, rym,

zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, proza, poezja.

5. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów literackich, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów

epickich.

4. Pos∏ugiwanie si´ terminami zwiàzanymi z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà (wyjaÊnianie poj´ç w razie potrzeby).

Cele edukacyjne

5. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami oraz stosownymi

materia∏ami uzupe∏niajàcymi.

Osiàgni´cia

1. Mówienie

ETYKA1

1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec

ró˝nych sytuacji ˝yciowych.

2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartoÊci i dokonywania w∏aÊciwej ich hierarchizacji.

Zadania szko∏y

1) na tematy: otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych zainteresowaƒ, literatury, ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami

ich oceny (zw∏aszcza etycznej),

2. Ukazywanie uczniom koniecznoÊci doskonalenia

samego siebie.

2) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem

i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów z pami´ci).

3. Ukazywanie sensu praw i obowiàzków, zasad

i regu∏, nakazów i zakazów obowiàzujàcych w ˝yciu

spo∏ecznym.

1. Wspieranie uczniów w poszukiwaniu wartoÊci.

2. S∏uchanie

4. Uczenie szacunku dla siebie i innych.

1) uwa˝ne i skuteczne,

TreÊci nauczania

2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach.

1. Poznawanie siebie, dostrzeganie cech indywidualnych w∏asnych i najbli˝szych osób.

3. Czytanie

1) ciche ze zrozumieniem,

2. WyjaÊnianie prawdziwego znaczenia w∏asnych

zachowaƒ oraz ich przyczyn i konsekwencji.

3. Cz∏owiek jako osoba, godnoÊç cz∏owieka.

2) g∏oÊne i wyraziste z uwzgl´dnieniem zasad kultury

˝ywego s∏owa.

4. Pisanie

1) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji,

w zwiàzku z czytanà literaturà, z zachowaniem regu∏ kompozycyjnych, stylistycznych, gramatycznych i estetycznych,

2) w ró˝nych prostych formach,

4. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za siebie.

5. Prawa i obowiàzki, zasady i regu∏y post´powania.

6. Uczestnictwo w grupie, porozumiewanie si´ z innymi.

———————

1 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

7. WolnoÊç i jej ró˝ne rozumienie, autorytety i wzory osobowe.

8. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka.

Poz. 625

7. Problemy i potrzeby kolegów niepe∏nosprawnych, osób chorych i starszych.

Osiàgni´cia

8. Poznawanie zagro˝eƒ cywilizacyjnych oraz nabycie umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´ w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypa∏ami.

1. Dostrzeganie ró˝norodnoÊci postaw i zachowaƒ

ludzi.

9. Ochrona przed zagro˝eniami naturalnymi i cywilizacyjnymi.

2. Rozpoznawanie swoich obowiàzków wobec najbli˝szego otoczenia, rodziny i szko∏y.

10. Przyczyny (namawianie i presja ze strony

osób) i skutki u˝ywania Êrodków psychoaktywnych

i nadu˝ywania leków oraz innych na∏ogów (wy∏àcznie

klasa VI).

9. Uzasadnianie opinii, wydawanie sàdów, kryteria

ocen.

ÂCIE˚KI EDUKACYJNE

EDUKACJA PROZDROWOTNA

Osiàgni´cia

Cele edukacyjne

1. Dbanie o zdrowie w∏asne i wspó∏praca z doros∏ymi w tym zakresie.

U∏atwienie nabywania umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie.

2. Rozró˝nianie czynników wp∏ywajàcych pozytywnie i negatywnie na zdrowie i rozwój.

Zadania szko∏y

3. Organizowanie czasu wolnego i nauki w domu.

1. Stwarzanie warunków do kszta∏towania zachowaƒ sprzyjajàcych zdrowiu i bezpieczeƒstwu.

4. Rozpoznawanie zagro˝eƒ i umiej´tnoÊç reagowania na nie.

2. Rozbudzanie zainteresowania dziecka w∏asnym

zdrowiem i rozwojem, u∏atwianie nabywania podstawowych umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie.

EDUKACJA EKOLOGICZNA

3. Poznawanie zagro˝eƒ cywilizacyjnych oraz nabycie umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´ w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypa∏ami.

TreÊci nauczania

1. Higiena cia∏a, odzie˝y, obuwia, miejsca pracy

i wypoczynku.

2. Bezpieczeƒstwo na drodze, podczas gier i zabaw

ruchowych; pierwsza pomoc w niektórych urazach.

3. Urozmaicenie i regularnoÊç posi∏ków, estetyka

ich spo˝ywania, zabezpieczenie ˝ywnoÊci przed zanieczyszczeniem i zepsuciem.

4. Zabawy ruchowe i rekreacja, organizacja odrabiania lekcji i czasu wolnego; prawid∏owa postawa

cia∏a.

5. Rozpoznawanie w∏asnych mocnych i s∏abych

stron, zalet i wad; kszta∏towanie w∏aÊciwego stosunku

do w∏asnych pozytywnych i negatywnych emocji; radzenie sobie w sytuacjach trudnych i umiej´tnoÊç szukania pomocy; zachowania sprzyjajàce i zagra˝ajàce

zdrowiu.

6. Podstawowe zasady i regu∏y obowiàzujàce w relacjach mi´dzyludzkich.

Cele edukacyjne

1. Dostrzeganie zmian zachodzàcych w otaczajàcym Êrodowisku oraz ich wartoÊciowanie.

2. Rozwijanie wra˝liwoÊci na problemy Êrodowiska.

Zadania szko∏y

1. Ukazanie zale˝noÊci stanu Êrodowiska od dzia∏alnoÊci cz∏owieka.

2. Ukazywanie mechanizmów i skutków niepo˝àdanych zmian.

TreÊci nauczania

1. Wp∏yw codziennych czynnoÊci i zachowaƒ w domu, szkole, miejscu zabawy i pracy na stan Êrodowiska

naturalnego.

2. Style ˝ycia i ich zwiàzek z wyczerpywaniem si´

zasobów naturalnych.

3. Przyk∏ady miejsc (w najbli˝szym otoczeniu),

w których obserwuje si´ korzystne i niekorzystne zmiany zachodzàce w Êrodowisku przyrodniczym.

4. Degradacja Êrodowiska — przyczyny, wp∏yw na

zdrowie cz∏owieka oraz jej zwiàzek z formami dzia∏alnoÊci ludzi.

5. Obszary chronione oraz ich znaczenie w zachowaniu ró˝norodnoÊci biologicznej; zasady zachowania

si´ na obszarach chronionych.

Osiàgni´cia

1. Prowadzenie obserwacji w najbli˝szej okolicy.

2. Wskazywanie pozytywnych i negatywnych

aspektów ingerencji cz∏owieka w Êrodowisko.

EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania

potrzebnych informacji i materia∏ów.

2. Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez media.

3. Przygotowanie do Êwiadomego i odpowiedzialnego korzystania ze Êrodków masowej komunikacji (telewizji, komputerów, prasy itp.).

4. Kszta∏towanie postawy szacunku dla polskiego

dziedzictwa kulturowego w zwiàzku z globalizacjà kultury masowej.

Poz. 625

5. Komunikacja werbalna i niewerbalna, bezpoÊrednia i medialna.

6. Rodzaje mediów, ich istota i zasady funkcjonowania.

7. Funkcje i charakterystyka komunikatów medialnych: drukowanych, obrazowych, dêwi´kowych, audiowizualnych i multimedialnych.

8. Podstawowe elementy j´zyka poszczególnych

rodzajów mediów. Rodzaje i gatunki przekazów medialnych.

9. Teatr jako êród∏o przekazów medialnych.

10. Wydarzenia z ˝ycia osobistego i spo∏ecznego jako inspiracja do samodzielnych rejestracji i twórczoÊci

medialnej.

11. SelektywnoÊç doboru informacji w Êrodkach

masowego przekazu. StronniczoÊç przekazu.

12. Informacja czy perswazja? Jawne i niejawne

funkcje Êrodków masowej komunikacji we wspó∏czesnym spo∏eczeƒstwie informacyjnym.

Osiàgni´cia

Zadania szko∏y

1. Czytanie dla zdobycia wiadomoÊci i zaspokajania

potrzeb poznawczych.

1. Rozwijanie i utrwalanie zainteresowaƒ, potrzeb

i nawyków czytelniczych z uwzgl´dnieniem indywidualnych uzdolnieƒ uczniów.

2. Poszukiwanie i wykorzystywanie informacji z encyklopedii, s∏owników, innych wydawnictw i dokumentów pozaksià˝kowych (medialnych).

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci samodzielnego korzystania ze zbiorów bibliotecznych.

3. Wyszukiwanie materia∏ów na okreÊlony temat za

pomocà katalogów i kartotek.

3. Kszta∏cenie i utrwalanie nawyków kulturalnego

obcowania z ksià˝kà i innymi noÊnikami informacji.

4. Rozpoznawanie elementów j´zyka mediów

w ró˝nych rodzajach komunikatów.

4. Przygotowanie do odró˝niania fikcji od rzeczywistoÊci w przekazach medialnych.

5. Rozró˝nianie komunikatów przedstawiajàcych

rzeczywistoÊç realnà i fikcj´.

5. Wprowadzanie w Êwiat mediów oraz podstawowe sposoby i procesy komunikowania si´ ludzi. Przygotowanie do rozpoznawania ró˝nych komunikatów

medialnych i rozumienia j´zyka mediów.

6. Rozró˝nianie mi´dzy obiektywnà relacjà a komentarzem.

6. Wprowadzenie do samodzielnego pos∏ugiwania

si´ narz´dziami medialnymi.

TreÊci nauczania

1. Dzieje pisma, ksià˝ki, prasy i przekazów medialnych.

2. Wydawnictwa informacyjne, literatura popularnonaukowa, czasopisma dzieci´ce i m∏odzie˝owe.

3. Katalogi, kartoteki, zautomatyzowany system

wyszukiwania danych.

4. Proces porozumiewania si´, jego sk∏adniki i kontekst spo∏eczny.

7. Pos∏ugiwanie si´ podstawowymi urzàdzeniami

medialnymi.

8. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy wartoÊci oferty

mediów i dokonywania w∏aÊciwego wyboru w korzystaniu ze Êrodków masowej komunikacji.

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W SPO¸ECZE¡STWIE

Âcie˝ka ta sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów

1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie,

2) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie,

3) wychowanie patriotyczne i obywatelskie.

1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie 2

Cele edukacyjne

Celem wychowania do ˝ycia w rodzinie jest ukazywanie wartoÊci rodziny w ˝yciu osobistym cz∏owieka

oraz pomoc w przygotowaniu si´ do zrozumienia i akceptacji przemian okresu dojrzewania.

Poz. 625

11. Mass media: zasady i kryteria wyboru czasopism, ksià˝ek, filmów i programów telewizyjnych.

12. OdpowiedzialnoÊç za w∏asny rozwój — samowychowanie.

Osiàgni´cia

Zadania szko∏y

1. Prawid∏owe komunikowanie, rozwiàzywanie

konfliktów; empatia.

1. Integrowanie wychowawczych dzia∏aƒ szko∏y

i rodziny.

2. Dostrzeganie potrzeb w∏asnych i innych ludzi;

wyra˝anie uczuç, asertywnoÊç.

2. Wzmacnianie prawid∏owych relacji dziecka z rodzinà.

3. Rozpoznawanie i rozumienie psychofizycznych

przejawów dojrzewania.

3. Wspó∏praca z rodzicami w przygotowaniu

uczniów do okresu dojrzewania i pozytywnego przyj´cia jego przejawów fizycznych i psychicznych.

4. Akceptowanie i poszanowanie w∏asnego cia∏a

oraz ochrona swojej intymnoÊci.

5. Aktywny udzia∏ w ˝yciu rodziny.

4. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku

do p∏ciowoÊci.

6. Umiej´tne korzystanie z mass mediów.

5. Wspieranie prawid∏owego rozwoju emocjonalnego i spo∏ecznego, w tym kole˝eƒstwa i przyjaêni.

2. Edukacja regionalna — dziedzictwo

kulturowe w regionie

TreÊci nauczania

Cele edukacyjne

1. Podstawowe funkcje rodziny z podkreÊleniem

miejsca dziecka w rodzinie.

1. Poznanie najbli˝szego Êrodowiska i specyfiki

swojego regionu.

2. Przekaz wartoÊci i tradycji w rodzinie, wspólne

Êwi´towanie, sp´dzanie wolnego czasu.

2. Rozwijanie wartoÊci rodzinnych zwiàzanych

z wartoÊciami kulturowymi wspólnoty lokalnej.

3. Wi´ê rodzinna, zwiàzki uczuciowe i inne relacje

w rodzinie; konflikty i ich rozwiàzywanie.

3. Rozwój postaw patriotycznych zwiàzanych z to˝samoÊcià kultury regionalnej.

4. Macierzyƒstwo i ojcostwo. Podstawowa wiedza

dotyczàca budowy i funkcjonowania uk∏adu rozrodczego cz∏owieka.

Zadania szko∏y

5. Cià˝a, rozwój dziecka przed urodzeniem, poród,

przyj´cie dziecka jako nowego cz∏onka rodziny.

2. Wprowadzanie w ˝ycie kulturalne wspólnoty lokalnej.

6. Ró˝nice i podobieƒstwa mi´dzy ch∏opcami

i dziewcz´tami. Identyfikacja z w∏asnà p∏cià. Akceptacja

i szacunek dla cia∏a.

3. Kszta∏towanie to˝samoÊci narodowej w aspekcie

to˝samoÊci regionalnej.

7. Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania. Zró˝nicowane, indywidualne tempo rozwoju.

8. Higiena okresu dojrzewania.

9. Prawo cz∏owieka do intymnoÊci i ochrona tego

prawa; postawy asertywne.

10. Istota kole˝eƒstwa i przyjaêni, wzajemny szacunek, udzielanie sobie pomocy, wspó∏praca, empatia.

———————

2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyjnych „wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz

z 1999 r. Nr 5, poz. 32).

1. Umo˝liwianie poznania regionu i jego kultury.

TreÊci nauczania

1. Najbli˝sze otoczenie domu rodzinnego, sàsiedztwa i szko∏y.

2. Ogólna charakterystyka geograficzna i kulturowa

regionu oraz jego podstawowe nazewnictwo; g∏ówne

symbole regionalne.

3. J´zyk regionu, gwara i nazewnictwo.

4. Elementy historii regionu i ich zwiàzki z historià

i tradycjà w∏asnej rodziny.

5. Lokalne i regionalne tradycje, Êwi´ta, obyczaje

i zwyczaje.

6. Miejscowe podania, przys∏owia, muzyka, architektura, plastyka, tradycyjne rzemios∏o, sztuka ludowa

i folklor.

7. Sylwetki osób zas∏u˝onych dla Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju.

Poz. 625

3. Lokalne miejsca pami´ci narodowej.

Osiàgni´cia

4. Sylwetki wielkich Polaków (artystów, uczonych,

polityków, ˝o∏nierzy).

1. Odczytywanie zwiàzków ∏àczàcych tradycj´ rodzinnà z tradycjami regionu.

5. Jednostka i grupa. ˚ycie w grupie (wi´zi, wartoÊci, role, podejmowanie decyzji, konflikty, negocjacje).

2. Dostrzeganie wp∏ywu wartoÊci zwiàzanych z kulturà regionu na ˝ycie poszczególnych ludzi.

3. Âwiadome i aktywne uczestnictwo w ˝yciu

wspólnoty lokalnej, w zachowaniu i pomna˝aniu dziedzictwa kulturowego.

3. Wychowanie patriotyczne i obywatelskie

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie wi´zi z krajem ojczystym i ÊwiadomoÊci obywatelskiej.

2. Rozwijanie szacunku dla dobra wspólnego i postaw

prospo∏ecznych.

6. Szkolny samorzàd uczniowski.

7. Samorzàd terytorialny.

8. Jednostka, spo∏eczeƒstwo, naród, paƒstwo.

9. Prawa i obowiàzki obywatelskie.

10. WartoÊci i normy ˝ycia spo∏ecznego. Kategoria

dobra wspólnego. Patriotyzm. Kultura spo∏eczna i polityczna.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç hymnu narodowego oraz symboli

narodowych i paƒstwowych.

3. Kszta∏towanie szacunku dla w∏asnego paƒstwa.

Zadania szko∏y

2. Odpowiednie zachowanie si´ w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych.

1. Organizowanie ró˝norodnych wydarzeƒ (spotkaƒ, uroczystoÊci, inscenizacji, wycieczek) wyzwalajàcych prze˝ycia zwiàzane z obchodzeniem Êwiàt paƒstwowych oraz wa˝nych dla kraju rocznic.

3. Umiej´tnoÊç dostrzegania i dzia∏ania na rzecz

rozwiàzywania problemów i zadaƒ w najbli˝szym otoczeniu i Êrodowisku lokalnym.

2. Zapoznanie uczniów z symbolami, zasadami i instytucjami, które posiadajà istotne znaczenie dla funkcjonowania narodu i paƒstwa polskiego.

3. Przygotowywanie uczniów do Êwiadomego, aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w ˝yciu publicznym.

TreÊci nauczania

4. ZnajomoÊç systemu pomocy spo∏ecznej w najbli˝szym Êrodowisku (dla ró˝nych kategorii osób niepe∏nosprawnych).

5. Umiej´tnoÊç podejmowania decyzji dotyczàcych

grupy.

6. Umiej´tnoÊç przeprowadzenia wyborów do samorzàdu szkolnego.

7. ZnajomoÊç instytucji paƒstwa demokratycznego.

1. God∏o i hymn paƒstwowy.

2. PieÊni patriotyczne. Utwory literackie (obrazy

i filmy) o tematyce historyczno-patriotycznej.

8. Próby okreÊlenia wspó∏czesnej postawy obywatelskiej i patriotycznej.

GIMNAZJUM

III ETAP EDUKACYJNY

W gimnazjum nauczyciele wprowadzajà uczniów

w Êwiat wiedzy naukowej, wdra˝ajà ich do samodzielnoÊci, pomagajà im w podejmowaniu decyzji dotyczàcej kierunku dalszej edukacji i przygotowujà do aktywnego udzia∏u w ˝yciu spo∏ecznym.

Edukacja w gimnazjum, wspomagajàc rozwój

ucznia jako osoby i wprowadzajàc go w ˝ycie spo∏eczne, powinna przede wszystkim

1) wprowadzaç ucznia w Êwiat nauki przez poznanie

j´zyka, poj´ç, twierdzeƒ i metod w∏aÊciwych dla

wybranych dyscyplin naukowych na poziomie

umo˝liwiajàcym dalsze kszta∏cenie,

2) rozbudzaç i rozwijaç indywidualne zainteresowania

ucznia,

3) wprowadzaç ucznia w Êwiat kultury i sztuki,

4) rozwijaç umiej´tnoÊci spo∏eczne ucznia przez zdobywanie prawid∏owych doÊwiadczeƒ we wspó∏˝yciu i wspó∏dzia∏aniu w grupie rówieÊniczej.

Âcie˝ki edukacyjne

W gimnazjum, obok przedmiotów (bloków przedmiotowych), wprowadza si´ nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne

1) edukacja filozoficzna,

2) edukacja prozdrowotna,

3) edukacja ekologiczna,

4) edukacja czytelnicza i medialna,

5) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie,

6) obrona cywilna,

7) edukacja europejska,

8) kultura polska na tle cywilizacji Êródziemnomorskiej.

Dyrektor szko∏y odpowiedzialny jest za uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym

zestawie programów nauczania. Za realizacj´ Êcie˝ek

edukacyjnych odpowiedzialni sà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki.

Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç

w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç, które b´dà dla uczniów wa˝nym punktem odniesienia.

Dotychczasowy przedmiot „Wiedza o ˝yciu seksualnym cz∏owieka” b´dzie realizowany w ramach przedmiotu „Wiedza o spo∏eczeƒstwie”.

Poz. 625

Zadania szko∏y

1. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów

kultury; opis j´zyka wspomagajàcy umiej´tnoÊci

ucznia.

2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury wzbogacajàcych wiedz´

ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy

wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci.

3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka

nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie

(bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy

o systemie j´zykowym).

4. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy.

5. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ

kulturowych; przybli˝anie uczniom ró˝norodnych tekstów kultury w perspektywie wiedzy o cz∏owieku

i Êwiecie, uczestnictwa w kulturze wspó∏czesnej i praktyce spo∏ecznej komunikacji oraz obcowania z tradycjà.

6. Wspomaganie uczniów w procesie rozpoznawania i rozumienia wartoÊci oraz w osobistym wysi∏ku

tworzenia wewn´trznie akceptowanej ich hierarchii.

7. Wprowadzanie uczniów w technik´ uczenia si´

i wyposa˝anie ich w narz´dzia samodzielnej pracy

umys∏owej.

PRZEDMIOTY

TreÊci nauczania

J¢ZYK POLSKI

Cele edukacyjne

Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´

uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza

przez

1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, wa˝nych dla

˝ycia w paƒstwie demokratycznym i obywatelskim;

rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako

sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego,

2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb

oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci

uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji,

3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów

kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury europejskiej i narodowej,

4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej

wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by

stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka.

1. Oficjalne i nieoficjalne sytuacje mówienia.

2. Wy˝ej zorganizowane formy wypowiedzi, np. rozprawka, reporta˝, recenzja, wywiad.

3. Poj´cia zwiàzane z retorykà i wypowiedziami

o strukturze logicznej: teza, argument, przes∏anka,

wniosek, poglàd, ocena.

4. Sk∏adniowe funkcje cz´Êci mowy oraz cz´Êci zdania, a tak˝e budowa wypowiedzeƒ z∏o˝onych (w zwiàzku z interpunkcjà).

5. S∏owotwórcze i fleksyjne czàstki budowy wyrazów oraz pos∏ugiwanie si´ wiadomoÊciami na ten temat w analizie znaczeƒ.

6. Poj´cia s∏u˝àce omawianiu znaczeƒ wyrazów

treÊç i zakres, wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne

i szczegó∏owe.

7. Poj´cia dotyczàce stylistyki: neologizm, archaizm, dialektyzm, stylizacja.

8. Mechanizm upodobnieƒ fonetycznych (g∏ównie

pod wzgl´dem dêwi´cznoÊci) i znaczenie tego zjawiska

dla praktyki wymawiania i zapisywania wyrazów.

9. Poj´cia (bez koniecznoÊci definiowania poj´cia

i u˝ywania terminów): myÊl przewodnia, sens symbo-

liczny i metaforyczny utworu, realizm, fantastyka, groteska, narracja (pierwszo- i trzecioosobowa), symbol,

alegoria, ironia, apostrofa, antyteza, kontrast.

10. Rodzaje literackie oraz gatunki zwiàzane z epikà, dramatem i lirykà.

11. Pos∏ugiwanie si´ w czynnym j´zyku terminami

wiersz sylabiczny i wolny, Êredniówka, przerzutnia,

przenoÊnia, obraz poetycki, pytanie retoryczne, rodzaj

i gatunek literacki, teatr, komedia, tragedia, fraszka,

bajka, ballada, hymn, satyra, sonet, nowela, przypowieÊç, fabu∏a, akcja, biografia.

Osiàgni´cia

Poz. 625

3) odbiór tekstów kultury

a) dostrzeganie i komentowanie swoistych w∏aÊciwoÊci poznawanych utworów literackich i tekstów kultury oraz okreÊlanie funkcji zaobserwowanych Êrodków wyrazu,

b) pos∏ugiwanie si´ w sposób naturalny i funkcjonalny w trakcie rozwa˝ania problematyki utworów poznawanymi poj´ciami i terminami literackimi i kulturowymi,

c) dostrzeganie uniwersalnoÊci doÊwiadczeƒ, przemyÊleƒ, uczuç i aspiracji wpisanych w dzie∏a

z ró˝nych okresów i kr´gów kulturowych

(zw∏aszcza tradycji biblijnej, antycznej, dworsko-rycerskiej, patriotycznej, spo∏ecznikowskiej),

Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiej´tnoÊci

wyniesionych ze szko∏y podstawowej, a ponadto

d) porównywanie tworzywa literatury i innych dzie∏

sztuki,

1) mówienie, s∏uchanie, czytanie i pisanie

e) omawianie i interpretowanie utworów w ró˝nych zestawieniach kontekstualnych,

a) budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych

zgodnie z intencjà i okolicznoÊciami (w zwiàzku

z sytuacjami ˝yciowymi i lekturà),

b) rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujàcych, opisujàcych, wartoÊciujàcych oraz s∏u˝àcych wyra˝aniu opinii, przekonywaniu i uzasadnianiu poglàdów,

c) pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami polszczyzny (zw∏aszcza ogólnà — mówionà i pisanà)

w zale˝noÊci od sytuacji,

d) rozpoznawanie i rozumienie za∏o˝eƒ komunikacji (sytuacje, emocje, oceny) oraz przewidywanie skutków wypowiedzi i dyskutowanie ich

etycznego wymiaru (np. szczeroÊç — nieszczeroÊç, k∏amstwo, manipulacja, agresja s∏owna,

brutalnoÊç w zachowaniach j´zykowych),

e) dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych

w zakresie poprawiania i parafrazowania tekstów w∏asnych i cudzych (m. in. streszczania,

skracania, rozwijania, przekszta∏cania stylistycznego),

f) dokonywanie intersemiotycznego przek∏adu treÊci obrazowych i akustycznych na wypowiedzi

ustne i pisemne,

g) operowanie strukturami gramatycznymi odpowiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi oraz

wyjaÊnianie wp∏ywu u˝ytych form na jej klarownoÊç i spójnoÊç,

h) usprawnianie operacji zdaniotwórczych; celowe

i dwukierunkowe przekszta∏canie wypowiedzeƒ

zdanie — równowa˝nik, zdanie pojedyncze —

z∏o˝one, konstrukcje czynne — bierne,

2) samokszta∏cenie

a) poszukiwanie informacji w ró˝nych êród∏ach,

f) twórcze, wyrastajàce z postaw ludycznych, emocjonalnych i estetycznych wykonywanie utworów (bàdê ich fragmentów) w ˝ywym s∏owie lub

w formach teatralnych,

g) rozpoznawanie wartoÊci w utworach oraz próby

ich oceny na tle w∏asnego Êwiata wartoÊci,

h) samodzielne, krytyczne ustosunkowanie si´ do

obserwowanych zjawisk kultury; formu∏owanie,

uzasadnianie i obrona w dyskusji (tak˝e na piÊmie) w∏asnych punktów widzenia, pomys∏ów

interpretacyjnych i opinii o utworach,

i) dostrzeganie zwiàzku utworów z biografiami

twórców i czasem historycznym.

Lektura

1. Wybrane utwory z klasyki Êwiatowej

Biblia (fragmenty), mitologia (wybór), Homer: Iliada

lub Odyseja (fragmenty); Sofokles: Antygona; Pieʃ

o Rolandzie (fragmenty); W. Szekspir: Romeo i Julia;

M. Cervantes: Don Kichote (fragmenty); K. Dickens

OpowieÊç wigilijna lub Dawid Copperfield (fragmenty); A. Czechow: wybrana nowela; A. Saint-Exupéry

Ma∏y Ksià˝´ lub Nocny lot; E. Hemingway: wybrane

opowiadanie.

2. Wybrane utwory z klasyki polskiej

Bogurodzica; J. Kochanowski: wybrane fraszki, pieÊni,

psalmy, treny; wybór poezji barokowej; I. Krasicki: wybrane bajki i jedna z satyr; A. Mickiewicz: wybrane bajki i ballady; Dziady cz. II, Pan Tadeusz (fragmenty); J.

S∏owacki: Balladyna (fragmenty); A. Fredro: Zemsta;

H. Sienkiewicz: wybrana nowela; B. Prus: wybrana nowela; S. ˚eromski: Syzyfowe prace, wybrana nowela.

b) dokumentowanie, notowanie, selekcja i przechowywanie informacji,

3. Wybór liryki XIX wieku, wybór poezji XX wieku.

c) rozumne korzystanie ze Êrodków masowego

przekazu,

4. Wybór nowelistyki XIX i XX wieku (w tym co najmniej jeden utwór pozytywistyczny).

5. Wybrane utwory wspó∏czesnej prozy polskiej

i dramatu.

6. Wybrane utwory o dorastaniu, w tym powieÊci

dla m∏odzie˝y.

7. Przyk∏ady pami´tnika, dziennika, korespondencji

literackich, reporta˝u, w tym A. Kamiƒski: Kamienie na

szaniec; M. Bia∏oszewski: Pami´tnik z powstania warszawskiego (fragmenty).

8. Przyk∏ady literatury regionalnej, wk∏ad literatury

regionalnej do ogólnopolskiej skarbnicy literackiej.

9. Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty

publicystyczne, informacyjne, reklamowe.

10. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela, w tym literatura popularna (co najmniej jeden w ka˝dej klasie).

11. Inne sk∏adniki kultury (np. przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne, przekazy ikoniczne, poezja Êpiewana).

HISTORIA

Poz. 625

5. Uczenie rzetelnoÊci badawczej.

6. Doskonalenie ró˝norodnych form wypowiedzi

ustnej i pisemnej.

7. Rozwijanie umiej´tnoÊci poszukiwania, porzàdkowania, wykorzystywania i przechowywania ró˝nych

rodzajów informacji.

TreÊci nauczania

1. Periodyzacja dziejów i poj´cie czasu w historii.

2. Warunki ˝ycia cz∏owieka w czasach najdawniejszych.

3. Cywilizacje staro˝ytne — dorobek kultury i jego

trwa∏oÊç (Egipt, Izrael, Grecja, Rzym).

4. Powstanie chrzeÊcijaƒstwa i pierwsze wieki jego

rozwoju.

5. Europa i Êwiat Êródziemnomorski w wiekach

Êrednich: paƒstwa, religie, spo∏eczeƒstwa, kultury (Bizancjum, Arabowie, paƒstwo Karolingów, cesarstwo

Ottonów, uniwersalizm cesarski i papieski, ruch krucjatowy, gospodarka Êredniowieczna, jednoÊç i ró˝norodnoÊç kultury Êredniowiecza).

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie i pog∏´bianie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià, zachodzàcymi w niej procesami i wydarzeniami.

2. Rozwijanie myÊlenia historycznego i krytycyzmu.

3. Pog∏´bianie umiej´tnoÊci powiàzania dziejów

Polski z dziejami Europy i Êwiata.

4. Rozwijanie umiej´tnoÊci pozwalajàcych na samodzielnà prac´ intelektualnà z materia∏em historycznym.

5. Pog∏´bianie rozumienia poj´ç i wartoÊci niezb´dnych do zrozumienia ˝ycia politycznego, gospodarczego i spo∏ecznego.

6. Rozwijanie umiej´tnoÊci dostrzegania z∏o˝onoÊci

zwiàzków przyczynowo-skutkowych.

7. Pog∏´bianie i umacnianie postawy patriotyzmu.

Zadania szko∏y

1. Przekazywanie wiedzy o najwa˝niejszych etapach dziejów Polski, Europy i Êwiata.

2. Uczenie umiej´tnoÊci analizy i syntezy materia∏u

historycznego.

3. Uczenie zasad odczytywania i interpretowania

êród∏a historycznego.

4. Ukazywanie mo˝liwoÊci ró˝norodnych interpretacji êróde∏, wydarzeƒ i postaci historycznych.

6. Polska pierwszych Piastów; statut Boles∏awa

Krzywoustego i rozbicie dzielnicowe Polski; zjednoczenie paƒstwa polskiego; Polska Kazimierza Wielkiego.

7. Pierwsi Jagiellonowie na tronie Polski; gospodarka i spo∏eczeƒstwo Polski Êredniowiecznej — zjawiska i procesy; specyfika kultury polskiego Êredniowiecza.

8. Wielkie odkrycia geograficzne. Europejczycy

a Nowy Âwiat w XVI—XVIII wieku.

9. Europa w XVI—XVII wieku: reformacja i reforma

katolicka; barok; powstanie systemów absolutystycznych (Francja, Rosja); Rzeczpospolita szlachecka w XVI

i XVII wieku — kraj wielu kultur i religii.

10. Prze∏om oÊwieceniowy w Europie i w Polsce —

przemiany ustrojowe, gospodarcze i cywilizacyjne; powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Pó∏nocnej;

rewolucja francuska — znaczenie dziejowe; Polska

u schy∏ku XVIII wieku (odrodzenie kulturalne, próby ratowania Rzeczypospolitej, rozbiory, powstanie koÊciuszkowskie).

11. Przemiany spo∏eczne i cywilizacyjne XIX wieku

epoka napoleoƒska; tworzenie podstaw nowoczesnej

demokracji w Europie i Ameryce Pó∏nocnej; przemiany

na mapie politycznej Europy i Êwiata; kolonializm; rozwój ekonomiczny i spo∏eczny w XIX wieku.

12. Losy i postawy Polaków w warunkach braku

niepodleg∏oÊci: powstania narodowe, koncepcje pracy

organicznej, losy Polaków na emigracji.

13. I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie.

14. Âwiat mi´dzy wojnami: kryzys demokracji (systemy totalitarne, hitleryzm i komunizm); najistotniejsze

problemy gospodarcze, spo∏eczne i polityczne Êwiata.

15. Odrodzone paƒstwo polskie: budowa paƒstwowoÊci, walka o granice; ewolucja ustrojowa; g∏ówne

problemy gospodarcze i spo∏eczne; polityka zagraniczna i miejsce Polski w Europie mi´dzywojennej.

Poz. 625

1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie,

2) wychowanie obywatelskie,

3) wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu gospodarczym.

1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie 3

Cele edukacyjne

16. II wojna Êwiatowa; pakt Ribbentrop — Mo∏otow

i jego realizacja, momenty prze∏omowe wojny, budowa koalicji antyhitlerowskiej; eksterminacja narodów

na terenach okupowanych; obozy koncentracyjne i ∏agry; Holocaust.

1. Przyj´cie integralnej wizji cz∏owieka jako osoby;

wybór i urzeczywistnianie wartoÊci s∏u˝àcych osobowemu rozwojowi.

17. Polska w latach 1939—1945: dwie okupacje; Katyƒ; formy i miejsca walki o niepodleg∏oÊç; polskie

paƒstwo podziemne; Powstanie Warszawskie; losy Polaków w kraju i na obczyênie.

Zadania szko∏y

18. Âwiat powojenny; post´p cywilizacyjny, przemiany polityczne i kulturowe; konflikt Wschód—Zachód, nowe zjawiska polityczno-spo∏eczne i przyspieszenie cywilizacyjne, dekolonizacja; nowe zjawiska

w kulturze masowej.

19. Polska po 1945 roku: walka o kszta∏t paƒstwa,

polski stalinizm; przemiany gospodarczo-spo∏eczne

w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; kryzysy polityczne lat 1956, 1968, 1970; wybór Polaka na papie˝a, rok

1980 i powstanie „SolidarnoÊci”, stan wojenny i lata

osiemdziesiàte; prze∏om roku 1989, proces budowy

III Rzeczypospolitej.

2. Rozwiàzywanie problemów i pokonywanie trudnoÊci okresu dorastania.

1. Stymulowanie

u uczniów.

procesu

samowychowania

2. Wspó∏praca z rodzicami w zakresie prawid∏owych relacji mi´dzy nimi a dzieckiem.

3. Pomoc we w∏aÊciwym prze˝yciu okresu dojrzewania.

4. Wzmacnianie procesu identyfikacji z w∏asnà

p∏cià.

5. Wspieranie rozwoju moralnego i kszta∏towania

hierarchii wartoÊci.

Osiàgni´cia

6. Promowanie integralnej wizji seksualnoÊci cz∏owieka; ukazanie jednoÊci pomi´dzy dzia∏aniem seksualnym a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià.

1. Rozpoznawanie miejsca cz∏owieka w czasie historycznym, jego relacji z przyrodà, spo∏ecznoÊcià lokalnà, ojczyznà, kr´giem kulturowym, innymi narodami i religiami.

7. Tworzenie klimatu dla kole˝eƒstwa i przyjaêni

oraz szacunku dla cz∏owieka.

2. Operowanie podstawowymi kategoriami historycznymi: czasem, przestrzenià, ciàg∏oÊcià, zmiennoÊcià.

8. Pomoc w poszukiwaniu odpowiedzi na podstawowe pytania egzystencjalne.

TreÊci nauczania

3. Wykorzystywanie podstawowej wiedzy o najwa˝niejszych etapach dziejów do powiàzania zjawisk

historycznych z zakresu dziejów powszechnych z historià Polski.

1. Rozwój cz∏owieka: przed urodzeniem, narodziny,

faza niemowl´ca, wczesnodzieci´ca, przedpokwitaniowa, dojrzewania, m∏odoÊci, wieku Êredniego, wieku

póênego.

4. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach

przyczynowo-skutkowych.

2. Budowa prawid∏owych relacji z rodzicami. Konflikt pokoleƒ; przyczyny i sposoby rozwiàzywania konfliktów. OdpowiedzialnoÊç wszystkich za atmosfer´ panujàcà w rodzinie.

5. Ocenianie faktów i wydarzeƒ historycznych.

6. Interpretacja ró˝nego rodzaju êróde∏ historycznych.

7. Docieranie do ró˝nych êróde∏ informacji historycznej, integracja wiedzy uzyskanej z ró˝nych êróde∏

informacji.

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

Przedmiot ten sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów

3. Rola autorytetu w ˝yciu cz∏owieka.

———————

3 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyjnych „wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz

z 1999 r. Nr 5, poz. 32).

4. Relacje mi´dzyosobowe i ich znaczenie. Przyjaêƒ, zakochanie, mi∏oÊç; pierwsze fascynacje, mi∏oÊç

platoniczna, mi∏oÊç m∏odzieƒcza, mi∏oÊç dojrza∏a; rozró˝nianie poj´ç.

5. Podstawowe informacje o rozwoju seksualnym

cz∏owieka: to˝samoÊç p∏ciowa — kobiecoÊç i m´skoÊç.

6. Dojrzewanie. Rozumienie i akceptacja kryteriów

dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej.

7. Problemy i trudnoÊci okresu dojrzewania (np. napi´cia seksualne, masturbacja), sposoby radzenia sobie z nimi, pomoc w rozeznaniu sytuacji wymagajàcych porady lekarza lub innych specjalistów.

8. Ró˝nice w rozwoju psychoseksualnym dziewczàt

i ch∏opców; postawy i wzajemne oczekiwania.

9. Zagro˝enia okresu dojrzewania: presja seksualna, pornografia, uzale˝nienia.

Poz. 625

2. Rozeznawanie, analizowanie i wyra˝anie uczuç.

3. Kierowanie w∏asnym rozwojem; podejmowanie

wysi∏ku samowychowawczego.

4. Przyj´cie integralnej wizji ludzkiej seksualnoÊci.

5. Umiej´tnoÊç obrony w∏asnej intymnoÊci i nietykalnoÊci seksualnej oraz szacunek dla cia∏a innej osoby.

6. Korzystanie ze Êrodków przekazu w sposób selektywny, umo˝liwiajàcy obron´ przed ich destrukcyjnym oddzia∏ywaniem.

7. Wnoszenie pozytywnego wk∏adu w ˝ycie swojej

rodziny.

8. Wyra˝anie szacunku dla siebie oraz innych ludzi,

ich wysi∏ku i pracy.

2. Wychowanie obywatelskie

10. G∏ówne funkcje p∏ciowoÊci: wyra˝anie mi∏oÊci,

budowanie wi´zi i rodzicielstwo.

Cele edukacyjne

11. Problem inicjacji seksualnej; zwiàzek pomi´dzy

aktywnoÊcià seksualnà a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià; krzywda zwiàzana z przedmiotowym traktowaniem cz∏owieka w dziedzinie seksualnej. Argumenty

biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacjà

w ma∏˝eƒstwie.

1. Pog∏´bianie poczucia przynale˝noÊci do wspólnoty obywateli paƒstwa polskiego.

12. Zak∏ócenia i trudnoÊci w osiàganiu to˝samoÊci

p∏ciowej; brak akceptacji w∏asnej p∏ci. L´ki homoseksualne a rzeczywiste sk∏onnoÊci homoseksualne; przyczyny. Mo˝liwoÊci pomocy w pokonywaniu trudnoÊci

zwiàzanych z to˝samoÊcià p∏ciowà.

3. Poczucie wartoÊci i przydatnoÊci indywidualnego i grupowego dzia∏ania na rzecz spo∏ecznoÊci lokalnej.

13. P∏odnoÊç — wspólnà sprawà kobiety i m´˝czyzny. Prawa rzàdzàce ludzkà p∏odnoÊcià.

14. ˚ycie jako fundamentalna wartoÊç; szacunek

dla ludzkiego ˝ycia od chwili pocz´cia.

15. Planowanie rodziny; naturalne metody rozpoznawania p∏odnoÊci a antykoncepcja. Aspekt zdrowotny, psychologiczny, moralny.

16. Choroby przenoszone drogà p∏ciowà. AIDS

drogi przenoszenia zaka˝enia, profilaktyka, aspekt spo∏eczny.

17. WartoÊci zwiàzane z p∏ciowoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzina, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu

w∏asnej p∏ciowoÊci i budowaniu trwa∏ych wi´zi.

18. Wp∏yw sposobu sp´dzania wolnego czasu

(w tym korzystanie ze Êrodków masowego przekazu)

na osobowoÊç cz∏owieka.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç organizmu ludzkiego i zachodzàcych

w nim zmian oraz akceptacja w∏asnej p∏ciowoÊci.

2. ÂwiadomoÊç istnienia obowiàzków wobec w∏asnej ojczyzny, w tym w szczególnoÊci obowiàzku jej

obrony oraz dba∏oÊci o jej dobre imi´.

4. Rozumienie wa˝nych wydarzeƒ ˝ycia spo∏ecznego, politycznego oraz gospodarczego w kraju i na Êwiecie.

5. Dzia∏ania na rzecz poczucia szacunku dla w∏asnego paƒstwa.

Zadania szko∏y

1. Stawianie wymagaƒ w zakresie w∏aÊciwej postawy uczniów wobec god∏a i hymnu paƒstwowego oraz

w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych.

2. Pomoc w rozpoznaniu w∏asnych praw i obowiàzków.

3. Ukazywanie praktycznych zastosowaƒ zasad

i procedur demokratycznych w spo∏ecznoÊci szkolnej.

4. Kszta∏towanie poczucia odpowiedzialnoÊci za

siebie i innych.

5. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej.

TreÊci nauczania

1. Cz∏owiek — istota spo∏eczna.

2. Grupa i wi´zi spo∏eczne.

3. Naród i paƒstwo. To˝samoÊç narodowa.

4. Monarchie konstytucyjne i republiki we wspó∏czesnej Europie.

2. Rozumienie przez uczniów zjawisk i zmian gospodarczych w kraju.

5. Obywatel a w∏adza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych.

3. ZdolnoÊç uczniów do odnajdywania swojego

miejsca w ˝yciu gospodarczym w warunkach gospodarki rynkowej i zmiennego rynku pracy.

6. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (ustrój polityczny i instytucje Rzeczypospolitej Polskiej, prawa

i obowiàzki obywatela).

4. Wst´pne przygotowanie uczniów do aktywnoÊci

zawodowej i odnalezienia si´ na rynku pracy.

7. Samorzàdy terytorialne a w∏adza centralna.

Zadania szko∏y

8. Ustrój, zadania, instytucje, struktura w∏adzy samorzàdów terytorialnych.

9. S∏u˝ba cywilna.

10. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w za∏atwianiu spraw w urz´dzie gminnym.

11. Kultura polityczna i formy ˝ycia publicznego

(ÊwiadomoÊç obywatelska, cnoty obywatelskie, stowarzyszenia, partie polityczne, zwiàzki zawodowe).

12. Niezbywalny charakter praw cz∏owieka, ich katalog i systemy ochrony.

13. Etyka w ˝yciu publicznym.

14. ˚ycie szko∏y — samorzàdnoÊç, procedury demokratyczne, regulacje prawne.

1. Dostarczenie elementarnej wiedzy ekonomicznej.

2. Rozwijanie ducha przedsi´biorczoÊci.

3. Rozbudzanie wyobraêni, pomys∏owoÊci na temat

przysz∏ej aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej.

4. Pomoc w Êwiadomym kszta∏towaniu orientacji

i kariery zawodowej.

TreÊci nauczania

1. Gospodarstwo domowe — zarzàdzanie w∏asnymi pieni´dzmi.

Osiàgni´cia

2. Najwa˝niejsze zasady racjonalnego gospodarowania.

1. Godne zachowanie w czasie obchodów Êwiàt

i uroczystoÊci narodowych.

3. Elementarne poj´cia ekonomiczne z zakresu gospodarki rynkowej.

2. Rozpoznawanie w∏asnych praw i obowiàzków.

4. Krótka historia pieniàdza i jego najwa˝niejsze

funkcje.

3. Wykorzystanie wiedzy o zasadach ustroju Rzeczypospolitej Polskiej do interpretacji wydarzeƒ ˝ycia

publicznego.

4. Uczestniczenie w dyskusji, prezentacja i obrona

w∏asnego stanowiska, branie pod uwag´ argumentów

strony przeciwnej.

5. Wspó∏praca w grupie z uwzgl´dnieniem podzia∏u zadaƒ.

6. Podporzàdkowanie si´ wymogom procedur demokratycznych we wspólnym dzia∏aniu.

7. Za∏atwianie prostych spraw urz´dowych: pisanie

podaƒ, ˝yciorysu, wype∏nianie druków urz´dowych.

8. ZnajomoÊç najwa˝niejszych etycznych zasad ˝ycia publicznego.

3. Wychowanie do aktywnego udzia∏u

w ˝yciu gospodarcznym

5. Przedsi´biorca i przedsi´biorczoÊç (ma∏e firmy,

potrzebne umiej´tnoÊci, zasady prawa, êród∏a informacji).

6. Orientacja zawodowa (lokalny i ponadlokalny rynek pracy).

7. Odkrywanie i rozwijanie indywidualnych kwalifikacji zawodowych, podejmowanie decyzji zawodowych. Rodzaje zawodów i umiej´tnoÊci zawodowych.

8. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w ubieganiu

si´ o prac´ lub rozpoczynaniu dzia∏alnoÊci gospodarczej.

9. Wybór zawodu. System poradnictwa zawodowego i kszta∏cenia ustawicznego.

Cele edukacyjne

10. MobilnoÊç zawodowa jako zjawisko cywilizacyjne. Rynek pracy. Problem bezrobocia: przyczyny, skutki, sposoby rozwiàzywania.

1. Wszechstronny rozwój ucznia ukierunkowany na

przygotowanie do aktywnej obecnoÊci w ˝yciu spo∏eczno-gospodarczym kraju.

11. Ubieganie si´ o prac´ — list motywacyjny, ˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy, rozmowa

kwalifikacyjna, cechy dobrego pracownika.

12. Cz∏owiek w gospodarce. Praca zespo∏owa. Wybrane zagadnienia z etyki ˝ycia gospodarczego.

13. Przekszta∏cenia ustroju gospodarczego w Polsce po 1989 r.

Poz. 625

4. Ukazanie ró˝nych funkcji sztuki — estetycznej,

poznawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeutycznej, religijnej.

TreÊci nauczania

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie muzyki.

1. ZnajomoÊç elementarnych poj´ç i praw ekonomicznych.

2. Âpiew.

2. Umiej´tnoÊç planowania rozwoju w∏asnego wykszta∏cenia i kwalifikacji zawodowych.

4. Dzia∏ania muzyczno-ruchowe.

3. ZdolnoÊç uczniów do trafnego rozpoznawania

swoich predyspozycji, kwalifikacji i realnych mo˝liwoÊci z punktu widzenia rynku pracy.

4. Umiej´tnoÊç sporzàdzania dokumentów okreÊlonych procedurà ubiegania si´ o prac´ (list motywacyjny, ˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy) oraz

zdolnoÊç do odbycia rozmowy kwalifikacyjnej.

5. Umiej´tnoÊç aktywnego znalezienia si´ na rynku

pracy i dzia∏alnoÊci gospodarczej.

6. ZnajomoÊç podstawowych zasad etycznych ˝ycia gospodarczego i umiej´tnoÊç stosowania ich w ˝yciu szkolnym (np. rzetelna praca, punktualnoÊç, dotrzymywanie danego s∏owa, uczciwoÊç, odpowiedzialnoÊç

za skutki, prawdomównoÊç).

7. ZdolnoÊç do zarzàdzania w∏asnymi pieni´dzmi.

3. Muzykowanie na instrumentach.

5. Wiedza niezb´dna do rozumienia muzyki.

6. Ró˝norodnoÊç muzyki ojczystej, w tym regionalnej, muzyki innych narodów i regionów Êwiata.

7. WartoÊci muzyki ludowej, muzyki artystycznej

i muzyki popularnej.

8. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki,

galerie, muzea.

9. Ârodki wyrazu plastycznego. Dzia∏ania plastyczne w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach.

10. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne

dla danego regionu.

11. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a itp.).

12. Krajobraz kulturowy.

SZTUKA (PLASTYKA, MUZYKA)

13. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka).

Cele edukacyjne

14. Podstawowa wiedza o teatrze i filmie.

1. Kszta∏towanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych i plastycznych.

2. Wyposa˝enie uczniów w niezb´dne umiej´tnoÊci

muzyczne i plastyczne, a tak˝e wiedz´ z tego zakresu.

Osiàgni´cia

1. Rozpoznawanie wybitnych dzie∏ muzycznych.

2. Rozpoznawanie wybitnych dzie∏ plastycznych.

3. Umo˝liwienie uczniom prze˝ycia ró˝nych doÊwiadczeƒ muzycznych i plastycznych.

4. Kszta∏towanie kultury muzycznej i plastycznej

(umiej´tnoÊç w∏àczania sztuki we w∏asne, osobiste ˝ycie).

3. W∏asna aktywnoÊç muzyczna i plastyczna.

4. Dbanie o estetyczny wyglàd w∏asny i otoczenia.

J¢ZYK OBCY

5. Uczenie wartoÊciowania obecnych wokó∏ ucznia

zjawisk z zakresu muzyki i plastyki.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki prowadzàcego do prze˝yç estetycznych.

Cele edukacyjne

1. Osiàgni´cie poziomu opanowania j´zyka zapewniajàcego w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà.

2. Lepsze poznanie kultury i spraw ˝ycia codziennego kraju j´zyka nauczanego.

2. Ukazanie wielkiego bogactwa Êwiata sztuki.

Zadania szko∏y

3. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç

wewn´trznych, doÊwiadczania tajemnicy, kontemplacji, a tak˝e autorefleksji.

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, m.in.

przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà indywidualnych umiej´tnoÊci lingwistycznych.

2. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

3. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci stosowania j´zyka jako narz´dzia przy wykonywaniu zespo∏owych

projektów, zw∏aszcza interdyscyplinarnych.

4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci,

otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

Poz. 625

2) wykorzystanie znajomoÊci fonetyki w stopniu zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi dla rodzimego u˝ytkownika j´zyka,

3) inicjowanie, podtrzymywanie i koƒczenie prostej

rozmowy,

4) wyra˝anie w∏asnych opinii oraz relacjonowanie wypowiedzi innych osób,

5) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy.

3. SprawnoÊç czytania

TreÊci nauczania

1) rozumienie d∏u˝szych i bardziej z∏o˝onych tekstów,

1. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu

i mówienia.

2. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania.

3. Poszerzenie repertuaru funkcji j´zykowych

umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem obcym

w sytuacjach ˝ycia codziennego.

4. Opanowanie bardziej rozwini´tych struktur gramatycznych stosowanych do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci.

5. Wzbogacenie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego, ze szczególnym uwzgl´dnieniem realiów

kraju ojczystego oraz kraju/obszaru j´zyka docelowego na podstawie oryginalnych materia∏ów j´zykowych.

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera

fragmenty niezrozumia∏e,

4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego tekstu

przy pobie˝nym czytaniu,

5) wyszukiwanie ˝àdanej informacji lub szczegó∏u

z cz´Êciowo niezrozumianego tekstu.

4. SprawnoÊç pisania

1) formu∏owanie, w miar´ zró˝nicowanej pod wzgl´dem morfosyntaktycznym i leksykalnym, wypowiedzi pisemnej,

2) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego komunikatu,

6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyjnego, z ukierunkowaniem na styl ˝ycia i zachowania

w kraju j´zyka docelowego.

3) napisanie krótkiego listu,

7. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu

j´zyka.

5) prawid∏owe stosowanie zasad ortografii i podstaw

interpunkcji.

8. Rozwój indywidualnych strategii uczenia si´.

Osiàgni´cia

1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu

1) rozumienie ogólnego sensu oraz g∏ównych punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych u˝ytkowników j´zyka,

2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w ró˝nych

warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon,

komunikat na dworcu),

3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierajàcej niezrozumia∏e elementy, których znaczenia uczeƒ mo˝e

domyÊliç si´ z kontekstu.

2. SprawnoÊç mówienia

1) formu∏owanie krótkich, p∏ynnych i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy z zastosowaniem form

gramatycznych odpowiednich do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci,

4) sporzàdzenie prostej i spójnej notatki z czyjejÊ wypowiedzi,

5. Inne umiej´tnoÊci

1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjonowanie informacji,

2) korzystanie ze s∏ownika jedno- i dwuj´zycznego

oraz innych êróde∏ informacji.

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Przygotowywanie uczniów do wykorzystania

wiedzy matematycznej do rozwiàzywania problemów

z zakresu ró˝nych dziedzin kszta∏cenia szkolnego oraz

˝ycia codziennego; budowanie modeli matematycznych dla konkretnych sytuacji.

2. Przyswajanie przez uczniów j´zyka matematyki;

dostrzeganie oraz formu∏owanie, rozwiàzywanie i dyskutowanie problemów.

3. Rozwijanie wyobraêni przestrzennej uczniów.

Zadania szko∏y

Osiàgni´cia

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci myÊlenia i jasnego

formu∏owania wypowiedzi.

1. Przeprowadzanie nieskomplikowanych rozumowaƒ matematycznych.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie rozumienia tekstów sformu∏owanych w j´zyku matematyki.

2. Pos∏ugiwanie si´ w∏asnoÊciami liczb i dzia∏aƒ

oraz w∏asnoÊciami figur przy rozwiàzywaniu zadaƒ.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci opisywania w j´zyku

matematyki prostych sytuacji.

4. U∏atwianie dostrzegania problemów i badania

ich w konkretnych przypadkach, przez prowadzenie

prostych rozumowaƒ matematycznych.

TreÊci nauczania

1. Liczby wymierne i dzia∏ania na nich, przyk∏ady

wykorzystania kalkulatora; porównywanie liczb wymiernych; procenty i ich zastosowania praktyczne; pot´ga o wyk∏adniku ca∏kowitym; w∏asnoÊci pot´gowania; pierwiastki i ich podstawowe w∏asnoÊci.

2. Przybli˝enia dziesi´tne liczb rzeczywistych; przyk∏ady liczb niewymiernych.

3. Zapisywanie wyra˝eƒ algebraicznych oraz obliczanie ich wartoÊci liczbowych; wzory skróconego

mno˝enia.

4. Przyk∏ady funkcji (równie˝ nieliczbowych i nieliniowych); odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu.

3. Pos∏ugiwanie si´ kalkulatorem przy rozwiàzywaniu typowych zadaƒ.

4. Dostrzeganie, wykorzystywanie i interpretowanie zale˝noÊci funkcyjnych; interpretowanie zwiàzków

wyra˝onych za pomocà wzorów, wykresów, schematów, diagramów, tabel.

5. Prezentowanie z u˝yciem j´zyka matematyki wyników badania prostych zagadnieƒ.

FIZYKA I ASTRONOMIA

Cele edukacyjne

1. Budzenie

Êwiata przyrody.

zainteresowaƒ

prawid∏owoÊciami

2. Prezentowanie wyników w∏asnych obserwacji,

eksperymentów i przemyÊleƒ.

3. Poznanie podstawowych praw opisujàcych przebieg zjawisk fizycznych i astronomicznych w przyrodzie.

4. Wykorzystanie wiedzy fizycznej w praktyce ˝ycia

codziennego.

5. Równanie liniowe z jednà niewiadomà, nierównoÊç liniowa z jednà niewiadomà; uk∏ad równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi i jego interpretacja

geometryczna.

Zadania szko∏y

6. Zbieranie, porzàdkowanie i przedstawianie danych (tam gdzie to mo˝liwe — z u˝yciem technologii informacji).

2. Stworzenie mo˝liwoÊci przeprowadzania doÊwiadczeƒ fizycznych.

7. Proste doÊwiadczenia losowe.

8. Wielokàty, ko∏o i okràg; symetralna odcinka

i dwusieczna kàta; kàt Êrodkowy i kàt wpisany, cechy

przystawania trójkàtów, okràg wpisany w trójkàt, okràg

opisany na trójkàcie.

9. Przyk∏ady przekszta∏ceƒ geometrycznych.

10. Obwód i pole wielokàta; pole ko∏a i d∏ugoÊç

okr´gu.

11. Twierdzenia o zwiàzkach miarowych w figurach; twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania; figury podobne.

12. Prostopad∏oÊç i równoleg∏oÊç w przestrzeni;

graniastos∏upy proste, ostros∏upy i bry∏y obrotowe

(walec, sto˝ek, kula); obliczanie pól powierzchni i obj´toÊci wieloÊcianów oraz bry∏ obrotowych.

1. Zapoznanie uczniów z podstawowymi prawami

przyrody.

3. Zapoznanie z metodami obserwowania, badania

i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

4. Ukazanie znaczenia odkryç w naukach przyrodniczych dla rozwoju cywilizacji i rozwiàzywania problemów wspó∏czesnego Êwiata.

5. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania ze êróde∏ informacji.

TreÊci nauczania

1. W∏aÊciwoÊci materii.

2. Stany skupienia materii. Kinetyczny model budowy materii.

3. Ruch i si∏y.

4. Opis ruchów prostoliniowych. Ruch drgajàcy (jakoÊciowo), ruchy krzywoliniowe. Oddzia∏ywania me-

chaniczne i ich skutki. Równowaga mechaniczna. Zasada zachowania p´du. Zasady dynamiki. Oddzia∏ywania

grawitacyjne. Loty kosmiczne.

5. Praca i energia.

6. Rodzaje energii mechanicznej. Zasada zachowania energii. Moc. Pierwsza zasada termodynamiki.

Poz. 625

Zadania szko∏y

1. Ukszta∏towanie myÊlenia prowadzàcego do zrozumienia poznanej wiedzy chemicznej i pos∏ugiwania

si´ nià w ró˝nych sytuacjach ˝yciowych.

2. Zapoznanie uczniów z w∏aÊciwoÊciami substancji chemicznych i bezpiecznym obchodzeniem

si´ z nimi.

7. Przesy∏anie informacji.

8. Fale dêwi´kowe. Fale elektromagnetyczne. Rozchodzenie si´ Êwiat∏a — zjawiska odbicia i za∏amania.

Barwy. Obrazy optyczne. Natura Êwiat∏a. Urzàdzenia

do przekazywania informacji.

9. ElektrycznoÊç i magnetyzm.

10. ¸adunki elektryczne i ich oddzia∏ywanie. Pole

elektryczne.

11. Obwód pràdu sta∏ego. Prawa przep∏ywu pràdu

sta∏ego. èród∏a napi´cia. Pole magnetyczne. Zjawisko

indukcji elektromagnetycznej (jakoÊciowo). Wytwarzanie i przesy∏anie energii elektrycznej.

12. Mikroskopowy model zjawisk elektrycznych.

13. Budowa atomu. Energia jàdrowa. Promieniowanie jàdrowe.

14. Uk∏ad S∏oneczny. Elementy kosmologii.

3. Umo˝liwienie uczniom zdobycia wiadomoÊci

i umiej´tnoÊci zarówno praktycznych, jak i stanowiàcych podstaw´ do kszta∏cenia w nast´pnych etapach.

TreÊci nauczania

1. Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu

cz∏owieka. Metale i niemetale, mieszaniny, powietrze

jako mieszanina gazów, tlen i azot — w∏aÊciwoÊci, tlenki, zanieczyszczenia powietrza.

2. Budowa atomu: jàdro i elektrony, sk∏adniki jàdra, izotopy. PromieniotwórczoÊç i jej ró˝norodne

konsekwencje. Atomy, jony i czàsteczki, pierwiastki

i zwiàzki chemiczne, symbole chemiczne, wartoÊciowoÊç pierwiastków. Wiàzania chemiczne — jonowe

i atomowe.

3. Teoria atomistyczno-czàsteczkowa — nieciàg∏oÊç

budowy materii. Uk∏ad okresowy pierwiastków chemicznych — sposób usystematyzowania pierwiastków.

1. Umiej´tnoÊç obserwowania i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

4. Wagowe stosunki stechiometryczne w zwiàzkach

chemicznych i reakcjach chemicznych — masa atomowa i czàsteczkowa, prawo sta∏oÊci sk∏adu, prawo zachowania masy.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ metodami badawczymi typowymi dla fizyki i astronomii.

5. Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych.

3. Umiej´tnoÊç wykonywania pomiarów prostych

i z∏o˝onych.

6. Woda i roztwory wodne — zagro˝enia cywilizacyjne wynikajàce z jej zanieczyszczeƒ.

4. Opisywanie zjawisk fizycznych i rozwiàzywanie

problemów fizycznych i astronomicznych z zastosowaniem modeli i technik matematycznych.

7. Roztwory, rozpuszczalnoÊç, st´˝enia procentowe

roztworów — podstawowe obliczenia.

Osiàgni´cia

CHEMIA

Cele edukacyjne

1. Nabycie umiej´tnoÊci obserwacji i opisu zjawisk chemicznych zachodzàcych w otaczajàcym

Êwiecie.

2. Poznanie znaczenia wiedzy chemicznej w procesach przetwarzania materii przez cz∏owieka.

3. Nabycie umiej´tnoÊci i nawyku post´powania

zgodnego z zasadami dba∏oÊci o w∏asne zdrowie

i ochron´ Êrodowiska.

8. Typy zwiàzków nieorganicznych: kwasy, zasady,

wodorotlenki, dysocjacja jonowa, odczyn roztworu, pH

— w uj´ciu jakoÊciowym. Sole: reakcje substancji

o w∏aÊciwoÊciach kwasowych z substancjami o w∏aÊciwoÊciach zasadowych, podstawowe w∏aÊciwoÊci i zastosowania wybranych soli.

9. Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego

w´giel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny, wapieƒ,

gips, szk∏o.

10. W´giel i jego zwiàzki. Proste w´glowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe, myd∏a, estry, t∏uszcze, cukry, bia∏ka jako podstawowe sk∏adniki organizmów ˝ywych, tworzywa

sztuczne.

11. Dzia∏anie niektórych substancji na organizm

cz∏owieka: leki, trucizny, alkohole, narkotyki, nawozy,

Êrodki ochrony roÊlin.

Osiàgni´cia

1. OkreÊlanie w∏aÊciwoÊci ró˝norodnych substancji

oraz ich powiàzanie z zastosowaniem i wp∏ywem na

Êrodowisko naturalne.

2. WyjaÊnianie przebiegu prostych procesów chemicznych i zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równaƒ.

Poz. 625

TreÊci nauczania

1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona s∏u˝y

(komórki, tkanki, organy).

2. Przyk∏ady ró˝nych sposobów pe∏nienia tych samych funkcji ˝yciowych przez organizmy, zale˝nie od

warunków Êrodowiska.

3. Budowa i funkcjonowanie uk∏adów organizmu

cz∏owieka.

3. Projektowanie i przeprowadzanie prostych doÊwiadczeƒ chemicznych.

4. Stan zdrowia i choroby. Przyk∏ady chorób zakaênych oraz patologii w dzia∏aniu narzàdów; elementy

epidemiologii, profilaktyki i leczenia omawianych chorób.

4. Bezpieczne pos∏ugiwanie si´ prostym sprz´tem

laboratoryjnym, substancjami i wyrobami o poznanym

sk∏adzie chemicznym.

5. Etapy biologicznego i psychicznego rozwoju

cz∏owieka i potrzeby z nimi zwiàzane.

5. Dostrzeganie przemian chemicznych w otoczeniu oraz czynników wp∏ywajàcych na ich przebieg.

6. Wykonywanie prostych obliczeƒ stechiometrycznych.

BIOLOGIA

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie zainteresowaƒ biologicznych i sk∏anianie do samodzielnego poznawania Êwiata ˝ywego.

2. Poznawanie ró˝norodnoÊci Êwiata ˝ywego i Êrodowisk ˝ycia organizmów.

3. Poznanie i zrozumienie podstawowych procesów ˝yciowych organizmów.

4. Zrozumienie zasad funkcjonowania organizmu

cz∏owieka i kszta∏towanie zachowaƒ prozdrowotnych.

5. Kszta∏cenie zachowaƒ ukierunkowanych na

ochron´ Êrodowiska przyrodniczego.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie projektowania i prowadzenia obserwacji i doÊwiadczeƒ biologicznych.

2. Ukazywanie ró˝norodnoÊci z∏o˝onoÊci Êwiata ˝ywego.

3. Ukazywanie uwarunkowaƒ i prawid∏owoÊci przebiegu procesów i zjawisk biologicznych.

4. Motywowanie do przestrzegania zasad higieny

osobistej i podejmowania odpowiedzialnoÊci za zdrowie i ˝ycie w∏asne i innych.

5. Umo˝liwienie podejmowania dzia∏aƒ na rzecz

najbli˝szego Êrodowiska przyrodniczego i szacunku dla

zwierzàt.

6. Informacja dziedziczna; cechy organizmu wynikajàce z wp∏ywu genów i oddzia∏ywaƒ Êrodowiskowych.

7. Relacje wewnàtrz- i mi´dzygatunkowe w przyrodzie. Krà˝enie materii i przep∏yw energii w ró˝nych

uk∏adach przyrodniczych.

8. Dzia∏ania cz∏owieka w Êrodowisku przyrodniczym i ich konsekwencje.

Osiàgni´cia

1. Formu∏owanie hipotez. Analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doÊwiadczeƒ wraz

z ocenà ich wiarygodnoÊci.

2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie

i interpretowanie wiedzy z ró˝nych dziedzin niezb´dnej

do wyjaÊnienia procesów ˝yciowych.

3. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy budowà

i funkcjà uk∏adów i narzàdów w organizmie cz∏owieka.

Postrzeganie funkcjonowania organizmu ludzkiego jako integralnej ca∏oÊci.

4. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy Êrodowiskiem ˝ycia organizmu a jego budowà i funkcjonowaniem.

5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybranych ekosystemów.

6. Ocenianie zmian zachodzàcych w Êrodowisku

przyrodniczym w wyniku oddzia∏ywania cz∏owieka i ich

wp∏ywu na jakoÊç ˝ycia i umiej´tnoÊci odnajdywania

Êrodków zaradczych.

7. Analizowanie przyczyn zak∏óceƒ stanu zdrowia cz∏owieka, przewidywanie skutków w∏asnych

decyzji w tym zakresie. Prowadzenie zdrowego trybu

˝ycia.

GEOGRAFIA

Poz. 625

10. Przyk∏ady ochrony krajobrazu na Êwiecie

i w Polsce.

Cele edukacyjne

Osiàgni´cia

1. Budzenie zainteresowania szeroko rozumianà

przestrzenià geograficznà (w∏asnym regionem, terytorium Polski, Europy, Êwiata) oraz przygotowanie do

swobodnego poruszania si´ w niej.

2. Kszta∏towanie w uczniach

1) poszanowania innych narodów, systemów wartoÊci i sposobów ˝ycia,

1. Ca∏oÊciowe widzenie regionów i miejsc (Polski

i Êwiata).

2. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi

i orientowanie si´ w ich wzajemnym po∏o˝eniu za pomocà map.

3. Gromadzenie, interpretowanie i prezentowanie

wiedzy geograficznej.

2) poczucia odpowiedzialnoÊci za swoje Êrodowisko

˝ycia (geograficzne i spo∏eczne), gotowoÊci uczestniczenia w rozwiàzywaniu problemów swojej spo∏ecznoÊci.

4. Ocenianie w kategoriach geograficznych dzia∏alnoÊci gospodarczej, spo∏ecznej i politycznej oraz dzia∏aƒ w∏asnych.

3. UÊwiadomienie wartoÊci, jakà jest w∏asny region

i kraj oraz ich dziedzictwo kulturowe.

5. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w dzia∏aniach ludzi na podstawie uzyskanych informacji.

4. Przyswojenie informacji podstawowych umo˝liwiajàcych realizacj´ ust´pów 1—3.

6. Korzystanie z mo˝liwie ró˝nych êróde∏ informacji.

7. Stosowanie wiedzy geograficznej w ˝yciu.

Zadania szko∏y

TECHNIKA

Stwarzanie uczniom sprzyjajàcych warunków do

1) korzystania z mo˝liwie ró˝norodnych êróde∏ wiedzy

geograficznej, w tym z w∏asnych obserwacji terenowych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem swojej

gminy (powiatu),

2) uczenia si´ czynnego, kszta∏tujàcego dociekliwoÊç,

refleksyjnoÊç, zdrowy krytycyzm, ch´ç dzia∏ania,

3) kszta∏towania postawy szacunku dla przyrody.

TreÊci nauczania

1. Ziemia jako cz´Êç WszechÊwiata.

2. Ziemia jako Êrodowisko ˝ycia, jej historia i obraz

wspó∏czesny.

3. Interakcja Ziemia — cz∏owiek.

4. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi.

5. Wspó∏czesne przemiany gospodarcze, spo∏eczne

i polityczne na kontynentach i w wybranych paƒstwach.

6. èród∏a konfliktów i próby ich rozwiàzywania (na

wybranych przyk∏adach).

7. Potencja∏ naturalny, ludnoÊciowy, gospodarczy

i kulturowy Polski (na treÊci dotyczàce Polski nale˝y zarezerwowaç nie mniej ni˝ 1/3 czasu przeznaczonego na

geografi´ w gimnazjum).

8. Polska na tle Europy i Êwiata.

9. Problemy integracyjne na Êwiecie, w Europie

i w Polsce.

Cele edukacyjne

Przygotowanie do ˝ycia w cywilizacji technicznej.

Zadania szko∏y

Zorganizowanie warunków do samodzielnego

dzia∏ania technicznego z wykorzystaniem typowych

metod stosowanych w podstawowych dziedzinach

techniki.

TreÊci nauczania

1. Prezentacja wybranych wielkich polskich i zagranicznych wynalazców w dziedzinie techniki.

2. Zwiàzki techniki z rozwojem kultury i ró˝nych

dyscyplin wiedzy technicznej.

3. Projektowanie i konstruowanie; ochrona praw

autorskich, wynalazczoÊç, ochrona patentowa; m∏odzie˝owy ruch twórczoÊci technicznej.

4. Materia∏y konstrukcyjne; wymagania u˝ytkowe,

bezpieczeƒstwa, ekonomiczne i konstrukcyjne.

5. Planowanie pracy indywidualnej i zespo∏owej,

podzia∏ pracy, koordynacja dzia∏aƒ, rachunek ekonomiczny.

6. Technologie — narz´dzia i urzàdzenia techniczne

stosowane do przetwarzania ró˝nych materia∏ów; pomiary i regulacje techniczne.

7. Problemy bezpiecznego wykorzystania wytworów wspó∏czesnej techniki; urzàdzenia techniczne stosowane w Êrodowisku ˝ycia ucznia; bezpieczeƒstwo

poruszania si´ po drogach.

Osiàgni´cia

Poz. 625

Redagowanie tekstów i tworzenie rysunków za pomocà komputera.

1. OkreÊlanie i ocenianie w∏asnych mocnych i s∏abych cech ujawnianych w dzia∏aniach technicznych indywidualnych i zespo∏owych; ocenianie w∏asnych

mo˝liwoÊci sprostania wymaganiom wst´pnie wybranego zawodu (stanowiska pracy).

2. Stosowanie ró˝norodnych metod i Êrodków

(symboli, rysunków, kodów i zdj´ç) w porozumiewaniu

si´ na temat zagadnieƒ technicznych.

3. Czytanie i sporzàdzanie prostych dokumentacji

technicznych.

4. Bezpieczne i wydajne pos∏ugiwanie si´ podstawowymi narz´dziami, przyrzàdami i urzàdzeniami, dobieranie narz´dzi oraz utrzymywanie ich w stanie

sprawnoÊci.

5. Eksploatacja urzàdzeƒ i systemów technicznych

zwiàzanych z ˝yciem codziennym z uwzgl´dnieniem

zasad i regu∏ bezpieczeƒstwa, w tym korzystanie z dróg

i pojazdów.

INFORMATYKA

Cele edukacyjne

Przygotowanie do aktywnego i odpowiedzialnego

˝ycia w spo∏eczeƒstwie informacyjnym.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do osiàgni´cia umiej´tnoÊci pos∏ugiwania si´ komputerem, jego oprogramowaniem i technologià informacyjnà.

2. Zainteresowanie uczniów rozwojem wiedzy informacyjnej oraz nowymi mo˝liwoÊciami dost´pu do

informacji i komunikowania si´.

3. Wspomaganie uczniów w ich rozpoznaniu w∏asnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ w celu Êwiadomego

wyboru dalszego kierunku kszta∏cenia.

TreÊci nauczania

1. Pos∏ugiwanie si´ sprz´tem i korzystanie z us∏ug

systemu operacyjnego.

Podstawowe elementy komputera i ich funkcje.

Tworzenie dokumentów zawierajàcych tekst, grafik´ i tabele.

Wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego do rozwiàzywania zadaƒ z programu nauczania gimnazjum i codziennego ˝ycia.

Korzystanie z multimedialnych êróde∏ informacji.

Przyk∏ady ró˝nych form organizacji danych. Przyk∏ady wyszukiwania i zapisywania informacji w bazach

danych.

Przyk∏ady zastosowaƒ komputera jako narz´dzia

dost´pu do rozproszonych êróde∏ informacji i komunikacji na odleg∏oÊç.

3. Rozwiàzywanie problemów w postaci algorytmicznej.

Algorytmy wokó∏ nas, przyk∏ady algorytmów rozwiàzywania problemów praktycznych i szkolnych.

Âcis∏e formu∏owanie sytuacji problemowych. Opisywanie algorytmów w j´zyku potocznym. Zapisywanie

algorytmów w postaci procedur, które mo˝e wykonaç

komputer. Przyk∏ady algorytmów rekurencyjnych.

Rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych zadaƒ metodà zst´pujàcà. Przyk∏ady testowania i oceny algorytmów.

4. Modelowanie i symulacja za pomocà komputera.

Symulowanie zjawisk o znanych prostych modelach. Modelowanie a symulacja.

Przyk∏ady tworzenia prostych modeli.

5. Spo∏eczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju informatyki.

Po˝ytki wynikajàce z rozwoju informatyki i powszechnego dost´pu do informacji. Konsekwencje dla

osób i spo∏eczeƒstw. Zagro˝enia wychowawcze: szkodliwe gry, deprawujàce treÊci, uzale˝nienie. Zagadnienia etyczne i prawne zwiàzane z ochronà w∏asnoÊci intelektualnej i ochronà danych.

Osiàgni´cia

1. Wybieranie, ∏àczenie i celowe stosowanie ró˝nych narz´dzi informatycznych do rozwiàzywania typowych praktycznych i szkolnych problemów ucznia.

Zasady bezpiecznej pracy z komputerem.

Podstawowe us∏ugi systemu operacyjnego.

Podstawowe zasady pracy w sieci lokalnej i globalnej.

2. Korzystanie z ró˝nych, w tym multimedialnych

i rozproszonych êróde∏ informacji dost´pnych za pomocà komputera.

2. Rozwiàzywanie problemów za pomocà programów u˝ytkowych.

3. Rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych problemów przez stosowanie poznanych metod algorytmicznych.

Formy reprezentowania i przetwarzania informacji

przez cz∏owieka i komputer.

4. Dostrzeganie korzyÊci i zagro˝eƒ zwiàzanych

z rozwojem zastosowaƒ komputerów.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1. Zrozumienie przez ucznia powodów i sensu jego

staraƒ o cia∏o, o sprawnoÊç, o zdrowie i urod´, jako warunek szacunku wobec siebie i wobec innych.

2. Uzewn´trznienie, przyj´cie i uznanie przez ucznia

postulatu racjonalnej troski o witalnà gotowoÊç organizmu do przeciwstawienia si´ negatywnym skutkom

cywilizacji, która warunkuje jego ˝yciowe osiàgni´cia.

3. Doskonalenie sprawnoÊci kondycyjnej i koordynacyjnej.

Poz. 625

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY

ETNICZNEJ

(w szko∏ach organizujàcych nauczanie tego

j´zyka jako ojczystego)

Cele edukacyjne

1. Opanowanie j´zyka ojczystego zapewniajàce

sprawnà komunikacj´ j´zykowà w ró˝nych sytuacjach

prywatnych i publicznych.

2. Uczestniczenie w kulturze, szczególnie w wymiarze symbolicznym, tak by stawa∏a si´ osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka.

Zadania szko∏y

3. Wszechstronny rozwój ucznia jako przygotowanie do aktywnej obecnoÊci w spo∏eczeƒstwie.

1. Przekazywanie wiedzy, która podtrzyma potrzeb´

systematycznej aktywnoÊci fizycznej uczniów, potwierdzajàcej zdrowotne nawyki, oraz znajomoÊç zasad

zdrowego ˝ycia.

4. ZdolnoÊç ucznia do odnajdywania swojego miejsca w warunkach wielokulturowoÊci.

2. Stymulowanie ró˝norodnych form aktywnoÊci fizycznej uczniów, wspierajàcej ich rozwój, szczególnie

w okresie stabilizacji postawy cia∏a.

3. Organizowanie zaj´ç w wybranych dziedzinach

rekreacyjno-sportowych i turystycznych.

4. Organizowanie zaj´ç fakultatywnych z zakresu

„sportów ca∏ego ˝ycia”.

TreÊci nauczania

1. åwiczenia kszta∏tujàce i korygujàce postaw´ cia∏a, oddechowe, kompensacyjne.

2. åwiczenia z obcià˝eniem na zmiennych dystansach, z wykorzystaniem przyborów i przyrzàdów.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci, to˝samoÊci narodowej (etnicznej) oraz wiary we

w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe.

2. Kszta∏cenie i doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów kultury.

3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka

nast´puje poprzez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez obcià˝enia wiedzà teoretycznà).

4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci,

otwartoÊci i poszanowania innych kultur.

3. Marsze, biegi, wspinanie, dêwiganie, skoki, gimnastyka, gry sportowo-rekreacyjne.

5. Integrowanie ró˝nych p∏aszczyzn kulturowych,

stwarzanie mo˝liwoÊci uczestnictwa w kulturze wspó∏czesnej na bazie obcowania z tradycjà.

4. Organizowanie i s´dziowanie zawodów sportowych, rekreacyjnych i turystycznych.

6. Ukazywanie wk∏adu danej mniejszoÊci w kultur´

polskà i rozwój Polski.

5. Zasady funkcjonowania organizmu, regeneracji

si∏ i czynnego odpoczynku, zapobieganie chorobom

i uzale˝nieniom.

TreÊci nauczania

Osiàgni´cia

1. Diagnozowanie w∏asnej sprawnoÊci fizycznej

i umiej´tnoÊci ruchowych.

2. Hartowanie organizmu i dba∏oÊç o higien´ i zdrowie.

3. Dba∏oÊç o prawid∏owà postaw´ cia∏a.

4. AktywnoÊç ruchowa o charakterze rekreacyjno-sportowym w dwóch wybranych formach indywidualnych i dwóch zespo∏owych.

5. Pe∏nienie roli organizatora, widza i s´dziego

w wybranych dyscyplinach rekreacyjnych i sportowych.

1. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu,

mówienia oraz czytania i pisania.

2. Utrwalenie i poszerzenie funkcji j´zykowych

umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w sytuacjach ˝ycia codziennego.

3. Opanowanie funkcjonalnych struktur gramatycznych.

4. Wzbogacanie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego w oparciu o materia∏y j´zykowe.

5. Wielop∏aszczyznowe wykorzystanie tekstu literackiego; akcentowanie wartoÊci ideowych, moralnych, estetycznych; wprowadzenie poj´ç z zakresu

historii i teorii literatury (kompozycja, narracja, podmiot liryczny, symbol, kontrast, Êrodki wyrazu artystycznego).

ETYKA4

6. Stosowanie ró˝nych form wypowiedzi pisemnej

(opowiadanie, streszczenie, opis, charakterystyka,

sprawozdanie).

Cele edukacyjne

7. Wprowadzanie uczniów w technik´ uczenia si´

i wyposa˝enie ich w narz´dzia samodzielnej pracy

umys∏owej.

1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec

ró˝nych sytuacji ˝yciowych.

Osiàgni´cia

2. Rozpoznawanie podstawowych wartoÊci i dokonywanie w∏aÊciwej ich hierarchizacji.

Najistotniejszym osiàgni´ciem jest rozbudzenie zami∏owania do j´zyka, historii i kultury ojczystej.

1. Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiej´tnoÊci wyniesionych ze szko∏y podstawowej w zakresie

mówienia, s∏uchania, czytania i pisania

1) budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych

zgodnie z intencjà i okolicznoÊciami (w zwiàzku

z sytuacjami ˝yciowymi i lekturà),

2) rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujàcych, opisujàcych, wartoÊciujàcych oraz s∏u˝àcych

wyra˝aniu opinii, przekonywaniu i uzasadnianiu

poglàdów,

3) dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych

w zakresie poprawiania i parafrazowania tekstów

w∏asnych i cudzych,

4) operowanie strukturami gramatycznymi odpowiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi.

2. Samokszta∏cenie

1) poszukiwanie informacji w ró˝nych êród∏ach i ich

porzàdkowanie,

2) umiej´tne i rozumne korzystanie ze Êrodków masowego przekazu; klasyfikowanie i selekcjonowanie

informacji.

3. Odbiór tekstów kultury

1) dostrzeganie i omawianie swoistych w∏aÊciwoÊci

poznawanych utworów i tekstów kultury,

2) rozpoznawanie wartoÊci w utworach oraz próby ich

oceny na tle wartoÊci uniwersalnych,

3) twórcze wykonywanie utworów w ˝ywym s∏owie

lub innych formach artystycznych.

3. Podj´cie odpowiedzialnoÊci za siebie i innych

oraz za dokonywane wybory moralne.

Zadania szko∏y

1. UÊwiadamianie wa˝nych problemów moralnych

i sposobów ich rozwiàzywania.

2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwoju osobistego cz∏owieka, kszta∏towania si´ relacji

mi´dzy ludêmi oraz ˝ycia spo∏ecznego, gospodarczego

i politycznego.

3. U∏atwianie nawiàzywania wi´zi z w∏asnà rodzinà,

krajem oraz jego kulturà, umo˝liwiajàcych rzeczywiste

otwieranie si´ na ró˝norodnoÊç kultur w otaczajàcym

Êwiecie.

4. Umo˝liwienie rozwijania umiej´tnoÊci prezentacji w∏asnego stanowiska w dialogu z innymi i demokratycznego wspó∏decydowania.

TreÊci nauczania

1. Cz∏owiek jako osoba; natura i godnoÊç cz∏owieka.

2. Rola i znaczenie sumienia w ocenie moralnej

i dla wewn´trznego rozwoju cz∏owieka.

3. Samowychowanie jako droga rozwoju.

4. G∏ówne problemy wspó∏czesnej etyki.

5. Cz∏owiek wobec wartoÊci; cz∏owiek wobec cierpienia i Êmierci.

6. MoralnoÊç a religia, wiedza i polityka.

7. Wskazania moralne w religii chrzeÊcijaƒskiej.

8. Wskazania moralne w innych religiach Êwiata.

Lektura

9. Moralne aspekty stosunku cz∏owieka do Êwiata

przyrody.

1. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce

w tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie do

mo˝liwoÊci i potrzeb.

10. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka, znaczenie etyki zawodowej.

2. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów,

gatunków i form artystycznego wyrazu, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich, w tym odmian prozy fabularnej i historycznej.

3. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe oraz inne teksty kultury wysokiej i masowej.

Osiàgni´cia

1. Dokonywanie wyboru wartoÊci i tworzenie ich

hierarchii.

———————

4 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

2. Rozstrzyganie wàtpliwoÊci i problemów moralnych zgodnie z przyj´tà hierarchià wartoÊci i dobrem

wspólnym.

3. Stosowanie zasad harmonijnego wspó∏istnienia

i wspó∏dzia∏ania ze Êrodowiskiem spo∏ecznym i przyrodniczym.

Poz. 625

4. Najwybitniejsi przedstawiciele filozofii staro˝ytnej: Sokrates, Platon, Arystoteles.

5. Klasyczna definicja prawdy. Poszukiwanie prawdy przez stulecia.

6. Przyk∏ady wykorzystania klasycznej wiedzy filozoficznej do analizy wspó∏czesnych problemów.

ÂCIE˚KI EDUKACYJNE

7. Ogólna prezentacja dyscyplin filozoficznych.

EDUKACJA FILOZOFICZNA

Cele edukacyjne

1. Wdra˝anie do refleksji i logicznego myÊlenia.

2. Kszta∏towanie wra˝liwoÊci moralnej.

3. Zach´canie do bli˝szego i g∏´bszego poznania

samego siebie.

4. Pog∏´bianie rozumienia rzeczywistoÊci.

Zadania szko∏y

8. Filozofia a nauki szczegó∏owe.

9. Koncepcja cz∏owieka jako osoby, a wi´c istoty rozumnej, wolnej i zdolnej do poznania prawdy i dà˝àcej

do dobra.

10. Przyk∏ady podstawowych i ponadczasowych

prawd filozoficznych jako cz´Êci duchowego dziedzictwa ludzkoÊci.

Osiàgni´cia

1. Ukazanie filozofii jako

1. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pytaƒ i poj´ç filozoficznych.

1) „umi∏owania màdroÊci”,

2. Rozumienie cz∏owieka jako bytu osobowego.

2) zach´ty do zadawania zasadniczych pytaƒ,

3. Lepsze rozumienie siebie i drugiego cz∏owieka.

3) drogi wiodàcej do lepszego poznania prawdy,

4) jednego z fundamentów klasycznej kultury.

2. Sprzyjanie intelektualnemu rozwojowi ucznia.

3. Zwracanie uwagi na

1) specyfik´ myÊlenia filozoficznego,

2) ró˝nic´ mi´dzy Êwiatem rzeczywistym a Êwiatem

fantazji.

4. Ukazywanie roli naturalnego zdziwienia jako poczàtku filozoficznego poznania.

5. Pomaganie w odpowiedzi na podstawowe pytania dotyczàce szczególnie sensu ˝ycia ludzkiego.

4. Umiej´tnoÊç przedstawienia krótkiej charakterystyki dokonaƒ Sokratesa, Platona i Arystotelesa.

5. Umiej´tnoÊç analizy filozoficznej przeprowadzonej na dowolnym przyk∏adzie.

6. Umiej´tnoÊç filozoficznego okreÊlenia prawdy,

wolnoÊci i innych wartoÊci.

EDUKACJA PROZDROWOTNA

Cele edukacyjne

Kszta∏towanie zdrowego stylu ˝ycia i inspirowanie

harmonijnego rozwoju.

Zadania szko∏y

6. Zaprezentowanie przyk∏adów najwa˝niejszych

osiàgni´ç filozofii.

1. Stwarzanie warunków do kszta∏towania zdrowego stylu ˝ycia oraz harmonijnego rozwoju.

7. Pomoc uczniom w odkrywaniu w∏asnej to˝samo2. UÊwiadamianie w∏asnej odpowiedzialnoÊci za

ochron´ swojego zdrowia.

Êci.

TreÊci nauczania

1. Staro˝ytne wezwanie: „Poznaj samego siebie”

a zawsze aktualne pytania: Kim jestem? Skàd przychodz´? Dokàd zmierzam? Jaki jest sens ˝ycia ludzkiego?

2. Filozofia jako „umi∏owanie màdroÊci”.

3. Staro˝ytna Grecja jako miejsce narodzenia filozofii.

3. UÊwiadamianie wspó∏zale˝noÊci mi´dzy wymiarami zdrowia, np. fizycznym, psychicznym i duchowym.

TreÊci nauczania

1. Higiena osobista i otoczenia

1) zasady piel´gnacji skóry,

2) ha∏as, nadmierne nas∏onecznienie.

2. Bezpieczeƒstwo i pierwsza pomoc

1) przepisy bezpieczeƒstwa w domu, szkole, miejscu

publicznym; potrzeby w zakresie bezpieczeƒstwa

dzieci, osób starszych i niepe∏nosprawnych,

2) ryzyko zwiàzane z ró˝nymi rodzajami aktywnoÊci

i sytuacjami ˝yciowymi, jego ocena i odpowiedzialnoÊç za jego podejmowanie,

3) pierwsza pomoc w najcz´stszych przypadkach zagro˝enia ˝ycia; wzywanie pomocy w nag∏ych wypadkach; zachowanie w sytuacjach katastrof.

3. ˚ywnoÊç i ˝ywienie

1) sk∏ad ˝ywnoÊci, uk∏adanie jad∏ospisów, ich ró˝nice ze

wzgl´du na kultur´, wiek, stan zdrowia, rodzaj pracy,

2) higiena produkcji i przechowywania, przenoszenie

i przechowywanie ˝ywnoÊci, prawa konsumenta,

reklama ˝ywnoÊci.

Poz. 625

rozumienia przyczyn i skutków ingerencji cz∏owieka

w Êwiat przyrody.

2. Kszta∏towanie

uczniów.

proekologicznej

motywacji

TreÊci nauczania

1. Przyczyny i skutki niepo˝àdanych zmian w atmosferze, biosferze, hydrosferze i litosferze.

2. Ró˝norodnoÊç biologiczna (gatunkowa, genetyczna oraz ekosystemów) — znaczenie jej ochrony.

3. ˚ywnoÊç — oddzia∏ywanie produkcji ˝ywnoÊci

na Êrodowisko.

4. Zagro˝enia dla Êrodowiska wynikajàce z produkcji i transportu energii; energetyka jàdrowa — bezpieczeƒstwo i sk∏adowanie odpadów.

Osiàgni´cia

4. AktywnoÊç ruchowa i umys∏owa

1) aktywnoÊç fizyczna w ró˝nych okresach ˝ycia i stanach zdrowia,

2) wypoczynek bierny i czynny,

3) higiena pracy umys∏owej i snu,

4) osoby niepe∏nosprawne i ich potrzeby.

5. Zachowania sprzyjajàce i zagra˝ajàce zdrowiu —

podejmowanie odpowiedzialnych wyborów.

6. Korzystanie z pomocy s∏u˝by zdrowia.

7. Poczucie w∏asnej wartoÊci, dawanie i przyjmowanie wsparcia, asertywnoÊç.

8. Przyczyny i skutki u˝ywania m.in. Êrodków psychoaktywnych, formy pomocy dla osób eksperymentujàcych i uzale˝nionych; sposoby radzenia sobie w sytuacjach trudnych.

1. Dostrzeganie, opisywanie i wyjaÊnianie zwiàzków mi´dzy naturalnymi sk∏adnikami Êrodowiska,

cz∏owiekiem i jego dzia∏alnoÊcià.

2. Krytyczna analiza relacji mi´dzy dzia∏alnoÊcià

cz∏owieka a stanem Êrodowiska.

3. Organizowanie dzia∏aƒ s∏u˝àcych poprawie stanu Êrodowiska w najbli˝szym otoczeniu.

4. Podejmowanie dzia∏aƒ ekologicznych w najbli˝szym otoczeniu i we w∏asnym ˝yciu.

5. Umiej´tnoÊç przestrzegania zasad ∏adu i porzàdku w miejscach publicznych.

EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA

Cele edukacyjne

Osiàgni´cia

1. Przygotowanie do korzystania z ró˝nych êróde∏

informacji.

1. Rozpoznawanie czynników chroniàcych i czynników ryzyka wp∏ywajàcych na zdrowie i rozwój.

2. Umiej´tnoÊç segregowania informacji i krytycznego ich odbioru.

2. Podejmowanie dzia∏aƒ na rzecz ochrony zdrowia.

EDUKACJA EKOLOGICZNA

Cele edukacyjne

1. UÊwiadamianie zagro˝eƒ Êrodowiska przyrodniczego, wyst´pujàcych w miejscu zamieszkania.

2. Budzenie szacunku do przyrody.

3. Rozbudzanie potrzeb czytelniczych.

4. Przygotowanie do pracy samokszta∏ceniowej

i wykorzystywania mediów jako narz´dzi pracy intelektualnej.

5. Kszta∏towanie postawy szacunku dla polskiego

dziedzictwa kulturowego w zwiàzku z globalizacjà kultury masowej.

Zadania szko∏y

Zadania szko∏y

1. Rozpoznanie i umiej´tne kierowanie zainteresowaniami literackimi uczniów.

1. Tworzenie warunków do poznawania wspó∏zale˝noÊci mi´dzy ró˝nymi sk∏adnikami Êrodowiska oraz

2. Tworzenie warunków do zdobywania informacji

z ró˝nych êróde∏.

3. Rozwijanie wiedzy o komunikowaniu si´ ludzi

bezpoÊrednio i przez media.

Poz. 625

5. Rozpoznawanie u˝ytych Êrodków formalnych

i ich s∏u˝ebnoÊç wzgl´dem zamierzeƒ twórców w ró˝nych formach przekazów medialnych.

4. Ukazywanie zale˝noÊci mi´dzy formà i j´zykiem

mediów a zamierzeniami, postawami i kulturà twórców komunikatów artystycznych, informacyjnych, reklamowych i propagandowych.

6. Wykorzystywanie mediów jako êróde∏ informacji

i opinii w samodzielnym dochodzeniu do wiedzy.

5. UÊwiadomienie roli mass mediów i stosowanych przez nie Êrodków i zabiegów socjotechnicznych.

7. Pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi formami komunikatów i narz´dzi medialnych w procesie komunikowania, zdobywania, dokumentowania i prezentowania

wiedzy.

6. Wprowadzenie uczniów w zasady procesu twórczego w produkcji medialnej.

7. Zapoznanie z fundamentalnymi dzie∏ami medialnymi: fotografii, radia, filmu, telewizji i teatru, polskimi

i zagranicznymi.

TreÊci nauczania

1. Dokumenty gromadzone w bibliotece i ich wartoÊç informacyjna.

2. Opis i spis bibliograficzny; zestawienie tematyczne.

3. Poj´cia komunikacji medialnej: znak, symbol,

kod, j´zyk, denotacja, konotacja.

4. Drogi, formy i kana∏y komunikowania si´ ludzi,

funkcje komunikatów — psychologiczne podstawy komunikowania si´ ludzi.

8. Rozró˝nianie komunikatów informacyjnych od

perswazyjnych, przekazów przedstawiajàcych rzeczywistoÊç od interpretujàcych i fikcyjnych.

9. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy wartoÊci oferty

mediów i dokonywania w∏aÊciwego wyboru w korzystaniu ze Êrodków masowej komunikacji.

EDUKACJA REGIONALNA — DZIEDZICTWO

KULTUROWE W REGIONIE

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie wiedzy o kulturze w∏asnego regionu

i jej zwiàzkach z kulturà narodowà.

2. Kontakt ze Êrodowiskiem lokalnym i regionalnym w celu wytworzenia bliskich wi´zi i zrozumienia

ró˝norakich przynale˝noÊci cz∏owieka.

5. Formy komunikatów medialnych: s∏ownych, pisemnych, obrazowych, dêwi´kowych, filmowych

i multimedialnych.

3. Ugruntowanie poczucia to˝samoÊci narodowej

przez rozwój to˝samoÊci regionalnej.

6. Kody ikoniczne i symboliczne. J´zyki poszczególnych mediów. Formy i Êrodki obrazowe. Fikcja w mediach.

4. Rozwijanie wiedzy o historii regionu w powiàzaniu z tradycjami w∏asnej rodziny.

7. S∏owo, gest i ruch jako forma wypowiedzi w ˝yciu i w teatrze, gry dramatyczne, inscenizacje, teatr

szkolny.

Zadania szko∏y

1. Wprowadzanie w Êwiat tradycji regionu i nale˝àcych do niej wartoÊci.

8. Media jako Êrodki poznania historii i wspó∏czesnoÊci. Komunikaty informacyjne i perswazyjne (reklamowe i propagandowe, public relations).

2. Wskazywanie przyk∏adów umo˝liwiajàcych integracj´ z kulturà regionu.

9. Podstawy projektowania i wykonywania ró˝nych

form komunikatów medialnych.

3. Wspieranie kontaktów z osobami i instytucjami

zajmujàcymi si´ ochronà i pomna˝aniem dziedzictwa

kulturowego w regionie.

Osiàgni´cia

TreÊci nauczania

1. Korzystanie ze zbiorów i warsztatu informacyjnego biblioteki, tak˝e za pomocà automatycznych systemów wyszukiwawczych.

1. Po∏o˝enie i zró˝nicowanie przestrzenne elementów Êrodowiska geograficznego regionu.

2. Sporzàdzanie opisów bibliograficznych i bibliografii za∏àcznikowej do w∏asnych opracowaƒ.

2. Rola regionu i jego zwiàzki z innymi regionami

Polski.

3. Sprawne, szybkie czytanie, notowanie i selekcjonowanie wiadomoÊci.

3. Charakterystyka i pochodzenie spo∏ecznoÊci regionalnej.

4. Analizowanie komunikatów medialnych, odczytywanie znaków i kodów dos∏ownych i kontekstowych.

4. Elementy historii regionu i jego najwybitniejsi

przedstawiciele.

5. J´zyk regionalny, gwary i nazewnictwo regionalne, miejscowe nazwy, imiona i nazwiska.

7. Sposoby znakowania substancji toksycznych

(wybranych wed∏ug katalogu ONZ).

6. Elementy dziejów kultury regionalnej, regionalne tradycje, obyczaje i zwyczaje, muzyka.

8. Zasady pierwszej pomocy w nag∏ych wypadkach.

7. G∏ówne zabytki przyrody i architektury w regionie.

Osiàgni´cia

8. Historia i tradycja w∏asnej rodziny na tle historii

i tradycji regionu.

1. Ocenianie wydarzeƒ zagra˝ajàcych ˝yciu i ujmowanie ich w zwiàzki przyczynowo-skutkowe.

Osiàgni´cia

2. Opisywanie i ocenianie sytuacji wymagajàcych

od ludzi wspólnego dzia∏ania oraz podporzàdkowania

si´ pewnym rygorom (zarzàdzeniom).

1. Odnajdywanie wartoÊci, jakà stanowi wspólnota

lokalna i jej kultura w ˝yciu cz∏owieka.

2. Prezentowanie w∏asnego regionu i jego walorów

oraz cech wyró˝niajàcych.

3. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za zdrowie (˝ycie ) w∏asne i innych.

4. Udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym.

3. Dzia∏anie na rzecz ochrony regionalnego dziedzictwa kulturowego.

EDUKACJA EUROPEJSKA

4. Udzia∏ w lokalnych inicjatywach kulturalnych.

Cele edukacyjne

5. Wybrane umiej´tnoÊci regionalne (taƒce, Êpiewy).

1. OkreÊlenie miejsca i roli Polski i Polaków w integrujàcej si´ Europie.

OBRONA CYWILNA

Cele edukacyjne

Przygotowanie do prawid∏owego wspó∏dzia∏ania

w przypadku wystàpienia zagro˝enia zbiorowego.

Zadania szko∏y

1. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci udzielania pierwszej

pomocy w nag∏ych wypadkach.

2. Przekazywanie uczniom wiedzy o zasadach zachowania si´ w stanach zagro˝enia ˝ycia i zdrowia.

3. UÊwiadomienie uczniom znaczenia obrony cywilnej (ludzi, Êrodowiska i dóbr materialnych) i wykszta∏cenia w∏aÊciwych zachowaƒ w sytuacjach zagro˝eƒ.

2. Rozwijanie to˝samoÊci europejskiej budowanej

na gruncie mi∏oÊci do ma∏ej i wielkiej ojczyzny.

3. Ukazywanie procesu integracji jako Êrodka prowadzàcego do przyÊpieszenia transformacji ustrojowej

i osiàgni´cia warunków do d∏ugofalowego rozwoju

kraju.

Zadania szko∏y

1. Ukazanie zasad funkcjonowania najwa˝niejszych

organizacji europejskich.

2. Zapoznanie z celami, podstawami ustrojowymi

i instytucjonalnymi Unii Europejskiej.

3. Wskazywanie konkretnych form i mo˝liwoÊci

wspó∏pracy m∏odzie˝owej oraz uczestnictwa w ˝yciu

publicznym zintegrowanej Europy.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania

1. G∏ówne zadania i organizacja si∏ i Êrodków

obrony cywilnej w okresie pokoju; formacje obrony

cywilnej.

2. Ostrzeganie i alarmowanie ludnoÊci o zagro˝eniach.

3. Ochrona przed skutkami powodzi, po˝aru i innych zagro˝eƒ.

4. Powszechny obowiàzek obrony.

5. Katastrofy drogowe i kolejowe — zasady zachowania si´.

6. èród∏a promieniowania jàdrowego i jego skutki.

1. Polska w Europie. Przyk∏ady najwa˝niejszych

wzajemnych zwiàzków mi´dzy Polskà a innymi paƒstwami europejskimi w przesz∏oÊci.

2. Zasady ∏adu europejskiego opartego na wspólnej, historycznej podstawie cywilizacyjnej: filozofii

greckiej, prawie rzymskim i Biblii.

3. Twórcy Wspólnot Europejskich: R. Schuman,

A. de Gasperi, K. Adenauer i inni.

4. Cele i za∏o˝enia Wspólnot Europejskich. Krótka

historia traktatów.

5. WieloÊç koncepcji rozwoju Unii Europejskiej.

6. Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej, Komisja Europejska, Parlament Europejski, Europejski Trybuna∏ SprawiedliwoÊci, Trybuna∏ Rewidentów Ksi´gowych.

7. Jednolity Rynek Europejski (swobodny przep∏yw

osób, towarów, kapita∏u i us∏ug). Waluta europejska.

8. Polityka edukacyjna Unii Europejskiej: mi´dzy

odr´bnoÊcià programowà i formami wspó∏dzia∏ania.

Programy wspó∏pracy i wymiany m∏odzie˝y. WymienialnoÊç dyplomów. Nauka j´zyków obcych.

9. Proces integracji Polski z Unià Europejskà. Procedury negocjacyjne. Koszty i korzyÊci wynikajàce

z cz∏onkostwa w Unii Europejskiej dla polskiego obywatela.

10. Bezpieczeƒstwo europejskie. NATO, OBWE,

ONZ.

11. Rada Europy.

12. Grupa Wyszehradzka. Inne organizacje regionalne.

13. Prawa cz∏owieka.

14. Duchowy wymiar wspólnoty europejskiej (przes∏anie Jana Paw∏a II).

Osiàgni´cia

1. Rozumienie procesów integracyjnych zachodzàcych w Europie.

2. WyjÊciowa postawa otwartoÊci i dialogu wznoszàca si´ ponad uprzedzenia i stereotypy etniczne.

3. ZnajomoÊç najwa˝niejszych instytucji europejskich.

4. Przyk∏ady umiej´tnoÊci potrzebnych w nawiàzaniu wspó∏pracy europejskiej na poziomie indywidualnym, grupowym i paƒstwowym.

5. Przyczynianie si´ do powstawania ÊwiadomoÊci

„jestem Polakiem, wi´c jestem Europejczykiem”.

KULTURA POLSKA NA TLE TRADYCJI

ÂRÓDZIEMNOMORSKIEJ

Cele edukacyjne

1. Rozumienie ciàg∏oÊci rozwoju kultury i trwa∏oÊci

ludzkich osiàgni´ç.

2. Wiàzanie aktualnych wydarzeƒ spo∏ecznych, politycznych i kulturalnych z przesz∏oÊcià.

3. Dostrzeganie w kulturze antycznej korzeni to˝samoÊci kulturowej Polski i Europy.

Zadania szko∏y

UÊwiadomienie uczniom zwiàzków wspó∏czesnej

kultury (przede wszystkim polskiej) z kulturà greckà,

rzymskà i chrzeÊcijaƒskà.

Poz. 625

1. Przygotowanie uczniów do samodzielnego poszukiwania êróde∏ i przyczyn konkretnych zjawisk naszej cywilizacji i kultury.

2. U∏atwienie rozumienia aktualnych wydarzeƒ

spo∏ecznych, politycznych i kulturalnych przy wykorzystaniu szeroko rozumianej wiedzy o Êwiecie staro˝ytnym.

3. U∏atwienie rozumienia i stosowania popularnych zwrotów, sentencji, powiedzeƒ i wyra˝eƒ ∏aciƒskich, z czasów staro˝ytnych i póêniejszych, obecnych

w kulturze i j´zyku polskim.

4. U∏atwienie pos∏ugiwania si´ terminologià

wspó∏czesnà opartà na j´zykach klasycznych i nowo˝ytnych.

TreÊci nauczania

1. Chronologia staro˝ytnoÊci.

2. Elementy historii i geografii Êwiata staro˝ytnego.

3. Wybrane zagadnienia z ˝ycia codziennego Greków i Rzymian.

4. Znaczenie mitologii, misteriów, obrz´dów, Êwiàt

i uroczystoÊci.

5. Rola igrzysk olimpijskich i widowisk teatralnych.

6. Podstawowe wiadomoÊci o dziejach j´zyka, alfabetu, pisma.

7. Przyk∏ady literatury i sztuki staro˝ytnej Grecji

i Rzymu.

8. Powstawanie kultury chrzeÊcijaƒskiej i jej zwiàzki z kulturà Grecji i Rzymu.

9. ObecnoÊç wartoÊci Êwiata staro˝ytnego w Êredniowieczu i nowo˝ytnej Europie.

10. Rola filozofii greckiej, prawa rzymskiego i Biblii

w kulturze polskiej.

Osiàgni´cia

1. Dostrzeganie zwiàzków mi´dzy kulturà wspó∏czesnà a staro˝ytnà kulturà Grecji i Rzymu oraz chrzeÊcijaƒstwem pierwszych wieków.

2. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami w celu zrozumienia

i interpretacji popularnych zwrotów, sentencji, poj´ç

i terminów pochodzàcych z j´zyków klasycznych.

3. Wykorzystywanie wiedzy o kulturze Êródziemnomorskiej w kolejnych etapach edukacji oraz w ˝yciu

spo∏ecznym i zawodowym.

4. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie

informacji pozwalajàcych na interpretacj´ wspó∏czesnych wydarzeƒ w Êwietle poczàtków kultury Êródziemnomorskiej.

Za∏àcznik nr 3

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA UCZNIÓW Z UPOÂLEDZENIEM UMYS¸OWYM

W STOPNIU UMIARKOWANYM I ZNACZNYM W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH I GIMNAZJACH

Wskazania ogólne

1. Edukacja dzieci i m∏odzie˝y z upoÊledzeniem

umys∏owym w stopniu umiarkowanym i znacznym polega na integralnej realizacji funkcji wychowawczej,

dydaktycznej i opiekuƒczej szko∏y z uwzgl´dnieniem

specyficznych form i metod pracy oraz zasad nauczania, opisanych przez wspó∏czesne nauki pedagogiczne.

2. Specyfika kszta∏cenia dzieci i m∏odzie˝y z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym

i znacznym polega na wychowaniu i nauczaniu ca∏oÊciowym, zintegrowanym, opartym na wielozmys∏owym poznawaniu otaczajàcego Êwiata – w ca∏ym procesie edukacji. W stosunku do wielu uczniów, zw∏aszcza z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu znacznym, przez ca∏y okres ich pobytu w szkole podstawowej, a nast´pnie w gimnazjum, dzia∏ania edukacyjne

mogà nie wykraczaç poza pewien obszar, zaspokajajàc

specyficzne potrzeby edukacyjne tych uczniów. Nale˝y

uznaç prawo osób niepe∏nosprawnych do rozwoju we

w∏asnym tempie i uwzgl´dniaç to prawo podczas ustalania kierunków pracy.

Z opisanego wy˝ej powodu podstawa programowa nie przypisuje kolejnym etapom edukacyjnym

w szkole podstawowej i gimnazjum odr´bnych celów

i nie wyró˝nia dla nich odr´bnych zadaƒ ani treÊci nauczania.

3. Dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y (dydaktyczna, wychowawcza i rewalidacyjna) opiera si´ na indywidualnych programach edukacyjnych, ustalonych dla ka˝dego ucznia na podstawie wielospecjalistycznej oceny

poziomu jego funkcjonowania, i zawierajàcych realne,

szczegó∏owe cele, zadania i treÊci, mieszczàce si´

w strefie najbli˝szego rozwoju ucznia. Powinny one pozostawaç w zbie˝noÊci z celami, zadaniami i treÊciami

niniejszej podstawy programowej.

4. Indywidualne programy edukacyjne powinny

byç opracowywane przez zespó∏ nauczycieli i specjalistów pracujàcych z uczniem. Do zadaƒ cz∏onków tego

zespo∏u nale˝y

1) ustalanie dla ka˝dego ucznia w okreÊlonych odst´pach czasu, nie rzadziej jednak ni˝ raz w roku, oceny poziomu funkcjonowania (do rejestrowania

oceny zmian w funkcjonowaniu ucznia mogà byç

stosowane ró˝ne dokumenty, opisane w literaturze

pedagogicznej lub wypracowane w danej placówce — dokumentacja ma charakter ciàg∏y, obejmujàcy ca∏y czas pobytu ucznia w szkole),

2) programowanie aktywnoÊci indywidualnej i zespo∏owej uczniów z równoczesnym zaanga˝owaniem sfery umys∏owej, emocjonalno-motywacyjnej i dzia∏aniowej,

3) programowanie zintegrowanych oddzia∏ywaƒ rewalidacyjnych wspierajàcych rozwój ucznia.

5. Nauczyciele powinni prowadziç zaj´cia edukacyjne, organizujàc uczniów w zespo∏y edukacyjno-terapeutyczne (zwane w ramowych statutach szkó∏ oddzia∏ami), zachowujàc ciàg∏oÊç nauczania i dostosowujàc

czas zaj´ç i przerw do potrzeb i mo˝liwoÊci psychofizycznych uczniów. O doborze uczniów do zespo∏ów decydujà g∏ównie ich potrzeby edukacyjne i mo˝liwoÊci

psychofizyczne, w mniejszym stopniu wiek i lata nauki.

6. W miar´ zmian zachodzàcych w rozwoju

uczniów, w wyniku rozbudzenia zainteresowaƒ i ujawnienia zdolnoÊci, mo˝liwe jest na ka˝dym etapie edukacyjnym wyodr´bnienie dla celów organizacyjno-metodycznych zaj´ç edukacyjnych

1) funkcjonowanie w Êrodowisku,

2) muzyka z rytmikà,

3) plastyka,

4) technika,

5) wychowanie fizyczne,

6) religia/etyka.

W kszta∏ceniu tym wskazana jest pe∏na korelacja

treÊci nauczania i wychowania.

7. Nawet niewielkie post´py ucznia powinny byç

wzmacniane pozytywnie, natomiast brak post´pów nie

podlega wartoÊciowaniu negatywnemu.

8. Wskazane jest nawiàzanie wspó∏pracy z rodzinà

ucznia, w∏àczanie jej w tworzenie planu rewalidacji,

a tak˝e w miar´ mo˝liwoÊci w realizowanie pewnych

jego elementów w domu rodzinnym ucznia. Konieczna

jest te˝ taka organizacja dzia∏alnoÊci rewalidacyjnej

szko∏y, która przygotuje Êrodowisko do przyj´cia

ucznia, jego zaakceptowania i udzielania mu pomocy.

9. Po˝àdany jest udzia∏ rodziców (opiekunów)

w konsultacjach dotyczàcych post´pów i trudnoÊci

ucznia, wspieranie przez szko∏´ ich wysi∏ków w pracy

z dzieckiem (zgodnie ze specyfikà rodziny, wyznawanymi przez nià wartoÊciami, kultywowanà tradycjà).

Cele edukacyjne

Celem edukacji uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym i znacznym jest rozwijanie autonomii ucznia niepe∏nosprawnego, jego personalizacja oraz socjalizacja, a w szczególnoÊci wyposa˝enie go — w ramach posiadanych przez niego realnych mo˝liwoÊci — w takie umiej´tnoÊci i wiadomoÊci, aby

1) móg∏ porozumiewaç si´ z otoczeniem w najpe∏niejszy sposób, werbalnie lub pozawerbalnie,

2) zdoby∏ maksymalnà niezale˝noÊç ˝yciowà w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb ˝yciowych,

3) by∏ zaradny w ˝yciu codziennym, adekwatnie do indywidualnego poziomu sprawnoÊci i umiej´tnoÊci,

oraz mia∏ poczucie sprawczoÊci,

4) móg∏ uczestniczyç w ró˝nych formach ˝ycia spo∏ecznego na równi z innymi cz∏onkami danej zbiorowoÊci, znajàc i przestrzegajàc ogólnie przyj´te

normy wspó∏˝ycia, zachowujàc prawo do swojej

innoÊci.

Zadania szko∏y

1. Tworzenie w∏aÊciwych warunków, niezb´dnych

do zapewnienia uczniowi komfortu psychicznego, poczucia bezpieczeƒstwa i akceptacji, nawiàzanie pozytywnego

kontaktu

emocjonalnego

nauczyciela

z uczniem.

2. Wypracowywanie sposobów dokonywania oceny aktualnego funkcjonowania ucznia i na jej podstawie wytyczanie bàdê korygowanie indywidualnego

programu edukacyjnego.

3. Rozwijanie u ucznia motywacji do porozumiewania si´ z drugà osobà (rówieÊnikiem, doros∏ym), komunikowania potrzeb i stanów emocjonalnych.

4. Tworzenie sytuacji edukacyjnych i wykorzystywanie sytuacji ˝yciowych do rozwijania umiej´tnoÊci

komunikacyjnych uczniów, w tym tak˝e umiej´tnoÊci

czytania i pisania, jak równie˝ elementarnych umiej´tnoÊci matematycznych.

5. Wdra˝anie do samodzielnego wykonywania

czynnoÊci zwiàzanych z samoobs∏ugà, budzenie ch´ci

pomocy innym, umo˝liwianie doznawania satysfakcji

z osiàganej niezale˝noÊci.

6. Konstruowanie sytuacji wychowawczych umo˝liwiajàcych doÊwiadczanie relacji spo∏ecznych, przygotowanie do pe∏nienia ról spo∏ecznych, wzmacnianie pozytywnych prze˝yç zwiàzanych z pe∏nionymi rolami.

Poz. 625

10. Stwarzanie sytuacji sprzyjajàcych poznawaniu

otoczenia, w którym przebywa uczeƒ — instytucji

i obiektów, z których b´dzie w przysz∏oÊci korzysta∏.

11. Umo˝liwianie uczniowi udzia∏u w ró˝norodnych wydarzeniach spo∏ecznych i kulturalnych w roli

odbiorcy i twórcy kultury, uczenie przy tym wyra˝ania

swoich prze˝yç i emocji.

12. Przybli˝anie tradycji i obyczajów lokalnych, narodowych, rozbudzanie poczucia przynale˝noÊci do

spo∏ecznoÊci lokalnej, regionu, kraju.

13. Umo˝liwianie poznawania Êrodowiska przyrodniczego, budzenie zainteresowania i szacunku dla otaczajàcej przyrody, wychowanie do ˝ycia w harmonii

z przyrodà.

14. Wspieranie rozwoju sprawnoÊci psychofizycznej uczniów, prowadzenie zaj´ç niezb´dnych do rozwoju psychoruchowego.

15. Organizowanie warunków do uprawiania przez

uczniów ró˝nych dyscyplin sportowych, udzia∏u w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie.

16. Stwarzanie warunków do zdobywania umiej´tnoÊci technicznych i wykorzystywania ich w ró˝nych

sytuacjach ˝yciowych. Umo˝liwianie korzystania

z urzàdzeƒ technicznych, u∏atwiajàcych funkcjonowanie w ˝yciu.

17. Zapewnienie uczniowi udzia∏u w ró˝norodnych

zaj´ciach rewalidacyjnych wspierajàcych rozwój,

zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wielospecjalistycznej ocenie jego rozwoju.

TreÊci nauczania

TreÊci nauczania i wychowania w kszta∏ceniu

uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym powinny byç

podporzàdkowane indywidualnemu programowi edukacyjnemu. Przy realizacji treÊci nauczania nale˝y wykorzystaç wszystkie mo˝liwoÊci, jakie stwarza okreÊlone Êrodowisko spo∏eczno-kulturowe ucznia oraz baza

dydaktyczna szko∏y. Zakres treÊci nauczania ulega poszerzaniu w miar´ nabywania przez uczniów wiadomoÊci, umiej´tnoÊci i sprawnoÊci.

1. Umiej´tnoÊç samoobs∏ugi

7. Uczenie zasad wspó∏istnienia spo∏ecznego (pomoc sàsiedzka i inne zachowania prospo∏eczne, poszanowanie godnoÊci osobistej drugiego cz∏owieka,

uprzejmoÊç, ˝yczliwoÊç i inne).

1) kszta∏towanie sprawnoÊci niezb´dnych w codziennym ˝yciu, dotyczàcych ubierania si´, jedzenia, higieny osobistej, czynnoÊci fizjologicznych, ochrony organizmu przed szkodliwymi czynnikami,

8. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci radzenia sobie

w ró˝nych sytuacjach spo∏ecznych, uczenie umiej´tnoÊci rozwiàzywania sytuacji konfliktowych.

2) kszta∏towanie nawyków i postaw ogólnie akceptowanych w tym zakresie.

9. Uczenie umiej´tnoÊci kierowania swoim post´powaniem, rozwijanie umiej´tnoÊci dokonywania wyboru i poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asne decyzje,

uczenie obowiàzkowoÊci i kszta∏towanie niezale˝noÊci

uczuciowej.

1) przyjmowanie prawid∏owej pozycji cia∏a przy nauce,

2. Dba∏oÊç o zdrowie

2) utrwalanie podstawowych nawyków higienicznych

i ˝ywieniowych,

3) unikanie czynników szkodliwych dla zdrowia,

3) porzàdkowanie zbiorów przedmiotów,

4) korzystanie z pomocy medycznej.

4) liczenie, pos∏ugiwanie si´ pieni´dzmi,

3. Umiej´tnoÊç porozumiewania si´ z otoczeniem,

w tym

5) mierzenie d∏ugoÊci, obj´toÊci, ci´˝aru, czasu — z zastosowaniem prostych przyrzàdów pomiarowych.

1) wykorzystywanie komunikatów pozawerbalnych,

2) poznawanie wspierajàcych bàdê alternatywnych

metod komunikacji (w stosunku do uczniów napotykajàcych trudnoÊci w s∏ownym porozumiewaniu

si´),

3) doskonalenie j´zyka,

4) doskonalenie wymowy.

4. Rozwijanie percepcji wzrokowej i spostrzegania

1) w toku obserwacji rzeczywistoÊci i na obrazkach,

2) poprzez manipulowanie przedmiotami i porzàdkowanie przedmiotów,

3) poprzez wyszukiwanie ró˝nic i podobieƒstw oraz

zauwa˝anie zmian w otoczeniu.

5. Rozwijanie percepcji s∏uchowej poprzez

1) çwiczenia wra˝liwoÊci s∏uchowej,

9. Poznawanie najbli˝szego otoczenia

1) szko∏y,

2) instytucji, urz´dów,

3) placówek kulturalnych,

4) sklepów, punktów us∏ugowych.

10. Poznawanie najbli˝szego Êrodowiska spo∏eczno-kulturowego

1) aktywne uczestniczenie w ró˝nych formach ˝ycia

spo∏ecznego, kulturalnego i religijnego,

2) przygotowanie ucznia do pe∏nienia ró˝norodnych

ról spo∏ecznych (w tym roli doros∏ej kobiety i m´˝czyzny),

3) wdra˝anie do kulturalnego, spo∏ecznie akceptowanego sposobu bycia.

11. TwórczoÊç artystyczna

2) çwiczenia rytmiczne,

3) çwiczenia s∏uchu fonematycznego,

4) analiz´ i syntez´ s∏uchowà.

6. åwiczenia pami´ci — dotykowej, ruchowej,

s∏ownej i innej.

7. Czytanie i pisanie, poprzedzone starannym przygotowaniem

1) usprawnianie analizatora wzrokowego i s∏uchowego,

2) rozwijanie orientacji przestrzennej,

3) rozwijanie sprawnoÊci manualnej i grafomotorycznej,

4) rozwijanie lateralizacji,

5) rozwijanie koordynacji wzrokowo-ruchowej,

6) inne wskazane usprawnienia.

Bioràc pod uwag´ indywidualne uwarunkowania

uczniów, którzy nie posiàdà umiej´tnoÊci pisania

r´cznego, w miar´ mo˝liwoÊci, nale˝y przygotowaç

ich do pos∏ugiwania si´ maszynà do pisania bàdê

komputerem.

8. Elementarne umiej´tnoÊci matematyczne

1) porównywanie,

2) odwzorowywanie,

1) kontakt z dzie∏ami muzycznymi, plastycznymi, filmowymi, teatralnymi,

2) aktywnoÊç muzyczna, plastyczna, parateatralna, taneczna,

3) umiej´tne stosowanie ró˝norodnych Êrodków artystycznego wyrazu,

4) rozwijanie specjalnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ

kulturalnych.

12. Poznawanie przyrody

1) zapoznawanie z ró˝norodnymi Êrodowiskami naturalnymi,

2) prowadzenie hodowli i upraw,

3) kszta∏towanie postaw proekologicznych w kontaktach z przyrodà.

13. Zaj´cia ruchowe

1) zabawy i gry ruchowe s∏u˝àce rozwijaniu sprawnoÊci psychofizycznej,

2) çwiczenia gimnastyczne i korekcyjne niezb´dne do

rozwoju psychoruchowego,

3) udzia∏ w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie,

4) wykorzystywanie nabytych umiej´tnoÊci ruchowych w ˝yciu codziennym,

5) przygotowanie do aktywnego sp´dzania wolnego

czasu.

14. Kszta∏cenie techniczne

1) poznawanie materia∏ów i produktów codziennego

u˝ytku, ich w∏aÊciwoÊci i zastosowaƒ,

2) korzystanie z prostych narz´dzi,

3) korzystanie z urzàdzeƒ socjalnych i technicznych powszechnego u˝ytku, zgodnie z ich przeznaczeniem,

Poz. 625

4) kszta∏towanie zachowaƒ proekologicznych w trakcie pos∏ugiwania si´ narz´dziami, korzystania

z urzàdzeƒ socjalnych i technicznych.

15. Zaj´cia rewalidacyjne.

Prowadzone sà na wszystkich etapach kszta∏cenia, wspomagajà rozwój ucznia. Mogà mieç

charakter korekcyjny, kompensacyjny, usprawniajàcy, stymulujàcy, rozwijajàcy — w zale˝noÊci od indywidualnych potrzeb poszczególnych

uczniów.

Za∏àcznik nr 4

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO

DLA LICEÓW PROFILOWANYCH

W liceum profilowanym, w kszta∏ceniu ogólnym

(tzw. kanonie kszta∏cenia ogólnego obowiàzujàcym

wszystkich uczniów), majàc na wzgl´dzie ciàg∏oÊç

i spójnoÊç mi´dzy poszczególnymi etapami kszta∏cenia, a tak˝e w∏aÊciwy kszta∏t programów nauczania

i programów wychowawczych szko∏y, nale˝y stosowaç

odpowiednio zasady ogólne przyj´te dla szko∏y podstawowej i gimnazjum.

W liceum profilowanym uczniowie powinni kszta∏ciç swoje umiej´tnoÊci wykorzystywania zdobywanej

wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotowaç si´ do

pracy w warunkach wspó∏czesnego Êwiata. Nauczyciele stwarzajà uczniom warunki do nabywania wymienionych ni˝ej umiej´tnoÊci

Nauczyciele powinni dà˝yç do wszechstronnego

rozwoju ucznia jako nadrz´dnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji

przez nauczycieli zadaƒ w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie uzupe∏niajàce si´ i równowa˝ne wymiary pracy

ka˝dego nauczyciela.

2) skuteczne porozumiewanie si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacja w∏asnego punktu widzenia

i uwzgl´dnianie poglàdów innych ludzi, poprawne

pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym, przygotowanie do publicznych wystàpieƒ,

Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie

specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci

1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania

si´ w mowie i w piÊmie z wykorzystaniem ró˝norodnych Êrodków wyrazu,

2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy w zakresach umo˝liwiajàcych studia

wy˝sze bàdê u∏atwiajàcych zdobywanie zawodu,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci,

4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju

zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych,

funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),

5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego,

6) traktowanie wiadomoÊci przedmiotowych, stanowiàcych wartoÊç poznawczà samà w sobie, w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego,

8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej.

1) planowanie, organizowanie i ocenianie w∏asnej nauki, przyjmowanie za nià odpowiedzialnoÊci,

3) efektywne wspó∏dzia∏anie w zespole, budowanie

wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji, skuteczne dzia∏anie na

gruncie zachowania obowiàzujàcych norm,

4) rozwiàzywanie problemów w twórczy sposób,

5) poszukiwanie, porzàdkowanie i wykorzystywanie

informacji z ró˝nych êróde∏, efektywne pos∏ugiwanie si´ komputerami i metodami informatyki,

6) odnoszenie do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenie potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków,

7) rozwijanie sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ,

8) przyswajanie sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych.

W swojej pracy wychowawczej nauczyciele powinni wspieraç zadania wychowawcze rodziców tak, by

umo˝liwiaç uczniom przejmowanie odpowiedzialnoÊci

za w∏asne ˝ycie i rozwój osobowy. Nauczyciele oferujà

uczniom pomoc w realizacji specyficznych dla wieku

wymienionych ni˝ej zadaƒ

1) tworzenie w szkole Êrodowiska sprzyjajàcego

wszechstronnemu rozwojowi osobowemu w wymiarze fizycznym (w tym zdrowotnym), psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym,

a tak˝e rozwojowi spo∏ecznemu uczniów,

2) rozwijanie w sobie dociekliwoÊci poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna w Êwiecie,

3) uzyskanie ÊwiadomoÊci ˝yciowej u˝ytecznoÊci zarówno poszczególnych przedmiotów szkolnych,

jak i ca∏ej edukacji na danym etapie,

4) dà˝enie do dobra w jego wymiarze indywidualnym

i spo∏ecznym, umiej´tne godzenie dobra w∏asnego

z dobrem innych, odpowiedzialnoÊci za siebie z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊci w∏asnej

z wolnoÊcià innych,

5) poszukiwanie, odkrywanie i dà˝enie na drodze rzetelnej pracy do osiàgni´cia wielkich celów ˝yciowych i wartoÊci wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego miejsca w Êwiecie,

6) przygotowywanie si´ do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej i w paƒstwie, w duchu przekazu

dziedzictwa kulturowego,

7) przygotowywanie si´ do rozpoznawania wartoÊci

moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji

wartoÊci,

8) kszta∏towanie w sobie postawy dialogu, umiej´tnoÊci s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów.

Uczniowie liceów profilowanych powinni w szczególnoÊci przygotowywaç si´ do odpowiedzi na wyzwania wspó∏czesnego Êwiata. Do wyzwaƒ tych nale˝à

m.in.: tendencja do integracji i globalizacji ˝ycia spo∏ecznego, wzrastanie roli wiedzy i wymiany informacji

oraz coraz szybszy post´p naukowo-techniczny.

Wszechstronny osobowy rozwój ucznia oraz zrównowa˝ony rozwój kraju wymagajà, aby osnow´ programów nauczania i wychowania w liceach profilowanych stanowi∏y równoczeÊnie: otwartoÊç na Êwiat, ale

i to˝samoÊç oparta na dziedzictwie kultury w∏asnej ojczyzny; wiedza ogólna i umiej´tnoÊç jej praktycznego

wykorzystywania, ale tak˝e zdolnoÊç rozumienia i definiowania zmiennej rzeczywistoÊci; Êmia∏e poszukiwania wÊród tego, co nowe i nieznane, ale i wiernoÊç zasadom etycznym.

Podzia∏ zaj´ç na zaj´cia realizowane w ramach

kszta∏cenia ogólnego i zaj´cia realizowane w ramach

kszta∏cenia w profilach, mo˝liwoÊç wytyczania przez

ucznia swojej indywidualnej Êcie˝ki kszta∏cenia oraz inne dzia∏ania szko∏y poszerzajàce pole wyboru uczniów

s∏u˝à wi´kszemu upodmiotowieniu m∏odych ludzi,

a przez to osiàganiu po˝àdanej dla ich wieku samodzielnoÊci i dojrza∏oÊci.

Nauczyciele powinni w pracy wychowawczej wskazywaç idea∏, zgodnie z którym uczeƒ dojrza∏y, dobrze

przygotowany do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie, to cz∏owiek

uczciwy umiejàcy ˝yç z innymi i dla innych.

Dzia∏alnoÊç edukacyjna liceum profilowanego powinna byç okreÊlona przez

1) szkolny zestaw programów nauczania, który,

uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy, obejmuje

Poz. 625

ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego,

2) program wychowawczy szko∏y, który opisuje

w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania

o charakterze wychowawczym i jest realizowany

przez wszystkich nauczycieli.

Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczy szko∏y powinny tworzyç spójnà

ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela.

J¢ZYK POLSKI

Cele edukacyjne

1. Poznanie dzie∏ literackich wchodzàcych w sk∏ad

dziedzictwa polskiej, europejskiej i Êwiatowej kultury.

2. Osiàganie dojrza∏oÊci intelektualnej, emocjonalnej i moralnej.

3. Kszta∏towanie to˝samoÊci osobowej, narodowej

i kulturowej.

4. Wzmacnianie wiary w swoje mo˝liwoÊci oraz poczucia odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój i samodzielne decyzje dotyczàce dalszej nauki i wyboru zawodu.

5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci za przyjmowanà hierarchi´ wartoÊci — sukcesywnie uwewn´trznianà i realizowanà.

Zadania szko∏y

1. Rozbudzanie zainteresowaƒ wybitnymi dzie∏ami

z zakresu literatury i sztuki oraz tworzenie warunków

sprzyjajàcych pog∏´bionemu poznawaniu i prze˝ywaniu ich treÊci.

2. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie

i kulturowe, w tradycj´ narodowà i dziedzictwo kulturowe krajów europejskich; pomoc w rozpoznawaniu

obecnoÊci tradycji we wspó∏czesnej kulturze.

3. Przybli˝anie literatury wspó∏czesnej i ukazywanie jej miejsca w dzisiejszej kulturze.

4. Przygotowanie ucznia do Êwiadomego i krytycznego odbioru dzie∏ kultury (tak˝e masowej).

5. Pomoc w kszta∏towaniu umiej´tnoÊci interpretowania arcydzie∏ literackich i rozpoznawania ich w kontekÊcie egzystencjalnym, aksjologicznym i historycznym; pomoc w rozpoznawaniu w nich wartoÊci i ich

hierarchizacji.

6. Pomoc w rozwijaniu sprawnoÊci komunikacyjnych stosownie do sytuacji; kszta∏towanie ÊwiadomoÊci mocy j´zyka i mo˝liwoÊci rozszerzania granic w∏asnego Êwiata poprzez j´zyk.

7. Wzbogacanie wiedzy o j´zyku traktowanym jako

historycznie rozwijajàcy si´ system i jako wsparcie

w podejmowaniu refleksji porzàdkujàcej obserwacje

j´zykowej praktyki.

8. Uczenie syntetyzowania i porzàdkowania poznanego materia∏u.

9. Pomoc w utrwalaniu nawyków samokszta∏ceniowych.

10. Wspomaganie rozwoju kultury j´zykowej

i uwra˝liwianie na pi´kno mowy ojczystej.

TreÊci nauczania

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

Poz. 625

5. Miejsce j´zyka w spo∏eczeƒstwie

1) pochodzenie i rozwój j´zyka; podstawowe zmiany

historyczne w polszczyênie,

2) spo∏eczne i terytorialne zró˝nicowanie j´zyka: dialekt, gwara, ˝argon, zró˝nicowanie pokoleniowe.

6. Stylowe odmiany j´zyka

1) style indywidualne i funkcjonalne (styl potoczny,

artystyczny, publicystyczny, naukowy); podstawowe typy stylizacji (archaizacja, stylizacja potoczna,

gwarowa),

2) stylowa stosownoÊç wypowiedzi wobec sytuacji

komunikacyjnej,

3) j´zyki specjalistyczne i terminologia.

1) poj´cie znaku, rodzaje znaków,

7. Poj´cia kultury

2) podstawowe funkcje znaku j´zykowego: komunikowanie, informowanie, ekspresja, impresja,

1) dzie∏o literackie i jego wyró˝niki,

3) j´zyk jako system znakowy; mówiona i pisana wersja j´zyka.

2) kultura masowa i elitarna; pop-kultura i kultura wysoka,

2. Budowa j´zyka

1) brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi,

2) sposoby wzbogacania zasobu leksykalnego (konstrukcje s∏owotwórcze, neologizmy, zapo˝yczenia),

3) zasób leksykalny i frazeologiczny j´zyka; semantyczna i niesemantyczna wartoÊç s∏owa,

4) budowa wypowiedzeƒ (zdaƒ) i tekstów; leksykalna

i sk∏adniowa spójnoÊç tekstu.

3. Wypowiedê j´zykowa

1) wypowiedzi monologowe i dialogowe,

2) podstawowe gatunki wypowiedzi j´zykowych

(przemówienie, referat, artyku∏, dyskusja, negocjacje),

3) wartoÊciowanie wypowiedzi j´zykowych: poprawnoÊç, b∏àd j´zykowy, prawdziwoÊç—fa∏szywoÊç,

szczeroÊç—k∏amstwo, wartoÊç estetyczna wypowiedzi,

3) spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio, telewizja,

Internet),

4) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

5) arcydzie∏o, kicz.

8. Tradycje literackie

1) staropolska i oÊwieceniowa,

2) romantyczna i pozytywistyczna,

3) m∏odopolska i awangardowa,

4) konteksty biblijne i antyczne,

5) kontynuacje i nawiàzania.

9. Proces historycznoliteracki

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) konwencja literacka i typowe dla niej Êrodki artystyczne,

3) konteksty utworu: historyczne i biograficzne,

4) etyka mówienia: uczciwoÊç, agresja j´zykowa, wulgarnoÊç, manipulacja j´zykowa.

4. Retoryczne u˝ycie j´zyka

1) werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji,

2) retoryczne Êrodki perswazji i ekspresji,

3) stosownoÊç i skutecznoÊç retoryczna,

4) retoryczny aspekt wieloznacznoÊci s∏owa i wypowiedzi (homonimia, znaczenie nieostre, elipsa,

anakolut, paradoks),

5) etykieta j´zykowa.

4) pràd artystyczny,

5) epoka, nast´pstwo epok.

10. Tematy, motywy, wàtki

1) mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga, w´drówka,

pielgrzymka itp.,

2) natura a cywilizacja; motywy franciszkaƒskie w kulturze.

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

1) prawda, dobro, pi´kno,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3) sacrum i profanum,

4) wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, sprawiedliwoÊç, tolerancja,

5) ojczyzna, ma∏a ojczyzna,

6) naród, spo∏eczeƒstwo.

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie i mówienie

1) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania,

spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubasznoÊci, prowokacji, aprobaty, negacji); sprawne wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià intencji,

2) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartoÊci (zw∏aszcza odró˝nianie szczeroÊci i nieszczeroÊci, prawdy od nieprawdy, podchwytliwoÊci, eufemizmów, agresji, brutalnoÊci i wulgaryzmów w zachowaniach j´zykowych),

3) sprawne i Êwiadome pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi

odmianami polszczyzny mówionej (zw∏aszcza

ogólnà i potocznà) w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

4) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi; rozpoznawanie pytaƒ sugestywnych, êle postawionych, podchwytliwych, retorycznych,

5) operowanie bogatym repertuarem semantycznym

i frazeologicznym w rozmaitych wypowiedziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji i negocjacjach; s∏uchanie wypowiedzi partnerów (dostrzeganie kontrowersji w dyskusji i negocjacjach),

7) aktywne i krytyczne s∏uchanie (z empatià, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem) wystàpieƒ publicznych; odró˝nianie faktów od opinii.

2. Pisanie i redagowanie tekstów

1) sprawne pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami

polszczyzny w odmianie pisanej (zw∏aszcza ogólnej i fachowej) w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi;

analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów;

nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

3) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym i cudzym,

w tym z u˝yciem edytora tekstu: poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci sk∏adowe (rozdzia∏y, paragrafy, akapity), wyró˝nienia w tekÊcie,

4) przekszta∏canie tekstu w∏asnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

Poz. 625

5) eliminowanie niew∏aÊciwego u˝ycia Êrodków powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi (homonimia, anakoluty, elipsy, paradoksy),

6) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów

adresatywnych, etykiety j´zykowej; pisanie ˝yciorysu, listu intencyjnego i motywacyjnego,

7) wypowiadanie si´ w podstawowych (szkolnych)

formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu.

3. Czytanie

1) rozumienie ró˝nych kodów w przekazach kultury

masowej,

2) odró˝nianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych,

tekstów prasowych (informacje, komentarze, artyku∏y, reporta˝e, wystàpienia publiczne),

3) umiej´tnoÊç czytania ze zrozumieniem dzie∏ literackich.

4. Odbiór dzie∏ sztuki

1) w wymiarze interpretacyjnym

a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania,

w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itd.,

b) recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

c) stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego kontekstu,

d) rozumienie tekstów o ró˝nym stopniu komplikacji; odbiór znaczeƒ metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, toposów, symboli kulturowych,

e) odbiór i porównywanie ró˝nych dzie∏ sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,

2) w wymiarze historycznym

a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romaƒski,

gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny

i inne),

b) wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów z historià cywilizacji (zw∏aszcza Polski i Europy),

c) porównywanie utworów literackich (z ró˝nych

epok) o podobnych motywach,

d) dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych dla

ró˝nych epok,

e) rozpoznawanie przybli˝onego czasu powstania

utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i j´zyka,

J¢ZYKI OBCE

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym

a) rozpoznawanie wartoÊci i ich hierarchii w dzie∏ach literackich: wskazywanie w literaturze

i sztuce wartoÊci aprobowanych przez siebie,

b) odró˝nianie spontanicznych i osobistych prze˝yç literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru; zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartoÊci czytanych dzie∏ dla pojedynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy kulturowej.

5. Samokszta∏cenie

Poz. 625

A. Dotyczy nauki j´zyka obcego nowo˝ytnego jako

pierwszego, stanowiàcej kontynuacj´ nauczania tego

j´zyka w gimnazjum

Cele edukacyjne

1. Osiàgni´cie umiej´tnoÊci j´zykowych na poziomie zaawansowanym, zapewniajàcych swobodne porozumiewanie si´ w kraju nauczanego j´zyka lub

w kontaktach z doÊç wymagajàcymi u˝ytkownikami,

a tak˝e w przysz∏ej nauce i pracy.

1) syntetyzowanie poznanego materia∏u: scalanie zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

2. Przygotowanie si´ ucznia do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym.

2) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,

Zadania szko∏y

3) korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników, baz danych, nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych, Internetu).

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia w∏asnej

wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci, mi´dzy innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà, dotyczàcà

indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

Lektura

2. Zapewnienie dost´pu do materia∏ów autentycznych, w tym, w miar´ mo˝liwoÊci, multimedialnych,

których wybór odpowiada obowiàzujàcym normom

wychowawczym.

1. Literatura polska

(konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje i nawiàzania)

Bogurodzica w kontekÊcie poezji Êredniowiecznej;

J. Kochanowski — pieÊni i treny (wybór); poezja baroku (wybór); I. Krasicki — satyry i liryki (wybór); A. Mickiewicz — Pan Tadeusz, Dziady cz. III; wybrane sceny

z dramatów romantycznych (J. S∏owackiego, Z. Krasiƒskiego); wybór poezji romantycznej (w tym: A. Mickiewicza, J. S∏owackiego, C. K. Norwida); B. Prus — Lalka;

E. Orzeszkowa — Nad Niemnem (fragmenty); wybór

nowel pozytywistycznych; H. Sienkiewicz — wybrana

powieÊç; wybór poezji m∏odopolskiej; S. Wyspiaƒski —

Wesele; W. Reymont — Ch∏opi, t. 1: Jesieƒ; S. ˚eromski — Ludzie bezdomni, PrzedwioÊnie; W. Gombrowicz

— fragmenty prozy; wybrany utwór z prozy polskiej

XX w. (np. M. Dàbrowskiej, Z. Na∏kowskiej); wybrany

dramat XX wieku (S. Mro˝ka, S. Ró˝ewicza); T. Borowski — wybrane opowiadania; G. Herling-Grudziƒski —

Inny Êwiat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym: B. LeÊmiana, L. Staffa, J. Tuwima, M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Cz. Mi∏osza, K. K. Baczyƒskiego, T. Ró˝ewicza, Z. Herberta, M. Bia∏oszewskiego, W. Szymborskiej,

S. Baraƒczaka, J.Twardowskiego); wybrane fragmenty

prozy dokumentalnej (reporta˝, dziennik, pami´tnik)

i eseistycznej; utwory wspó∏czesne zaproponowane

przez uczniów i nauczyciela; inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, utwory muzyczne, obrazy, s∏uchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe),

2. Literatura powszechna

wybrany klasyczny dramat staro˝ytnej Grecji; Horacy

— wybór pieÊni; W. Szekspir — wybrany dramat; Molier — wybrana komedia; W. Goethe — Cierpienia m∏odego Wertera; wybrana europejska powieÊç XIX wieku; J. Conrad — wybrany utwór; wybrana powieÊç XX

wieku.

3. Dà˝enie do zapewnienia uczniom maksimum

kontaktu z j´zykiem obcym, np. poprzez wymian´ ze

szko∏ami z innych krajów lub uczestnictwo w programach mi´dzynarodowych.

4. Wdra˝anie uczniów do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

5. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci wykorzystywania znajomoÊci j´zyka przy wykonywaniu zespo∏owych, zw∏aszcza interdyscyplinarnych projektów.

6. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

TreÊci nauczania

1. Ugruntowanie wiadomoÊci i umiej´tnoÊci nabytych na poprzednich etapach nauki.

2. Rozwijanie integracji sprawnoÊci j´zykowych.

3. Uzyskanie szerokich umiej´tnoÊci j´zykowych,

pozwalajàcych na swobodne operowanie j´zykiem

w bogatym repertuarze sytuacyjno-tematycznym,

z uwzgl´dnieniem tematyki kraju ojczystego.

4. Nabywanie umiej´tnoÊci j´zykowych poprzez

kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisemnymi, z uwzgl´dnieniem ró˝nych rejestrów j´zykowych, stylu formalnego i nieformalnego, fragmentów

tekstów literackich obszaru j´zyka nauczanego.

5. Zapoznanie z g∏ównymi odmianami nauczanego

j´zyka.

6. Poszerzenie komponentu kulturowego obszaru

j´zyka nauczanego, z uwzgl´dnieniem tematyki integracji europejskiej.

7. Korzystanie z wiedzy i umiej´tnoÊci nabytych

w trakcie nauki innego j´zyka obcego oraz pozosta∏ych

przedmiotów.

8. Zapoznanie z elementami j´zyka i normami socjokulturowymi, które pozwalajà funkcjonowaç na rynku pracy.

Osiàgni´cia

1. Praktyczne pos∏ugiwanie si´ j´zykiem na poziomie zaawansowanym.

2. Ogólne rozumienie autentycznych przekazów

s∏ownych, odbieranych za poÊrednictwem mediów

(np. audycja radiowa, telewizyjna, film) oraz tekstowych (prasa, opracowania popularnonaukowe, fragmenty tekstów literackich, wybrane przekazy internetowe).

Poz. 625

14. Dostrzeganie b∏´dów oraz dokonywanie autokorekty.

15. Opanowanie indywidualnych strategii uczenia

si´, korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji (m.in. leksykonów, encyklopedii, s∏owników specjalistycznych

oraz êróde∏ elektronicznych).

B. Dotyczy nauki j´zyka obcego nowo˝ytnego jako

pierwszego, rozpoczynajàcej si´ od poziomu

zerowego, lub jako drugiego, gdy nauczanie tego

j´zyka stanowi kontynuacj´ nauczania

w gimnazjum

Cele edukacyjne

1. Opanowanie j´zyka na poziomie zapewniajàcym

w miar´ sprawnà komunikacj´ w odniesieniu do spraw

˝ycia codziennego.

2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z j´zyka na poziomie podstawowym.

Zadania szko∏y

3. Umiej´tnoÊç wyszukiwania, selekcji, porzàdkowania szczegó∏owych informacji w autentycznych

przekazach s∏ownych oraz tekstowych.

4. Umiej´tnoÊç uczestniczenia w dyskusji, w tym

argumentowanie, wyra˝anie opinii, uzasadnianie

i obrona w∏asnych sàdów.

5. Rozumienie i stosowanie Êrodków j´zykowych,

s∏u˝àcych wyra˝aniu ró˝norodnych intencji oraz stanów emocjonalnych (np. hipoteza, wàtpliwoÊç, zak∏opotanie).

6. Pos∏ugiwanie si´ wybranymi Êrodkami stylistycznymi dla wyra˝ania ironii, ˝artobliwego charakteru wypowiedzi itd.

7. Dokonywanie kompozycji tekstów us∏yszanych

i przeczytanych.

8. Przetwarzanie przeczytanych lub us∏yszanych informacji, z uwzgl´dnieniem zmiany rejestru, stylu lub

formy.

9. Rozumienie i umiej´tnoÊç skomentowania faktów socjokulturowych, typowych dla obszaru j´zyka

nauczanego, w tym zwyczajów, tradycji i literatury.

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia w∏asnej

wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci, mi´dzy innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà

indywidualnych kompetencji j´zykowych.

2. Zapewnienie dost´pu do materia∏ów autentycznych, których wybór odpowiada obowiàzujàcym normom wychowawczym.

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z j´zykiem obcym oraz mo˝liwoÊç aktywnego u˝ywania j´zyka mówionego i pisanego.

4. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

5. Umo˝liwienie uczniom wykorzystywania znajomoÊci j´zyka przy wykonywaniu ró˝norodnych projektów, w tym pozaj´zykowych.

6. Wdra˝anie uczniów do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

TreÊci nauczania

10. Pisanie typowych sformalizowanych tekstów

(np. curriculum vitae, podanie o prac´ czy stypendium).

1. Struktury morfosyntaktyczne umo˝liwiajàce formu∏owanie prostych wypowiedzi w odniesieniu do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz relacji przestrzennych.

11. Pisanie wybranych tekstów niesformalizowanych (np. list, komentarz, esej).

2. Funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce pos∏ugiwanie

si´ j´zykiem w sytuacjach ˝ycia codziennego.

12. Stosowanie odpowiednich dla j´zyka pisanego

Êrodków leksykalnych i morfosyntaktycznych w zakresie okreÊlonego typu wypowiedzi pisemnych.

3. S∏ownictwo dotyczàce ˝ycia codziennego,

uwzgl´dniajàce realia kraju/obszaru j´zyka nauczanego oraz kraju ojczystego.

13. Rozpoznawanie standardowych odmian j´zyka

nauczanego.

4. Ogólne wiadomoÊci kulturowo-cywilizacyjne na

temat kraju/obszaru j´zyka nauczanego.

5. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu

i mówienia, opanowanie zasad wymowy.

6. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania, opanowanie zasad ortografii.

7. Rozwijanie integracji sprawnoÊci j´zykowych.

8. Nabywanie umiej´tnoÊci j´zykowych poprzez

kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisemnymi.

9. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu

j´zyka.

10. Korzystanie z technik kompensacyjnych.

11. Korzystanie z wiedzy i umiej´tnoÊci nabytych

w trakcie nauki innego j´zyka obcego oraz pozosta∏ych

przedmiotów.

12. Rozwijanie indywidualnych strategii uczenia

si´, korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji.

Osiàgni´cia

1. W zakresie s∏uchania

1) rozumienie ogólnego sensu oraz intencji prostych

wypowiedzi osób pos∏ugujàcych si´ tym j´zykiem

jako macierzystym,

2) rozumienie sensu prostych, autentycznych wypowiedzi w ró˝nych warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu),

Poz. 625

7) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy,

8) prowadzenie prostych negocjacji w sytuacjach ˝ycia codziennego,

9) opanowanie wymowy w stopniu zapewniajàcym

zrozumia∏oÊç wypowiedzi osób pos∏ugujàcych si´

tym j´zykiem jako macierzystym.

3. W zakresie czytania

1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych, takich jak: rozk∏ady

jazdy, og∏oszenia, reklamy, menu, listy i instrukcje,

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

3) rozumienie ogólnego sensu prostego tekstu przy

czytaniu pobie˝nym,

4) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera

fragmenty niezrozumia∏e,

5) wyszukiwanie konkretnych informacji z cz´Êciowo

niezrozumia∏ego tekstu.

4. W zakresie pisania

1) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego prostego komunikatu,

2) napisanie prostego tekstu u˝ytkowego (np. zaproszenia, rezerwacji, podania, curriculum vitae, og∏oszenia) oraz wype∏nianie formularzy,

3) napisanie streszczenia prostego tekstu,

3) wyszukiwanie informacji szczegó∏owych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach,

4) stosowanie w∏aÊciwego s∏ownictwa, struktur morfosyntaktycznych i zasad ortografii w prostych tekstach.

4) rozumienie ogólnego sensu prostych wypowiedzi

zawierajàcych niezrozumia∏e elementy, których

znaczenia uczeƒ mo˝e si´ domyÊliç (np. z kontekstu).

5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze s∏ownika jedno- i dwuj´zycznego oraz innych êróde∏ informacji,

w tym równie˝ elektronicznych.

2. W zakresie mówienia

1) uzyskiwanie i udzielanie informacji dotyczàcych ˝ycia codziennego,

2) formu∏owanie w miar´ p∏ynnych, krótkich i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy, z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do

wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci

oraz relacji przestrzennych,

3) pos∏ugiwanie si´ odpowiednimi Êrodkami j´zykowymi dla wyra˝enia intencji, uczuç, emocji w sytuacjach ˝ycia codziennego,

4) poprawne j´zykowo i logiczne wyra˝anie myÊli

i opinii na okreÊlone tematy,

C. Dotyczy nauki j´zyka obcego nowo˝ytnego jako

drugiego, rozpoczynajàcej si´ od poziomu zerowego

Cele edukacyjne

Opanowanie j´zyka na poziomie zapewniajàcym

minimum komunikacji j´zykowej.

Zadania szko∏y

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia w∏asnej

wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci, mi´dzy innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà, dotyczàcà

indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych.

5) relacjonowanie wypowiedzi innych osób,

2. Zapewnienie dost´pu do materia∏ów autentycznych, których wybór odpowiada zadaniom wychowawczym.

6) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy oraz stosowanie rutynowych zachowaƒ j´zykowych,

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z j´zykiem obcym oraz mo˝liwoÊci aktywnego u˝ywania

j´zyka mówionego i pisanego.

4. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

2) wyszukiwanie szczegó∏owych informacji w prostych tekstach,

5. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adaptowanych tekstów.

TreÊci nauczania

1. Podstawowe struktury morfosyntaktyczne

umo˝liwiajàce formu∏owanie wypowiedzi w odniesieniu do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz relacji przestrzennych.

4. W zakresie pisania

1) wype∏nianie typowych formularzy, przekazanie

prostej informacji, napisanie krótkiego listu,

2) stosowanie zasad ortografii w zakresie poznanego

materia∏u.

2. Podstawowe funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce

pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w prostych sytuacjach ˝ycia

codziennego.

5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze s∏ownika

dwuj´zycznego i innych êróde∏ informacji, w tym równie˝ elektronicznych.

3. Podstawowe wiadomoÊci oraz s∏ownictwo dotyczàce ˝ycia codziennego uwzgl´dniajàce realia kraju

ojczystego oraz kraju/obszaru nauczanego j´zyka.

D. Dotyczy nauki j´zyka ∏aciƒskiego jako drugiego

j´zyka obcego

4. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu

i mówienia, zaznajomienie z zasadami wymowy.

5. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania, zaznajomienie z zasadami ortografii.

6. Korzystanie z wiedzy i umiej´tnoÊci nabytych

w trakcie nauki innych j´zyków obcych oraz pozosta∏ych przedmiotów nauczania.

Osiàgni´cia

1. W zakresie s∏uchania

1) rozumienie prostych sytuacji komunikacyjnych,

w tym intencji rozmówcy,

2) rozumienie instrukcji nauczyciela,

3) rozumienie ogólnego sensu oraz wyszukiwanie

szczegó∏owych informacji w nieskomplikowanych

wypowiedziach i dialogach.

2. W zakresie mówienia

1) zadawanie prostych pytaƒ oraz udzielanie odpowiedzi,

2) uzyskiwanie i udzielanie informacji w typowych sytuacjach ˝ycia codziennego,

3) formu∏owanie krótkich wypowiedzi o sobie, swoim

otoczeniu, regionie, kraju,

Cele edukacyjne

1. ZnajomoÊç j´zyka na poziomie pozwalajàcym na

rozumienie i samodzielne t∏umaczenie (z wykorzystaniem s∏ownika) oryginalnych tekstów ∏aciƒskich.

2. Poznanie roli i miejsca kultury Êródziemnomorskiej w ˝yciu wspó∏czesnym i w ró˝nych dziedzinach

wiedzy z odwo∏aniem si´ do wiedzy uzyskanej na

wczeÊniejszych etapach kszta∏cenia.

3. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z j´zyka na poziomie podstawowym.

Zadania szko∏y

1. Zapoznanie uczniów z j´zykiem ∏aciƒskim w zakresie umo˝liwiajàcym t∏umaczenie tekstów oryginalnych i çwiczeniowych.

2. Rozwijanie w uczniach poczucia przynale˝noÊci

do kr´gu kultury Êródziemnomorskiej; kszta∏towanie

postaw patriotycznych: zapoznanie z przekazanà przez

staro˝ytnoÊç tradycjà ˝ycia obywatelskiego, pokazujàcà obowiàzki obywatela wobec paƒstwa i wspó∏obywateli.

3. Nauczanie pos∏ugiwania si´ poprawnà polszczyznà i rozumienia terminologii wspó∏czesnej opartej na

j´zykach klasycznych; rozwijanie wra˝liwoÊci j´zykowej i kszta∏towanie kultury j´zyka.

4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy dotyczàcej typowych sytuacji ˝ycia codziennego,

4. Doskonalenie ogólnej sprawnoÊci j´zykowej; doskonalenie umiej´tnoÊci jasnego i precyzyjnego formu∏owania myÊli.

5) opanowanie wymowy w stopniu zapewniajàcym

zrozumia∏oÊç wypowiedzi.

5. Kszta∏cenie samodzielnoÊci intelektualnej oraz

sprawnoÊci w porzàdkowaniu pracy umys∏owej.

3. W zakresie czytania

1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych, takich jak menu, rozk∏ad jazdy, og∏oszenia, reklamy, listy i instrukcje,

TreÊci nauczania

1. Gramatyka, leksyka i frazeologia w zakresie

umo˝liwiajàcym t∏umaczenie i analiz´ fragmentów

dzie∏ oryginalnych.

2. Wybrane fragmenty dzie∏ autorów staro˝ytnych

i autorów polsko-∏aciƒskich w oryginale.

2. Pog∏´bienie rozumienia powiàzaƒ mi´dzy przesz∏oÊcià, teraêniejszoÊcià i przysz∏oÊcià.

3. ¸acina jako j´zyk literatury, Êrodek komunikacji

j´zykowej, j´zyk sakralny, j´zyk tekstów naukowych.

3. Budowanie w∏asnej to˝samoÊci i kszta∏towanie

systemu wartoÊci.

4. Wp∏yw ∏aciny i greki na struktur´ i zasoby leksykalne wspó∏czesnych j´zyków europejskich: ∏acina jako

wspólny j´zyk Europejczyków.

4. Rozwijanie postaw obywatelskich i patriotycznych, poczucia przynale˝noÊci do wspólnoty rodzinnej,

lokalnej, regionalnej, grupy etnicznej i narodowej.

5. Kontynuacja kszta∏cenia w zakresie kultury i cywilizacji Êródziemnomorskiej z poziomu gimnazjalnego, zw∏aszcza

5. Przygotowanie si´ do udzia∏u w ˝yciu ró˝nych

spo∏ecznoÊci; kszta∏towanie postawy zrozumienia i tolerancji wobec odmiennych kultur, obyczajów i przekonaƒ mieszczàcych si´ w kanonie wartoÊci cywilizacyjnych.

1) kanon topiki antycznej w literaturze i sztuce (jak odczytywaç mity, poj´cia, symbole),

2) elementy wiedzy o j´zykach klasycznych w zakresie

pozwalajàcym zrozumieç podstawowe terminy,

poj´cia, powiedzenia i przys∏owia oraz etymologi´

niektórych wyrazów stale obecnych w j´zyku polskim i innych j´zykach nowo˝ytnych,

3) znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej,

Zadania szko∏y

1. Wspieranie procesu dojrzewania intelektualnego

i emocjonalnego uczniów.

2. Stworzenie mo˝liwoÊci kszta∏towania i rozwoju

zainteresowaƒ uczniów wybranymi problemami historii.

4) wybrane fragmenty dzie∏ autorów greckich i rzymskich w przek∏adzie — w zakresie istotnym dla zrozumienia kanonu lektur z literatury polskiej i Êwiatowej,

3. Umo˝liwienie uczniom wykorzystywania zdobywanej wiedzy zgodnie z ich zainteresowaniami i zdolnoÊciami.

5) historia gatunków literackich,

TreÊci nauczania

6) inne elementy wiedzy o staro˝ytnoÊci niezb´dne do

przek∏adu, analizy i interpretacji tekstów.

Âwiat

Osiàgni´cia

1. Ró˝norodnoÊç cywilizacji Êwiata w przesz∏oÊci

i obecnie.

1. Rozumienie i t∏umaczenie z pomocà s∏ownika

oryginalnych tekstów ∏aciƒskich.

2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie

tekstów oryginalnych i w przek∏adach.

3. Operatywna znajomoÊç gramatyki ∏aciƒskiej.

4. Poprawne stosowanie w wypowiedziach wyra˝eƒ i terminów pochodzàcych z j´zyków klasycznych.

5. Wykorzystywanie znajomoÊci j´zyka ∏aciƒskiego

do lepszego zrozumienia zjawisk j´zykowych zachodzàcych w polszczyênie i innych j´zykach nowo˝ytnych.

6. Poprawne formu∏owanie myÊli i sàdów.

2. Post´p a kryzysy cywilizacyjne. Konflikty spo∏eczne. Wojny, ludobójstwo, Holocaust.

3. Przemiany form gospodarowania od czasów najdawniejszych po wspó∏czesnà rewolucj´ technicznà;

historyczny rozwój kultury materialnej.

4. Paƒstwo jako podstawowa forma zorganizowania spo∏eczeƒstw; przemiany paƒstw.

Europa

1. Fundamenty Europy; jednoÊç i ró˝norodnoÊç;

przemiany ideowe. Rola chrzeÊcijaƒstwa w tworzeniu

to˝samoÊci europejskiej.

7. Dostrzeganie ponadczasowych wartoÊci w dzie∏ach z odleg∏ych epok i rozumienie ich znaczenia dla

wspó∏czesnej kultury polskiej i Êwiatowej.

2. Kszta∏towanie si´ narodów Europy; ich wk∏ad

w histori´; wspó∏istnienie i konflikty pomi´dzy paƒstwami.

HISTORIA

3. Przemiany w obr´bie struktur, ÊwiadomoÊci

i obyczajowoÊci spo∏eczeƒstw europejskich.

Cele edukacyjne

Polska

1. Pog∏´bienie i rozwini´cie wiedzy oraz umiej´tnoÊci historycznych uzyskanych w toku wczeÊniejszej

edukacji celem lepszej znajomoÊci i rozumienia przesz∏oÊci w∏asnego regionu i kraju oraz dziejów Êwiata.

1. Paƒstwo polskie i przemiany jego form.

2. Uwarunkowania i przeobra˝enia polskiej ÊwiadomoÊci narodowej i politycznej.

3. Polska w dziejach gospodarki i struktur spo∏ecznych Europy.

4. Postawy jednostek oraz grup spo∏ecznych wobec

potrzeb epok.

5. WielokulturowoÊç w dziejach Polski; wspó∏istnienie religii i wyznaƒ; znaczenie chrzeÊcijaƒstwa,

w tym KoÊcio∏a Katolickiego.

Region

1. Ma∏a ojczyzna a terytorium paƒstwa polskiego.

2. Odr´bnoÊç i wk∏ad regionu do wspólnej historii.

3. Dziejowe uwarunkowania specyfiki kulturowej

regionu.

4. Zabytki historyczne w regionie.

Rodzina i jednostka

Poz. 625

Zadania szko∏y

1. Tworzenie warunków do doskonalenia postaw

prospo∏ecznych i obywatelskich.

2. Sprzyjanie anga˝owaniu si´ uczniów w indywidualne i zespo∏owe dzia∏ania na rzecz wspólnego dobra i dobra innych.

3. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej, zach´canie do stosowania niektórych demokratycznych procedur w ˝yciu szko∏y.

4. Pomoc uczniom w rozpoznaniu i realizowaniu ich

praw i powinnoÊci.

5. Tworzenie warunków do wymiany poglàdów

uczniów — wys∏uchiwania opinii innych i wyra˝ania

w∏asnego zdania.

Dzieje jednostki i rodziny na tle szerszych przemian

historycznych.

6. Zapoznanie uczniów z funkcjonowaniem wybranych instytucji w∏adzy paƒstwowej, samorzàdowej

i sàdowniczej oraz organizacjami spo∏ecznymi (umo˝liwienie obserwacji ich dzia∏alnoÊci).

Osiàgni´cia

TreÊci nauczania

1. Umiej´tnoÊç zbierania, przedstawiania i interpretowania wiedzy historycznej z wykorzystaniem ró˝norodnych êróde∏ informacji.

Spo∏eczeƒstwo

2. Umiej´tnoÊç dokonywania uj´ç przekrojowych

i problemowych.

3. Rozumienie, ˝e jednostki i grupy spo∏eczne,

w przesz∏oÊci i obecnie, w zró˝nicowany sposób objaÊniajà i wykorzystujà histori´.

4. Formu∏owanie i uzasadnianie opinii historycznych podczas dyskusji oraz w krótkich wypowiedziach

ustnych i pisemnych.

5. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiej´tnoÊci

w ˝yciu spo∏ecznym.

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

Cele edukacyjne

1. Osiàgni´cie motywacji i zdolnoÊci do indywidualnej i zbiorowej aktywnoÊci spo∏ecznej na gruncie szacunku dla w∏asnego paƒstwa i prawa oraz rozwijanie

poczucia wspó∏odpowiedzialnoÊci za spo∏eczeƒstwo

i paƒstwo.

1. Jednostka — grupa — spo∏eczeƒstwo. Struktura

˝ycia spo∏ecznego.

2. Prawid∏owoÊci ˝ycia spo∏ecznego. Instytucje.

3. Konflikty spo∏eczne, harmonia spo∏eczna.

4. Samoorganizujàce si´ spo∏eczeƒstwo. Wzory

obywatelskiego dzia∏ania, rola interesów grupowych.

5. Spo∏eczeƒstwo polskie we wspó∏czesnym Êwiecie i jego problemy.

6. Postawy o istotnym znaczeniu dla ˝ycia spo∏ecznego (odwaga cywilna, s∏ownoÊç, prawdomównoÊç,

punktualnoÊç, wra˝liwoÊç spo∏eczna i solidarnoÊç mi´dzyludzka). Etyka ˝ycia spo∏ecznego.

7. Kultura ˝ycia publicznego. Subkultury m∏odzie˝owe.

Polityka

1. Obywatel a w∏adza w systemach totalitarnych,

autorytarnych i demokratycznych.

2. Rozwijanie cnót spo∏ecznych i obywatelskich, patriotyzmu i odpowiedzialnoÊci za dobro wspólne.

2. Fundamentalne zasady demokracji: antyczne

i chrzeÊcijaƒskie korzenie demokracji.

3. Doskonalenie umiej´tnoÊci oceny stanowisk

i dzia∏aƒ uczestników ˝ycia publicznego z punktu widzenia podstawowych wartoÊci ˝ycia spo∏ecznego.

3. Demokracja i wartoÊci, konflikty wartoÊci w ˝yciu

publicznym.

4. Rozumienie i nabywanie umiej´tnoÊci stosowania przepisów prawa.

5. Pog∏´bienie to˝samoÊci kulturowej i narodowej.

4. Wspó∏czesne doktryny polityczne.

5. Prawa i obowiàzki, cnoty obywatelskie, kultura

polityczna.

6. Formy uczestnictwa obywateli w ˝yciu publicznym.

10. Orientacja w podstawowych zasadach prawa

i polskiego systemu prawnego.

7. Ustrój paƒstwowy Rzeczypospolitej Polskiej; organy w∏adzy i ich kompetencje, administracja publiczna, samorzàd terytorialny.

11. Rozumienie aktów prawnych; umiej´tnoÊç

znajdywania argumentacji dla poparcia w∏asnego stanowiska.

Prawo

12. Wype∏nianie druków urz´dowych, sporzàdzanie pism do w∏adz publicznych i innych instytucji.

1. Poj´cie prawa, normy prawnej, przepisu prawa.

2. Funkcje i zadania prawa.

13. Umiej´tnoÊç czytania ze zrozumieniem tekstów

publicystycznych i popularnonaukowych dotyczàcych

nauk spo∏ecznych, polityki i prawa.

3. Rodzaje prawa (prawo mi´dzynarodowe, europejskie i krajowe, prawo koÊcielne, prawo naturalne

i stanowione; prawo cywilne, karne i administracyjne).

4. Prawa cz∏owieka jako istoty ludzkiej w Êwietle dokumentów mi´dzynarodowych.

5. Tworzenie prawa, organy wyposa˝one w kompetencje prawotwórcze. Hierarchia norm prawnych. Sposoby publikacji norm prawnych.

6. Specyfika j´zyka aktów prawnych — rozumienie

przepisów prawa.

7. Sposoby wyszukiwania przepisów prawa.

8. Sztuka wykazania swojej racji — znajdywanie argumentacji prawnej na poparcie swojego stanowiska.

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci operowania najprostszymi obiektami abstrakcyjnymi: liczbami, zmiennymi i zbudowanymi z nich wyra˝eniami algebraicznymi, zbiorami (liczb, punktów, zdarzeƒ elementarnych)

oraz funkcjami.

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci budowania modeli

matematycznych dla ró˝norodnych sytuacji z ˝ycia codziennego oraz ich wykorzystania do rozwiàzywania

problemów praktycznych.

3. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci projektowania obliczeƒ i ich wykonywania.

Osiàgni´cia

1. Rozumienie problemów ˝ycia publicznego, okreÊlanie ich przyczyn i przewidywanie skutków.

2. Krytyczne korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji dotyczàcych spraw publicznych.

4. Poznanie podstawowych elementów myÊlenia

matematycznego.

5. Nabycie umiej´tnoÊci samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej.

Zadania szko∏y

3. Umiej´tnoÊç formu∏owania, uzasadniania i obrony w∏asnego stanowiska na forum publicznym.

4. Umiej´tnoÊç organizowania dzia∏aƒ o charakterze obywatelskim.

5. ZnajomoÊç zasad i umiej´tnoÊç stosowania procedur demokratycznych.

6. ZnajomoÊç podstaw ustroju Polski zawartych

w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w tym praw

i obowiàzków obywatelskich.

7. Rozró˝nianie kompetencji poszczególnych organów w∏adzy i instytucji paƒstwowych i samorzàdowych.

8. Rozumienie stanowisk uczestników debaty publicznej i umiej´tnoÊç krytycznej analizy ich argumentów.

9. Analizowanie motywów dzia∏aƒ i wyborów dokonywanych przez uczestników ˝ycia publicznego

z punktu widzenia podstawowych wartoÊci ˝ycia spo∏ecznego; ocena w∏asnych decyzji i dzia∏aƒ.

Zadaniem szko∏y jest pomoc uczniom w osiàganiu

wskazanych celów edukacyjnych, ze szczególnym

uwzgl´dnieniem

1) umiej´tnoÊci precyzyjnego formu∏owania myÊli

w mowie i piÊmie,

2) kszta∏cenia wyobraêni geometrycznej,

3) umiej´tnoÊci odczytywania oraz przedstawiania

danych w ró˝nych formach (symbolicznej, graficznej, za pomocà wzorów),

4) umiej´tnoÊci wykorzystania nowoczesnych narz´dzi wspomagajàcych rozwiàzywanie problemów

matematycznych (kalkulatory, komputery),

5) umiej´tnoÊci wspó∏pracy przy rozwiàzywaniu problemów.

TreÊci nauczania

Liczby i ich zbiory

1. Zbiory; suma, iloczyn, ró˝nica zbiorów. Podstawowe poj´cia rachunku zdaƒ.

2. Zbiór liczb rzeczywistych i jego podzbiory: liczby

naturalne (liczby pierwsze), liczby ca∏kowite, wymierne i niewymierne. Rozwini´cie dziesi´tne liczby rzeczywistej.

3. Przypomnienie dzia∏aƒ na pot´gach. Pot´ga

o wyk∏adniku wymiernym.

4. OÊ liczbowa. Przedzia∏y na osi liczbowej. Sumy

przedzia∏ów; iloczyny i ró˝nice takich zbiorów.

Poz. 625

Ciàgi liczbowe

1. Definicja i przyk∏ady ciàgów liczbowych.

2. Ciàg arytmetyczny i geometryczny. Wzór na n-ty

wyraz. Wzór na sum´ n poczàtkowych wyrazów.

3. Procent sk∏adany. Oprocentowanie lokat i kredytów.

Planimetria

5. WartoÊç bezwzgl´dna liczby rzeczywistej. Interpretacja geometryczna.

1. W∏asnoÊci czworokàtów wypuk∏ych. Okràg wpisany w czworokàt. Okràg opisany na czworokàcie.

6. Poj´cie b∏´du przybli˝enia. Szacowanie wartoÊci

liczbowych. Obliczenia procentowe.

2. Wyznaczanie zwiàzków miarowych w figurach

p∏askich z zastosowaniem trygonometrii.

Funkcje i ich w∏asnoÊci

1. Poj´cie funkcji. Wykres funkcji liczbowej.

2. Wyznaczanie dziedziny funkcji, jej miejsc zerowych, zbioru wartoÊci, wartoÊci najwi´kszej i najmniejszej w danym przedziale, przedzia∏ów monotonicznoÊci.

3. Zastosowania funkcji do opisu zale˝noÊci w przyrodzie, gospodarce i ˝yciu codziennym.

3. OÊ symetrii i Êrodek symetrii figury.

4. Twierdzenie Talesa i jego zwiàzek z podobieƒstwem. Cechy podobieƒstwa trójkàtów.

Geometria analityczna

1. Równanie prostej na p∏aszczyênie. Pó∏p∏aszczyzna — opis za pomocà nierównoÊci.

2. Odleg∏oÊç na p∏aszczyênie kartezjaƒskiej.

Stereometria

4. Przesuwanie wykresu funkcji wzd∏u˝ osi x i osi y.

1. Graniastos∏upy i ostros∏upy. Walec, sto˝ek, kula.

Wielomiany i funkcje wymierne

1. Funkcja liniowa.

2. Wzajemne po∏o˝enie kraw´dzi i Êcian bry∏: kàt

nachylenia prostej do p∏aszczyzny i kàt dwuÊcienny.

2. Trójmian kwadratowy i jego pierwiastki. Wykres

funkcji kwadratowej.

3. Wyznaczanie zwiàzków miarowych w bry∏ach

z zastosowaniem trygonometrii.

3. Rozwiàzywanie zadaƒ prowadzàcych do równaƒ

i nierównoÊci stopnia drugiego.

Rachunek prawdopodobieƒstwa

4. Wielomiany. Dzia∏ania na wielomianach.

5. Dzielenie wielomianów z resztà. Twierdzenie

Bézout. Zastosowanie do znajdowania pierwiastków

wielomianów metodà rozk∏adania na czynniki.

6. Dzia∏ania na wyra˝eniach wymiernych. Funkcja

homograficzna.

7. Rozwiàzywanie równaƒ i nierównoÊci z funkcjà

homograficznà.

Funkcje trygonometryczne

1. Funkcje trygonometryczne kàta ostrego w trójkàcie prostokàtnym.

2. Miara ∏ukowa kàta. Definicja funkcji trygonometrycznych dowolnego kàta.

3. Wykresy funkcji trygonometrycznych.

4. Najprostsze to˝samoÊci trygonometryczne.

1. Proste zadania kombinatoryczne.

2. Poj´cie prawdopodobieƒstwa i jego w∏asnoÊci.

3. Obliczanie prawdopodobieƒstw zdarzeƒ w skoƒczonych przestrzeniach probabilistycznych.

4. Elementy statystyki opisowej: Êrednia arytmetyczna, Êrednia wa˝ona, mediana, wariancja i odchylenie standardowe (liczone z próby).

Osiàgni´cia

W zakresie operowania obiektami abstrakcyjnymi

1. Wykonywanie dzia∏aƒ na liczbach i wyra˝eniach

algebraicznych.

2. Opisywanie zbiorów za pomocà równaƒ, nierównoÊci i ich uk∏adów oraz upraszczanie takich opisów.

3. Sporzàdzanie wykresów funkcji oraz odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu.

4. Wyznaczanie zwiàzków miarowych dla figur p∏askich i bry∏.

W zakresie budowania modeli matematycznych i ich

stosowania

1. Opisywanie zwiàzków pomi´dzy wielkoÊciami

liczbowymi za pomocà równaƒ i nierównoÊci.

2. Wykrywanie zale˝noÊci funkcyjnych mi´dzy

wielkoÊciami liczbowymi.

3. Wyznaczanie zwiàzków metrycznych i miarowych w otaczajàcej przestrzeni.

4. Budowanie modeli zjawisk losowych.

W zakresie projektowania obliczeƒ i ich wykonywania

1. Przeprowadzanie obliczeƒ dok∏adnych i przybli˝onych (w tym procentowych).

2. Rozwiàzywanie niektórych typów równaƒ oraz

ich uk∏adów.

3. Wyznaczanie miar figur geometrycznych.

4. Obliczanie prawdopodobieƒstw zdarzeƒ.

W zakresie kszta∏cenia myÊlenia matematycznego

1. Umiej´tnoÊç definiowania prostych obiektów

matematycznych.

2. Umiej´tnoÊç podawania przyk∏adów i kontrprzyk∏adów.

W zakresie samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej

1. Wyszukiwanie w materia∏ach êród∏owych potrzebnych informacji matematycznych.

2. Samodzielne opanowanie definicji i twierdzeƒ

z podr´cznika.

3. Przyswajanie schematów rozumowaƒ i ich stosowanie.

4. Sprawne sporzàdzanie notatek.

Poz. 625

dzia∏alnoÊci ludzkiej oraz implikacji spo∏ecznych i mo˝liwoÊci kariery zawodowej.

5. Zainteresowanie fizykà i astronomià.

Zadania szko∏y

1. Nauczanie fizyki w sposób kontekstowy —

w oparciu o zagadnienia wyst´pujàce w ˝yciu codziennym, w przyrodzie, w technice.

2. Rozszerzenie wiedzy fizycznej ucznia w celu pog∏´bienia rozumienia nauki, jej mo˝liwoÊci i ograniczeƒ.

3. Ukazanie roli eksperymentu, obserwacji i teorii

w poznawaniu przyrody. Zapoznanie uczniów z budowaniem modeli oraz ich rolà w objaÊnianiu zjawisk

i tworzeniu teorii.

4. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania ze êróde∏ informacji poprzez analiz´ treÊci dotyczàcych nauki, zawartych w prasie, radiu i telewizji.

5. Wdra˝anie uczniów do samodzielnego formu∏owania wypowiedzi o zagadnieniach fizycznych i astronomicznych, prowadzenia dyskusji w sposób terminologicznie i merytorycznie poprawny oraz rozwiàzywania prostych problemów fizycznych.

6. Pokazywanie znaczenia, mo˝liwoÊci i pi´kna fizyki.

7. Inspirowanie dociekliwoÊci i postawy badawczej

uczniów.

8. Stworzenie warunków do planowania i prowadzenia eksperymentów oraz analizy ich wyników.

9. Wykorzystywanie metod komputerowych do budowania modeli i analizy wyników doÊwiadczeƒ.

10. Zapoznanie na wybranych przyk∏adach z warsztatem pracy wspó∏czesnego fizyka.

TreÊci nauczania

1. Ruch, jego powszechnoÊç i wzgl´dnoÊç.

FIZYKA I ASTRONOMIA

Cele edukacyjne

1. ÂwiadomoÊç istnienia praw rzàdzàcych mikro- i

makroÊwiatem oraz wynikajàca z niej refleksja filozoficzno-przyrodnicza.

2. Dostrzeganie natury i struktury fizyki oraz astronomii, ich rozwoju i zwiàzku z innymi naukami przyrodniczymi.

3. Przygotowanie do rozumnego odbioru i oceny

informacji, a tak˝e odwa˝nego podejmowania dyskusji

i formu∏owania opinii.

4. Rozumienie znaczenia fizyki dla techniki, medycyny, ekologii, jej zwiàzków z ró˝nymi dziedzinami

Poj´cie ruchu w historii filozofii i w naukach przyrodniczych. Ruch w ró˝nych uk∏adach odniesienia.

Maksymalna szybkoÊç przekazu informacji w przyrodzie i jej konsekwencje. Efekty relatywistyczne.

2. Oddzia∏ywania w przyrodzie.

Rodzaje oddzia∏ywaƒ w mikro- i makroÊwiecie. Pola si∏ i ich wp∏yw na charakter ruchu.

3. Makroskopowe w∏asnoÊci materii a jej budowa

mikroskopowa.

Model oscylatora harmonicznego i jego zastosowanie w opisie przyrody, ruch drgajàcy (amplituda,

okres, cz´stotliwoÊç, przemiany energii). Mikroskopowe modele cia∏ makroskopowych o ró˝norodnych w∏a-

snoÊciach mechanicznych, elektrycznych, magnetycznych, optycznych oraz ich zastosowanie w urzàdzeniach codziennego u˝ytku.

4. Porzàdek i chaos w przyrodzie.

Procesy termodynamiczne, ich przyczyny i skutki.

Procesy odwracalne i nieodwracalne, druga zasada

termodynamiki, entropia, statystyczny charakter makroskopowych prawid∏owoÊci w przyrodzie.

5. Âwiat∏o i jego rola w przyrodzie.

Âwiat∏o jako fala, d∏ugoÊç fali, szybkoÊç rozchodzenia si´ fali, interferencja i dyfrakcja, widmo fal elektromagnetycznych, barwa, odbicie i za∏amanie Êwiat∏a,

rozszczepienie Êwiat∏a bia∏ego, polaryzacja Êwiat∏a.

Kwantowy model Êwiat∏a, zjawisko fotoelektryczne i jego zastosowania. Budowa atomu, analiza spektralna,

laser i jego zastosowania.

6. Energia i jej przemiany, transport energii.

Przeglàd poznanych form energii. Równowa˝noÊç

masy i energii. Elementy fizyki jàdrowej. Energetyka jàdrowa, reaktory a broƒ jàdrowa. PromieniotwórczoÊç,

jej zastosowania i zagro˝enia. Transport energii w ruchu falowym. Konwekcja. Przewodnictwo cieplne.

Przewodnictwo elektryczne.

7. Budowa i ewolucja WszechÊwiata.

Czas — przestrzeƒ — materia — energia. Czàstki

elementarne a historia WszechÊwiata. Obserwacyjne

podstawy kosmologii. Modele kosmologiczne. Galaktyki i ich uk∏ady. Ewolucja gwiazd.

8. JednoÊç mikro- i makroÊwiata.

Fale materii, dowody eksperymentalne falowych

cech czàstek elementarnych, dualizm falowo-korpuskularny. Pomiar makroskopowy w fizyce a pomiary

w mikroÊwiecie kwantowym, niepewnoÊci pomiarowe

a zasada nieoznaczonoÊci.

9. Fizyka a filozofia.

Zakres stosowalnoÊci teorii fizycznych. Determinizm i indeterminizm w opisie przyrody. Elementy metodologii nauk, metoda indukcyjna i hipotetyczno-dedukcyjna, metody statystyczne.

10. Narz´dzia wspó∏czesnej fizyki i ich rola w badaniu mikro- i makroÊwiata.

Laboratoria i metody badawcze wspó∏czesnych fizyków. Wspó∏czesne obserwatoria astronomiczne.

Osiàgni´cia naukowe minionego wieku i ich znaczenie.

Podstawà do realizacji powy˝szych treÊci nauczania sà elementarne wiadomoÊci i umiej´tnoÊci z zakresu mechaniki, elektromagnetyzmu, fizyki czàsteczkowej i optyki, wyniesione przez ucznia z gimnazjum. Nawiàzanie do nich w trakcie realizacji poszczególnych

hase∏ jest niezb´dne.

Poz. 625

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç obserwacji i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ ze zrozumieniem

wybranymi poj´ciami fizycznymi.

3. Umiej´tnoÊç wykorzystywania modeli do wyjaÊniania zjawisk i procesów fizycznych oraz ÊwiadomoÊç granic stosowalnoÊci wybranych modeli.

4. Umiej´tnoÊç planowania i wykonywania doÊwiadczeƒ fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, zapisywania i analizowania ich wyników.

5. Umiej´tnoÊç sporzàdzania i interpretacji wykresów.

6. Umiej´tnoÊç korzystania z praw i zasad fizyki do

wyjaÊniania wybranych zjawisk zachodzàcych w przyrodzie.

7. Umiej´tnoÊç wykorzystywania wiedzy fizycznej

do wyjaÊniania zasad dzia∏ania i bezpiecznego u˝ytkowania wybranych urzàdzeƒ technicznych.

8. Umiej´tnoÊç wskazania przyk∏adów degradacji

Êrodowiska wynikajàcej z technicznej dzia∏alnoÊci cz∏owieka oraz mo˝liwych sposobów zapobiegania tej degradacji.

9. Ogólna znajomoÊç prawid∏owoÊci przyrodniczych i metod ich poznawania.

CHEMIA

Cele edukacyjne

1. Zrozumienie znaczenia przemian chemicznych

zachodzàcych w otaczajàcym Êwiecie.

2. UÊwiadomienie roli chemii w rozwoju cywilizacji

i w ˝yciu codziennym.

3. Dostrzeganie wp∏ywu dzia∏alnoÊci cz∏owieka na

Êrodowisko i przyswojenie wiedzy niezb´dnej do prowadzenia dzia∏aƒ proekologicznych.

Zadania szko∏y

1. Kszta∏towanie badawczego sposobu myÊlenia,

w∏aÊciwego dla nauk przyrodniczych.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci obserwacji, wyciàgania

wniosków z przeprowadzonych eksperymentów i formu∏owania uogólnieƒ.

3. Wyrabianie umiej´tnoÊci pos∏ugiwania si´ zdobytà wiedzà chemicznà.

4. Przygotowywanie uczniów do prawid∏owego korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji.

5. Kszta∏towanie postaw uczniów zgodnych z zasadami dba∏oÊci o w∏asne zdrowie i ochron´ Êrodowiska

naturalnego.

TreÊci nauczania

1. Wspó∏czesny, uproszczony model budowy atomu. Izotopy. PromieniotwórczoÊç naturalna.

2. Zale˝noÊç pomi´dzy budowà atomów a po∏o˝eniem pierwiastków w uk∏adzie okresowym i ich w∏aÊciwoÊciami.

5. Pos∏ugiwanie si´ podstawowym s∏ownictwem

chemicznym.

6. Umiej´tnoÊç wykonywania prostych obliczeƒ

chemicznych.

7. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pierwiastków i zwiàzków chemicznych, ich w∏aÊciwoÊci i zastosowania.

3. Zale˝noÊç w∏aÊciwoÊci fizycznych i chemicznych

substancji od rodzaju wiàzania chemicznego.

4. Reakcje chemiczne a zjawiska fizyczne. IloÊciowe

prawa rzàdzàce przemianami chemicznymi. Reakcje

syntezy, analizy i wymiany.

5. Mol. Molowa interpretacja przemian chemicznych. Obj´toÊç molowa.

6. SzybkoÊç reakcji chemicznych.

7. Reakcje endo- i egzoenergetyczne.

Poz. 625

BIOLOGIA

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bianie rozumienia podstaw dzia∏ania w∏asnego organizmu w stosunku do poziomu gimnazjalnego.

2. Kszta∏towanie postawy odpowiedzialnoÊci za

zdrowie swoje i innych.

8. Proste reakcje utleniania—redukcji i ich rola

w przyrodzie oraz ˝yciu codziennym.

3. Rozumienie zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku przyrodniczym.

9. Roztwory nasycone i nienasycone. Sposoby wyra˝ania st´˝eƒ roztworów — st´˝enie procentowe i molowe.

4. Rozumienie zale˝noÊci cz∏owieka od Êrodowiska

i wp∏ywu cz∏owieka na Êrodowisko.

10. Dysocjacja elektrolityczna. Reakcje w roztworach wodnych elektrolitów — reakcje zoboj´tnienia

i stràcania osadów.

11. W∏aÊciwoÊci wybranych metali i niemetali.

12. W´glowodory nasycone, nienasycone i aromatyczne — budowa i w∏aÊciwoÊci.

13. èród∏a w´glowodorów w przyrodzie.

14. Jednofunkcyjne pochodne w´glowodorów —

otrzymywanie i w∏aÊciwoÊci.

15. Najwa˝niejsze wielofunkcyjne pochodne w´glowodorów — wyst´powanie, w∏aÊciwoÊci, zastosowanie i ich znaczenie w ˝yciu cz∏owieka.

5. Rozumienie potrzeby zachowania bioró˝norodnoÊci.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie uczniom zrozumienia zasad funkcjonowania w∏asnego organizmu.

2. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci za dzia∏ania podejmowane w najbli˝szym Êrodowisku.

TreÊci nauczania

1. Organizm cz∏owieka jako zintegrowana ca∏oÊç

i prawid∏owe jego funkcjonowanie

1) g∏ówne funkcje organizmu i struktury anatomiczne

odpowiedzialne za wype∏nianie tych funkcji,

16. Chemia w ˝yciu gospodarczym, spo∏ecznym

i ochronie Êrodowiska. Praktyczne zastosowania poznanych substancji chemicznych i zagro˝enia powodowane niew∏aÊciwym ich wykorzystaniem.

2) wzajemne oddzia∏ywanie uk∏adów i homeostaza

parametrów ustrojowych, np. sta∏a temperatura

cia∏a, sta∏y sk∏ad p∏ynów ustrojowych (np. st´˝enie

glukozy we krwi, sta∏e ciÊnienie krwi),

Osiàgni´cia

3) mózg jako g∏ówny oÊrodek kontrolno-integracyjny organizmu: zmys∏y, neuroprzekaêniki, plastycznoÊç dzia∏ania mózgu (rozwój, uczenie si´,

pami´ç), stres, emocje i ich zaburzenia, osobowoÊç,

1. Dostrzeganie przemian chemicznych w Êrodowisku przyrodniczym oraz czynników wp∏ywajàcych na

ich przebieg.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ zdobytà wiedzà

chemicznà w ˝yciu codziennym.

3. Umiej´tnoÊç korzystania z ró˝norodnych êróde∏

informacji, np. uk∏adu okresowego pierwiastków, literatury popularnonaukowej i Internetu.

4. Umiej´tnoÊç zapisywania równaƒ prostych reakcji chemicznych oraz opisywania efektów energetycznych im towarzyszàcych.

4) uk∏ad odpornoÊciowy i jego znaczenie dla zdrowia

cz∏owieka, antygeny, przeciwcia∏a, cytokiny, szczepienia ochronne, alergie, przeszczepy, zaburzenia

odpornoÊci,

5) uk∏ad mi´Êniowy i jego znaczenie dla prawid∏owego funkcjonowania cia∏a, typy mi´Êni, prawid∏owy

rozwój umi´Ênienia, predyspozycje do çwiczeƒ fizycznych, prozdrowotne znaczenie aktywnoÊci fizycznej, szkodliwoÊç dopingu,

6) rozwój cz∏owieka: pocz´cie, rozwój zarodka i p∏odu,

poród, rozwój noworodka,

7) czynniki chorobowe: wirusy, bakterie (antybiotyki),

paso˝yty, trucizny,

8) choroba nowotworowa, onkogeneza i onkoprofilaktyka,

9) choroby uk∏adu krwionoÊnego, mia˝d˝yca, nadciÊnienie, zawa∏, profilaktyka chorób krà˝eniowych.

Poz. 625

3. Rozumienie zasad dziedziczenia; dostrzeganie

korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych z post´pów w genetyce.

4. ZnajomoÊç przyczyn aktualnego stanu Êrodowiska w skali lokalnej, krajowej, Êwiatowej oraz sposobów przeciwdzia∏ania niekorzystnym zmianom.

5. ÂwiadomoÊç wartoÊci ró˝norodnoÊci biologicznej.

GEOGRAFIA

2. Od˝ywianie si´ cz∏owieka

1) budowa i funkcja uk∏adu pokarmowego cz∏owieka,

Cele edukacyjne

2) g∏ówne sk∏adniki pokarmowe i ich êród∏a (bia∏ka,

cukry, t∏uszcze),

1. Rozszerzenie wiedzy niezb´dnej do zrozumienia

istoty zjawisk oraz charakteru i dynamiki procesów zachodzàcych w Êrodowisku geograficznym w skali lokalnej, krajowej (geografia Polski), wielkich regionów

i Êwiata.

3) dieta pe∏no- i niepe∏nowartoÊciowa, aminokwasy

egzogenne, witaminy, mikroelementy i ich êród∏a,

4) aminokwasy egzogenne,

5) zawartoÊç energetyczna pokarmu, potrzeby energetyczne organizmu, koszty energetyczne wybranych form aktywnoÊci fizycznej, oty∏oÊç, anoreksja

i bulimia,

6) witaminy, mikroelementy i ich êród∏a.

3. Elementy genetyki

1) budowa DNA, kod genetyczny, gen, synteza bia∏ek,

genom cz∏owieka,

2. Poznanie, zrozumienie i interpretowanie zwiàzków przyczynowo-skutkowych i funkcjonalnych w ró˝nych skalach przestrzennych i czasowych.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci geograficznych niezb´dnych do stosowania w praktyce opanowanej wiedzy

geograficznej.

4. Przekonanie o potrzebie uczestnictwa w rozwoju

w∏asnego regionu i Polski oraz podejmowania dzia∏aƒ

na rzecz zachowania ich dziedzictwa przyrodniczego

i kulturowego.

2) mutacje i czynniki mutagenne,

3) choroby dziedziczne i diagnostyka molekularna

w medycynie,

4) zasady in˝ynierii genetycznej, zastosowanie biotechnologii.

5. Zrozumienie z∏o˝onoÊci Êwiata, wspó∏zale˝noÊci

jego poszczególnych elementów i gotowoÊci do udzia∏u w jego przekszta∏caniu zgodnie z zasadà zrównowa˝onego rozwoju.

Zadania szko∏y

4. Elementy ekologii i ochrony Êrodowiska

1) ewolucja i ró˝norodnoÊç biologiczna (genetyczna,

gatunkowa i ekosystemów), pochodzenie cz∏owieka, znaczenie ró˝norodnoÊci biologicznej dla cz∏owieka,

2) czynniki kszta∏tujàce ró˝norodnoÊç biologicznà

i sprzyjajàce jej utrzymywaniu si´ (ró˝norodnoÊç

siedlisk, zale˝noÊci mi´dzygatunkowe),

3) nowoczesne formy uprawy roÊlin i nowe odmiany

zwierzàt hodowlanych, korzyÊci i zagro˝enia

z punktu widzenia Êrodowiska i zdrowia (np. roÊliny i zwierz´ta transgeniczne).

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç funkcji fizjologicznych ró˝nych uk∏adów organizmu ludzkiego.

2. Rozpoznawanie zagro˝eƒ dla zdrowia cz∏owieka i znajomoÊç zasad dzia∏ania na rzecz w∏asnego

zdrowia.

1. Organizacja procesu uczenia si´, umo˝liwiajàcego uczniom samodzielne zdobywanie wiedzy i umiej´tnoÊci geograficznych.

2. Zapewnienie uczniom dost´pu do ró˝norodnych

êróde∏ informacji geograficznej ze szczególnym

uwzgl´dnieniem materia∏ów kartograficznych.

3. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci prowadzenia

obserwacji terenowych.

TreÊci nauczania

1. Podstawy korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji geograficznej.

2. Funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi

— zjawiska, procesy, wzajemne zale˝noÊci, zmiennoÊç

Êrodowiska w przestrzeni i w czasie, m.in. zmiany pogody i ich prognozowanie, kl´ski ˝ywio∏owe. Równowaga ekologiczna.

3. Funkcjonalne i przestrzenne powiàzania oraz wzajemne zale˝noÊci w systemie cz∏owiek — przyroda — gospodarka. Typy gospodarowania w Êrodowisku i ich nast´pstwa, na wybranych przyk∏adach, np. stref, kontynentów, krajów, ze szczególnym uwzgl´dnieniem Polski.

4. Przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszczenia ludnoÊci na Ziemi.

5. Problemy demograficzne spo∏eczeƒstw (ze

szczególnym uwzgl´dnieniem Polski). Wspó∏czesne

migracje ludnoÊci. Procesy przekszta∏cania sieci osadniczej (wielkie miasta, suburbia, wyludnianie si´ terenów wiejskich itp).

6. Âwiat w fazie przemian spo∏ecznych, gospodarczych i politycznych. Modernizacja, restrukturyzacja,

globalizacja. Biedni i bogaci wspó∏czesnego Êwiata.

7. Konflikty zbrojne i inne zagro˝enia spo∏eczno-ekonomiczne. Procesy przechodzenia od izolacji do integracji; wspó∏praca mi´dzy spo∏ecznoÊciami; procesy

integracji i dezintegracji w Europie (ze szczególnym

uwzgl´dnieniem roli Polski); euroregiony i miasta

(gminy) „bliêniacze” jako przyk∏ad wspó∏pracy mi´dzynarodowej na szczeblu regionalnym i lokalnym.

8. Uwarunkowania i nast´pstwa przyrodnicze, spo∏eczno-ekonomiczne i kulturowe rozwoju turystyki i rekreacji.

Osiàgni´cia

1. Pos∏ugiwanie si´ ze zrozumieniem terminologià

geograficznà.

2. Rozszerzenie wiedzy z zakresu funkcjonowania

systemu cz∏owiek — Êrodowisko ze szczególnym

uwzgl´dnieniem aspektów przestrzennych.

3. Korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ informacji

geograficznej: map, planów, roczników statystycznych,

zdj´ç, profili, przekrojów, rysunków, czasopism, przewodników, literatury popularnonaukowej, Internetu,

GIS-u* i innych.

4. Selekcjonowanie, porzàdkowanie, analizowanie

i interpretowanie informacji o stanie i zmianach Êrodowiska geograficznego oraz sytuacji spo∏ecznej, politycznej i ekonomicznej.

Poz. 625

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i Êwiadomego

uczestnictwa w ˝yciu gospodarczym.

2. Kszta∏cenie postawy rzetelnej pracy i przedsi´biorczoÊci.

3. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci pracy w zespole

i skutecznego komunikowania si´.

4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.

5. ZnajomoÊç roli paƒstwa i prawa w gospodarce

rynkowej.

6. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki europejskiej i Êwiatowej jako przestrzeni dost´pnej dla

polskich przedsi´biorców.

Zadania szko∏y

1. Zapewnienie mo˝liwoÊci uzyskania przez ucznia

wiedzy, umiej´tnoÊci i kszta∏towania postaw moralnych, warunkujàcych uczestnictwo w ˝yciu gospodarczym i rozwój przedsi´biorczoÊci.

2. Pomoc w rozwijaniu przez ucznia umiej´tnoÊci

samokszta∏cenia i samodoskonalenia oraz indywidualnych zainteresowaƒ.

3. Tworzenie sprzyjajàcej atmosfery dla wspó∏pracy szko∏y z przedstawicielami ˝ycia gospodarczego

w regionie.

TreÊci nauczania

1. Postawa przedsi´biorczoÊci. Mocne i s∏abe strony w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacja, asertywnoÊç,

inicjatywnoÊç, odpowiedzialnoÊç itp. Zysk i ryzyko.

2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespo∏owej.

Kierowanie i podejmowanie decyzji.

3. Motywy aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej

cz∏owieka. Rodzaje potrzeb. ZdolnoÊç do wyznaczania

sobie celów i zadaƒ.

5. Prezentowanie wyników analiz geograficznych

ró˝nymi metodami graficznymi (w tym kartograficznymi) i statystycznymi.

4. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.

6. Dostrzeganie i analizowanie relacji mi´dzy poszczególnymi elementami Êrodowiska przyrodniczego

oraz dzia∏alnoÊcià cz∏owieka w skali globalnej, regionalnej i lokalnej.

6. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki,

ochrona praw konsumentów, inwestowanie w∏asnych

pieni´dzy.

7. Prognozowanie (na zasadzie ekstrapolacji istniejàcych trendów) stanu Êrodowiska poszczególnych

obszarów (z uwzgl´dnieniem interakcji Ziemia—cz∏owiek).

—————

*) Angielski skrót geograficznych systemów informacyjnych.

5. Funkcjonowanie gie∏d w gospodarce.

7. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpieczenia zdrowotne. Ubezpieczenia majàtkowe.

8. Przedsi´biorstwo w gospodarce — formy prawnoorganizacyjne.

9. Stowarzyszenia, fundacje, inne organizacje.

10. Rola paƒstwa w gospodarce rynkowej. Podstawowe funkcje ekonomiczne paƒstwa.

11. Wzrost gospodarczy i jego mierniki.

12. Polityka fiskalna i monetarna Polski. Inflacja.

13. Pieniàdz i banki — bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe us∏ugi finansowe.

Poz. 625

2. Wspomaganie rozwoju umiej´tnoÊci analizowania i rozwiàzywania problemów z zakresu nauczania

szkolnego i codziennego ˝ycia z wykorzystaniem odpowiednio dobranych metod i Êrodków informatycznych.

3. Pog∏´bienie wiedzy i rozwijanie umiej´tnoÊci informatycznych wyniesionych z poprzednich etapów

edukacyjnych.

TreÊci nauczania

14. Rynek pracy i bezrobocie.

15. Bud˝et paƒstwa, bud˝ety jednostek samorzàdu

terytorialnego — funkcje, êród∏a wp∏ywów, kierunki

wydatków.

16. Wspó∏praca gospodarcza Polski z zagranicà. Integracja z Unià Europejskà.

Osiàgni´cia

1. Dokonanie trafnej i uzasadnionej samooceny

oraz umiej´tnoÊç autoprezentacji.

2. Umiej´tnoÊç stosowania podstawowych zasad

pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.

3. Planowanie bud˝etu domowego.

4. Rozró˝nianie form inwestowania.

5. Umiej´tnoÊç obliczania op∏acalnoÊci przedsi´wzi´cia gospodarczego w kontekÊcie wydatków i przychodów, zysku i ryzyka.

1. Opracowywanie dokumentów o rozbudowanej

strukturze zawierajàcych informacje pochodzàce z ró˝nych êróde∏.

2. Rozwiàzywanie zadaƒ z zakresu ró˝nych dziedzin

nauczania z wykorzystaniem programów komputerowych i metod informatyki.

3. Podstawowe formy organizowania informacji

w bazach danych spotykanych w otoczeniu ucznia. Wyszukiwanie informacji w bazach danych, formu∏owanie

rozbudowanych zapytaƒ.

4. Korzystanie z informacji zwiàzanych z kszta∏ceniem, pochodzàcych z ró˝nych êróde∏, oraz komunikowanie si´ poprzez sieç.

5. Wspomaganie prezentacji prac uczniów z zastosowaniem programów komputerowych. Prezentacja

w sieci.

6. Rozwój zastosowaƒ komputerów. Prawne i spo∏eczne aspekty zastosowaƒ informatyki.

6. Identyfikowanie podstawowych form w∏asnoÊci

oraz form organizacyjno-prawnych przedsi´biorstw.

Osiàgni´cia

7. Identyfikowanie podstawowych mierników

wzrostu gospodarczego (PKB, PNB — nominalny i realny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkaƒca).

1. Opracowywanie dokumentów z wykorzystaniem

ró˝nych narz´dzi informatycznych i ró˝nych êróde∏ informacji.

8. Interpretacja podstawowych wskaêników inflacji.

2. Tworzenie prezentacji z wykorzystaniem programów komputerowych.

9. Ukazywanie wp∏ywu polityki fiskalnej i monetarnej na ˝ycie gospodarcze kraju.

10. Wskazywanie korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych

ze wspó∏pracy mi´dzynarodowej.

3. Pos∏ugiwanie si´ programami komputerowymi

i metodami informatyki w uczeniu si´ i rozwiàzywaniu

problemów.

TECHNOLOGIA INFORMACYJNA

4. Korzystanie z dost´pnych êróde∏ informacji za

pomocà komputerów.

Cele edukacyjne

1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci Êwiadomego

i sprawnego pos∏ugiwania si´ komputerem oraz narz´dziami i metodami informatyki.

2. Przygotowanie do aktywnego funkcjonowania

w tworzàcym si´ spo∏eczeƒstwie informacyjnym.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do korzystania ze sprz´tu

oraz programów komputerowych wspomagajàcych

ró˝ne dziedziny nauczania.

5. Komunikowanie si´ z wykorzystaniem sieci komputerowej.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1. ZnajomoÊç zasad racjonalnej troski o zdrowie

i sprawnoÊç fizycznà, uwarunkowanych systematycznym uprawianiem ró˝nych form aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

2. Kszta∏towanie postaw moralnych i spo∏ecznych

w oparciu o wartoÊci tkwiàce w sporcie, rekreacji i tu-

rystyce, m.in. wytrwa∏oÊç, systematycznoÊç, odpowiedzialnoÊç, samodyscyplina, równoÊç szans, szacunek

dla przeciwnika, „czysta gra”, umiej´tnoÊç w∏aÊciwego

zachowania si´ w sytuacji zwyci´stwa i pora˝ki.

3. Motywacja do podejmowania samodzielnych

dzia∏aƒ na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego ze

szczególnym uwzgl´dnieniem indywidualnych w∏aÊciwoÊci morfologicznych i funkcjonalnych.

Zadania szko∏y

1. Uzupe∏nienie i utrwalenie wiedzy uczniów niezb´dnej dla podejmowania Êwiadomej, systematycznej aktywnoÊci fizycznej jako warunku zdrowego stylu

˝ycia i racjonalnej troski o witalnà gotowoÊç organizmu do przeciwstawiania si´ negatywnym skutkom cywilizacji.

Poz. 625

2. Umiej´tne stosowanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych

prawid∏owà postaw´ cia∏a oraz sprawnoÊç fizycznà

i ruchowà.

3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywidualnych i zespo∏owych formach aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

4. Stosowanie ró˝norodnych form relaksacji po

pracy umys∏owej i fizycznej.

5. Przyj´cie odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne

i innych.

PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE

Cele edukacyjne

2. Wdra˝anie do samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz

harmonijnego rozwoju fizycznego oraz dba∏oÊci o nale˝yty poziom sprawnoÊci fizycznej.

1. Wyposa˝enie uczniów w wiedz´ i umiej´tnoÊci

niezb´dne do racjonalnych i skutecznych zachowaƒ

w przypadku wystàpienia zagro˝eƒ indywidualnych

i zbiorowych.

3. Przygotowanie uczniów do roli organizatora i aktywnego uczestnika ró˝norodnych form aktywnoÊci fizycznej oraz odbiorcy (kibica) widowisk sportowych.

2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa

w przedsi´wzi´ciach o charakterze obronnym.

4. Organizowanie zaj´ç fakultatywnych z zakresu

„sportów ca∏ego ˝ycia” ze szczególnym zwróceniem

uwagi na formy aktywnoÊci ruchowej najbardziej odpowiednie dla rodzinnego uprawiania sportu.

TreÊci nauczania

1. åwiczenia wzmacniajàce muskulatur´ i stymulujàce funkcjonowanie uk∏adu krà˝eniowego.

2. åwiczenia z obcià˝eniem na odpowiednich dystansach z wykorzystaniem przyrzàdów i przyborów

w celu podniesienia poziomu sprawnoÊci fizycznej.

3. åwiczenia doskonalàce ruchowe umiej´tnoÊci

utylitarne i rekreacyjno-sportowe.

4. S´dziowanie w wybranych dyscyplinach sportowych.

5. Zaj´cia i imprezy sportowe.

6. Zaj´cia i imprezy turystyczne, i rekreacyjne.

7. åwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania

zdrowia fizycznego i psychicznego.

8. Samokontrola i samoocena stanu rozwoju fizycznego, sprawnoÊci i umiej´tnoÊci ruchowych.

9. Historia sportu i olimpizmu.

Osiàgni´cia

1. Samoocena mo˝liwoÊci i potrzeb ruchowych na

podstawie pomiaru podstawowych w∏aÊciwoÊci somatycznych i fizjologicznych.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie uczniów w pog∏´bianiu wiedzy i doskonaleniu umiej´tnoÊci z zakresu edukacji dla bezpieczeƒstwa.

2. Kszta∏towanie ÊwiadomoÊci obronnej m∏odzie˝y.

3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zachowaƒ w sytuacjach szczególnych oraz przygotowanie do uczestnictwa w przedsi´wzi´ciach obronnych

organizowanych przez organy administracji rzàdowej

i niezespolonej oraz administracj´ samorzàdowà i instytucje.

4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania samodzielnych dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych i rozwijania umiej´tnoÊci organizatorskich w tej dziedzinie.

TreÊci nauczania

1. System obronny Rzeczypospolitej Polskiej

1) podsystemy obronne paƒstwa,

2) powinnoÊci obronne lokalnych w∏adz, instytucji

i obywateli.

2. Rodzaje si∏ zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,

ich charakterystyka i przeznaczenie.

3. Struktura i zadania Obrony Terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej.

4. Obrona cywilna

1) cel, zadania i organizacja,

2) ochrona ludnoÊci, zwierzàt, ˝ywnoÊci i dóbr materialnych w ramach powszechnej samoobrony,

3) sposoby alarmowania ludnoÊci,

Poz. 625

11. S∏u˝ba wojskowa

4) zachowanie si´ podczas ewakuacji,

1) ogólny charakter s∏u˝by i jej prawne uregulowania,

5) znaki i barwy bezpieczeƒstwa.

2) podstawowe uzbrojenie i wyposa˝enie ˝o∏nierza,

5. Wybrane problemy mi´dzynarodowego prawa

humanitarnego dotyczàce ochrony ludnoÊci i dóbr kultury.

6. Zagro˝enia czasu pokoju, ich êród∏a, przeciwdzia∏anie ich powstawaniu, zasady post´powania w przypadku ich wystàpienia i po ich ustàpieniu

1) zagro˝enia chemiczne,

2) zagro˝enia radiacyjne,

3) podstawy ˝o∏nierskiego zachowania.

12. Terenoznawstwo

1) zasady orientowania si´ w terenie,

2) pos∏ugiwanie si´ mapà,

3) marsz na azymut,

4) sporzàdzanie szkicu.

13. Podstawy planowania i organizowania dzia∏aƒ

3) zagro˝enia powodziowe i zatopienia,

1) sporzàdzanie planu,

4) zagro˝enia po˝arowe, pos∏ugiwanie si´ podr´cznym sprz´tem przeciwpo˝arowym,

2) stawianie zadaƒ do wykonania,

5) zagro˝enia ekologiczne, ze szczególnym uwzgl´dnieniem zagro˝eƒ lokalnych.

7. Zagro˝enia czasu wojny

3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytuacyjnego.

14. Strzelectwo sportowe lub realizacja programu

„3 minuty przed pogotowiem”, ewentualnie bieg na

orientacj´.

1) formy i rodzaje walki zbrojnej,

2) podstawowe Êrodki ra˝enia wspó∏czesnych si∏

zbrojnych,

Osiàgni´cia

3) obrona przed Êrodkami walki.

1. Rozró˝nianie podsystemów (struktur) obronnych kraju, rozumienie ich roli oraz form spe∏niania powinnoÊci obronnych przez organy w∏adzy i obywateli.

8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych

i sposoby radzenia sobie z nimi

2. ZnajomoÊç zasad post´powania w przypadku

wyst´powania zagro˝eƒ.

1) stres i jego wp∏yw na zachowanie ludzi,

3. Umiej´tnoÊç udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w ró˝nych stanach zagra˝ajàcych ˝yciu

i zdrowiu cz∏owieka.

2) zjawisko paniki, przeciwdzia∏anie mu i sposoby post´powania w sytuacjach kryzysowych.

9. Pierwsza pomoc w nag∏ych wypadkach

1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,

2) zabezpieczenie miejsca wypadku,

3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego funkcji ˝yciowych,

4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku oparzeƒ, z∏amaƒ i zwichni´ç, krwotoków, duszenia

si´ cia∏em obcym, utraty przytomnoÊci, utraty oddechu, zatrzymania krà˝enia, wstrzàsu pourazowego.

10. Rola jednostki w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa

w∏asnego i spo∏ecznego

1) sytuacje kryminogenne, umiej´tnoÊç ich unikania,

2) zjawiska patologiczne wyst´pujàce wÊród dzieci

i m∏odzie˝y,

3) prospo∏eczne zachowania w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa.

4. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ podr´cznym

sprz´tem gaÊniczym.

5. Orientowanie si´ w terenie wed∏ug mapy i bez

mapy.

6. ZnajomoÊç zasad planowania i organizowania

dzia∏aƒ.

ETYKA1

Cele edukacyjne

1. Rozwój wra˝liwoÊci moralnej, umiej´tnoÊç rozpoznawania wartoÊci moralnych oraz zdolnoÊç odró˝niania dobra od z∏a.

2. Nabycie wiedzy etycznej u∏atwiajàcej dokonywanie trafnej oceny moralnej podejmowanych dzia∏aƒ.

3. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za s∏owa i czyny.

4. Podj´cie samokontroli i pracy nad sobà.

———————

1 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

Zadania szko∏y

1. UÊwiadamianie istotnego znaczenia zasad i wartoÊci moralnych w rozwoju osobowym cz∏owieka,

w kszta∏towaniu wzajemnych stosunków mi´dzy ludêmi oraz w ˝yciu publicznym.

2. Umo˝liwienie rozumienia w∏asnej indywidualnoÊci i chronienia osobowej to˝samoÊci przed zagubieniem w kulturze masowej.

3. UÊwiadamianie znaczenia samokontroli i koniecznoÊci pracy nad sobà dla osobowego rozwoju.

4. Pomoc w kszta∏towaniu wi´zi z rodzinà, ojczyznà

i kulturà na gruncie przyjmowanych wartoÊci.

5. Pomoc w kszta∏towaniu relacji z otoczeniem

opartych o w∏aÊciwà hierarchi´ wartoÊci.

TreÊci nauczania

1. Etyka a pozosta∏e dyscypliny filozoficzne i nauki

szczegó∏owe. MoralnoÊç, etos, prawo, obyczaje i styl

˝ycia.

2. Ogólnofilozoficzne za∏o˝enia etyki. Kwestie metaetyczne. Etyki religijne i Êwieckie.

Poz. 625

11. Moralne aspekty pracy i ró˝nych dziedzin ˝ycia

publicznego. Etyki zawodowe. Przyk∏ady kodeksów

etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrównowa˝onego rozwoju. Moralny wymiar stosunku cz∏owieka

do Êwiata przyrody.

12. Etyczny wymiar ˝ycia szkolnego. Umiej´tnoÊç

˝ycia z innymi i dla innych. UczciwoÊç. Problem

„Êciàgania”. WartoÊci szczególnie cenione w ˝yciu

szkolnym.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç podstawowych poj´ç i koncepcji

etycznych.

2. Umiej´tnoÊç dokonywania etycznej analizy i oceny dzia∏aƒ i decyzji w∏asnych i innych.

3. ZnajomoÊç podstawowych zasad i wartoÊci

etycznych w najwa˝niejszych dziedzinach ˝ycia publicznego.

4. Umiej´tnoÊç dokonywania wyborów moralnych

i podejmowania decyzji w Êwietle wartoÊci moralnych

i tworzenia hierarchii wartoÊci.

5. Umiej´tnoÊç lepszego poznania siebie i rozwijania w∏asnej to˝samoÊci.

3. Teorie i szko∏y etyczne. Koncepcje etyczne w nurcie filozofii klasycznej.

4. Cz∏owiek jako osoba i jego dzia∏anie. Etyczna

analiza aktu ludzkiego. Motywy podejmowanych decyzji.

5. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchie celów.

Szcz´Êcie w ˝yciu ludzkim. Rozwój moralny i duchowy

cz∏owieka jako osoby. Rola oddzia∏ywaƒ wychowawczych.

6. Dobro moralne i wartoÊci moralne. Hierarchia

wartoÊci. WartoÊci autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartoÊci. WartoÊci wybierane i realizowane.

7. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym

prawo naturalne. Dekalog jako podstawa ˝ycia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby

jego przezwyci´˝ania. Nienaruszalne prawa istoty

ludzkiej.

8. Wymiar moralny ˝ycia cz∏owieka. ZdolnoÊç rozpoznawania wartoÊci i powszechne dà˝enie do dobra.

ÂwiadomoÊç moralna. Rola sumienia w prawid∏owym

rozwoju wewn´trznym. Sàdy i oceny moralne. Przyk∏ady patologii w zakresie ÊwiadomoÊci moralnej. Problem manipulacji. ObecnoÊç dobra i z∏a we wspó∏czesnej kulturze.

9. SprawnoÊci moralne. Samowychowanie.

10. Przyk∏ady wspó∏czesnych przejawów kryzysu

moralnego i dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiàzywania na gruncie etyki

chrzeÊcijaƒskiej oraz innych koncepcji etycznych.

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ

LUB GRUPY ETNICZNEJ

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (klasach) z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub grup

etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami

Cele edukacyjne

1. Budowanie to˝samoÊci osobowej, narodowej,

etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru

dzie∏ kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za

w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce dalszej

drogi kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów) czy

wyboru zawodu.

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci do

˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie obywatelskim.

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.

Zadania szko∏y

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie

i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodo-

wej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze; rozwijanie ÊwiadomoÊci historycznoliterackiej i chronologicznego porzàdkowania

wiedzy.

1) pochodzenie j´zyka ojczystego mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych,

2. Przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

w literaturze i innych dziedzinach kultury.

2) spo∏eczne odmiany j´zyka: dialekt, gwara, ˝argon,

odmiany pokoleniowe.

3. Interpretacja dzie∏ — w kontekÊcie historycznym

i aksjologicznym; rozpoznawanie wartoÊci w dzie∏ach

literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu j´zyka jako narz´dzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa

znaczeƒ i Êrodków ekspresji; ró˝norodnoÊci u˝ycia

w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami

etyki mówienia.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umys∏owej jako

przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów

i kszta∏cenia ustawicznego.

5. J´zyk — dzieje — spo∏eczeƒstwo

6. Style

1) style funkcjonalne,

2) stosownoÊç stylowa wypowiedzi,

3) j´zyki fachowe, terminologia specjalistyczna.

7. Ogólne poj´cia kultury

1) dzie∏o literackie i jego wyró˝niki,

2) spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio, telewizja),

3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

4) kultura masowa.

8. Tradycje literackie

1) êród∏a tradycji literackiej,

TreÊci nauczania

2) konteksty biblijne i antyczne,

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

1) znak j´zykowy,

2) podstawowe funkcje znaku j´zykowego, np. komunikowanie, ekspresja, impresja; funkcja poetycka,

3) kontynuacje i nawiàzania.

9. Tematy, motywy, wàtki

1) mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga, w´drówka,

pielgrzymka itp.,

3) j´zyk — mowa — pismo.

2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kulturze.

2. Budowa j´zyka

10. Proces historycznoliteracki

1) brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi,

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) sposoby poszerzania leksyki (zapo˝yczenia, neologizmy, zwiàzki frazeologiczne),

2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i inne,

3) budowa wypowiedzeƒ (zdaƒ),

3) pràd artystyczny,

4) sposoby opisu i jego j´zykowa wyk∏adnia,

4) epoka, nast´pstwo epok.

5) spójnoÊç tekstu.

3. Retoryka — werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji.

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

1) pi´kno, dobro, prawda,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

4. Wypowiedê j´zykowa

1) wartoÊciowanie wypowiedzi: poprawnoÊç — niepoprawnoÊç,

2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej odmiany j´zyka,

3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monologowej i dialogowej,

4) j´zyk reklamy,

5) cechy charakterystyczne komiksu.

3) sacrum i profanum,

4) wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, tolerancja,

5) ojczyzna, ma∏a ojczyzna,

6) naród a spo∏eczeƒstwo.

Osiàgni´cia

1. Odbiór dzie∏ sztuki na poziomie podstawowym

1) w wymiarze interpretacyjnym

a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania,

w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itd.,

˝yciorysu, proÊby; wypowiadanie si´ w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, referat.

b) recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

4. Czytanie

c) stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego kontekstu,

2) w wymiarze historycznym

a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romaƒski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny i inne),

b) wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów z historià,

1) odró˝nianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych,

tekstów prasowych (informacje, komentarze, artyku∏y, reporta˝e, wystàpienia publiczne),

2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów u˝ytkowych.

5. Samokszta∏cenie na poziomie podstawowym

1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii

uczenia si´,

c) dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych dla

ró˝nych epok,

2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego

materia∏u: scalanie zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: odró˝nianie spontanicznych i osobistych prze˝yç literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji.

3) korzystanie z ró˝nych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników, baz danych,

nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych).

2. S∏uchanie i mówienie na poziomie podstawowym

1) sprawne i Êwiadome pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym lub etnicznym,

2) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià intencji,

3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania),

4) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi; rozpoznawanie pytaƒ sugestywnych, retorycznych,

5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego

i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,

7) s∏uchanie wypowiedzi partnerów, s∏uchanie wyk∏adu z notowaniem.

3. Pisanie i redagowanie tekstów

1) sprawne pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym lub

etnicznym w odmianie pisanej w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi;

analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów;

nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

ÂCIE˚KI EDUKACYJNE

UCZESTNICTWO W KULTURZE

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i pe∏nego uczestnictwa w ˝yciu kulturalnym oraz bezpoÊredniego obcowania z dzie∏ami sztuki poprzez rozwijanie

1) wra˝liwoÊci estetycznej oraz indywidualnych zdolnoÊci artystycznych,

2) umiej´tnoÊci refleksyjnej i krytycznej oceny zjawisk

w kulturze i sztuce,

3) samodzielnoÊci w poszerzaniu wiedzy z ró˝nych

dziedzin sztuki,

4) poczucia to˝samoÊci z kulturà w∏asnego regionu

i kraju.

2. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego

rozwoju poprzez ró˝norodne formy aktywnoÊci artystycznej.

3. Poznawanie dziedzictwa narodowego, w tym kanonu najwybitniejszych dzie∏ sztuki. Rozwijanie wra˝liwoÊci na ochron´ dziedzictwa narodowego.

4. Wyrobienie potrzeby korzystania z dóbr kultury.

3) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym: poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci sk∏adowe (wst´p,

rozdzia∏y, paragrafy, akapity), wyró˝nienia w tekÊcie,

4) przekszta∏canie tekstu w∏asnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety j´zykowej; pisanie

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie uczniom brania aktywnego udzia∏u w ró˝norodnych formach ˝ycia kulturalnego.

2. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego

rozwoju poprzez bezpoÊredni kontakt z dzie∏ami sztuki

oraz ró˝norodne formy aktywnoÊci artystycznej.

3. Umo˝liwienie rozwijania wybranych rodzajów

aktywnoÊci twórczej oraz zainteresowaƒ artystycznych.

4. Wprowadzenie w Êwiat poj´ç i symboli u∏atwiajàcych rozumienie i wartoÊciowanie dzie∏ sztuki.

5. Wykszta∏cenie potrzeby bezpoÊredniego obcowania z dzie∏ami sztuki i aktywnego uczestnictwa

w kulturze.

6. Rozbudzenie zainteresowania kulturà regionu

i lokalnym ˝yciem kulturalnym.

7. Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie poczucia jego wartoÊci.

Poz. 625

4. Umiej´tnoÊç dostrzegania walorów kultury w∏asnego regionu.

5. ÂwiadomoÊç ró˝nych funkcji sztuki.

6. Dostrzeganie zwiàzków zachodzàcych pomi´dzy

ró˝nymi dziedzinami sztuki oraz mi´dzy kulturà regionu i kulturà narodowà.

7. Umiej´tnoÊç dokonywania charakterystyki i w∏asnej interpretacji dzie∏ sztuki.

8. Rozwini´cie wybranych form aktywnoÊci artystycznej w zakresie ró˝nych dziedzin sztuki.

8. Kszta∏towanie wzorców zachowaƒ spo∏ecznych

sprzyjajàcych ochronie dziedzictwa narodowego.

9. ZnajomoÊç elementarnych zasad oraz podstawowych poj´ç dotyczàcych ochrony dziedzictwa narodowego.

TreÊci nauczania

10. ZnajomoÊç dziedzictwa narodowego i jego

miejsca w kulturze europejskiej i Êwiatowej.

1. Wiedza o stylach, epokach, wybitnych twórcach

i ich dzie∏ach.

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE2

2. ZnajomoÊç specyfiki procesu tworzenia w ró˝nych dziedzinach sztuki. Rozró˝nianie form, gatunków

i technik wypowiedzi artystycznej.

Cele edukacyjne

3. Zwiàzki i zale˝noÊci pomi´dzy ró˝nymi dziedzinami sztuki oraz pomi´dzy kulturà narodowà i kulturà regionu.

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozwiàzywania problemów zwiàzanych z podejmowaniem decyzji dotyczàcych wyboru drogi ˝yciowej, w tym pe∏nienia ról ma∏˝eƒskich i rodzicielskich.

4. Poznawanie ró˝nych funkcji sztuki.

5. Prezentowanie dzie∏ ró˝nych dziedzin sztuki pod

kàtem ich krytycznej oceny oraz w∏asnej interpretacji.

6. Indywidualne lub zespo∏owe formy dzia∏aƒ artystycznych o twórczym lub odtwórczym charakterze.

7. Ró˝norodne formy kontaktu z dzie∏ami sztuki.

2. Pog∏´bienie problematyki przyjaêni, mi∏oÊci,

ludzkiej p∏ciowoÊci, prokreacji, funkcji rodziny w ˝yciu

jednostkowym i spo∏ecznym.

3. Przyj´cie pozytywnej postawy wobec ˝ycia ludzkiego, rodziny, dziecka, osób niepe∏nosprawnych,

osób starych, zdrowia w∏asnego i innych.

Zadania szko∏y

8. Rodzaje zabytków, ich specyfika i sposoby u˝ytkowania.

1. Pomoc w kszta∏towaniu prawid∏owych relacji we

w∏asnej rodzinie. Integrowanie dzia∏aƒ szko∏y i rodziny.

9. Zasady organizacji ochrony zabytków w Polsce.

Obiekty wpisane na List´ Âwiatowego Dziedzictwa

UNESCO.

2. Wspieranie rodziny w przygotowaniu m∏odego

cz∏owieka do pe∏nienia ról ma∏˝eƒskich i rodzicielskich

oraz samodzielnoÊci i odpowiedzialnoÊci.

10. Zasady dotyczàce ochrony prawa autorskiego.

3. Ukazanie p∏ciowoÊci w kontekÊcie wartoÊci ˝ycia

ludzkiego, mi∏oÊci, odpowiedzialnoÊci, ma∏˝eƒstwa

i rodziny.

11. System upowszechniania kultury (instytucje —

ich funkcje i zadania).

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç dzie∏ ró˝nych dziedzin sztuki i kultury sk∏adajàcych si´ na kanon narodowej i Êwiatowej

kultury.

2. Umiej´tnoÊç samodzielnego poszerzania wiedzy

na temat epok, stylów i zjawisk zachodzàcych w ró˝nych dziedzinach sztuki.

3. Umiej´tnoÊç wartoÊciowania ró˝nych zjawisk zachodzàcych w sztuce.

4. Przekazywanie rzetelnej wiedzy o rozwoju cz∏owieka w wymiarze biologicznym, psychicznym, spo∏ecznym i duchowym.

———————

2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyjnych „wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz

z 1999 r. Nr 5, poz. 32).

TreÊci nauczania

1. To˝samoÊç i wielowymiarowoÊç cz∏owieka. Poczucie sensu ˝ycia.

2. Rozwój cz∏owieka. Kryteria dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej, spo∏ecznej i duchowej.

3. WartoÊci zwiàzane z p∏ciowoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzina, rodzicielstwo. Integracja seksualna. Budowanie wi´zi (mi∏oÊci) i prokreacja jako cele p∏ciowoÊci.

4. Podstawy kszta∏towania i rozwijania wi´zi mi´dzyludzkich opartych na empatii. Istota mi∏oÊci i etapy

jej rozwoju. Rodzaje mi∏oÊci. Kryteria dojrza∏ej mi∏oÊci.

Mi∏oÊç jako proces dynamiczny.

5. Wspó∏˝ycie seksualne êród∏em trwa∏ych zobowiàzaƒ moralnych, psychicznych i spo∏ecznych. Nast´pstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Przedwczesne rodzicielstwo. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacjà w ma∏˝eƒstwie.

6. Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów

rozrodczych. Metody rozpoznawania p∏odnoÊci i ich

skutecznoÊç. Metoda objawowo-termiczna (w wybranej wersji).

7. Znaczenie akceptacji p∏odnoÊci w∏asnej i wspó∏ma∏˝onka dla prawid∏owej wi´zi ma∏˝eƒskiej. Ojcostwo

i macierzyƒstwo. BezdzietnoÊç. Adopcja.

8. Przebieg i higiena cià˝y. Rozwój prenatalny

dziecka. Szko∏a rodzenia. Poród i naturalne karmienie.

Rola ojca i matki w okresie oczekiwania na urodzenie

si´ dziecka, w czasie porodu oraz w pierwszym okresie

˝ycia dziecka.

9. WartoÊç ma∏˝eƒstwa. Wybór wspó∏ma∏˝onka.

Dialog w ma∏˝eƒstwie, wiernoÊç i zaufanie.

10. Funkcje rodziny ze szczególnym uwzgl´dnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawid∏owych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.

11. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwiàzywania konfliktów.

12. Zagro˝enia ˝ycia rodzinnego: agresja, przemoc,

pornografia, alkoholizm, narkomania, sekty. Separacja. Rozwód. Samotne rodzicielstwo.

13. Metody i Êrodki antykoncepcyjne oraz wczesnoporonne: ró˝nice w dzia∏aniu. Aspekt zdrowotny, psychiczny i moralny; skutecznoÊç i skutki uboczne.

14. Aborcja — zagro˝enia dla zdrowia fizycznego

i psychicznego; wymiar medyczny, psychiczny i moralny.

15. Choroby przenoszone drogà p∏ciowà; AIDS

profilaktyka, aspekt spo∏eczny i etyczny. Znaczenie prawid∏owo funkcjonujàcej rodziny w dobie AIDS.

Poz. 625

16. Zjawisko homoseksualizmu. Przyczyny. Mo˝liwoÊci pomocy.

17. Cz∏owiek wobec niepe∏nosprawnoÊci, staroÊci,

cierpienia, choroby, umierania i Êmierci w aspekcie ˝ycia rodzinnego.

18. Prawodawstwo dotyczàce rodziny. Prawa i obowiàzki ma∏˝onków i rodziców. Obowiàzki paƒstwa wobec rodziny.

Osiàgni´cia

1. Âwiadome dà˝enie do wewn´trznego scalenia,

integracji sfery uczuciowej, duchowej i biologicznej.

2. Przygotowanie na podstawie wiedzy i wytworzonych umiej´tnoÊci do poszanowania godnoÊci ˝ycia

ludzkiego i dojrza∏ego funkcjonowania w ˝yciu rodzinnym.

3. ZnajomoÊç podstawowych zasad post´powania

w sferze ludzkiej p∏ciowoÊci i p∏odnoÊci.

4. ÂwiadomoÊç potrzeby podejmowania dojrza∏ych

decyzji dotyczàcych wyboru drogi ˝yciowej.

5. Umiej´tnoÊç poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: kim jest cz∏owiek? jaki jest sens ˝ycia?

jakie sà jego cele i zadania ˝yciowe?

EDUKACJA FILOZOFICZNA

Cele edukacyjne

1. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego myÊlenia,

uczestnictwa w dialogu, w tym prezentacji w∏asnego

stanowiska i jego obrony.

2. UÊwiadomienie specyfiki zagadnieƒ filozoficznych, ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.

3. Rozwój myÊlenia teoretycznego.

4. Uzyskiwanie samowiedzy poprzez uÊwiadamianie zagadnieƒ egzystencjalnie i moralnie donios∏ych.

Zadania szko∏y

1. W oparciu o treÊci programowe ukazanie wk∏adu

myÊli filozoficznej w kultur´ europejskà.

2. Przekazanie podstawowych informacji na temat

wspó∏czesnych kierunków i szkó∏ filozoficznych. Zwrócenie uwagi na polskà tradycj´ filozoficznà.

3. Umo˝liwienie uczniom obcowania z tekstem filozoficznym.

TreÊci nauczania

1. Elementy logiki ogólnej i retoryki.

MyÊl a j´zyk. Stawianie pytaƒ, definiowanie, klasyfikacja i argumentacja. Dyskusja.

2. Narodziny filozofii i jej pierwsze koncepcje w staro˝ytnej Grecji.

3. Przedmiot filozofii.

Dyscypliny filozoficzne. G∏ówne poj´cia, metody

i problemy filozoficzne.

4. Ró˝ne sposoby pojmowania filozofii

1) na przyk∏adzie osiàgni´ç wybitnych filozofów (Sokrates, Platon, Arystoteles, Marek Aureliusz, Êw.

Augustyn, Êw. Tomasz z Akwinu, Kartezjusz, Hume,

Kant, Hegel, E. Husserl, R. Ingarden),

2) w oparciu o informacje na temat koncepcji i szkó∏

filozoficznych (filozofia analityczna, fenomenologia, egzystencjalizm, hermeneutyka, filozofia dialogu, tomizm wspó∏czesny, personalizm).

5. Filozofia a inne dziedziny kultury.

Filozofia a nauka, religia, sztuka, Êwiatopoglàd, ideologia.

Poz. 625

3. Kszta∏towanie aktywnej i odpowiedzialnej postawy wobec zdrowia w∏asnego i innych ludzi.

4. Rozbudzanie potrzeby dzia∏ania na rzecz tworzenia zdrowego Êrodowiska.

Zadania szko∏y

1. Zwi´kszanie zainteresowania uczniów sprawami

zdrowia i przekazywanie im rzetelnej wiedzy o ró˝nych

jego aspektach (zdrowie fizyczne, psychiczne, spo∏eczne i duchowe) oraz czynnikach sprzyjajàcych zdrowiu

i najcz´stszych zagro˝eniach dla zdrowia oraz mo˝liwoÊciach ich eliminowania.

2. Tworzenie w szkole Êrodowiska umo˝liwiajàcego

uczniom praktykowanie prozdrowotnego stylu ˝ycia,

wzmacnianie poczucia w∏asnej wartoÊci, wiary w siebie i swoje mo˝liwoÊci oraz udzielanie uczniom wsparcia w sytuacjach trudnych.

3. Rozwijanie wspó∏pracy z rodzicami i spo∏ecznoÊcià lokalnà w zakresie edukacji prozdrowotnej i rozwiàzywania problemów zdrowotnych uczniów.

6. Elementy teorii rzeczywistoÊci.

TreÊci nauczania

Idealizm, wariabilizm, realizm.

7. Elementy antropologii filozoficznej.

Cz∏owiek jako byt osobowy. G∏ówne koncepcje

cz∏owieka. Naturalne i kulturowe Êrodowisko cz∏owieka. Cz∏owiek w relacji z drugim cz∏owiekiem i ze wspólnotami. Cz∏owiek wobec wartoÊci.

8. Elementy teorii poznania.

èród∏a poznania. Granice poznania. PrawdziwoÊç

poznania i jej kryteria.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç formu∏owania podstawowych pytaƒ filozoficznych dotyczàcych rzeczywistoÊci, cz∏owieka i kultury.

2. Umiej´tnoÊç definiowania, klasyfikowania, argumentowania; prowadzenie dyskusji.

3. Umiej´tnoÊç dokonywania analizy tekstów filozoficznych w aspekcie zawartych w nich problemów.

4. Dostrzeganie zagadnieƒ filozoficznych w nauce,

sztuce oraz w moralnoÊci i religii.

EDUKACJA PROZDROWOTNA

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bienie wiedzy o realizacji zachowaƒ prozdrowotnych w ochronie, utrzymaniu i poprawie zdrowia jednostki i zdrowia publicznego.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci ˝yciowych sprzyjajàcych rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, spo∏ecznemu i duchowemu.

1. Styl ˝ycia i jego zwiàzek ze zdrowiem i chorobà.

Koncepcja i cele promocji zdrowia. Zdrowie jako wartoÊç dla cz∏owieka i spo∏eczeƒstwa.

2. Piel´gnacja cia∏a i urody. Dba∏oÊç o utrzymanie

odpowiedniej masy cia∏a, sylwetki, dobrej sprawnoÊci

i wydolnoÊci fizycznej. Chronienie si´ przed zanieczyszczeniami Êrodowiska.

3. Praca i wypoczynek, aktywne sp´dzanie czasu

wolnego. AktywnoÊç ruchowa, zabawa i poczucie humoru a zdrowie.

4. Identyfikowanie i podejmowanie ryzyka. Zachowania bezpieczne w codziennym ˝yciu. Troska o bezpieczeƒstwo innych.

5. Zasady racjonalnego ˝ywienia w ró˝nych okresach ˝ycia. ˚ywienie a samopoczucie i zdolnoÊç do pracy oraz zapobieganie chorobom. Skutki niew∏aÊciwego

odchudzania si´ i stosowania diet eliminacyjnych. Wybór sprzyjajàcych zdrowiu produktów spo˝ywczych

i ich przechowywanie. Prawa konsumenta ˝ywnoÊci.

6. Korzystanie z pomocy medycznej, psychologicznej i innych form wsparcia. Znaczenie profilaktycznych

badaƒ medycznych. Zachowanie si´ w chorobie. Postawy wobec osób przewlekle chorych i niepe∏nosprawnych i osób starszych.

7. Uwarunkowania poda˝y i popytu na substancje

psychoaktywne. Rodzaje tych substancji i ich wp∏yw na

organizm, psychik´ oraz rozwój spo∏eczny i duchowy

cz∏owieka. Przepisy prawa dotyczàce u˝ywania substancji psychoaktywnych. Formy pomocy dla osób

eksperymentujàcych i uzale˝nionych.

8. Osobowe i spo∏eczne umiej´tnoÊci ˝yciowe niezb´dne dla ochrony, poprawy i utrzymania zdrowia.

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç g∏ównych czynników sprzyjajàcych

i zagra˝ajàcych zdrowiu cz∏owieka oraz podstawowych

zasad profilaktyki najcz´stszych zaburzeƒ i chorób. Realizowanie wartoÊci zwiàzanych ze zdrowiem.

1. Dostrzeganie zagro˝eƒ dla wspó∏czesnej cywilizacji wynikajàcych z nieracjonalnego korzystania z zasobów Êrodowiska i z nierównomiernego poziomu ˝ycia w ró˝nych regionach Êwiata.

2. Umiej´tnoÊç korzystania z pomocy medycznej

i psychologicznej, radzenie sobie w sytuacjach trudnych oraz umiej´tnoÊç wspierania innych.

2. Ocenianie dzia∏alnoÊci ekologicznych organizacji

pozarzàdowych, ich celów i form dzia∏ania oraz zgodnoÊci z politykà ekologicznà paƒstwa.

3. Umiej´tnoÊç porozumiewania si´ i utrzymywania dobrych relacji z innymi ludêmi oraz funkcjonowania i wspó∏pracy w grupie, radzenia sobie z presjà Êrodowiska.

3. Podejmowanie racjonalnych dzia∏aƒ s∏u˝àcych

poprawie stanu Êrodowiska w skali lokalnej, regionalnej, krajowej i globalnej.

4. Âwiadome dà˝enie do ochrony, utrzymania i poprawy zdrowia w∏asnego oraz osób, wÊród których

uczeƒ ˝yje.

EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA

EDUKACJA EKOLOGICZNA

Cele edukacyjne

1. UÊwiadomienie ró˝norodnoÊci sposobów negatywnego i pozytywnego oddzia∏ywania ludzi na Êrodowisko i kszta∏towanie umiej´tnoÊci praktycznego ich

poznawania.

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie si´ do samokszta∏cenia poprzez

umiej´tne pozyskiwanie i opracowywanie informacji

pochodzàcych z ró˝nych êróde∏.

2. Rozumienie natury i roli mediów we wspó∏czesnej cywilizacji.

3. Zachowanie to˝samoÊci kulturowej wobec globalizacji kultury.

2. Przyjmowanie postawy odpowiedzialnoÊci za

obecny i przysz∏y stan Êrodowiska oraz gotowoÊci do

dzia∏aƒ na rzecz zrównowa˝onego rozwoju.

4. Zdobycie umiej´tnoÊci przekazu i krytycznego

odbioru treÊci komunikatów medialnych.

Zadania szko∏y

5. Zachowanie postawy dystansu i krytycyzmu wobec informacji przekazywanych przez media.

1. Umo˝liwienie prowadzenia aktywnoÊci badawczej w terenie.

Zadania szko∏y

2. Tworzenie warunków pozwalajàcych integrowaç

ró˝ne dziedziny wiedzy w celu zrozumienia idei zrównowa˝onego rozwoju.

1. Wprowadzenie w technologi´ pracy umys∏owej

jako przygotowanie do egzaminu maturalnego i studiów.

TreÊci nauczania

2. Rozwijanie wiedzy na temat powszechnie dost´pnych zasobów informacyjnych.

1. Ekonomiczne i spo∏eczne aspekty zwiàzków mi´dzy cz∏owiekiem i jego dzia∏alnoÊcià a Êrodowiskiem.

WartoÊç Êrodowiska. KorzyÊci i straty zwiàzane z jego

eksploatacjà. Zasoby odnawialne i nieodnawialne.

2. Wspó∏czesny system gospodarki Êwiatowej i jego wp∏yw na degradacj´ zasobów Êrodowiska. Wspó∏praca mi´dzynarodowa jako warunek osiàgni´cia

zrównowa˝onego rozwoju.

3. Zagro˝enia cywilizacyjne zwiàzane z energetykà

konwencjonalnà i jàdrowà. Odnawialne êród∏a energii.

4. Sposoby ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej.

5. Intensyfikacja produkcji rolnej i zwiàzane z nià zagro˝enia. Rolnictwo ekologiczne.

6. Problemy bezpieczeƒstwa biologicznego, np. in˝ynieria genetyczna.

7. Problemy polityki ekologicznej paƒstwa.

3. Stwarzanie warunków dla samodzielnego sporzàdzania przez uczniów komunikatów medialnych.

4. Dostarczanie materia∏ów do krytycznej analizy

przekazów informacyjnych (np. prasa, telewizja, reklama zewn´trzna).

TreÊci nauczania

1. Tradycyjne i nowoczesne êród∏a informacji (od

ksià˝ki do przekazów internetowych); najnowsze techniki informacyjne i ich dost´pnoÊç.

2. Wspó∏czesne instytucje wydawnicze i instytucje

zajmujàce si´ dystrybucjà ksià˝ek i prasy.

3. Kompetencje czytelnicze niezb´dne do odbioru

tekstów literackich, naukowych i popularnonaukowych.

4. Globalizacja ˝ycia. Cywilizacja informacyjna

i kultura mediów. Poj´cie czwartej w∏adzy.

5. Media publiczne i prywatne — zadania i interesy.

RynkowoÊç mediów i jej spo∏eczne skutki. Wp∏yw mediów na ró˝ne aspekty ˝ycia cz∏owieka.

6. Zagro˝enia dla psychicznego i moralnego rozwoju cz∏owieka p∏ynàce z mediów. Ró˝ne formy uzale˝nieƒ medialnych.

7. Warsztat pracy dziennikarza (prasowego, radiowego, telewizyjnego).

8. Warsztat pracy re˝ysera (filmowego, teatralnego).

9. Wywieranie wp∏ywu na ludzi. Metody i techniki

perswazji i manipulacji stosowane w reklamie zewn´trznej, prasowej, radiowej i telewizyjnej.

10. Analiza porównawcza wybranej informacji zaczerpni´tej z ró˝nych êróde∏ (z prasy, audycji telewizyjnych lub radiowych). Kryteria wskazujàce na rzetelnoÊç i obiektywizm tej informacji.

11. Wybór mi´dzynarodowych i polskich przepisów prawa dotyczàcych mediów.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç sprawnego zebrania okreÊlonych

informacji i wyselekcjonowania przydatnych treÊci

(w tym sporzàdzenie bibliografii).

Poz. 625

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie zdobywania wszechstronnej wiedzy o w∏asnym regionie.

2. Stworzenie sytuacji wyzwalajàcych w uczniach

twórczoÊç, wzbogacajàcych dorobek dziedzictwa kulturowego.

3. U∏atwienie dostrzegania znaczenia wartoÊci w∏asnego regionu i kraju w ˝yciu osobistym.

4. Przygotowanie i wprowadzenie do roli aktywnego, odpowiedzialnego wspó∏gospodarza regionu i kraju oraz uczestnika ˝ycia wspólnoty europejskiej.

TreÊci nauczania

1. Dzieje regionu na tle historii Polski i Europy.

2. Specyfika przyrodnicza, spo∏eczna, ekonomiczna, kulturowa regionu w relacji z innymi regionami Polski i Europy.

3. Przesz∏oÊç regionu, jego dziedzictwo kulturowe

jako podstawa rozumienia wspó∏czesnoÊci regionu.

4. Perspektywy i szanse rozwoju regionu we wspó∏pracy krajowej i mi´dzynarodowej.

5. Promocja regionu w kraju i za granicà.

2. Postrzeganie roli mediów w szerszym kontekÊcie

cywilizacyjno-kulturowym.

Osiàgni´cia

3. Dostrzeganie wp∏ywu mediów na ˝ycie i zachowanie ludzi oraz ca∏ych spo∏eczeƒstw.

1. Zdobycie wieloaspektowej wiedzy o regionie,

w tym o jego dziedzictwie kulturowym, na tle Polski

i Europy.

4. Formu∏owanie ocen, opinii i recenzji wybranych

informacji przekazywanych przez media.

2. Dostrzeganie znaczenia wartoÊci regionu w ˝yciu

osobistym, wspólnotowym i spo∏ecznym.

5. Samodzielne tworzenie podstawowych komunikatów medialnych z wykorzystaniem modelu warsztatu pracy dziennikarza prasowego oraz radiowego bàdê

telewizyjnego.

3. Ca∏oÊciowe postrzeganie regionu jako miejsca

˝ycia, aktywnoÊci i szeroko rozumianej twórczoÊci.

EDUKACJA REGIONALNA

— DZIEDZICTWO KULTUROWE W REGIONIE

5. Piel´gnowanie i pomna˝anie regionalnego i narodowego dziedzictwa kulturowego.

4. Âwiadomy udzia∏ w ˝yciu kulturalnym, spo∏ecznym,

gospodarczym i politycznym Êrodowiska lokalnego.

Cele edukacyjne

6. Umiej´tnoÊci prezentowania i promowania regionu w kraju i za granicà.

1. Poznawanie w∏asnego regionu, w tym dziedzictwa kulturowego, jako cz´Êci Polski i Europy.

7. Dostrzeganie wartoÊci kultury narodowej w jej

ró˝norodnoÊci regionalnej na tle kultur innych wspólnot etnicznych i narodowych.

2. Pog∏´bianie wi´zi ze swoim Êrodowiskiem, regionem, krajem.

3. Kszta∏towanie to˝samoÊci regionalnej w kontekÊcie wartoÊci narodowych i europejskich.

4. Przygotowanie do dojrza∏ego ˝ycia w strukturach

regionalnych, narodowych, paƒstwowych i europejskich.

5. Rozwijanie szacunku wobec innych wspólnot regionalnych, etnicznych i narodowych.

8. Ukszta∏towanie postawy solidarnoÊci narodowej

i otwartoÊci na inne wspólnoty oraz kultury.

EDUKACJA EUROPEJSKA

Cele edukacyjne

1. Poznanie za∏o˝eƒ, celów i historii Unii Europejskiej na tle procesów integracyjnych wspó∏czesnego

Êwiata.

2. Umiej´tnoÊç postrzegania integracji europejskiej

w kontekÊcie przemian geopolitycznych wspó∏czesnego Êwiata oraz szans rozwojowych Polski.

3. Umiej´tnoÊç okreÊlania wzajemnej zale˝noÊci

mi´dzy podstawami to˝samoÊci i suwerennoÊci polskiej oraz podstawami wspólnotowymi Unii Europejskiej.

4. Rozumienie kontekstu europejskiego aktualnych

wydarzeƒ spo∏ecznych, kulturalnych, gospodarczych

i politycznych w Polsce i Europie.

5. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w ˝yciu publicznym Polski i Unii Europejskiej w okresach

przedakcesyjnym i pe∏nego cz∏onkostwa (z korzyÊcià

dla dobra kraju i jednoÊci europejskiej).

Zadania szko∏y

1. Budzenie zainteresowania sprawami dotyczàcymi integracji europejskiej, dzia∏aniami rzàdu w tym zakresie oraz skutkami integracji dla ka˝dego mieszkaƒca Polski.

2. U∏atwienie rozumienia g∏ównych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej.

Poz. 625

6. Ewolucja instytucji Unii Europejskiej. Procedury

podejmowania decyzji.

7. Gospodarka Unii Europejskiej. Polska w perspektywie polityk wspólnotowych w dziedzinie gospodarczej, w tym w szczególnoÊci wspólnej polityki rolnej.

8. Jednolity europejski rynek pracy i jego dost´pnoÊç dla obywateli polskich. Europejskie problemy

spo∏eczne i sposoby ich rozwiàzywania.

9. Droga krajów cz∏onkowskich do Unii Gospodarczej i Walutowej.

10. Bezpieczeƒstwo europejskie w wymiarze mi´dzynarodowym i wewn´trznym. Bezpieczeƒstwo Polski w ramach Unii Europejskiej i w NATO.

11. Prawa i obowiàzki obywatelskie, obywatelstwo

europejskie, obywatelski wymiar procesu integracji

europejskiej.

12. Europa wartoÊci. Duchowy wymiar Europy —

edukacja, kultura. Rola edukacji jako czynnika wyrównywania szans polskiej m∏odzie˝y w Europie. Mo˝liwoÊci wspó∏pracy.

3. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w zdobywaniu informacji na temat Unii Europejskiej.

13. Rola i zasady dzia∏ania samorzàdów terytorialnych w Unii Europejskiej. Wspó∏praca polskich samorzàdów z odpowiednikami z Unii Europejskiej. Euroregiony.

4. Wskazywanie konkretnych form i mo˝liwoÊci

wspó∏pracy m∏odzie˝y.

14. Miejsce Polski w organizacjach europejskich,

w tym w Radzie Europy.

TreÊci nauczania

15. Polska i jej sàsiedzi. Polska w regionie Europy

Ârodkowej i Ba∏tyku. Polska i Europa Wschodnia.

1. Proces integracji europejskiej w perspektywie historycznej: czynniki integrujàce i dezintegrujàce. Polska i Polacy w budowaniu jednoczàcej si´ Europy.

2. Droga paƒstw europejskich, w tym Polski, do

Unii Europejskiej. System, procedury i pola negocjacji.

Kalendarium rozszerzenia. Cele integracji Polski z Unià

Europejskà. Przedakcesyjne dzia∏ania i programy rzàdu.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç historii, celów i zasad dzia∏ania

g∏ównych instytucji oraz podstaw prawa Unii Europejskiej.

2. ZnajomoÊç praw i obowiàzków obywateli i kraju

z punktu widzenia wymogów integracyjnych.

3. Stosunek spo∏eczeƒstw krajów cz∏onkowskich

i spo∏eczeƒstwa polskiego do rozszerzenia Wspólnot

Europejskich. Ró˝ne opcje obecne w polityce i opinii

publicznej krajów cz∏onkowskich. Katalog nadziei

i obaw. Wyobra˝enie roli i miejsca Polski i Polaków

w zjednoczonej Europie. Kwestia standardów unijnych.

3. ZnajomoÊç istniejàcych êróde∏ informacji na temat Unii Europejskiej oraz umiej´tnoÊç korzystania

z nich.

4. Kierunki integracji. Trzy filary procesu zjednoczenia. Ró˝ne koncepcje wizji przysz∏ej zjednoczonej

Europy.

5. ZnajomoÊç mechanizmów wspó∏pracy i komunikowania si´ oraz umiej´tnoÊç tworzenia odpowiednich

projektów umo˝liwiajàcych t´ wspó∏prac´.

5. Ewolucja prawa Unii Europejskiej. Kwestia konstytucji Unii Europejskiej. Wzajemne relacje mi´dzy

prawem Unii Europejskiej i prawem krajowym.

6. ZnajomoÊç zasad i form wspó∏pracy Polski w regionie, ze szczególnym uwzgl´dnieniem paƒstw sàsiadujàcych.

4. Umiej´tnoÊç samodzielnego gromadzenia, analizowania i interpretowania informacji na okreÊlony temat dotyczàcy Unii Europejskiej.

Za∏àcznik nr 5

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ ZAWODOWYCH

G∏ównym celem edukacji w szkole zawodowej jest

przygotowanie uczniów do uzyskania kwalifikacji zawodowych, a tak˝e, jak w przypadku innych typów

szkó∏, do pracy i ˝ycia w warunkach wspó∏czesnego

Êwiata. Zadaniem kszta∏cenia ogólnego w szkole zawodowej jest u∏atwienie uczniom odpowiedzialnego

funkcjonowania w ró˝nych obszarach ˝ycia spo∏ecznego. Zadanie to realizowane jest przez podnoszenie poziomu kulturowego, budzenie aspiracji m∏odzie˝y,

a szczególnie przez motywowanie jej do podnoszenia

poziomu wykszta∏cenia i kwalifikacji zawodowych.

W szkole zawodowej, majàc na wzgl´dzie ciàg∏oÊç

i spójnoÊç mi´dzy poszczególnymi etapami kszta∏cenia, a tak˝e w∏aÊciwy kszta∏t programów nauczania

i programów wychowawczych szko∏y, nale˝y stosowaç

odpowiednio zasady ogólne przyj´te dla szko∏y podstawowej i gimnazjum.

Nauczyciele powinni dà˝yç do wszechstronnego

rozwoju ucznia jako nadrz´dnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji

przez nauczycieli zadaƒ w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie uzupe∏niajàce si´ i równowa˝ne wymiary pracy

ka˝dego nauczyciela.

Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie

specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci

1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania

si´ w mowie i w piÊmie z wykorzystaniem ró˝norodnych Êrodków wyrazu,

2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy w zakresach umo˝liwiajàcych studia

wy˝sze bàdê u∏atwiajàcych zdobywanie zawodu,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci,

4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju

zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych,

funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),

5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego,

6) traktowanie wiadomoÊci przedmiotowych, stanowiàcych wartoÊç poznawczà samà w sobie, w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego,

uczniom warunki do nabywania wymienionych ni˝ej

umiej´tnoÊci

1) planowanie, organizowanie i ocenianie w∏asnej nauki, przyjmowanie za nià odpowiedzialnoÊci,

2) skuteczne porozumiewanie si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacja w∏asnego punktu widzenia

i uwzgl´dnianie poglàdów innych ludzi, poprawne

pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym, przygotowanie do publicznych wystàpieƒ,

3) efektywne wspó∏dzia∏anie w zespole, budowanie

wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji, skuteczne dzia∏anie na

gruncie zachowania obowiàzujàcych norm,

4) rozwiàzywanie problemów w twórczy sposób,

5) poszukiwanie, porzàdkowanie i wykorzystywanie

informacji z ró˝nych êróde∏, efektywne pos∏ugiwanie si´ komputerami i metodami informatyki,

6) odnoszenie do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenie potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków,

7) rozwijanie sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ,

8) przyswajanie sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych.

W swojej pracy wychowawczej nauczyciele powinni wspieraç zadania wychowawcze rodziców tak, by

umo˝liwiaç uczniom przejmowanie odpowiedzialnoÊci

za w∏asne ˝ycie i rozwój osobowy. Nauczyciele oferujà

uczniom pomoc w realizacji specyficznych dla wieku

wymienionych ni˝ej zadaƒ

1) tworzenie w szkole Êrodowiska sprzyjajàcego

wszechstronnemu rozwojowi osobowemu w wymiarze fizycznym (w tym zdrowotnym), psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym,

a tak˝e rozwojowi spo∏ecznemu uczniów,

2) rozwijanie w sobie dociekliwoÊci poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna w Êwiecie,

3) uzyskanie ÊwiadomoÊci ˝yciowej u˝ytecznoÊci zarówno poszczególnych przedmiotów szkolnych,

jak i ca∏ej edukacji na danym etapie,

8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej.

4) dà˝enie do dobra w jego wymiarze indywidualnym

i spo∏ecznym, umiej´tne godzenie dobra w∏asnego

z dobrem innych, odpowiedzialnoÊci za siebie z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊci w∏asnej

z wolnoÊcià innych,

W szkole uczniowie powinni kszta∏ciç swoje umiej´tnoÊci wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby

w ten sposób lepiej przygotowaç si´ do pracy w warunkach wspó∏czesnego Êwiata. Nauczyciele stwarzajà

5) poszukiwanie, odkrywanie i dà˝enie na drodze rzetelnej pracy do osiàgni´cia wielkich celów ˝yciowych i wartoÊci wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego miejsca w Êwiecie,

6) przygotowywanie si´ do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej i w paƒstwie, w duchu przekazu

dziedzictwa kulturowego,

7) przygotowywanie si´ do rozpoznawania wartoÊci

moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji

wartoÊci,

Poz. 625

3. UÊwiadamianie roli wiedzy ogólnej i roli kultury

w rozwoju osobowym i spo∏ecznym cz∏owieka.

4. Stymulowanie pozytywnej aktywnoÊci indywidualnej, spo∏ecznej i kulturalnej w szkole i w∏asnym

Êrodowisku.

8) kszta∏towanie w sobie postawy dialogu, umiej´tnoÊci s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów.

5. Realizacja zagadnieƒ programowych powinna

byç dokonywana mi´dzy innymi i w miar´ mo˝liwoÊci

w oparciu o

Dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y zawodowej powinna byç okreÊlona przez

1) antologi´ z∏o˝onà z dzie∏ klasyki polskiej i Êwiatowej

(wybór),

1) szkolny zestaw programów nauczania, który,

uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy, obejmuje

ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego,

2) teksty u˝ytkowe i publicystyczne,

2) program wychowawczy szko∏y, który opisuje

w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania

o charakterze wychowawczym i jest realizowany

przez wszystkich nauczycieli.

5) wystawy muzealne i galerie sztuki wspó∏czesnej,

Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczy szko∏y powinny tworzyç spójnà

ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela.

BLOK HUMANISTYCZNO–SPO¸ECZNY

Cele edukacyjne

1. Lepsze poznanie samego siebie. Umiej´tnoÊç

stawiania sobie wy˝szych celów i osiàgania ich, podnoszenie aspiracji.

2. ZdolnoÊç do aktywnego udzia∏u w kulturze. Rozumienie i akceptacja dziedzictwa kultury narodowej.

3. Nabycie wiedzy i umiej´tnoÊci potrzebnych do

˝ycia w rodzinie, w grupach spo∏ecznych i w Êrodowisku pracy.

4. ZnajomoÊç zasad i zachowywanie etycznych

norm kultury ˝ycia spo∏ecznego i codziennego oraz

etosu zawodowego.

5. Pog∏´bienie wi´zi emocjonalnej z regionem i krajem.

6. ZnajomoÊç zasad prawa i przygotowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu publicznym.

Zadania szko∏y

3) przedstawienia teatralne, filmy,

4) programy telewizyjne i radiowe,

6) pomniki i miejsca pami´ci narodowej,

7) spotkania z ludêmi — Êwiadkami wydarzeƒ lub nosicielami wiedzy tematycznej.

TreÊci nauczania

1. Cz∏owiek jako osoba. Przymioty osobowego istnienia, jego to˝samoÊç i rozwój w wymiarze intelektualnym, emocjonalnym, fizycznym, wolitywnym, moralnym i duchowym. Kryteria rozwoju i dojrza∏oÊci

cz∏owieka.

2. Kultura osobista. Zwyczaje i obyczaje w ˝yciu rodzinnym, towarzyskim i miejscu pracy.

3. WolnoÊç i zniewolenie (w tym uzale˝nienia). Style ˝ycia.

4. Zdrowie i czynniki mu sprzyjajàce i zagra˝ajàce,

mo˝liwoÊci ich eliminowania lub ograniczania. OdpowiedzialnoÊç za zdrowie w∏asne i innych ludzi.

5. MoralnoÊç w ˝yciu osobistym i publicznym.

6. Rola j´zyka w komunikacji spo∏ecznej. Rozwój j´zyka. Zró˝nicowanie i bogactwo znaczeƒ i Êrodków

ekspresji. Kultura wypowiedzi.

7. Rozumienie tekstu literackiego, odczytywanie

znaczeƒ metaforycznych, kontekstów, rozpoznawanie

aluzji.

8. Klasyka polska, europejska i Êwiatowa w dziedzinie literatury (wybór).

9. Dzie∏a sztuki klasycznej i u˝ytkowej (wybór).

1. Stymulowanie ˝ycia szkolnej grupy rówieÊniczej

celem stworzenia z niej dodatnio oddzia∏ywajàcego

Êrodowiska wychowawczego.

2. Tworzenie sytuacji umo˝liwiajàcych zdobywanie

przez uczniów umiej´tnoÊci pos∏ugiwania si´ j´zykiem

w zakresie autoekspresji, kontaktów spo∏ecznych i wysokiej kultury.

10. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy

telewizyjne, wystawy muzealne i galerie sztuki wspó∏czesnej (wybór).

11. Wspó∏czesne êród∏a wiedzy i sposoby samokszta∏cenia. Rodzaje êróde∏ informacji. Ksià˝ka, czaso-

pismo, Internet oraz inne tekstowe i pozatekstowe

przekazy medialne. Ró˝ne zbiornice dokumentów, np.

biblioteki, archiwa, muzea.

12. Zasady selekcji informacji i krytycznego ich odbioru.

13. Rola mediów w komunikacji spo∏ecznej. Kultura masowa. Techniki oddzia∏ywania, podstawy rozró˝niania, oceniania i wyboru wytworów kultury masowej. Przyk∏ady psychomanipulacji.

14. Organizacja czasu w∏asnego — nauka, praca,

wypoczynek.

15. Cz∏owiek jako istota spo∏eczna. Ró˝norodnoÊç

relacji osobowych i zachowaƒ spo∏ecznych. Potrzeby

osób niepe∏nosprawnych i ich integracja spo∏eczna.

Etyka ˝ycia spo∏ecznego.

16. Organizacja ˝ycia zbiorowego. Cele i zasady

tworzenia struktur spo∏ecznych. Prawa i obowiàzki

obywateli. Zagro˝enia ˝ycia spo∏ecznego.

17. Udzia∏ obywatela w zorganizowanych formach

˝ycia zbiorowego: w organizacjach spo∏ecznych, strukturach samorzàdowych i strukturach paƒstwowych.

18. Wspó∏czesny ustrój paƒstwa polskiego na tle

przesz∏oÊci.

19. Partie polityczne, systemy partyjne, doktryny

polityczne.

20. Prawa i obowiàzki cz∏owieka i obywatela.

21. Walka o niepodleg∏oÊç kraju na przyk∏adzie wojen i powstaƒ narodowych.

22. Wielkie osiàgni´cia Polaków w wybranych dziedzinach ˝ycia publicznego minionych wieków, w tym

w gospodarce.

23. System ja∏taƒski i wspó∏czesne przeobra˝enia

geopolityczne. Nowy polityczny uk∏ad si∏ w Êwiecie po

1989 roku. Polska w NATO.

24. Wspó∏czesne przemiany polityczno-gospodarcze Polski, Europy i Êwiata. G∏ówne problemy wspó∏czesnoÊci.

25. Unia Europejska (twórcy, wspólnoty, instytucje,

wspólny rynek, wspólne polityki, formy wspó∏pracy).

26. Inne organizacje mi´dzynarodowe, których Polska jest cz∏onkiem. Formy wspó∏pracy.

27. Wzajemne zwiàzki mi´dzy kulturà regionalnà

i kulturà narodowà. Kultury krajów europejskich.

28. Ró˝norodnoÊç regionalna pod wzgl´dem kulturalnym, spo∏ecznym, historycznym i gospodarczym

w skali kraju i Europy.

Poz. 625

2. Umiej´tnoÊç komunikowania si´ z innymi, dialogu, wspó∏˝ycia i wspó∏pracy z innymi.

3. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ j´zykiem w∏aÊciwym dla ró˝nych dziedzin kultury poprzez rozumienie

klasycznych dzie∏ literatury i sztuki.

4. Umiej´tnoÊç zdobywania potrzebnych wiadomoÊci z ró˝nych êróde∏.

5. ZdolnoÊç wyboru i wartoÊciowania oferty kultury masowej.

6. ZnajomoÊç wspó∏czesnych zasad ustrojowych

w∏asnego paƒstwa na tle przesz∏oÊci.

7. Umiej´tnoÊç mówienia wed∏ug norm kultury j´zyka polskiego.

8. Umiej´tnoÊç pisania tekstów w ró˝nych formach

(opis, opowiadanie, rozprawka, streszczenie) i odpowiednio do ró˝nych funkcji (ekspresyjnej, wartoÊciujàcej).

9. Umiej´tnoÊç s∏uchania i rozumienia treÊci i intencji wypowiedzi, interpretowanie znaczeƒ wynikajàcych z intonacji, akcentu, tonu g∏osu.

10. Umiej´tnoÊç czytania ze zrozumieniem, interpretowania tekstów o ró˝nej strukturze, krytycznego

oceniania i wartoÊciowania tekstów literackich, znaków i symboli kultury i tradycji.

11. Pos∏ugiwanie si´ aparatem poj´ciowym umo˝liwiajàcym Êwiadome uczestnictwo w kulturze narodowej i ponadnarodowej.

12. Lokalizowanie wydarzeƒ w czasie i przestrzeni.

13. ZdolnoÊç do uczestniczenia w ˝yciu kulturalnym, spo∏ecznym i gospodarczym regionu.

14. Dostrzeganie wk∏adu dziedzictwa kulturowego

regionu w kultur´ ogólnopolskà oraz w kultur´ Europy.

BLOK MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZY

Cele edukacyjne

1. Nabycie umiej´tnoÊci korzystania z wiedzy do

rozwiàzywania problemów z zakresu ˝ycia codziennego, pracy zawodowej, zagadnieƒ gospodarczych i spo∏ecznych oraz problemów ochrony Êrodowiska.

2. Pos∏ugiwanie si´ j´zykiem dyscyplin matematyczno–przyrodniczych do opisywania otaczajàcej rzeczywistoÊci.

Osiàgni´cia

3. Nabycie umiej´tnoÊci samodzielnego zdobywania wiedzy i podnoszenia kwalifikacji.

1. Umiej´tnoÊç wyznaczania sobie zadaƒ i sposobów ich realizacji.

4. Pos∏ugiwanie si´ technologiami w∏aÊciwymi dla

informacji i komunikacji.

Zadania szko∏y

1. Zapoznanie uczniów z prawami rzàdzàcymi przebiegiem zjawisk w przyrodzie oraz z mo˝liwoÊciami ich

zastosowania w dzia∏alnoÊci cz∏owieka.

2. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci wykorzystania posiadanej wiedzy w ˝yciu codziennym i pos∏ugiwania

si´ informacjà na wybranych przyk∏adach.

3. Stworzenie warunków do korzystania z technologii informacyjnej.

4. Motywowanie do samodzielnego rozwiàzywania

problemów i podejmowania decyzji.

TreÊci nauczania

1. Przyk∏ady pos∏ugiwania si´ informacjà.

2. Specyficzne dla ró˝nych zawodów êród∏a informacji.

3. Przyk∏adowe programy komputerowe zwiàzane

z dziedzinà kszta∏cenia zawodowego.

4. Dzia∏ania na liczbach wymiernych, równie˝ z u˝yciem kalkulatora. Obliczenia procentowe.

5. Szacowanie, przybli˝anie, porównywanie.

Poz. 625

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ podstawowymi

przyrzàdami przy wykonywaniu pomiarów.

3. SprawnoÊç wykonywania dzia∏aƒ na liczbach,

równie˝ przy pomocy kalkulatora i komputera.

4. Stosowanie modeli matematycznych do rozwiàzywania zadaƒ praktycznych.

5. Prezentowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doÊwiadczeƒ w postaci tabel, schematów, wzorów, diagramów i wykresów.

6. Umiej´tnoÊç korzystania z wiedzy przyrodniczo–matematycznej (w tym operowania s∏ownictwem,

terminologià i symbolikà) do wyjaÊniania zjawisk naturalnych i bezpiecznego pos∏ugiwania si´ urzàdzeniami

codziennego u˝ytku, respektujàcego zasady ochrony

zasobów naturalnych.

7. Dostrzeganie zwiàzków przyczynowo–skutkowych zachodzàcych w Êrodowisku przyrodniczym i gospodarczym, w tym wp∏ywajàcych na zdrowie i rozwój

cz∏owieka.

8. Bezpieczne i ekonomicznie uzasadnione pos∏ugiwanie si´ substancjami i wyrobami o znanym sk∏adzie

chemicznym.

9. GotowoÊç do samodzielnego podejmowania

i rozwiàzywania problemów i podejmowania decyzji.

6. ProporcjonalnoÊç prosta i odwrotna.

7. Energia, rodzaje energii, przemiany energetyczne, przekazywanie energii. Bilans energii.

8. Konwencjonalne i alternatywne êród∏a energii.

Paliwa ciek∏e i gazowe.

10. ZdolnoÊç oceniania najnowszych osiàgni´ç naukowych z punktu widzenia etyczno-moralnego.

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

Cele edukacyjne

9. Energetyka i jej rola we wspó∏czesnej gospodarce. èród∏a i odbiorniki energii elektrycznej.

1. Rozwój postawy przedsi´biorczoÊci.

10. Pierwiastki i zwiàzki chemiczne o istotnym znaczeniu dla organizmów, gospodarki, Êrodowiska.

2. Przygotowanie do Êwiadomego i aktywnego

uczestnictwa w ˝yciu gospodarczym.

11. Zachowania sprzyjajàce i zagra˝ajàce zdrowiu

cz∏owieka — od˝ywianie, aktywnoÊç fizyczna, higiena,

choroby cywilizacyjne i spo∏eczne, uzale˝nienia i na∏ogi.

3. Umiej´tnoÊç skutecznego komunikowania si´

i wspó∏pracy.

12. Cz∏owiek jako konsument, niszczyciel i dobry

gospodarz w Êwiecie przyrody. Zale˝noÊci mi´dzy

zdrowiem cz∏owieka i stanem Êrodowiska w miejscu jego zamieszkania.

13. Racjonalne gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi. Ochrona i odnowa Êrodowiska.

4. Poznanie mechanizmu funkcjonowania gospodarki rynkowej.

5. ZnajomoÊç roli paƒstwa w gospodarce rynkowej.

6. Umiej´tnoÊç oceny polskiej gospodarki na tle

rynku Êwiatowego.

Zadania szko∏y

14. Najnowsze osiàgni´cia naukowe — kierunki

rozwoju nauk przyrodniczych i matematycznych. Przyk∏ady zastosowania genetyki w medycynie i rolnictwie.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ podstawowymi

narz´dziami poznania.

1. Stworzenie warunków do wspó∏pracy z otoczeniem gospodarczym.

2. Zapewnienie uczniom dost´pu do obowiàzujàcych aktów prawnych z zakresu prawa pracy, prawa

gospodarczego, prawa autorskiego oraz systemów

jakoÊci.

3. Ukierunkowanie ucznia na ustawiczne doskonalenie umiej´tnoÊci i samokszta∏cenie.

4. Stworzenie mo˝liwoÊci korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji gospodarczej.

TreÊci nauczania

1. Mocne i s∏abe strony w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacja, asertywnoÊç.

2. Komunikacja interpersonalna. Rodzaje komunikatów.

Poz. 625

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç autoprezentacji i samooceny

z uwzgl´dnieniem predyspozycji do podejmowania dzia∏alnoÊci zawodowej.

2. Umiej´tnoÊç doboru odpowiednich technik w celu efektywnego komunikowania si´.

3. Identyfikowanie podstawowych praw i uwarunkowaƒ funkcjonowania mechanizmu rynkowego

z punktu widzenia konsumenta i producenta.

4. Umiej´tnoÊç planowania bud˝etu domowego.

3. Bariery w procesie komunikowania si´ i ich pokonywanie.

5. Rozró˝nianie form inwestowania — wyjaÊnienie

zale˝noÊci mi´dzy zyskiem a ryzykiem.

4. Motywy aktywnoÊci zawodowej cz∏owieka. Rodzaje potrzeb. ZdolnoÊç do wyznaczania sobie celów

i zadaƒ.

6. Identyfikowanie podstawowych form w∏asnoÊci

oraz form prawno-organizacyjnych przedsi´biorstw.

5. Charakterystyka rynku i gospodarki rynkowej.

7. Umiej´tnoÊç rozró˝niania kosztów i przychodów

oraz przewidywania op∏acalnoÊci przedsi´wzi´cia gospodarczego.

6. Gospodarstwa domowe. Dochody i wydatki, inwestowanie w∏asnych pieni´dzy, system zabezpieczenia emerytalnego. Ochrona praw konsumentów.

7. Przedsi´biorstwo w gospodarce (cele dzia∏ania,

formy prawno-organizacyjne).

8. Zarzàdzanie firmà i prowadzenie dokumentacji

(elementy ksi´gowoÊci).

9. Podstawowe funkcje gospodarcze paƒstwa,

w tym polityka fiskalna i monetarna.

10. Wzrost gospodarczy i mierniki gospodarcze.

11. Funkcjonowanie gie∏d w gospodarce rynkowej.

12. Bezrobocie i inflacja.

13. Wspó∏praca gospodarcza z zagranicà. Integracja z Unià Europejskà.

14. Przes∏anki wyboru dzia∏alnoÊci gospodarczej

i procedura jej uruchamiania.

15. Metody aktywnego poszukiwania pracy. Rozmowa kwalifikacyjna.

16. Podstawy prawne nawiàzywania i rozwiàzywania stosunku pracy.

17. Podstawy prawne dzia∏alnoÊci gospodarczej

(wybór podstawowych zagadnieƒ).

18. Etyki zawodowe (g∏ówne zasady).

19. Specyfika podejmowania pracy i samozatrudnienia przez osoby niepe∏nosprawne.

20. Inkubatory przedsi´biorczoÊci.

8. Identyfikowanie podstawowych

wzrostu gospodarczego.

mierników

9. Rozró˝nianie aktywnych i pasywnych form polityki paƒstwa skierowanej na ∏agodzenie skutków oraz

przeciwdzia∏anie bezrobociu i inflacji.

10. ZnajomoÊç korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych ze

wspó∏pracy gospodarczej z zagranicà. Korzystanie ze

Êrodków pomocowych Unii Europejskiej.

11. ZnajomoÊç procedury post´powania w celu

uruchomienia dzia∏alnoÊci gospodarczej przez osoby

fizyczne oraz umiej´tnoÊç przygotowania biznesplanu.

12. ZnajomoÊç procedur zwiàzanych z poszukiwaniem i podejmowaniem pracy oraz umiej´tnoÊç przygotowania dokumentów niezb´dnych w procesie poszukiwania i podejmowania pracy.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1. Utrwalanie i pog∏´bianie znajomoÊci zasad racjonalnej troski o zdrowie i sprawnoÊç fizycznà, uwarunkowanych systematycznym uprawianiem ró˝nych form

aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

2. Kszta∏towanie postaw moralnych i spo∏ecznych

w oparciu o wartoÊci tkwiàce w sporcie, rekreacji i turystyce, m.in. wytrwa∏oÊç, systematycznoÊç, odpowiedzialnoÊç, samodyscyplina, równoÊç szans, szacunek

dla przeciwnika, „czysta gra”, umiej´tnoÊç w∏aÊciwego

zachowania si´ w sytuacji zwyci´stwa i pora˝ki.

3. Rozwijanie motywacji do podejmowania samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego ze szczególnym uwzgl´dnieniem indywidualnych w∏aÊciwoÊci morfologicznych i funkcjonalnych.

Zadania szko∏y

1. Uzupe∏nienie i utrwalenie wiedzy niezb´dnej dla

podejmowania Êwiadomej, systematycznej aktywnoÊci fizycznej jako warunku zdrowego stylu ˝ycia i racjonalnej troski o witalnà gotowoÊç organizmu do przeciwstawiania si´ negatywnym skutkom cywilizacji.

2. Wdra˝anie do samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz

harmonijnego rozwoju fizycznego oraz dba∏oÊci o nale˝yty poziom sprawnoÊci fizycznej.

3. Przygotowanie do roli organizatora i aktywnego

uczestnika ró˝norodnych form aktywnoÊci fizycznej

oraz odbiorcy (kibica) widowisk sportowych.

4. Organizowanie zaj´ç fakultatywnych z zakresu

„sportów ca∏ego ˝ycia” ze szczególnym zwróceniem

uwagi na formy aktywnoÊci ruchowej najbardziej odpowiednie dla rodzinnego uprawiania sportu.

TreÊci nauczania

1. åwiczenia wzmacniajàce muskulatur´ i stymulujàce funkcjonowanie uk∏adu krà˝eniowego.

2. åwiczenia z obcià˝eniem na odpowiednich dystansach z wykorzystaniem przyrzàdów i przyborów

w celu podniesienia poziomu sprawnoÊci fizycznej.

3. åwiczenia doskonalàce ruchowe umiej´tnoÊci

utylitarne i rekreacyjno-sportowe.

4. Organizowanie zaj´ç i imprez sportowych, rekreacyjnych i turystycznych.

Poz. 625

PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE

Cele edukacyjne

1. Wyposa˝enie uczniów w wiedz´ i umiej´tnoÊci

niezb´dne do racjonalnych i skutecznych zachowaƒ

w przypadku wystàpienia zagro˝eƒ indywidualnych

i zbiorowych.

2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa

w przedsi´wzi´ciach o charakterze obronnym.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie uczniów w pog∏´bianiu wiedzy i doskonaleniu umiej´tnoÊci z zakresu edukacji dla bezpieczeƒstwa.

2. Kszta∏towanie ÊwiadomoÊci obronnej m∏odzie˝y.

3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zachowaƒ w sytuacjach szczególnych oraz przygotowanie do uczestnictwa w przedsi´wzi´ciach obronnych

organizowanych przez organy administracji rzàdowej

i niezespolonej oraz administracj´ samorzàdowà i instytucje.

4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania samodzielnych dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych i rozwijanie umiej´tnoÊci organizatorskich w tej dziedzinie.

TreÊci nauczania

1. System obronny Rzeczypospolitej Polskiej

1) podsystemy obronne paƒstwa,

5. Nauczanie s´dziowania w wybranych dyscyplinach sportowych.

2) powinnoÊci obronne lokalnych w∏adz, instytucji

i obywateli.

6. åwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania

zdrowia fizycznego i psychicznego.

2. Rodzaje si∏ zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,

ich charakterystyka i przeznaczenie.

7. Nauczanie umiej´tnoÊci samokontroli i samooceny stanu rozwoju fizycznego, sprawnoÊci i umiej´tnoÊci ruchowych.

3. Struktura i zadania obrony terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej.

8. Historia sportu i olimpizmu.

4. Obrona cywilna

1) cel, zadania i organizacja,

Osiàgni´cia

1. Samoocena mo˝liwoÊci i potrzeb ruchowych na

podstawie pomiaru podstawowych w∏aÊciwoÊci somatycznych i fizjologicznych.

2. Umiej´tne stosowanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych

prawid∏owà postaw´ cia∏a oraz sprawnoÊç fizycznà

i ruchowà.

3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywidualnych i zespo∏owych formach aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

4. Stosowanie ró˝norodnych form relaksacji po

pracy umys∏owej i fizycznej.

5. Przyj´cie odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne

i innych, w tym tak˝e (w przysz∏oÊci) w∏asnej rodziny.

2) ochrona ludnoÊci, zwierzàt, ˝ywnoÊci i dóbr materialnych w ramach powszechnej samoobrony,

3) sposoby alarmowania ludnoÊci,

4) zachowanie si´ podczas ewakuacji,

5) znaki i barwy bezpieczeƒstwa.

5. Wybrane problemy mi´dzynarodowego prawa humanitarnego dotyczàce ochrony ludnoÊci i dóbr kultury.

6. Zagro˝enia czasu pokoju, ich êród∏a, przeciwdzia∏anie ich powstawaniu, zasady post´powania w przypadku ich wystàpienia i po ich ustàpieniu

1) zagro˝enia chemiczne,

2) zagro˝enia radiacyjne,

3) zagro˝enia powodziowe i zatopienia,

4) zagro˝enia po˝arowe, pos∏ugiwanie si´ podr´cznym sprz´tem przeciwpo˝arowym,

5) zagro˝enia ekologiczne, ze szczególnym uwzgl´dnieniem zagro˝eƒ lokalnych.

7. Zagro˝enia czasu wojny

1) formy i rodzaje walki zbrojnej,

2) podstawowe Êrodki ra˝enia wspó∏czesnych si∏

zbrojnych,

3) obrona przed Êrodkami walki.

8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych

i sposoby radzenia sobie z nimi

1) stres i jego wp∏yw na zachowanie ludzi,

2) zjawisko paniki, przeciwdzia∏anie mu i sposoby post´powania w sytuacjach kryzysowych.

9. Pierwsza pomoc w nag∏ych wypadkach

1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,

2) zabezpieczenie miejsca wypadku,

3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego funkcji ˝yciowych,

4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku oparzeƒ,

z∏amaƒ i zwichni´ç, krwotoków, duszenia si´ cia∏em obcym, utraty przytomnoÊci, utraty oddechu,

zatrzymania krà˝enia, wstrzàsu pourazowego.

Poz. 625

14. Strzelectwo sportowe lub realizacja programu

„3 minuty przed pogotowiem”, ewentualnie bieg na

orientacj´.

Osiàgni´cia

1. Rozró˝nianie podsystemów (struktur) obronnych kraju, rozumienie ich roli oraz form spe∏niania powinnoÊci obronnych przez organy w∏adzy i obywateli.

2. ZnajomoÊç zasad post´powania w przypadku

wyst´powania zagro˝eƒ.

3. Umiej´tnoÊç udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w ró˝nych stanach zagra˝ajàcych ˝yciu

i zdrowiu cz∏owieka.

4. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ podr´cznym

sprz´tem gaÊniczym.

5. Orientowanie si´ w terenie wed∏ug mapy i bez

mapy.

6. ZnajomoÊç zasad planowania i organizowania

dzia∏aƒ.

J¢ZYK OBCY

Zakres nauczania j´zyka obcego powinien uwzgl´dniaç umiej´tnoÊci wynoszone przez uczniów z gimnazjum, z ukierunkowaniem na potrzeby danego zawodu.

2) zjawiska patologiczne wyst´pujàce wÊród dzieci

i m∏odzie˝y,

Program nauczania j´zyka obcego powinien zak∏adaç opanowanie przez ucznia podstawowych funkcji

j´zykowych oraz s∏ownictwa, umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ danym j´zykiem w prostych sytuacjach

dnia codziennego oraz kontaktowanie si´ w prostych

sytuacjach zwiàzanych z nauczanym zawodem.

3) prospo∏eczne zachowania w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa.

Uwaga: W razie potrzeby s∏ownictwo zawodowe mo˝e

byç podawane w wi´cej ni˝ jednym j´zyku obcym.

10. Rola jednostki w kszta∏towaniu bezpieczeƒstwa

w∏asnego i spo∏ecznego

1) sytuacje kryminogenne, umiej´tnoÊç ich unikania,

11. S∏u˝ba wojskowa

1) ogólny charakter s∏u˝by i jej prawne uregulowania,

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE1

2) podstawowe uzbrojenie i wyposa˝enie ˝o∏nierza,

Cele edukacyjne

3) podstawy ˝o∏nierskiego zachowania.

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozwiàzywania problemów zwiàzanych z podejmowaniem decyzji dotyczàcych wyboru drogi ˝yciowej, w tym pe∏nienia ról ma∏˝eƒskich i rodzicielskich.

12. Terenoznawstwo

1) zasady orientowania si´ w terenie,

3) marsz na azymut,

2. Pog∏´bienie problematyki przyjaêni, mi∏oÊci,

ludzkiej p∏ciowoÊci, prokreacji, funkcji rodziny w ˝yciu

jednostkowym i spo∏ecznym.

4) sporzàdzanie szkicu.

———————

2) pos∏ugiwanie si´ mapà,

13. Podstawy planowania i organizowania dzia∏aƒ

1) sporzàdzanie planu,

2) stawianie zadaƒ do wykonania,

3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytuacyjnego.

1 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyj-

nych „wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz

z 1999 r. Nr 5, poz. 32).

3. Przyj´cie pozytywnej postawy wobec ˝ycia ludzkiego, rodziny, dziecka, osób niepe∏nosprawnych,

osób starych, zdrowia w∏asnego i innych.

10. Funkcje rodziny ze szczególnym uwzgl´dnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawid∏owych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.

Zadania szko∏y

11. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwiàzywania konfliktów.

1. Pomoc w kszta∏towaniu prawid∏owych relacji we

w∏asnej rodzinie. Integrowanie dzia∏aƒ szko∏y i rodziny.

2. Wspieranie rodziny w przygotowaniu m∏odego

cz∏owieka do pe∏nienia ról ma∏˝eƒskich i rodzicielskich

oraz samodzielnoÊci i odpowiedzialnoÊci.

3. Ukazanie p∏ciowoÊci w kontekÊcie wartoÊci ˝ycia

ludzkiego, mi∏oÊci, odpowiedzialnoÊci, ma∏˝eƒstwa

i rodziny.

4. Przekazywanie rzetelnej wiedzy o rozwoju cz∏owieka w wymiarze biologicznym, psychicznym, spo∏ecznym i duchowym.

TreÊci nauczania

1. To˝samoÊç i wielowymiarowoÊç cz∏owieka. Poczucie sensu ˝ycia.

2. Rozwój cz∏owieka. Kryteria dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej, spo∏ecznej i duchowej.

3. WartoÊci zwiàzane z p∏ciowoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzina, rodzicielstwo. Integracja seksualna. Budowanie wi´zi (mi∏oÊci) i prokreacja jako cele p∏ciowoÊci.

12. Zagro˝enia ˝ycia rodzinnego: agresja, przemoc,

pornografia, alkoholizm, narkomania, sekty. Separacja. Rozwód. Samotne rodzicielstwo.

13. Metody i Êrodki antykoncepcyjne oraz wczesnoporonne: ró˝nice w dzia∏aniu. Aspekt zdrowotny, psychiczny i moralny; skutecznoÊç i skutki uboczne.

14. Aborcja — zagro˝enia dla zdrowia fizycznego

i psychicznego; wymiar medyczny, psychiczny i moralny.

15. Choroby przenoszone drogà p∏ciowà; AIDS

profilaktyka, aspekt spo∏eczny i etyczny. Znaczenie prawid∏owo funkcjonujàcej rodziny w dobie AIDS.

16. Zjawisko homoseksualizmu. Przyczyny. Mo˝liwoÊci pomocy.

17. Cz∏owiek wobec niepe∏nosprawnoÊci, staroÊci,

cierpienia, choroby, umierania i Êmierci w aspekcie ˝ycia rodzinnego.

18. Prawodawstwo dotyczàce rodziny. Prawa i obowiàzki ma∏˝onków i rodziców. Obowiàzki paƒstwa wobec rodziny.

Osiàgni´cia

4. Podstawy kszta∏towania i rozwijania wi´zi mi´dzyludzkich opartych na empatii. Istota mi∏oÊci i etapy

jej rozwoju. Rodzaje mi∏oÊci. Kryteria dojrza∏ej mi∏oÊci.

Mi∏oÊç jako proces dynamiczny.

5. Wspó∏˝ycie seksualne êród∏em trwa∏ych zobowiàzaƒ moralnych, psychicznych i spo∏ecznych. Nast´pstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Przedwczesne rodzicielstwo. Argumenty biomedyczne,

psychologiczne i moralne za inicjacjà w ma∏˝eƒstwie.

6. Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów

rozrodczych. Metody rozpoznawania p∏odnoÊci i ich

skutecznoÊç. Metoda objawowo-termiczna (w wybranej wersji).

7. Znaczenie akceptacji p∏odnoÊci w∏asnej i wspó∏ma∏˝onka dla prawid∏owej wi´zi ma∏˝eƒskiej. Ojcostwo

i macierzyƒstwo. BezdzietnoÊç. Adopcja.

8. Przebieg i higiena cià˝y. Rozwój prenatalny

dziecka. Szko∏a rodzenia. Poród i naturalne karmienie.

Rola ojca i matki w okresie oczekiwania na urodzenie

si´ dziecka, w czasie porodu oraz w pierwszym okresie

˝ycia dziecka.

9. WartoÊç ma∏˝eƒstwa. Wybór wspó∏ma∏˝onka.

Dialog w ma∏˝eƒstwie, wiernoÊç i zaufanie.

1. Âwiadome dà˝enie do wewn´trznego scalenia,

integracji sfery uczuciowej, duchowej i biologicznej.

2. Przygotowanie na podstawie wiedzy i wytworzonych umiej´tnoÊci do poszanowania godnoÊci ˝ycia

ludzkiego i dojrza∏ego funkcjonowania w ˝yciu rodzinnym.

3. ZnajomoÊç podstawowych zasad post´powania

w sferze ludzkiej p∏ciowoÊci i p∏odnoÊci.

4. ÂwiadomoÊç potrzeby podejmowania dojrza∏ych

decyzji dotyczàcych wyboru drogi ˝yciowej.

5. Umiej´tnoÊç poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: Kim jest cz∏owiek? Jaki jest sens ˝ycia? Jakie sà jego cele i zadania ˝yciowe?

ETYKA2

Cele edukacyjne

1. Rozwój wra˝liwoÊci moralnej, zdolnoÊci odró˝niania dobra od z∏a.

———————

2 Nauczanie

przepisami.

religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

2. Nabycie wiedzy etycznej u∏atwiajàcej dokonywanie trafnej oceny moralnej dzia∏aƒ w∏asnych i innych

ludzi.

sów etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrównowa˝onego rozwoju. Moralny wymiar stosunku cz∏owieka do Êwiata przyrody.

3. Rozwijanie zgodnoÊci s∏ów i czynów, przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za s∏owa i czyny.

11. Etyczny wymiar ˝ycia szkolnego. Umiej´tnoÊç

˝ycia z innymi i dla innych. UczciwoÊç, w tym problem

„Êciàgania”. WartoÊci szczególnie cenione w ˝yciu

szkolnym.

Zadania szko∏y

1. UÊwiadamianie istotnego znaczenia zasad i wartoÊci moralnych w rozwoju osobowym cz∏owieka,

w kszta∏towaniu wzajemnych stosunków mi´dzy ludêmi oraz w ˝yciu publicznym.

Osiàgni´cia

2. UÊwiadamianie uczniom znaczenia samokontroli i koniecznoÊci pracy nad sobà dla osobowego rozwoju.

2. ZnajomoÊç podstawowych zasad i wartoÊci

etycznych w najwa˝niejszych dziedzinach ˝ycia publicznego.

3. Pomoc w kszta∏towaniu wi´zi z w∏asnà rodzinà

i ojczyznà na gruncie przyjmowanych wartoÊci.

3. Umiej´tnoÊç dokonywania wyborów moralnych

i podejmowania decyzji w Êwietle wartoÊci moralnych

i poprzez tworzenie hierarchii wartoÊci.

4. Pomoc w kszta∏towaniu relacji z otoczeniem

opartych na w∏aÊciwej hierarchii wartoÊci.

TreÊci nauczania

1. MoralnoÊç, etos, prawo, obyczaje i styl ˝ycia.

2. Ogólnofilozoficzne za∏o˝enia etyki. Etyki religijne

i Êwieckie.

3. Cz∏owiek jako osoba i jego dzia∏anie. Etyczna

analiza aktu ludzkiego. Motywy podejmowania decyzji.

4. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchia celów.

Szcz´Êcie w ˝yciu ludzkim. Rozwój moralny i duchowy

cz∏owieka jako osoby. Rola oddzia∏ywaƒ wychowawczych.

5. Dobro moralne i wartoÊci moralne. Hierarchia

wartoÊci. WartoÊci autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartoÊci. WartoÊci wybierane i realizowane.

6. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo naturalne. Dekalog jako podstawa ˝ycia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby jego

przezwyci´˝ania. Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej.

7. Wymiar moralny ˝ycia cz∏owieka. ZdolnoÊç rozpoznawania wartoÊci i powszechne dà˝enie do dobra.

ÂwiadomoÊç moralna. Rola sumienia w prawid∏owym

rozwoju wewn´trznym. Sàdy i oceny moralne. Przyk∏ady patologii w zakresie ÊwiadomoÊci moralnej. Problem manipulacji. ObecnoÊç dobra i z∏a we wspó∏czesnej kulturze.

1. Umiej´tnoÊç dokonywania etycznej analizy i oceny dzia∏aƒ i decyzji w∏asnych i innych.

4. Umiej´tnoÊç lepszego poznawania siebie i rozwijania w∏asnej to˝samoÊci.

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY

ETNICZNEJ

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (klasach) z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub grup

etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami

Cele edukacyjne

1. Budowanie to˝samoÊci osobowej, narodowej,

etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru

dzie∏ kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za

w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce dalszej

drogi kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów) czy

wyboru zawodu.

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci do

˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie obywatelskim.

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.

8. SprawnoÊci moralne. Samowychowanie.

Zadania szko∏y

9. Przyk∏ady wspó∏czesnych przejawów kryzysu

moralnego oraz dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiàzywania na gruncie

etyki chrzeÊcijaƒskiej oraz innych koncepcji etycznych.

10. Moralne aspekty pracy i ró˝nych dziedzin ˝ycia

publicznego. Etyki zawodowe, w tym przyk∏ady kodek-

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie

i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze; rozwijanie ÊwiadomoÊci historyczno-literackiej i chronologicznego porzàdkowania

wiedzy.

2. Przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja dzie∏ — w kontekÊcie historycznym

i aksjologicznym; rozpoznawanie wartoÊci w dzie∏ach

literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu j´zyka jako narz´dzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa

znaczeƒ i Êrodków ekspresji, ró˝norodnoÊci u˝ycia

w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami

etyki mówienia.

Poz. 625

2) spo∏eczne odmiany j´zyka: dialekt, gwara, ˝argon,

odmiany pokoleniowe.

6. Style

1) style funkcjonalne,

2) stosownoÊç stylowa wypowiedzi,

3) j´zyki fachowe, terminologia specjalistyczna.

7. Ogólne poj´cia kultury

1) dzie∏o literackie i jego wyró˝niki,

5. Omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umys∏owej jako

przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów

i kszta∏cenia ustawicznego.

TreÊci nauczania

2) spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio, telewizja),

3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

4) kultura masowa.

8. Tradycje literackie

1) êród∏a tradycji literackiej,

2) konteksty biblijne i antyczne,

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

3) kontynuacje i nawiàzania.

1) znak j´zykowy,

2) podstawowe funkcje znaku j´zykowego, np. komunikowanie, ekspresja, impresja; funkcja poetycka,

3) j´zyk — mowa — pismo.

9. Tematy, motywy, wàtki

1) mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga, w´drówka,

pielgrzymka itp.,

2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kulturze.

2. Budowa j´zyka

1) brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi,

2) sposoby poszerzania leksyki (zapo˝yczenia, neologizmy, zwiàzki frazeologiczne),

10. Proces historycznoliteracki

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i inne,

3) budowa wypowiedzeƒ (zdaƒ),

3) pràd artystyczny,

4) sposoby opisu i jego j´zykowa wyk∏adnia,

4) epoka, nast´pstwo epok.

5) spójnoÊç tekstu.

3. Retoryka — werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji.

4. Wypowiedê j´zykowa

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

1) pi´kno, dobro, prawda,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3) sacrum i profanum,

1) wartoÊciowanie wypowiedzi: poprawnoÊç — niepoprawnoÊç,

4) wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, tolerancja,

2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej odmiany j´zyka,

6) naród a spo∏eczeƒstwo.

3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monologowej i dialogowej,

4) j´zyk reklamy,

5) cechy charakterystyczne komiksu.

5. J´zyk — dzieje — spo∏eczeƒstwo

1) pochodzenie j´zyka ojczystego mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych,

5) ojczyzna, ma∏a ojczyzna,

Osiàgni´cia

1. Odbiór dzie∏ sztuki na poziomie podstawowym

1) w wymiarze interpretacyjnym

a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania,

w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itp.,

b) recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

c) stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego kontekstu,

2) w wymiarze historycznym

a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romaƒski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny i inne),

b) wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów z historià,

c) dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych dla

ró˝nych epok,

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: odró˝nianie spontanicznych i osobistych prze˝yç literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji.

2. S∏uchanie i mówienie na poziomie podstawowym

1) sprawne i Êwiadome pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym lub etnicznym,

2) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià intencji,

3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania),

4) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi; rozpoznawanie pytaƒ sugestywnych, retorycznych,

5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego

i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,

7) s∏uchanie wypowiedzi partnerów, s∏uchanie wyk∏adu z notowaniem.

3. Pisanie i redagowanie tekstów

Poz. 625

1) sprawne pos∏ugiwanie si´ j´zykiem ojczystym lub

etnicznym w odmianie pisanej w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi;

analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów;

nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

3) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym: poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci sk∏adowe (wst´p,

rozdzia∏y, paragrafy, akapity), wyró˝nienia w tekÊcie,

4) przekszta∏canie tekstu w∏asnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów

adresatywnych, etykiety j´zykowej; pisanie ˝yciorysu, proÊby; wypowiadanie si´ w podstawowych

(szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, referat.

4. Czytanie

1) odró˝nianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych,

tekstów prasowych (informacja, komentarze, artyku∏y, reporta˝e, wystàpienia publiczne),

2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów u˝ytkowych.

5. Samokszta∏cenie na poziomie podstawowym

1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii

uczenia si´,

2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego

materia∏u: scalanie zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

3) korzystanie z ró˝nych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników, baz danych,

nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych).

Za∏àcznik nr 6

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PONADPODSTAWOWYCH

J¢ZYK POLSKI

Cz∏owiek zdobywa wiedz´ przede wszystkim poprzez j´zyk. Nauczanie j´zyka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocà w kszta∏towaniu si´ zintegrowanej wewn´trznie osoby wychowanka, stanowi g∏ówny punkt odniesienia ca∏ej edukacji szkolnej — wychowania i kszta∏cenia. Za rozwój

j´zyka ucznia w mowie i piÊmie (w tym za zasób poj´ç, ortografi´ i estetyk´ zapisu) odpowiedzialni sà

wszyscy nauczyciele, niezale˝nie od posiadanej specjalnoÊci.

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå

UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI

Cele edukacyjne

1. Osiàganie przez uczniów dojrza∏oÊci intelektualnej, emocjonalnej i moralnej. Budowanie to˝samoÊci

osobowej, narodowej oraz zadomowienie w tradycji

kultury europejskiej.

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru

dzie∏ kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za

w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce dalszej

drogi kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów) czy

wyboru zawodu.

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci do

˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie obywatelskim.

Zadania szko∏y

A. Wszystkie szko∏y

Zadania szko∏y realizowane jak w szkole podstawowej, a ponadto

1) wprowadzanie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze,

2) przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

we wspó∏czesnej literaturze i kulturze,

3) interpretacja arcydzie∏ — w kontekÊcie egzystencjalnym, aksjologicznym i historycznym; rozpoznawanie wartoÊci w dzie∏ach literatury i kultury oraz

ich hierarchizacja; wartoÊciowanie,

4) omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej

oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji

i prasy; pobudzanie uczniów do ich krytycznego

odbioru,

5) opisanie systemu i ˝ycia j´zyka: ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa znaczeƒ i Êrodków

ekspresji, ró˝norodnoÊci u˝ycia w sytuacjach komunikacyjnych; etyka mówienia,

6) nauczanie syntetyzowania i porzàdkowania poznanego materia∏u wed∏ug dyscyplin naukowych

a) j´zykoznawstwa (opis systemu j´zyka),

b) literaturoznawstwa (podstawowe poj´cia z poetyki i procesu historycznoliterackiego),

7) wprowadzenie w technologi´ pracy umys∏owej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego (lub

egzaminu dojrza∏oÊci) i do studiów.

B. Profil humanistyczny

Zadania okreÊlone dla wszystkich szkó∏, a ponadto

1) rozwijanie sztuki interpretacji w rozszerzonych kontekstach historycznoliterackich, teoretycznoliterackich, filozoficznych,

2) wskazywanie na korespondencj´ ró˝nych sztuk, interpretacje porównawcze,

3) rozwijanie uzdolnieƒ twórczych uczniów — artystycznych lub naukowych — poprzez ich w∏asnà

twórczoÊç (np. pisarskà, teatralnà, filmowà albo

drobne prace krytyczne i badawcze).

Poz. 625

TreÊci nauczania

1. Doskonalenie umiej´tnoÊci jak w szkole podstawowej, a ponadto

A. Wszystkie szko∏y

1) mówienie i pisanie

a) sprawne pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami

polszczyzny (zw∏aszcza ogólnà w odmianie pisanej i mówionej oraz potocznà i fachowà) w zale˝noÊci od sytuacji komunikacyjnej,

b) wypowiadanie si´ w podstawowych (szkolnych)

formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu,

c) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego

i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,

d) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np.

odró˝nianie proÊby od rozkazu, pytania od ˝àdania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubasznoÊci); sprawne pos∏ugiwanie si´ nimi,

e) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartoÊci (zw∏aszcza odró˝nianie szczeroÊci od nieszczeroÊci, prawdy od nieprawdy i k∏amstwa, nielojalnoÊci, podchwytliwoÊci, eufemizmów, agresji, brutalnoÊci i wulgaryzmów w zachowaniach j´zykowych),

f) poprawne formu∏owanie pytaƒ i odpowiedzi (np.

pytanie sugestywne, êle postawione, podchwytliwe, retoryczne),

g) sprawne i skuteczne uczestniczenie w dialogu,

dyskusji i negocjacjach,

2) s∏uchanie

a) wyk∏adu z notowaniem,

b) aktywne (z empatià, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem),

c) w relacjach spo∏ecznych,

3) redagowanie tekstów

a) komponowanie d∏u˝szych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, uk∏adanie planów i konspektów; nadawanie tytu∏ów i Êródtytu∏ów,

b) praca redakcyjna nad tekstem w∏asnym i cudzym: poprawianie, adiustacja, podzia∏ na cz´Êci

sk∏adowe (rozdzia∏y, paragrafy, akapity), wyró˝nienia w tekÊcie,

c) parafrazowanie tekstu w∏asnego i cudzego;

streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

d) spostrzeganie zjawisk powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi (homonimia, anakoluty,

elipsy, paradoksy); eliminowanie niew∏aÊciwego ich u˝ycia,

e) spostrzeganie w tekÊcie dialektyzmów, archaizmów, indywidualnych cech tekstu; wartoÊciowanie estetyki tekstu,

f) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety j´zykowej,

4) czytanie

Poz. 625

dynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy narodowej,

6) samokszta∏cenie

a) rozró˝nianie swoistoÊci i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych: tekstów prasowych,

radiowych, telewizyjnych, wystàpieƒ publicznych,

a) syntetyzowanie poznanego materia∏u: scalanie

zebranych informacji w problemowe ca∏oÊci,

b) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów u˝ytkowych, popularnonaukowych i esejów (krótkie

fragmenty),

c) korzystanie z ró˝nych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, s∏owników, baz

danych, nagraƒ magnetofonowych i magnetowidowych, Internetu).

c) rozumienie ró˝nych tekstów i kodów w przekazach kultury masowej,

b) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,

B. Profil humanistyczny

5) odbiór dzie∏ sztuki

a) w wymiarze interpretacyjnym

— wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troskà o estetyk´ czytania, w∏aÊciwà dykcj´, akcent, intonacj´ itp.,

— recytacja z pami´ci wybranych tekstów poetyckich,

— stosowanie podstawowych poj´ç z poetyki

w analizie utworów literackich; pojmowanie

dzia∏aƒ analitycznych jako podstawy interpretacji; umiej´tnoÊç przywo∏ania w∏aÊciwego

kontekstu,

— rozumienie tekstów o ró˝nym stopniu komplikacji; odbiór znaczeƒ metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, znaków biblijnych, antycznych i innych znaków kulturowych,

— odbiór i porównywanie ró˝nych dzie∏ sztuki,

rozumienie korespondencji sztuk,

b) w wymiarze historycznym

— rozpoznawanie stylów w sztuce (romaƒski,

gotycki, renesansowy i inne),

— wyjaÊnianie powiàzaƒ czytanych utworów

z historià Polski i Europy,

— porównywanie utworów literackich (z ró˝nych epok) o podobnych motywach,

— dostrzeganie wartoÊci charakterystycznych

dla ró˝nych epok,

— rozpoznawanie przybli˝onego czasu powstania utworów na podstawie obrazu kultury

materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i j´zyka,

c) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym

— rozpoznawanie wartoÊci i ich hierarchii

w dzie∏ach literackich; wskazywanie w literaturze i sztuce wartoÊci aprobowanych przez

siebie,

— odró˝nienie spontanicznych i osobistych

prze˝yç literackich od ponadindywidualnych,

utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru; zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartoÊci czytanych dzie∏ dla poje-

TreÊci nauczania okreÊlone dla wszystkich szkó∏,

a ponadto

1) mówienie i pisanie

a) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià u˝ycia wyznaczników gatunku: felietonu, eseju, artyku∏u

popularnonaukowego, interpretacji porównawczej,

b) w∏asne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pami´tnik, scenariusz); próby

stylizowania i pastiszowania ró˝nych tekstów,

c) rzetelne i skuteczne uczestniczenie w dialogu,

polemice, negocjacjach,

d) próby wystàpieƒ publicznych (np. przemawianie, prowadzenie zebraƒ, wyg∏aszanie referatów, Êwiadome pos∏ugiwanie si´ gestykulacjà

i mimikà),

2) czytanie

a) ze zrozumieniem i notowaniem tekstów naukowych,

b) ze zrozumieniem tekstów filozoficznych (krótkich fragmentów),

3) odbiór dzie∏ sztuki

a) stosowanie w analizach utworów literackich poj´ç z poetyki historycznej,

b) rozumienie przyj´tej metodologii (Szukam w interpretacji utworu wartoÊci? Odniesieƒ do filozofii i sensu? Odniesieƒ do ˝ycia i cz∏owieka?

Odniesieƒ do biografii autora i w∏asnej? Odczytuj´ znaki i chc´ zrozumieç struktur´ artystycznà

i estetyk´ dzie∏a?),

c) wskazywanie charakterystycznych dla danej

epoki cech j´zyka i stylu czytanych utworów,

d) dostrzeganie zwiàzków utworu ze sztukà, kulturà i filozofià epoki; interpretowanie dzie∏ w konwencjach gatunkowych i w konwencjach pràdów artystycznych epoki,

e) rozpoznawanie znaków tradycji (np. biblijnej, antycznej, chrzeÊcijaƒskiej, staropolskiej) w kulturze wspó∏czesnej — w literaturze, filmie, teatrze,

f) odnajdywanie intertekstualnych powiàzaƒ w czytanych utworach,

Poz. 625

b) próby gromadzenia i przekazywania informacji

sporzàdzanie baz danych, zapisu komputerowego (tak˝e internetowego), nagrywania audio

i wideo.

4) samokszta∏cenie

a) sporzàdzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,

2. WiadomoÊci

We wszystkich szko∏ach

Ponadto w profilu humanistycznym

1

2

J´zyk jako zjawisko semiotyczne

• j´zyk — mowa — pismo

• znak j´zykowy

• podstawowe funkcje znaku j´zykowego: komunikowanie, ekspresja, impresja

• j´zykowy obraz Êwiata

• kompetencja j´zykowa i komunikacyjna

• model komunikacji j´zykowej

• funkcje znaku: poznawcza, poetycka, metaj´zykowa

Budowa j´zyka

• brzmieniowa warstwa j´zyka i wypowiedzi

• sposoby poszerzania leksyki (zapo˝yczenia, neologizmy, zwiàzki frazeologiczne)

• budowa wypowiedzi (zdaƒ), sposoby opisu

• spójnoÊç tekstu

• prozodia

• polszczyzna a inne j´zyki

• przek∏ad z j´zyka na j´zyk

• leksykalna i fleksyjna ∏àczliwoÊç sk∏adniowa

Retoryka

• werbalne i niewerbalne Êrodki komunikacji, perswa- • retoryka i erystyka jako sztuka

zji

• retoryczna organizacja tekstu

• Êrodki retoryczne

• podstawowe chwyty erystyczne

• etyka mówienia: stosownoÊç, skutecznoÊç, uczciwoÊç, etykieta j´zykowa

Wypowiedê j´zykowa

• wartoÊciowanie wypowiedzi: poprawnoÊç

— niepoprawnoÊç, b∏àd j´zykowy, prawdziwoÊç —

fa∏szywoÊç , szczeroÊç — k∏amstwo, wartoÊciowanie estetyczne

• podstawowe gatunki pisanej i mówionej odmiany

j´zyka (rozmowa, dyskusja, przemówienie)

• wypowiedê monologowa i dialogowa

• wypowiedê artystyczna, publicystyczna, potoczna

• intencje komunikacyjne (illokucja)

• performatywnoÊç wypowiedzi

• gatunki pisanej i mówionej odmiany j´zyka (referat,

esej, felieton, wywiad, kazanie)

• informacja, opinia, perswazja, manipulacja j´zykowa, propaganda

J´zyk — dzieje — spo∏eczeƒstwo

• pochodzenie j´zyka polskiego

• podstawowe przejawy zmian w dziejach polszczyzny

• spo∏eczne odmiany j´zyka: dialekt, gwara, ˝argon, • kontakty mi´dzyj´zykowe, zapo˝yczenia

odmiany pokoleniowe

• spo∏eczeƒstwa jedno- i wieloj´zyczne

Style

• styl; style funkcjonalne

• stosownoÊç stylowa wypowiedzi

•j´zyki fachowe, terminologia specjalistyczna

• stylizacja j´zykowa

• rodzaje Êrodków stylistycznych (w ró˝nych odmianach j´zyka)

• swoistoÊç wypowiedzi indywidualnej (idiolekt)

Poz. 625

2

Ogólne poj´cia kultury

• cywilizacja, natura, kultura, sztuka

• dzie∏o literackie i jego wyró˝niki

• spo∏eczne Êrodki przekazu (prasa, radio, telewizja)

• uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy

• kultura masowa i elitarna

• arcydzie∏o, kicz

• kulturowe konteksty literatury

• ró˝ne formy przekazu utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne, akustyczne, filmowe, audiowizualne

• obiegi kultury: kultura „niska” i kultura „wysoka”

Tradycje literackie

• staropolskie i oÊwieceniowe

• romantyczne i pozytywistyczne

• m∏odopolskie i awangardowe

• konteksty biblijne i antyczne

• kontynuacje i nawiàzania

• dziedzictwo a tradycja literacka

• awangarda a postmodernizm

• intertekstualnoÊç

Tematy, motywy, wàtki

• mi∏oÊç, dom, rodzina, Êmierç, droga, w´drówka, • topos, np. ogrodu, raju, arkadii

pielgrzymka itp.

• motyw artysty jako nauczyciela, kap∏ana, wieszcza,

• motywy franciszkaƒskie w kulturze

m´drca, b∏azna itp.

Proces historycznoliteracki

• gatunki i rodzaje literackie

• przemiany gatunku

• konwencja literacka i typowe dla niej Êrodki arty- • konwencjonalizm, epigonizm, oryginalnoÊç

styczne

• konteksty macierzyste utworu

• konteksty utworu: historyczne i biograficzne

• pràd artystyczny

• epoka jako formacja kulturowa, nast´pstwo epok

WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

• prawda, dobro, pi´kno

• komizm, humor, ironia, tragizm, patos

• nauka, wiedza, wiara

• sacrum i profanum

• wolnoÊç, odpowiedzialnoÊç, tolerancja

• ojczyzna, ma∏a ojczyzna

• naród a spo∏eczeƒstwo

• etyka, estetyka

• kategorie estetyczne

• filozofia a religia; metafizyka, mistyka

• nurty filozoficzne zwiàzane z omawianà tradycjà literackà

• wartoÊci uniwersalne

Lektura

bór), liryka (wybór); A. Mickiewicz — Pan Tadeusz, Dziady cz. III; inny dramat romantyczny (J. S∏owackiego,

Z. Krasiƒskiego lub C. K. Norwida); wybór poezji romantycznej (w tym: A. Mickiewicza, J. S∏owackiego,

C. K. Norwida); B. Prus — Lalka; E. Orzeszkowa — Nad

Niemnem (fragmenty); wybór nowel pozytywistycznych; wybór poezji m∏odopolskiej; S. Wyspiaƒski — Wesele; W. Reymont — Ch∏opi (t. 1: Jesieƒ); S. ˚eromski —

Ludzie bezdomni, PrzedwioÊnie; W. Gombrowicz — Ferdydurke (fragmenty); inny wybrany utwór z prozy polskiej XX w. (np. M. Dàbrowskiej, M. Kuncewiczowej,

Z. Na∏kowskiej); T. Borowski — wybrane opowiadania;

G. Herling–Grudziƒski — Inny Êwiat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym: B. LeÊmiana, L. Staffa, J. Tuwima,

Cz. Mi∏osza, K. K. Baczyƒskiego, T. Ró˝ewicza, Z. Herberta, M. Bia∏oszewskiego, W. Szymborskiej); wybrany dramat XX w. (S.I. Witkiewicza, S. Mro˝ka, T. Ró˝ewicza),

1) literatura powszechna

Biblia (fragmenty); mitologia (wybór); Homer — Iliada

lub Odyseja (fragmenty); Sofokles — Antygona; Pieʃ

o Rolandzie (fragmenty); Horacy — wybór pieÊni;

W. Szekspir — wybrany dramat; Molier — wybrana komedia; W. Goethe — Faust (fragmenty); wybrana europejska powieÊç XIX w.; J. Conrad — wybrany utwór;

F. Kafka — Proces; M. Bu∏hakow — Mistrz i Ma∏gorzata; inna wybrana powieÊç XX w.,

2) literatura polska

(konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje i nawiàzania); Bogurodzica; J. Kochanowski — pieÊni i treny

(wybór); poezja baroku (wybór); I. Krasicki — satyry (wy-

3) wybrany utwór z literatury dokumentalnej (reporta˝, dziennik, pami´tnik),

na tematy zwiàzane z ró˝nymi tekstami kultury

lub z ˝yciem,

4) utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela,

b) przekazywanie zamierzonych treÊci, komunikowanie swoich intencji odpowiednio do sytuacji,

5) inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, reklamy, utwory muzyczne, obrazy, s∏uchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe).

c) respektowanie wymogów: sprawnoÊci, stosownoÊci, skutecznoÊci wypowiedzi; etyki i etykiety

j´zykowej,

Uwaga: w ka˝dej klasie obowiàzuje lektura w ca∏oÊci

pi´ciu wi´kszych utworów (z prozy lub dramatu).

Osiàgni´cia

Osiàgni´cia okreÊlone sà w punkcie „TreÊci nauczania” w cz´Êciach opisujàcych umiej´tnoÊci oraz wiadomoÊci.

SZKO¸A ZASADNICZA

Cele edukacyjne

1. Czynne uczestnictwo uczniów w kulturze i wznoszenie si´ na wy˝szy poziom ˝ycia duchowego poprzez

lektur´, odbiór tekstów kultury i starannà, czystà mow´.

2. Uzupe∏nianie braków w zakresie wiedzy i umiej´tnoÊci nabywanych na ni˝szych stopniach edukacji,

tak aby uczeƒ móg∏ podjàç nauk´ w szkole dajàcej mo˝liwoÊç uzyskania Êwiadectwa dojrza∏oÊci.

2) pisanie

a) dà˝enie do poprawnoÊci frazeologicznej, sk∏adniowej, stylistycznej, kompozycyjnej, ortograficznej, interpunkcyjnej,

b) tworzenie tekstów: w ró˝nych formach (opis,

opowiadanie, rozprawka, streszczenie, sprawozdanie, notatka, instrukcja, list, telegram, podanie, ˝yciorys) i o ró˝nych funkcjach (informacyjnej, wartoÊciujàcej, perswazyjnej),

3) s∏uchanie

a) przewidywanie celu i intencji wypowiedzi,

b) interpretowanie znaczeƒ wynikajàcych z intonacji, akcentu, tonu g∏osu itp.,

c) wykorzystywanie wzrokowych i s∏uchowych sygna∏ów pochodzàcych z otoczenia,

d) radzenie sobie z redundancjà i „szumem informacyjnym”,

4) czytanie

a) rozumienie cech gatunkowych tekstu,

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozumienia oraz wyra˝ania myÊli przez u˝ycie j´zyka i wykorzystywanie wiedzy o nim; wyrównywanie poziomu umiej´tnoÊci wyniesionych z oÊmioletniej szko∏y podstawowej.

2. UÊwiadamianie etycznego wymiaru zachowaƒ

j´zykowych.

3. Zapoznawanie z ró˝norodnymi tekstami kultury

odpowiednimi do wieku, zainteresowaƒ, doÊwiadczeƒ

i mo˝liwoÊci percepcyjnych uczniów, wzbogacajàcymi

ich wiedz´ o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy

wspó∏czesnoÊci i z dba∏oÊcià o zakorzenienie w tradycji.

4. Przygotowywanie do refleksyjnego uczestnictwa

w ró˝nych formach kultury masowej.

5. Wyzwalanie uczniowskich postaw twórczych i refleksji nad w∏asnymi dzia∏aniami.

TreÊci nauczania

1. Doskonalenie umiej´tnoÊci w szkole podstawowej, a szczególnie

1) mówienie

a) poprawne: dykcja, akcentowanie, intonacja,

pauzowanie, tempo; uczestnictwo w rozmowie

b) przewidywanie treÊci tekstu,

c) rozumienie najwa˝niejszych myÊli,

d) wyszukiwanie w tekÊcie okreÊlonych informacji,

e) rozumienie zasad organizacji tekstu (porównanie, kontrast, analogia; porzàdek opisu, opowiadania),

f) interpretacja tekstów o ró˝nej strukturze logicznej,

g) domyÊlanie si´ znaczenia niezrozumia∏ych elementów tekstu,

5) odbiór tekstów kultury

a) analizowanie tekstów kultury, okreÊlanie funkcji

i dostrze˝onych sk∏adników,

b) odkrywanie uniwersalnoÊci doÊwiadczeƒ, przemyÊleƒ, uczuç, aspiracji, wartoÊci w literaturze

z ró˝nych okresów i kultur,

c) odczytywanie znaków kultury i tradycji; rozumienie dos∏ownego, przenoÊnego i symbolicznego

sensu tekstów kultury,

d) czytanie literatury w kontekÊcie codziennej komunikacji, nieliterackich tekstów kultury wysokiej i mass mediów,

e) dostrzeganie i komentowanie swoistoÊci poznanych tekstów kultury oraz okreÊlanie ich funkcji;

krytyczne ocenianie i wartoÊciowanie,

6) samokszta∏cenie — wykorzystywanie ró˝nych êróde∏ informacji, ich selekcja i krytyczna ocena.

gilijna; A. Saint–Exupéry — Nocny lot; A. Czechow

i G. de Maupassant — wybrane nowele,

2. WiadomoÊci (w funkcji wspierajàcej wypowiadanie si´ i bez koniecznoÊci pos∏ugiwania si´ definicjami)

2) utwory z klasyki polskiej

1) znajomoÊç poj´ç nadawca i odbiorca oraz rozró˝nianie intencji wypowiedzi (np. pytam, odpowiadam, informuj´, prosz´),

2) znajomoÊç w∏aÊciwoÊci opowiadania, opisu, dialogu oraz prostych form u˝ytkowych,

3) rozró˝nianie wypowiedzeƒ oznajmujàcych, pytajàcych i rozkazujàcych, w tym zdaƒ i równowa˝ników

zdaƒ,

4) dostrzeganie zwiàzków wyrazów w zdaniu, w tym

roli podmiotu i orzeczenia,

5) rozró˝nianie odmiennych i nieodmiennych cz´Êci

mowy oraz podstawowych kategorii fleksyjnych,

6) analizowanie zwiàzków znaczeniowych mi´dzy wyrazami,

7) obserwacja budowy s∏owotwórczej wyrazów,

8) rozró˝nianie rodzajów g∏osek,

9) wyró˝nianie akcentu wyrazowego, rozpoznawanie

intonacji,

10) dostrzeganie ró˝nic mi´dzy j´zykiem ogólnym a j´zykiem literatury,

11) rozumienie poj´ç: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, narracja, przenoÊnia, rytm,

12) czynne pos∏ugiwanie si´ terminami: bohater, wàtek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym, zwrotka, refren,

baʃ, opowiadanie, powieÊç, proza, poezja,

13) pos∏ugiwanie si´ terminami zwiàzanymi z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà (wyjaÊnianie poj´ç w razie potrzeby).

Lektura

J. Kochanowski — fraszki, pieÊni, treny (wybór); I. Krasicki — bajki i satyry (wybór); A. Mickiewicz — bajki

i ballady (wybór), Zdania i uwagi (wybór), Pan Tadeusz

(fragmenty); A. Fredro — wybrana komedia; H. Sienkiewicz — Quo vadis albo inna powieÊç historyczna;

B. Prus — Lalka (fragmenty), wybrane nowele; S. ˚eromski — wybrane nowele; wybór liryki XIX wieku,

3) utwory literatury wspó∏czesnej

wybór poezji XX wieku (w tym: L. Staffa, J. Tuwima,

M.

Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej,

Cz.

Mi∏osza,

K. K. Baczyƒskiego, T. Ró˝ewicza, Z. Herberta,

W. Szymborskiej); wybrany dramat wspó∏czesny (np.

J. Szaniawski — Most, S. Mro˝ek — Emigranci, Szcz´Êliwe wydarzenie); wybór wspó∏czesnej prozy (np.

opowiadania: J. Szaniawski — Profesor Tutka, M. H∏asko — Pierwszy krok w chmurach, S. Mro˝ek — Ma∏y

przyjaciel, K. Filipowicz — Egzekucja w ZOO, P. Huelle

— Przeprowadzka); G. Herling-Grudziƒski — Wie˝a;

fragmenty powieÊci (np.: W. MyÊliwski — Kamieƒ na

kamieniu, Widnokràg, S. Chwina — Hanemann, O. Tokarczuk — Prawiek, Podró˝ Ludzi Ksi´gi); utwory o dorastaniu, w tym powieÊci dla m∏odzie˝y; wybór wspó∏czesnych reporta˝y (np.: H. Krall, R. KapuÊciƒskiego,

M. Waƒkowicza); literatura dokumentu (przyk∏ady

dziennika, pami´tnika, wspomnieƒ, listów literackich,

w tym: M. Bia∏oszewskiego — Pami´tnik z powstania

warszawskiego, L. Tyrmanda — Dziennik 1954),

4) teksty kultury wspó∏czesnej

filmowe adaptacje literackie (w zestawieniu z fragmentami lektury, np.: Kronika wypadków mi∏osnych, Lawa,

Lalka, Cudzoziemka, Ogniem i mieczem, Pan Tadeusz);

filmy wybrane przez m∏odzie˝; piosenki rockowe; reklamy; programy telewizyjne (w tym aktualne seriale),

5) teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe.

Uwaga: w ka˝dej klasie obowiàzuje lektura przynajmniej dwóch wi´kszych utworów w ca∏oÊci.

Osiàgni´cia

1) utwory z klasyki europejskiej

Biblia (fragmenty); mitologia — wybór; W. Szekspir —

Romeo i Julia (fragmenty); K. Dickens — OpowieÊç wi-

Osiàgni´cia okreÊlone sà w punkcie „TreÊci nauczania” w cz´Êciach opisujàcych umiej´tnoÊci oraz wiadomoÊci.

J¢ZYK OBCY

Cele edukacyjne

1. Osiàgni´cie poziomu opanowania j´zyka zapewniajàcego w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà we

wszystkich sytuacjach ˝ycia codziennego.

2. Lepsze poznanie kultury i spraw ˝ycia codziennego kraju j´zyka nauczanego w celu interpretowania

opisanych wydarzeƒ kulturowych w porównaniu z w∏asnà kulturà.

3. Umiej´tnoÊç w∏aÊciwego nawiàzywania i podtrzymywania kontaktów z cudzoziemcami dzi´ki ÊwiadomoÊci istnienia ró˝nic kulturowych.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, mi´dzy

innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà

indywidualnych umiej´tnoÊci lingwistycznych.

2. Zapewnienie w miar´ mo˝liwoÊci dost´pu do

stosowanych materia∏ów autentycznych.

Poz. 625

3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierajàcej niezrozumia∏e elementy, których znaczenia uczeƒ mo˝e

domyÊliç si´ z kontekstu.

2. SprawnoÊç mówienia

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z j´zykiem obcym, mi´dzy innymi przez wymian´ ze szko∏ami w innych krajach lub uczestnictwo w programach

mi´dzynarodowych.

4. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego.

5. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci stosowania j´zyka jako narz´dzia przy wykonywaniu zespo∏owych

projektów, zw∏aszcza interdyscyplinarnych.

6. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci,

otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur.

7. Pog∏´bianie poczucia w∏asnej to˝samoÊci kulturowej u ucznia.

TreÊci nauczania

1. Dalsze rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu i mówienia.

2. Dalsze rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania.

3. Poszerzenie repertuaru funkcji j´zykowych

umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem obcym

w sytuacjach ˝ycia codziennego.

4. Opanowanie bardziej rozwini´tych struktur gramatycznych stosowanych do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci.

5. Wzbogacenie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego, ze szczególnym uwzgl´dnieniem realiów

kraju ojczystego oraz kraju/obszaru j´zyka docelowego

w oparciu o autentyczne materia∏y j´zykowe.

6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyjnego, z ukierunkowaniem na styl ˝ycia i zachowania

w kraju j´zyka docelowego.

7. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu

j´zyka.

8. Korzystanie z technik kompensacyjnych.

9. Rozwój indywidualnych strategii uczenia si´.

Osiàgni´cia

1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu

1) rozumienie ogólnego sensu oraz g∏ównych punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych u˝ytkowników j´zyka,

2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w ró˝nych

warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon,

komunikat na dworcu),

1) formu∏owanie krótkich, p∏ynnych i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy z ˝ycia codziennego

lub prostych wydarzeƒ kulturowych, z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci,

2) wykorzystanie znajomoÊci fonetyki w stopniu zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi dla rodzimego u˝ytkownika j´zyka,

3) inicjowanie, podtrzymywanie i koƒczenie rozmowy

w zakresie tematyki ˝ycia codziennego,

4) wyra˝anie w∏asnych opinii oraz relacjonowanie wypowiedzi innych osób,

5) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy.

3. SprawnoÊç czytania

1) rozumienie d∏u˝szych i bardziej z∏o˝onych tekstów,

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera

fragmenty niezrozumia∏e,

4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego tekstu

przy pobie˝nym czytaniu,

5) wyszukiwanie ˝àdanej informacji lub szczegó∏u

z cz´Êciowo niezrozumianego tekstu,

6) czytanie ze zrozumieniem prostych materia∏ów autentycznych dla uzyskania informacji i zinterpretowania ró˝nic kulturowych.

4. SprawnoÊç pisania

1) formu∏owanie w miar´ zró˝nicowanej pod wzgl´dem morfosyntaktycznym i leksykalnym wypowiedzi pisemnej na temat ˝ycia codziennego lub prostych wydarzeƒ kulturowych,

2) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego komunikatu,

3) napisanie krótkiego listu,

4) sporzàdzenie prostej i spójnej notatki z czyjejÊ wypowiedzi,

5) prawid∏owe stosowanie zasad ortografii i podstaw

interpunkcji.

5. Inne umiej´tnoÊci

1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjonowanie informacji,

2) korzystanie ze s∏ownika jedno– i dwuj´zycznego

oraz innych êróde∏ informacji.

J¢ZYK ¸ACI¡SKI I KULTURA ANTYCZNA

LICEUM OGÓLNOKSZTA¸CÑCE

Nauka j´zyka ∏aciƒskiego i kultury antycznej jest

ÊciÊle powiàzana z wiedzà o kulturze greckiej, rzymskiej i chrzeÊcijaƒskiej, w której g∏´boko tkwià korzenie

kultury polskiej. Obcowanie z tymi treÊciami jest wi´c

istotnym elementem kszta∏towania ogólnej kultury

wspó∏czesnego Polaka i powinno mieç miejsce na

wszystkich szczeblach nauczania.

Nauczanie przedmiotu „j´zyk ∏aciƒski i kultura antyczna” odbywa si´ w Êcis∏ej korelacji z innymi przedmiotami. Nale˝y traktowaç go jako przedmiot propedeutyczny i pomocniczy nie tylko dla przedmiotów humanistycznych, lecz tak˝e dla matematyczno-przyrodniczych i nauk spo∏ecznych.

Nauczanie przedmiotu mo˝e byç realizowane

w wymiarze podstawowym lub poszerzonym.

Cele edukacyjne

1. Poznanie kultury antycznej jako podstawy to˝samoÊci kulturowej wspó∏czesnej Europy.

2. Zapoznanie z podstawowymi zagadnieniami historii kultury staro˝ytnej Grecji i Rzymu i dostrze˝enie

zwiàzków tej kultury i j´zyka ∏aciƒskiego z kulturà i j´zykami wspó∏czesnymi.

3. Poznanie przekazanej przez staro˝ytnoÊç tradycji

˝ycia obywatelskiego, obowiàzków obywatela wobec

paƒstwa i innych cz∏onków spo∏ecznoÊci.

4. Kszta∏towanie postaw patriotycznych i ÊwiadomoÊci przynale˝enia do okreÊlonego kr´gu kulturowego.

5. U∏atwienie nauki pos∏ugiwania si´ poprawnà

polszczyznà i zrozumienie wielu zjawisk j´zykowych

w niej zachodzàcych.

6. U∏atwienie nauki j´zyków obcych i doskonalenie

ogólnej sprawnoÊci j´zykowej.

7. U∏atwienie rozumienia terminologii wspó∏czesnej opartej na j´zykach obcych.

8. Rozwijanie wra˝liwoÊci j´zykowej i estetycznej.

9. Doskonalenie umiej´tnoÊci jasnego i precyzyjnego formu∏owania myÊli, kszta∏cenie samodzielnoÊci intelektualnej oraz porzàdkowanie pracy umys∏owej.

Zadania szko∏y

3. Zapoznanie uczniów z j´zykiem ∏aciƒskim w takim stopniu, aby mogli zrozumieç popularne zwroty,

sentencje, powiedzenia staro˝ytnych Rzymian i wyra˝enia ∏aciƒskie z czasów poklasycznych funkcjonujàce

w kulturze i j´zyku polskim.

4. U∏atwienie rozumienia terminologii wspó∏czesnej opartej na j´zykach klasycznych.

5. Uczenie jasnego i precyzyjnego formu∏owania

myÊli, doskonalenia form wypowiedzi.

6. U∏atwienie rozumienia aktualnych wydarzeƒ

spo∏ecznych, politycznych, kulturalnych przy wykorzystywaniu wiedzy o Êwiecie staro˝ytnym.

7. Przez obcowanie z wielkimi dzie∏ami sztuki i literatury — budzenie wra˝liwoÊci estetycznej i zach´canie

do twórczoÊci w∏asnej.

B. Wymiar poszerzony

1. Umo˝liwienie uczniom g∏´bszego i bezpoÊredniego kontaktu z kulturà Êródziemnomorskà przez opanowanie j´zyka ∏aciƒskiego w stopniu pozwalajàcym

na lektur´ tekstów oryginalnych.

2. Zapoznanie uczniów z próbkami tekstów reprezentatywnych dla literatury antycznej oraz istotnych

z punktu widzenia jej recepcji (gatunku, formy literackiej, treÊci, wàtków) w kulturze europejskiej.

3. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci analizy tekstu.

4. Przygotowanie do interpretowania tekstów, formu∏owania i wyra˝ania sàdów.

5. Przedstawienie ∏aciny jako j´zyka wspólnego Europy póênego antyku, Êredniowiecza i renesansu.

6. Rozbudzanie wra˝liwoÊci estetycznej i zach´canie do twórczoÊci w∏asnej przez obcowanie z wielkimi

dzie∏ami sztuki i literatury.

TreÊci nauczania

A. Wymiar podstawowy

1. Chronologia staro˝ytnoÊci.

2. Elementy historii i geografii Êwiata antycznego.

A. Wymiar podstawowy

3. Mitologia: wybór mitów greckich, legendy zwiàzane z poczàtkami Rzymu, funkcja mitu w kulturze.

1. Stworzenie warunków do rozpoznania przez

uczniów w kulturze antycznej podstawy to˝samoÊci

kulturowej Europy.

4. Obrz´dy, Êwi´ta, uroczystoÊci w Grecji i w Rzymie, rola igrzysk olimpijskich i widowisk teatralnych.

2. Zapoznanie uczniów z podstawowymi zagadnieniami z historii i kultury staro˝ytnej Grecji i Rzymu oraz

u∏atwienie im zrozumienia zwiàzków tej kultury i j´zyka ∏aciƒskiego z kulturà i j´zykami wspó∏czesnymi.

5. Wybrane zagadnienia z literatury greckiej i rzymskiej.

6. Sztuka grecka i rzymska na wybranych przyk∏adach.

7. Wybrane zagadnienia z ˝ycia codziennego Greków i Rzymian.

7. Znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej.

8. Podstawowe wiadomoÊci o dziejach j´zyków i pisma.

8. Osiàgni´cia staro˝ytnych w zakresie nauk matematyczno-przyrodniczych i technicznych.

9. Nauczanie podstaw gramatyki ∏aciƒskiej w zakresie umo˝liwiajàcym t∏umaczenie i analiz´ tekstów wybranych do zrealizowania wy˝ej wymienionych zadaƒ

(wymiar podstawowy).

Osiàgni´cia

10. Uwzgl´dnienie w nauczaniu zw∏aszcza tej cz´Êci

leksyki ∏aciƒskiej, której poznanie umo˝liwi zrozumienie etymologii wielu wyrazów u˝ywanych we wspó∏czesnej polszczyênie i j´zykach nowo˝ytnych oraz u∏atwi pos∏ugiwanie si´ nimi.

B. Wymiar poszerzony

1. Gramatyka, leksyka i frazeologia j´zyka ∏aciƒskiego w zakresie umo˝liwiajàcym t∏umaczenie i analiz´

tekstów oryginalnych.

2. Wybrane fragmenty tekstów Cezara, Cycerona

(list, mowa, traktat), Horacego, Owidiusza, Wergiliusza, autorów polsko-∏aciƒskich.

3. Literatura grecka i rzymska: cechy poezji i prozy

∏aciƒskiej, dramat antyczny, geneza wybranych gatunków literackich, wybrane zagadnienia filozoficzne.

4. Elementy wiedzy o staro˝ytnoÊci jako komentarz

i t∏o dla t∏umaczonych tekstów: chronologia, instytucje

paƒstwowe i formy sprawowania rzàdów, prawo i sàdownictwo, wojskowoÊç, centra i peryferie cywilizacji

i kultury Êródziemnomorskiej.

5. ¸acina jako j´zyk literatury, Êrodek komunikacji

j´zykowej, j´zyk sakralny, j´zyk tekstów naukowych.

6. Wp∏yw ∏aciny na struktur´ i zasoby leksykalne

wspó∏czesnych j´zyków europejskich.

A. Wymiar podstawowy

1. Dostrzeganie zwiàzków mi´dzy kulturà Grecji

i Rzymu a kulturà wspó∏czesnà.

2. Wykorzystywanie elementów wiedzy na temat

kultury Êródziemnomorskiej w dalszych etapach edukacji, w ˝yciu spo∏ecznym i zawodowym.

3. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie

informacji pozwalajàcych na odnajdywanie przyczyn

i êróde∏ zjawisk wspó∏czesnych w kulturze Êródziemnomorskiej.

4. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami dla zrozumienia

oraz interpretacji popularnych zwrotów, sentencji, poj´ç i terminów pochodzàcych z j´zyków klasycznych.

B. Wymiar poszerzony

1. Rozumienie i t∏umaczenie oryginalnych tekstów

∏aciƒskich.

2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie

tekstów oryginalnych i w przek∏adach.

3. Operatywna znajomoÊç gramatyki ∏aciƒskiej.

4. Wykorzystywanie j´zyka ∏aciƒskiego do lepszego

zrozumienia zjawisk j´zykowych zachodzàcych w polszczyênie i innych j´zykach nowo˝ytnych.

5. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami i podr´cznikami

gramatyki w pracy nad przek∏adem i analizà tekstów

oryginalnych.

MATEMATYKA

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå

UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI

Cele edukacyjne

1. Zdobycie przez uczniów umiej´tnoÊci operowania podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Dostrzeganie, formu∏owanie i rozwiàzywanie

przez uczniów prostych problemów teoretycznych.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania i wnioskowania.

4. Przygotowanie uczniów do wykorzystania wiedzy matematycznej przy rozwiàzywaniu problemów

z ró˝nych dziedzin.

Zadania szko∏y

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci operowania przez

uczniów podstawowymi obiektami matematycznymi.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu

codziennym (obliczanie prawdopodobieƒstwa, odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

3. Przedstawianie zadaƒ stymulujàcych dostrzeganie, formu∏owanie i rozwiàzywanie przez uczniów prostych problemów teoretycznych.

4. Rozwijanie umiej´tnoÊci precyzyjnego formu∏owania myÊli przez uczniów.

5.

Kszta∏towanie

uczniów.

wyobraêni

geometrycznej

6. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania i wnioskowania (definiowanie podstawowych

obiektów matematycznych, klasyfikowanie tych obiektów, podawanie przyk∏adów i kontrprzyk∏adów, przeprowadzanie prostych rozumowaƒ dedukcyjnych).

TreÊci nauczania

1. Liczby, równania i funkcje

1) usystematyzowanie wiadomoÊci o liczbach wymiernych,

2) przyk∏ady liczb niewymiernych; przybli˝enia dziesi´tne liczb rzeczywistych,

3) obliczenia procentowe,

4) pot´gowanie liczb rzeczywistych (pot´ga o wyk∏adniku ca∏kowitym, pot´ga o wyk∏adniku wymiernym),

Poz. 625

4. Geometria

1) usystematyzowanie wiadomoÊci o figurach p∏askich,

2) kàty i wielokàty; okr´gi i ko∏a; obwody i pola wielokàtów i kó∏,

3) odleg∏oÊç na p∏aszczyênie,

4) przyk∏ady izometrii p∏aszczyzny (przesuni´cie, symetria osiowa, symetria Êrodkowa),

5) przystawanie figur,

5) poj´cie funkcji,

6) wektory i ich zastosowania,

6) przyk∏ady wykresów funkcji liczbowych; przekszta∏canie wykresów,

7) twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie Talesa,

7) odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu,

8) funkcja liniowa,

8) jednok∏adnoÊç,

9) podobieƒstwo figur,

9) funkcja kwadratowa,

10) konstrukcje geometryczne,

10) równania i nierównoÊci liniowe z jednà niewiadomà,

11) funkcje trygonometryczne; podstawowe to˝samoÊci trygonometryczne; najprostsze zastosowania

funkcji trygonometrycznych (twierdzenie sinusów,

twierdzenie kosinusów),

11) równania i nierównoÊci liniowe z dwiema niewiadomymi; uk∏ady równaƒ liniowych i ich interpretacja geometryczna,

12) równania i nierównoÊci kwadratowe z jednà niewiadomà i ich interpretacja geometryczna,

13) przyk∏ady prostych równaƒ i nierównoÊci trzeciego

stopnia,

12) prostopad∏oÊç i równoleg∏oÊç w przestrzeni,

13) kàt nachylenia prostej do p∏aszczyzny,

14) kàt dwuÊcienny,

15) usystematyzowanie wiadomoÊci o wieloÊcianach

i bry∏ach obrotowych,

14) proporcjonalnoÊç prosta i odwrotna; wykres proporcjonalnoÊci odwrotnej,

16) przekroje p∏askie wieloÊcianów i bry∏ obrotowych,

15) nierównoÊci typu 2/x< 3.

17) pola powierzchni i obj´toÊci wieloÊcianów i bry∏

obrotowych.

2. Ciàgi liczbowe

1) przyk∏ady ciàgów liczbowych (w tym ciàgów rekurencyjnych),

2) w∏asnoÊci ciàgu,

3) ciàg arytmetyczny i ciàg geometryczny; suma wyrazów ciàgu arytmetycznego, suma wyrazów ciàgu

geometrycznego,

4) procent sk∏adany,

Osiàgni´cia

1. Operowanie podstawowymi obiektami matematycznymi.

2. Przeprowadzanie prostych rozumowaƒ dedukcyjnych.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu codziennym (obliczanie prawdopodobieƒstwa, odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

5) szereg geometryczny.

4. Precyzyjne formu∏owanie myÊli.

3. Elementy rachunku prawdopodobieƒstwa

1) elementy kombinatoryki,

2) prawdopodobieƒstwo i jego zwiàzek z cz´stoÊcià,

3) przyk∏ady obliczania prawdopodobieƒstwa,

4) przyk∏ady praktycznego zastosowania statystyki

(odczytywanie tabel, diagramów i wykresów,

przedstawianie danych empirycznych w postaci

diagramów i wykresów).

SZKO¸A ZASADNICZA

Cele edukacyjne

1. Zdobycie przez uczniów umiej´tnoÊci operowania podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania i wnioskowania.

Zadania szko∏y

mów i wykresów, przedstawianie danych empirycznych w postaci diagramów i wykresów).

1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci operowania przez

uczniów podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu

codziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci precyzyjnego formu∏owania myÊli przez uczniów.

4.

Kszta∏towanie

uczniów.

Poz. 625

wyobraêni

geometrycznej

3. Geometria

1) usystematyzowanie wiadomoÊci o figurach p∏askich,

2) kàty i wielokàty; okr´gi i ko∏a; obwody i pola wielokàtów i kó∏,

3) odleg∏oÊç na p∏aszczyênie,

4) skala i plan,

5) twierdzenie Pitagorasa,

5. Rozwijanie umiej´tnoÊci logicznego rozumowania i wnioskowania.

TreÊci nauczania

6) przyk∏ady izometrii p∏aszczyzny (przesuni´cie, symetria osiowa, symetria Êrodkowa),

7) wektory i ich zastosowania,

1. Liczby, równania i funkcje

8) prostopad∏oÊç i równoleg∏oÊç w przestrzeni,

1) usystematyzowanie wiadomoÊci o liczbach wymiernych,

9) kàt nachylenia prostej do p∏aszczyzny,

10) kàt dwuÊcienny,

2) obliczenia procentowe,

11) usystematyzowanie wiadomoÊci o wieloÊcianach

i bry∏ach obrotowych,

3) przyk∏ady funkcji liczbowych,

4) odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu,

12) pola powierzchni i obj´toÊci wieloÊcianów i bry∏

obrotowych.

5) funkcja liniowa,

6) równania i nierównoÊci liniowe z jednà niewiadomà,

7) równania i nierównoÊci liniowe z dwiema niewiadomymi; uk∏ady równaƒ liniowych,

8) proporcjonalnoÊç prosta i odwrotna.

2. Elementy statystyki — przyk∏ady praktycznego

zastosowania statystyki (odczytywanie tabel, diagra-

Osiàgni´cia

1. Operowanie podstawowymi poj´ciami matematycznymi.

2. Zdobycie umiej´tnoÊci przydatnych w ˝yciu codziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykresów

i diagramów).

3. Precyzyjne formu∏owanie myÊli.

HISTORIA

Celem nauczania historii w szkole jest

1) zapoznanie uczniów z wiedzà historycznà u∏atwiajàcà samoidentyfikacj´ kulturowà, narodowà i religijnà,

2) rozwijanie postaw patriotycznych, poczucia przynale˝noÊci do spo∏ecznoÊci lokalnej i regionalnej,

grupy etnicznej, narodu, spo∏ecznoÊci europejskiej

i mi´dzynarodowej,

3) przygotowanie do pos∏ugiwania si´ terminologià

i wiedzà historycznà w zakresie niezb´dnym do

uczestnictwa w ˝yciu publicznym,

4) zapoznanie z zasadami wykorzystywania ró˝norodnych êróde∏ historycznych jako êród∏a informacji,

5) przygotowanie do dokonywania syntez na podstawie ró˝norodnych rodzajów informacji, rozwijania

umiej´tnoÊci formu∏owania pytaƒ i problemów historycznych oraz poszukiwania ich rozwiàzaƒ, ich

wartoÊciowania i hierarchizacji,

6) wspieranie rozwoju intelektualnego uczniów i rozwijanie umiej´tnoÊci: rozró˝nienia informacji od

komentarza, analizy krytycznej, wypowiedzi w mowie i piÊmie, samodzielnej pracy intelektualnej i samokszta∏cenia,

7) rozwijanie technik zbierania, interpretacji i przechowywania informacji,

8) racjonalne planowanie i wykonywanie pracy indywidualnej i grupowej.

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå

UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci praktycznych umo˝liwiajàcych korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ wiedzy

historycznej.

2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji wiedzy o przesz∏oÊci czerpanej z ró˝nych êróde∏

informacji.

Poz. 625

7. Wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Europy z odmiennymi kulturami i systemami wartoÊci.

8. ChrzeÊcijaƒstwo w XVI—XVII wieku.

3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania

wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych na forum publicznym, w ˝yciu prywatnym i zawodowym.

4. Zapoznanie uczniów z metodologià naukowego

poznawania i opisywania przesz∏oÊci.

9. Przewrót umys∏owy XVII wieku w Europie.

10. Epoka oÊwiecenia i jej znaczenie w dziejach

Êwiata i Polski.

11. Polska na tle europejskim w XVI—XVIII wieku.

5. Rozwijanie umiej´tnoÊci samodzielnego poszerzania zakresu wiedzy historycznej w warunkach indywidualnej i zespo∏owej pracy uczniów.

12. Przemiany spo∏eczne, kulturowe i cywilizacyjne

XIX wieku w Europie i w Êwiecie.

Zadania szko∏y

13. Spo∏eczeƒstwo polskie bez w∏asnego paƒstwa;

kszta∏towanie si´ narodu nowoczesnego.

1. Tworzenie warunków do rozwoju umiej´tnoÊci

samodzielnego poszerzania zakresu wiedzy historycznej w warunkach indywidualnej i zespo∏owej pracy

uczniów.

2. Doskonalenie sposobów samodzielnej interpretacji i weryfikacji ró˝nych typów materia∏ów êród∏owych przez uczniów.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci zastosowania posiadanej wiedzy do samodzielnego tworzenia obrazu przesz∏oÊci.

4. Przygotowywanie rozwini´tych wypowiedzi ustnych i pisemnych spe∏niajàcych kryteria warsztatu naukowego historii.

TreÊci nauczania

Programy nauczania historii na etapie nauczania

zaawansowanego powinny zak∏adaç wykorzystywanie

podstawowej wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych wyniesionych przez uczniów z poprzednich etapów kszta∏cenia. Ich celem ma byç poszerzanie zakresu wiedzy

o poszczególnych epokach i mechanizmach procesu

historycznego poprzez problemowe uj´cie najwa˝niejszych aspektów przesz∏oÊci. Program mo˝e zawieraç

chronologiczny lub problemowy uk∏ad treÊci. W programach powinny zostaç uwzgl´dnione nast´pujàce

wàtki tematyczne (bez koniecznoÊci wyczerpywania

treÊci merytorycznych w ka˝dej z epok)

1. Czynniki i drogi post´pu w czasach najdawniejszych.

2. Cywilizacje wschodnie.

3. Grecja i Rzym staro˝ytny — dorobek kultury i jego trwa∏oÊç.

4. Kr´gi cywilizacji Êredniowiecznej; uniwersalizm

chrzeÊcijaƒski.

5. Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach Êrednich.

6. Odrodzenie w∏oskie i jego wp∏yw na Europ´.

14. I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie.

15. Âwiat mi´dzy wojnami — demokratyzacja i kultura masowa; totalitaryzm.

16. Polacy w odrodzonym paƒstwie.

17. II wojna Êwiatowa — geneza; charakter wojny;

Holocaust.

18. Spo∏eczeƒstwo polskie w okresie wojny.

19. Âwiat po II wojnie Êwiatowej — kierunki ewolucji, przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe.

20. Polska i Polacy w powojennym Êwiecie.

Program nauczania historii powinien

1) zak∏adaç szerszy zakres omawianych treÊci programowych,

2) wskazywaç drogi zapoznawania uczniów z podstawowymi zasadami naukowego badania przesz∏oÊci,

3) zawieraç wymogi wykorzystywania materia∏ów

êród∏owych w pracy dydaktycznej,

4) dawaç mo˝liwoÊci indywidualizacji nauczania

uczniów w zale˝noÊci od zainteresowaƒ i potrzeb

ucznia (egzamin maturalny, egzaminy wst´pne na

studia itp.).

Osiàgni´cia

1. Rozumienie zmiennoÊci i rozwoju ró˝nych sfer

˝ycia cz∏owieka w przesz∏oÊci.

2. Umiej´tnoÊç scalania informacji pochodzàcych

z ró˝norodnych êróde∏ w jeden spójny obraz przesz∏oÊci (umiej´tnoÊç tworzenia syntezy).

3. Umiej´tnoÊç wykorzystywania posiadanej wiedzy i pos∏ugiwania si´ nabytymi umiej´tnoÊciami w ˝yciu spo∏ecznym i zawodowym.

4. Umiej´tnoÊç powiàzania wydarzeƒ, zjawisk i procesów o zasi´gu powszechnym z dziejami Polski.

5. Umiej´tnoÊç usytuowania historii lokalnej i regionalnej na tle dziejów Polski.

1) czynniki i drogi post´pu w czasach najdawniejszych,

6. Umiej´tnoÊç samodzielnego zbierania, interpretowania, przetwarzania i przechowywania ró˝nego typu informacji przydatnych do rekonstrukcji, opisu

i oceny przesz∏oÊci.

2) cywilizacje wschodnie,

7. Umiej´tnoÊç przedstawienia wybranego problemu historycznego z uwzgl´dnieniem zasad naukowego badania przesz∏oÊci.

8. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy ró˝nych interpretacji historii.

SZKO¸A ZASADNICZA

3) Grecja i Rzym staro˝ytny — dorobek kultury i jego

trwa∏oÊç,

4) kr´gi cywilizacji Êredniowiecznej; uniwersalizm

chrzeÊcijaƒski,

5) Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach Êrednich,

6) odrodzenie w∏oskie i jego wp∏yw na Europ´,

7) wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Europy z odmiennymi kulturami i systemami wartoÊci,

8) chrzeÊcijaƒstwo w XVI—XVII wieku,

9) przewrót umys∏owy XVII wieku w Europie,

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci praktycznych umo˝liwiajàcych korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ wiedzy

historycznej.

2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji wiedzy o przesz∏oÊci czerpanej z ró˝nych êróde∏

informacji.

3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania

wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych na forum publicznym, w ˝yciu prywatnym i zawodowym.

Zadania szko∏y

1. Pog∏´bianie wiedzy o otaczajàcym Êwiecie, zachodzàcych w nim procesach i zjawiskach historycznych, w skali globalnej, narodowej, regionalnej i lokalnej.

2. Doskonalenie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie

odnajdywania i analizowania zwiàzków przyczynowo-skutkowych. `

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci tworzenia w∏asnych interpretacji przesz∏oÊci, ich prezentacji oraz obrony w∏asnej opinii w ramach polemiki i dyskusji na forum publicznym.

TreÊci nauczania

Programy nauczania historii na etapie nauczania

zaawansowanego powinny zak∏adaç wykorzystywanie

podstawowej wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych wyniesionych przez uczniów z poprzednich etapów kszta∏cenia. Ich celem ma byç poszerzanie zakresu wiedzy

o poszczególnych epokach i mechanizmach procesu

historycznego poprzez problemowe uj´cie najwa˝niejszych aspektów przesz∏oÊci. Program mo˝e zawieraç

chronologiczny lub problemowy uk∏ad treÊci. W programach powinny zostaç uwzgl´dnione nast´pujàce

wàtki tematyczne (bez koniecznoÊci wyczerpywania

treÊci merytorycznych w ka˝dej z epok)

10) epoka oÊwiecenia i jej znaczenie w dziejach Êwiata

i Polski,

11) Polska na tle europejskim w XVI—XVIII wieku,

12) przemiany spo∏eczne, kulturowe i cywilizacyjne

XIX wieku w Europie i w Êwiecie,

13) spo∏eczeƒstwo polskie bez w∏asnego paƒstwa;

kszta∏towanie si´ narodu nowoczesnego,

14) I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie,

15) Êwiat mi´dzy wojnami — demokratyzacja i kultura

masowa; totalitaryzm,

16) Polacy w odrodzonym paƒstwie,

17) II wojna Êwiatowa — geneza; charakter wojny; Holocaust,

18) spo∏eczeƒstwo polskie w okresie wojny,

19) Êwiat po II wojnie Êwiatowej — kierunki ewolucji,

przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe,

20) Polska i Polacy w powojennym Êwiecie.

Osiàgni´cia

1. Rozumienie zmiennoÊci i rozwoju ró˝nych sfer

˝ycia cz∏owieka w przesz∏oÊci.

2. Umiej´tnoÊç scalania informacji pochodzàcych

z ró˝norodnych êróde∏ w jeden spójny obraz przesz∏oÊci (umiej´tnoÊç tworzenia syntezy).

3. Umiej´tnoÊç wykorzystywania posiadanej wiedzy i pos∏ugiwania si´ nabytymi umiej´tnoÊciami w ˝yciu spo∏ecznym i zawodowym.

4. Umiej´tnoÊç powiàzania wydarzeƒ, zjawisk i procesów o zasi´gu powszechnym z dziejami Polski.

5. Umiej´tnoÊç usytuowania historii lokalnej i regionalnej na tle dziejów Polski.

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

walny charakter praw cz∏owieka, ich katalog i systemy

ochrony.

1. Ukazanie uczniom wzorca paƒstwa prawa, funkcjonujàcego na podstawie mechanizmów demokra2. Funkcjonowanie demokracji w Rzeczypospolitej

tycznych, odniesionego do dobra wspólnego.

Polskiej

2. UÊwiadomienie uczniom funkcji i znaczenia po1) konstytucyjne uprawnienia i obowiàzki obywatela,

datków w demokratycznym paƒstwie prawa.

2) konstytucyjne organy w∏adzy centralnej,

3. Uzyskanie przez uczniów wiedzy o uprawnie3) samorzàdy terytorialne.

niach i obowiàzkach ludzi doros∏ych, które wynikajà

z natury cz∏owieczeƒstwa oraz faktu bycia obywatelem

3. Kultura polityczna i formy ˝ycia publicznego

Rzeczypospolitej Polskiej.

1) ÊwiadomoÊç narodowa — prawa mniejszoÊci naro4. Przybli˝enie zagadnieƒ zwiàzanych z rynkiem

dowych,

pracy.

2) ÊwiadomoÊç obywatelska,

Zadania szko∏y

3) cnoty obywatelskie, m.in.: zaanga˝owanie, posza1. Stawianie wymagaƒ w zakresie w∏aÊciwej postanowanie innych, patriotyzm, odpowiedzialnoÊç,

wy uczniów wobec god∏a i hymnu paƒstwowego oraz

4) stowarzyszenia, partie polityczne, zwiàzki zawodow czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych.

we.

2. Pomoc w rozpoznaniu w∏asnych praw i obowiàz4. Bud˝et paƒstwa i podatki.

ków w szkole.

Cele edukacyjne

5. Praca oraz rynek pracy i jego mechanizmy.

3. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej.

4. Umo˝liwienie uczniom bezpoÊredniego kontaktu

z podstawowymi aktami prawnymi regulujàcymi prawa i obowiàzki obywateli.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç elementarnych zasad funkcjonowania Rzeczypospolitej Polskiej.

5. Przygotowanie do wejÊcia na rynek pracy.

TreÊci nauczania

2. ZnajomoÊç swoich podstawowych praw i obowiàzków obywatelskich.

1. Obywatel a w∏adza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych; niezby-

3. Umiej´tnoÊç wype∏nienia deklaracji podatkowej

(PIT) dotyczàcej podatku od dochodów osobistych.

GEOGRAFIA

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå

UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI

KLASY I—III

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie w uczniach

1) ÊwiadomoÊci wartoÊci, jakà jest w∏asny region i kraj

oraz dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe,

2) poszanowania innych narodów, ich kultur, systemów wartoÊci i sposobów ˝ycia.

2. Ca∏oÊciowe widzenie regionów i miejsc oraz problemów, z jakimi boryka si´ Êwiat.

3. Umiej´tnoÊç analizowania i interpretowania

dzia∏alnoÊci gospodarczej, spo∏ecznej i politycznej

w kategoriach geograficznych.

4. Przygotowanie do Êwiadomego podejmowania

decyzji uwzgl´dniajàcych zarówno zachowanie ciàg∏oÊci funkcji przyrody i równowagi w Êrodowisku, jak te˝

potrzeby cz∏owieka (rozwój zrównowa˝ony).

5. Odczuwanie potrzeby wspó∏pracy dotyczàcej

zwalczania zagro˝eƒ Êrodowiska geograficznego oraz

zagro˝eƒ spo∏ecznych.

6. Przygotowanie si´ do roli odpowiedzialnych wspó∏gospodarzy regionu i Polski; gotowoÊç uczestniczenia

w rozwiàzywaniu problemów swojej spo∏ecznoÊci.

Zadania szko∏y

Stwarzanie uczniom sprzyjajàcych warunków do

1) kszta∏towania systemu wartoÊci odpowiadajàcego

naturze i godnoÊci ludzkiej,

2) korzystania z mo˝liwie ró˝norodnych êróde∏ wiedzy

geograficznej, w tym z w∏asnych obserwacji terenowych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem swojej

gminy (powiatu),

3) uczenia si´ czynnego, kszta∏tujàcego dociekliwoÊç,

refleksyjnoÊç, zdrowy krytycyzm, ch´ç dzia∏ania,

4) stosowania wiedzy geograficznej w ˝yciu.

TreÊci nauczania

1. Ziemia jako cz´Êç WszechÊwiata i jako system

otwarty.

2. Ziemia jako Êrodowisko ˝ycia, jej historia i obraz

wspó∏czesny.

3. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi

i ich ochrona; energia i jej rola we wspó∏czesnej gospodarce.

4. Dysproporcje gospodarcze, spo∏eczne oraz zró˝nicowanie polityczne i kulturowe wspó∏czesnego Êwiata, na przyk∏adach wybranych paƒstw i regionów.

Poz. 625

10. Polska na tle Europy i Êwiata.

11. Problemy integracyjne na Êwiecie, w Europie

i w Polsce.

Uwaga: na treÊci dotyczàce Polski nale˝y przeznaczyç

nie mniej ni˝ 1/3 czasu przewidzianego na zaj´cia geografii.

Osiàgni´cia

5. Wspó∏czesne przemiany gospodarcze, spo∏eczne

i polityczne na kontynentach i w wybranych paƒstwach, ze szczególnym uwzgl´dnieniem Europy.

1. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi

i orientowanie si´ w ich wzajemnym po∏o˝eniu za pomocà map.

6. èród∏a, przebieg i próby rozwiàzywania konfliktów politycznych i spo∏ecznych, na wybranych przyk∏adach.

2. Gromadzenie, wartoÊciowanie, porzàdkowanie,

interpretowanie, analizowanie i prezentowanie wiedzy

geograficznej pochodzàcej z ró˝nych êróde∏.

7. Potencja∏ naturalny, ludnoÊciowy, gospodarczy

i kulturowy Polski.

3. Wykorzystywanie wiedzy geograficznej w celu

interpretowania i analizowania aktualnych zjawisk,

zdarzeƒ i procesów, zachodzàcych w przestrzeni geograficznej.

8. Struktura wspó∏czesnej gospodarki narodowej

Polski; tendencje rozwojowe; strategia ekorozwoju

Polski.

9. Przyk∏ady ochrony Êrodowiska w Polsce i na

Êwiecie.

4. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w dzia∏aniach ludzi na podstawie uzyskanych informacji.

5. Rozwiàzywanie zadaƒ o treÊci geograficznej

i charakterze problemowym.

ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE

KLASA IV (KLASY III—IV)

Cele edukacyjne

1. ÂwiadomoÊç

4) zapewnienia uczniom konsultacji z nauczycielami

innych przedmiotów, ze wzgl´du na silne zwiàzki

geografii z innymi naukami.

1) koniecznoÊci gospodarowania zgodnie z ideà rozwoju zrównowa˝onego,

TreÊci nauczania

2) odpowiedzialnoÊci i gotowoÊci uczestniczenia

w rozwiàzywaniu problemów swojej spo∏ecznoÊci,

Polski, Europy i Êwiata,

Wybór treÊci powinien byç zgodny z zainteresowaniami i potrzebami uczniów bioràcych udzia∏ w zaj´ciach. Zaleca si´ uwzgl´dnianie tematów z pi´ciu wielkich grup tematycznych

3) koniecznoÊci normowania stosunków mi´dzyludzkich w skali lokalnej, regionalnej i ponadregionalnej.

1) przyrodnicze Êrodowisko ˝ycia i dzia∏alnoÊci ludzi

na Ziemi,

2. Zdobywanie umiej´tnoÊci samodzielnego uczenia si´, istotnego zarówno z punktu widzenia samokszta∏cenia, jak i studiowania w szkole wy˝szej.

3) Polska, jej potencja∏ naturalny, gospodarczy, ludnoÊciowy i kulturowy, historia gospodarcza, problemy wspó∏czesne,

Zadania szko∏y

4) Europa, jej potencja∏ naturalny, gospodarczy, ludnoÊciowy i kulturowy, historia gospodarcza, problemy wspó∏czesne,

Stwarzanie uczniom sprzyjajàcych warunków do

1) prowadzenia samodzielnych obserwacji i poszukiwaƒ poza terenem szko∏y w zakresie indywidualnie

formu∏owanych tematów geograficznych,

2) korzystania ze êróde∏ wiedzy geograficznej (w tym

z bibliotek pozaszkolnych i dokumentacji urz´dów

publicznych),

3) samodzielnego opracowywania wybranych tematów,

2) region, w którym ˝yje uczeƒ,

5) problemy globalne Êwiata.

Osiàgni´cia

1. Pos∏ugiwanie si´ wiedzà geograficznà w ˝yciu

codziennym w sytuacjach wykraczajàcych poza system uczenia si´ szkolnego.

2. Umiej´tnoÊç oceniania swojej wiedzy geograficznej i umiej´tnoÊci z punktu widzenia w∏asnych celów ˝yciowych.

BIOLOGIA

Cele edukacyjne

Celem nauczania biologii powinno byç osiàgni´cie

przez ucznia

1) rozumienia zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku

przyrodniczym,

2) ÊwiadomoÊci zmiennoÊci Êwiata o˝ywionego,

3) ÊwiadomoÊci znaczenia zachowania ró˝norodnoÊci

biologicznej oraz motywacji do przestrzegania zasad jej ochrony,

4) rozumienia jednoÊci podstawowych procesów ˝yciowych organizmów przy ich ró˝norodnoÊci,

5) rozumienia zale˝noÊci cz∏owieka od Êrodowiska

i wp∏ywu cz∏owieka na Êrodowisko,

6) ÊwiadomoÊci zagro˝eƒ cywilizacyjnych,

7) rozumienia podstaw dzia∏ania w∏asnego organizmu,

8) rozumienia podstawowych zasad dziedziczenia,

9) postawy odpowiedzialnoÊci za zdrowie swoje oraz

innych ludzi,

10) motywacji do przestrzegania ogólnych zasad higieny.

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie uczniom projektowania i prowadzenia obserwacji i doÊwiadczeƒ biologicznych.

2) oddychanie i wymiana gazowa

a) oddychanie tlenowe i beztlenowe,

b) wymiana gazowa u roÊlin i zwierzàt,

c) uk∏ad oddechowy cz∏owieka i jego schorzenia,

3) transport substancji i p∏yny ustrojowe

a) transport substancji u roÊlin, p∏yny ustrojowe

u zwierzàt,

b) funkcje homeostatyczne i obronne u cz∏owieka

pe∏nione przez krew,

c) choroby uk∏adu krà˝enia,

4) wydalanie

a) zb´dne i szkodliwe produkty przemiany materii

i sposoby ich usuwania przez roÊliny i zwierz´ta,

b) uk∏ad wydalniczy u cz∏owieka i jego schorzenia,

5) rozmna˝anie i rozwój organizmów

a) rozmna˝anie bezp∏ciowe i p∏ciowe,

b) wzrost i rozwój roÊlin i zwierzàt,

c) biologia rozmna˝ania si´ i rozwój cz∏owieka,

6) regulacja i koordynacja procesów ˝yciowych

a) regulacja hormonalna u roÊlin,

b) regulacja hormonalna u cz∏owieka i jej zaburzenia,

c) budowa, funkcje i higiena uk∏adu nerwowego

oraz wybranych narzàdów zmys∏ów cz∏owieka.

3. Elementy cytologii i genetyki

2. Umo˝liwienie uczniom poznania podstawowych

procesów ˝yciowych organizmów.

1) ultrastruktura komórki, organelle, b∏ony biologiczne, cytoszkielet,

3. Rozwijanie odpowiedzialnoÊci ucznia za dzia∏ania podejmowane w najbli˝szym Êrodowisku.

2) budowa DNA, kod genetyczny, synteza bia∏ek,

4. Prowadzenie uczniów do zrozumienia podstaw

funkcjonowania w∏asnego organizmu.

4) choroby dziedziczne,

TreÊci nauczania

1. Struktura organizmu

3) mutacje, czynniki mutagenne,

5) zasady in˝ynierii genetycznej, zastosowania biotechnologii.

4. Elementy ewolucjonizmu

1) komórki, ich budowa i pe∏nione funkcje,

1) poj´cie gatunku,

2) komórki bakteryjne, znaczenie bakterii w przyrodzie

i ˝yciu cz∏owieka, choroby bakteryjne,

2) mutacje i ich konsekwencje, dobór naturalny,

3) wirusy bakterii roÊlin i zwierzàt, choroby wirusowe

cz∏owieka,

4) tkanki i organy, ich budowa i pe∏nione funkcje (na

wybranych przyk∏adach).

2. Fizjologia organizmów roÊlinnych i zwierz´cych

1) od˝ywianie

a) potrzeby pokarmowe i sposoby od˝ywiania si´

organizmów,

b) uk∏ad pokarmowy i przebieg procesów trawiennych u cz∏owieka,

c) zasady racjonalnego od˝ywiania,

3) zasady klasyfikacji naturalnej, drzewa filogenetyczne roÊlin i zwierzàt,

4) ewolucja naczelnych.

5. Ekologia i ochrona Êrodowiska przyrodniczego

1) populacja i parametry jà charakteryzujàce,

2) ekosystem, g∏ówne typy ekosystemów Ziemi,

struktura troficzna ekosystemu, przep∏yw energii

i krà˝enie materii w ekosystemie, sukcesja ekologiczna,

3) antropopresja, przyczyny i skutki zmniejszania ró˝norodnoÊci biologicznej,

4) chemiczne zanieczyszczenie powietrza, wody, gleby, nadmierne odwadnianie i erozja gleb, eutrofizacja wód,

5) zasoby odnawialne i nieodnawialne, racjonalna gospodarka zasobami,

6) zasada zrównowa˝onego rozwoju.

Poz. 625

ganie funkcjonowania organizmu jako integralnej ca∏oÊci.

4. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy Êrodowiskiem ˝ycia organizmu a jego budowà i funkcjonowaniem.

5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybranych ekosystemów.

Osiàgni´cia

1. Formu∏owanie hipotez. Analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doÊwiadczeƒ wraz

z ocenà ich wiarygodnoÊci.

6. Ocenianie zmian zachodzàcych w Êrodowisku

przyrodniczym w wyniku oddzia∏ywania cz∏owieka i ich

wp∏ywu na jakoÊç ˝ycia oraz umiej´tnoÊç odnajdywania Êrodków zaradczych.

2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie

wiedzy z ró˝nych dziedzin niezb´dnej do wyjaÊnienia

procesów ˝yciowych.

7. Analizowanie przyczyn zak∏óceƒ stanu zdrowia

cz∏owieka, przewidywanie skutków w∏asnych decyzji

w tym zakresie; prowadzenie zdrowego trybu ˝ycia.

3. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy budowà

i funkcjà uk∏adów i narzàdów w organizmach; postrze-

8. Formu∏owanie zasad zrównowa˝onego rozwoju

i analiza w∏asnych decyzji i zachowaƒ w tym zakresie.

FIZYKA Z ASTRONOMIÑ

Elementem wyró˝niajàcym fizyk´ od wielu innych

nauk jest decydujàca rola doÊwiadczenia jako êród∏a

inspiracji koncepcji teoretycznych i jednoczeÊnie kryterium ich weryfikacji. W zwiàzku z tym w podstawie programowej pomini´te zosta∏y, w zasadzie, te zagadnienia, o których w warunkach szkolnych mo˝na mówiç

tylko deklaratywnie, bez odwo∏ania si´ do doÊwiadczenia uczniowskiego lub przynajmniej pokazu. Atrakcyjne zagadnienia wspó∏czesnej fizyki czy astrofizyki muszà byç z koniecznoÊci nauczane w szko∏ach w sposób

popularnonaukowy i dobór ich w programie pozostawiono inwencji twórców programów.

Cele edukacyjne

Za najwa˝niejszy cel nauczania fizyki w ramach

kszta∏cenia ogólnego uznano wyrobienie u uczniów

przekonania o istnieniu praw rzàdzàcych przebiegiem

zjawisk w przyrodzie, w ˝yciu codziennym i technice.

Zadania szko∏y

1. Wyrobienie u uczniów przekonania o istnieniu

praw rzàdzàcych przebiegiem zjawisk w przyrodzie, ˝yciu codziennym i technice.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci obserwacji zjawisk fizycznych i ich opisu.

3. Kszta∏cenie u uczniów postawy aktywnego

wspó∏twórcy informacji w oparciu o w∏asne obserwacje, eksperymenty i przemyÊlenia.

4. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania ze êróde∏ gotowych informacji.

5. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci iloÊciowego opisu zjawisk fizycznych.

SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå

UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI

TreÊci nauczania

1. Wzgl´dnoÊç ruchu; sk∏adanie i rozk∏adanie ruchów.

2. Przyspieszenie w ruchu prostoliniowym; ruch

prostoliniowy jednostajnie zmienny; wykresy pr´dkoÊci i po∏o˝enia jako funkcji czasu.

3. Zasady dynamiki; zasada zachowania p´du.

4. Ruch jednostajny po okr´gu; przyspieszenie doÊrodkowe i si∏a doÊrodkowa.

5. Prawo cià˝enia Newtona; pole grawitacyjne,

przyspieszenie ziemskie; energia potencjalna; spadek

swobodny.

6. Ruch w centralnym polu grawitacyjnym po orbitach ko∏owych; struktura WszechÊwiata.

7. Prawo Coulomba; pole elektrostatyczne; energia

potencjalna; jàdrowy model atomu.

8. Promieniowanie jàdrowe; budowa jàdra atomowego; bilans energii przy rozszczepieniu jàdra; energetyka jàdrowa.

9. Obwody pràdu sta∏ego; prawa Ohma i Kirchhoffa.

10. Indukcja magnetyczna; pole magnetyczne pràdu elektrycznego; si∏a Lorentza i si∏a elektrodynamiczna; ruch czàstki na∏adowanej w jednorodnym polu magnetycznym.

11. Indukcja elektromagnetyczna; si∏a elektromotoryczna indukcji, pràdnica; pràd przemienny; transformator.

12. CiÊnienie hydrostatyczne i atmosferyczne; prawa gazów doskona∏ych; mikroskopowy model gazu;

temperatura bezwzgl´dna.

4. Umiej´tnoÊç planowania i wykonywania doÊwiadczeƒ fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, zapisywania i analizowania ich wyników.

13. Zmiany energii i praca w przemianach gazowych; zasada dzia∏ania silników cieplnych.

5. Umiej´tnoÊç sporzàdzania i interpretacji wykresów.

14. Ruch drgajàcy, przemiany energii; amplituda,

okres, cz´stotliwoÊç; t∏umienie drgaƒ; rezonans.

6. Umiej´tnoÊç korzystania z praw i zasad fizyki do

wyjaÊniania wybranych zjawisk zachodzàcych w przyrodzie.

15. Fale mechaniczne; dêwi´k; fale periodyczne,

d∏ugoÊç fali; pr´dkoÊç fali; interferencja i dyfrakcja fal.

16. Âwiat∏o jako fala; przeglàd widma fal elektromagnetycznych.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç wyodr´bniania, obserwacji, opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ ze zrozumieniem

wybranymi poj´ciami fizycznymi.

3. Umiej´tnoÊç wykorzystania modeli do wyjaÊniania zjawisk i procesów fizycznych.

7. Umiej´tnoÊç wykorzystania wiedzy fizycznej do

wyjaÊniania zasad dzia∏ania i bezpiecznego u˝ytkowania wybranych urzàdzeƒ technicznych.

8. Umiej´tnoÊç wskazania przyk∏adów degradacji

Êrodowiska wynikajàcej z technicznej dzia∏alnoÊci cz∏owieka oraz mo˝liwych sposobów zapobiegania tej degradacji.

SZKO¸A ZASADNICZA

Utrwalanie i pog∏´bianie niektórych zagadnieƒ z zakresu szko∏y podstawowej, wybranych w zale˝noÊci od

potrzeb kierunku kszta∏cenia zawodowego.

CHEMIA

W nauczaniu chemii nale˝y zwracaç uwag´ na bogactwo zwiàzków i przemian chemicznych w otoczeniu

cz∏owieka oraz zwiàzane z tym szanse i zagro˝enia.

Szczególnie nale˝y zwracaç uwag´ na znaczenie i zagro˝enie pierwiastkami promieniotwórczymi oraz ich

zwiàzkami, a tak˝e na trujàce substancje chemiczne

w najbli˝szym otoczeniu cz∏owieka.

4. Reakcje chemiczne — ich opis i zapis; typy reakcji chemicznych (synteza, analiza, wymiana); mol; iloÊciowa interpretacja przemiany chemicznej; szybkoÊç

przemiany chemicznej; reakcje endo– i egzoenergetyczne; stopieƒ utlenienia, najprostsze reakcje utleniania i redukcji.

Cele edukacyjne

6. Tlenki, zasady, kwasy, sole — nazewnictwo, w∏aÊciwoÊci i zastosowanie.

1. Pog∏´bienie wiedzy o procesach chemicznych zachodzàcych w otaczajàcym Êwiecie.

2. Zrozumienie znaczenia chemii w rozwoju cywilizacji.

3. Rozbudzenie zainteresowania naukami chemicznymi poprzez ukazanie ich osiàgni´ç i problemów.

Zadania szko∏y

1. Rozwijanie myÊlenia prowadzàcego do umiej´tnego pos∏ugiwania si´ zdobytà wiedzà chemicznà.

2. Zapoznanie uczniów z praktykà laboratoryjnà poprzez prowadzenie pokazów i wykonywanie doÊwiadczeƒ.

3. Przygotowanie uczniów do prawid∏owego korzystania z ró˝norodnych êróde∏ informacji.

TreÊci nauczania

1. Wspó∏czesny, uproszczony model budowy atomu; izotopy.

2. Wspó∏czesny uk∏ad okresowy; zale˝noÊç pomi´dzy budowà atomów a w∏aÊciwoÊciami pierwiastków

i ich po∏o˝eniem w uk∏adzie okresowym.

3. Wiàzania chemiczne: atomowe i jonowe.

5. Roztwory, rozpuszczalnoÊç, st´˝enie roztworu.

7. Dysocjacja elektrolityczna; wskaêniki kwasowo–zasadowe, skala pH; reakcje w roztworach wodnych — reakcje zoboj´tniania i reakcje stràceniowe;

odczyn wodnych roztworów soli.

8. W´glowodory nasycone i nienasycone — nazewnictwo, izomeria, w∏aÊciwoÊci, reakcje charakterystyczne, zastosowania; benzen jako przedstawiciel w´glowodorów aromatycznych.

9. Proste jednofunkcyjne pochodne w´glowodorów: alkohole, aldehydy i ketony, kwasy karboksylowe

i ich pochodne — nazewnictwo, otrzymywanie, w∏aÊciwoÊci, zastosowanie.

10. Najwa˝niejsze dwufunkcyjne pochodne w´glowodorów — wyst´powanie, w∏aÊciwoÊci i zastosowanie; glicyna jako przedstawiciel aminokwasów; peptydy i bia∏ka; glukoza jako przyk∏ad cukrów prostych; sacharoza i skrobia jako przyk∏ady cukrów z∏o˝onych.

Osiàgni´cia

1. OkreÊlanie budowy atomu na podstawie po∏o˝enia pierwiastków w uk∏adzie okresowym.

2. ZnajomoÊç w∏aÊciwoÊci najwa˝niejszych pierwiastków i zwiàzków chemicznych.

3. Umiej´tnoÊç zapisywania prostych reakcji chemicznych oraz opisywania efektów im towarzyszàcych.

5. Wykonywanie prostych obliczeƒ stechiometrycznych z zastosowaniem poj´cia mola.

4. Pos∏ugiwanie si´ podstawowym nazewnictwem

zwiàzków chemicznych.

6. ZnajomoÊç podstawowych zwiàzków organicznych, ich zastosowania oraz biologicznego znaczenia.

TECHNIKA

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci zaplanowania i zrealizowania dzia∏aƒ poprzez wykonywanie ró˝nych prac

technicznych.

2. Osiàgni´cie przez uczniów podstawowego poziomu kultury technicznej dajàcej ogólne przygotowanie do korzystania ze wspó∏czesnych urzàdzeƒ powszechnego u˝ytku.

Zadania szko∏y

1. Organizowanie ró˝norodnej dzia∏alnoÊci technicznej uczniów.

2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu w∏asnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ w celu Êwiadomego wyboru dalszego kierunku kszta∏cenia.

3. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia zwiàzane

z niew∏aÊciwym korzystaniem z urzàdzeƒ technicznych.

4. Zorganizowanie warunków do samodzielnej

dzia∏alnoÊci technicznej uczniów.

TreÊci nauczania

1. Budowa i zasada dzia∏ania prostych urzàdzeƒ

technicznych powszechnego u˝ytku (w zakresie odpowiadajàcym programom nauczania fizyki i innych

przedmiotów).

5. Informacja techniczna; normy (przyk∏ady); symbole stosowane na schematach, rysunkach poglàdowych i dokumentacji technicznej; czytanie danych

technicznych i rysunku technicznego; symbole i informacje umieszczane na urzàdzeniach powszechnego

u˝ytku (oznaczenia, tabliczki znamionowe, metki);

oznaczenia ostrzegawcze: przeciwpo˝arowe, bhp.

6. Planowanie pracy indywidualnej i zespo∏owej,

podzia∏ pracy, koordynacja dzia∏aƒ, proste kalkulacje

ekonomiczne.

7. Ochrona Êrodowiska naturalnego przed szkodliwymi skutkami dzia∏alnoÊci technicznej — przyk∏ady

problemów i dzia∏aƒ dotyczàcych Êrodowiska lokalnego.

Osiàgni´cia

1. Bezpieczne dla ucznia i prawid∏owe pod wzgl´dem technicznym pos∏ugiwanie si´ urzàdzeniami powszechnego u˝ytku. W∏aÊciwe stosowanie wymiennych elementów znormalizowanych (np. bezpieczników elektrycznych).

2. Wykonywanie prostych prac wytwórczych i us∏ugowych; bezpieczne i sprawne pos∏ugiwanie si´ narz´dziami, przyrzàdami i urzàdzeniami, dobieranie ich do

zadaƒ, utrzymywanie w stanie sprawnoÊci.

2. Narz´dzia i urzàdzenia techniczne w domu i pracowni szkolnej; zasady obs∏ugi, regulacji i konserwacji.

3. Umiej´tnoÊç oceny stanu technicznego niektórych urzàdzeƒ powszechnego u˝ytku i instalacji domowych. Przeprowadzanie elementarnych regulacji, konserwacji i napraw dozwolonych dla u˝ytkownika.

3. Zasady bezpiecznego korzystania z energii elektrycznej; instalacje domowe; zabezpieczenia; typowe

usterki; zagro˝enia.

4. Pos∏ugiwanie si´ informacjami zawartymi w rysunkach technicznych, schematach elektrycznych oraz

w instrukcjach obs∏ugi i eksploatacji.

4. Popularne techniczne Êrodki ∏àcznoÊci; sposób

u˝ywania.

5. Sporzàdzanie opisów w∏asnych prac technicznych z u˝yciem schematów i rysunków poglàdowych.

ELEMENTY INFORMATYKI

Cele edukacyjne

Przygotowanie do korzystania w ˝yciu osobistym

i zawodowym z powszechnie stosowanych urzàdzeƒ

informatycznych.

Zadania szko∏y

1. Przygotowanie uczniów do pos∏ugiwania si´

technikà komputerowà w prostych zastosowaniach

praktycznych.

2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu w∏asnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ w celu Êwiadomego wyboru dalszego kierunku kszta∏cenia.

3. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia dla ich

zdrowia i rozwoju zwiàzane z niew∏aÊciwym korzystaniem z urzàdzeƒ i programów komputerowych.

4. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci analizowania zadaƒ

szkolnych i prostych problemów praktycznych oraz

tworzenia algorytmów ich rozwiàzywania.

TreÊci nauczania

1. Pos∏ugiwanie si´ sprz´tem komputerowym i korzystanie z us∏ug systemu operacyjnego

1) podstawowe elementy komputera i ich funkcje,

2) zasady bezpiecznej pracy z komputerem,

3) informacja w komputerze: programy i dane; noÊniki informacji,

4) komunikacja u˝ytkownika z komputerem,

5) podstawowe us∏ugi systemu operacyjnego,

6) ogólne wiadomoÊci o sieciach komputerowych,

7) formy reprezentowania i przetwarzania informacji

przez cz∏owieka i komputer,

8) multimedialne êród∏a informacji,

9) podstawowe zasady pracy w sieciach komputerowych; typowe us∏ugi z zakresu komunikacji mi´dzy

u˝ytkownikami oraz dost´pu do informacji i jej

przesy∏ania,

10) zabezpieczanie informacji (kopie bezpieczeƒstwa,

ochrona antywirusowa).

2. Stosowanie programów u˝ytkowych do wykonywania zadaƒ szkolnych

1) kszta∏towanie uk∏adu dokumentu tekstowego z u˝yciem podstawowych form redakcyjnych; w∏àczanie

tabel i grafiki; przyk∏ady stosowania zaawansowanych narz´dzi, w tym korekcji pisowni, dzielenia

wyrazów i korespondencji seryjnej,

Poz. 625

3. Algorytmy rozwiàzywania zadaƒ

1) przyk∏ady Êcis∏ego formu∏owania zadaƒ (zakres

wartoÊci danych, forma wyników),

2) rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych zadaƒ

szkolnych.

4. Symulacja procesów — przyk∏ady odwzorowywania w komputerze przebiegów poznanych procesów

fizycznych, m.in. ruchu cia∏; eksperymentowanie z doborem parametrów.

5. Spo∏eczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju informatyki

1) po˝ytki i konsekwencje wynikajàce dla osób i spo∏eczeƒstw z zastosowaƒ informatyki,

2) zagro˝enia wychowawcze: szkodliwe gry, deprawujàce treÊci, uzale˝nienie; zagadnienia etyczne

i prawne zwiàzane z ochronà w∏asnoÊci intelektualnej i ochronà danych.

Osiàgni´cia

1. Przygotowanie umiarkowanie z∏o˝onego dokumentu tekstowego.

2) wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego do rozwiàzywania zadaƒ z programu nauczania szko∏y i z ˝ycia

codziennego,

2. Rozwiàzywanie typowych zadaƒ szkolnych; dobór programów komputerowych do zadaƒ.

3) bazy danych: przyk∏ady wyszukiwania informacji

z u˝yciem operatorów logicznych; przyk∏ady ró˝nych

form organizacji danych; zastosowania baz danych.

3. Korzystanie z ró˝nych, tak˝e multimedialnych,

êróde∏ informacji dost´pnych za pomocà komputera.

PLASTYKA

Cele edukacyjne

1. Pobudzanie ca∏oÊciowo

uczniów, a w szczególnoÊci

TreÊci nauczania

poj´tego

rozwoju

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i Êwiata,

2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci,

3) rozwijanie wra˝liwoÊci plastycznej,

1. Ârodki wyrazu plastycznego.

2. Dzia∏ania plastyczne w ró˝nych materia∏ach,

technikach i formach.

3. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a

itd.).

4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego patrzenia,

5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ plastycznych.

2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci plastyczne.

3. Umo˝liwienie uczniom autoekspresji oraz rozumienia i akceptacji dla innych wypowiedzi twórczych.

Zadania szko∏y

1. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç

wewn´trznych, doÊwiadczenia tajemnicy, bezinteresownego dzia∏ania, procesu twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych twórczej aktywnoÊci.

2. Umo˝liwienie uczniom kontaktu z dzie∏ami sztuki.

4. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne

dla danego regionu.

5. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki,

galerie, muzea.

6. Krajobraz kulturowy.

7. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka).

Osiàgni´cia

1. Pos∏ugiwanie si´ prostymi technikami plastycznymi.

2. Dbanie o estetyk´ w∏asnego wyglàdu oraz najbli˝szego otoczenia.

MUZYKA

Cele edukacyjne

7. Otwarcie na muzyczne zainteresowania uczniów.

1. Pobudzanie ca∏oÊciowo

uczniów, a w szczególnoÊci

poj´tego

rozwoju

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i Êwiata,

2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci,

3) rozwijanie muzykalnoÊci i wra˝liwoÊci muzycznej,

4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego s∏uchania

muzyki.

2. Kszta∏towanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych.

3. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci muzyczne i elementarne wiadomoÊci o muzyce.

4. Umo˝liwienie uczniom aktywnego uczestnictwa

w kulturze muzycznej.

5. Rozbudzanie intelektualnej postawy wobec muzyki.

6. Rozszerzenie wiadomoÊci o muzyce i rozwijanie

umiej´tnoÊci muzycznych.

Zadania szko∏y

1. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç

1) prze˝ycia radoÊci z wykonywania i poznawania muzyki,

2) doÊwiadczenia radoÊci i wysi∏ku towarzyszàcych

twórczej aktywnoÊci,

3) wspó∏dzia∏ania w grupie,

4) sprzeciwu wobec zastanych schematów,

5) prze˝ycia ró˝norodnych doÊwiadczeƒ muzycznych,

1) prze˝ycia radoÊci z rozumienia muzyki,

2) samodzielnego zdobywania wiedzy o muzyce i poznawania literatury muzycznej.

9. Umo˝liwienie kontaktu z aktualnymi wydarzeniami muzycznymi.

TreÊci nauczania

1. S∏uchanie muzyki.

2. èród∏a wiedzy i informacji o muzyce.

3. Wiedza niezb´dna do rozumienia muzyki.

4. Historyczny rozwój muzyki europejskiej.

5. Muzyka ludowa, muzyka artystyczna i muzyka

popularna.

6. Muzyka w obrz´dach, magii, religii.

7. Muzyka w filmie, w teatrze, w mediach.

8. Komunikacja pozawerbalna — muzyka jako j´zyk.

9. Âpiew, muzykowanie na instrumentach, dzia∏ania muzyczno–ruchowe, tworzenie struktur dêwi´kowych.1

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie muzyki i rozpoznawanie wybranych

utworów.

2. Formu∏owanie w∏asnych sàdów i prowadzenie

rozmów o muzyce.

6) prezentacji umiej´tnoÊci i osiàgni´ç.

2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami muzycznymi.

3. Ukazanie ró˝norodnoÊci i bogactwa muzyki minionych epok i muzyki wspó∏czesnej.

4. Ukazanie ró˝nych funkcji muzyki.

5. Uczenie wartoÊciowania muzyki.

6. Uwzgl´dnianie

uczniów.

8. Stwarzanie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç

indywidualnych

mo˝liwoÊci

3. Podstawowe wiadomoÊci z zakresu historii muzyki.

4. AktywnoÊç muzyczna indywidualna lub w grupie

— Êpiew, ruch przy muzyce, gra na instrumentach,

tworzenie struktur dêwi´kowych. 1

———————

1 Nieobowiàzkowo przy jednej godzinie lekcyjnej w tygodniu.

PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE

Cele edukacyjne

1. Nauczanie przysposobienia obronnego powinno

s∏u˝yç przygotowaniu uczniów do indywidualnego ratownictwa przedmedycznego w nag∏ych stanach zagro˝enia ˝ycia i wypadkach, samopomocy, udzielania

poszkodowanym niezb´dnej i mo˝liwej w danych wa-

runkach pomocy, ukszta∏towaniu postaw ochrony ˝ycia i zdrowia w∏asnego oraz innych osób, gotowoÊci

udzielania pomocy wspó∏obywatelom.

2. TreÊci nauczania przedmiotu „przysposobienie

obronne” muszà byç wolne od wszelkich form propagandy wojennej.

Zadania szko∏y

8) pos∏ugiwanie si´ Êrodkami do zwalczania po˝arów,

1. Przygotowanie m∏odzie˝y do racjonalnych zachowaƒ w obliczu zagro˝eƒ cywilizacyjnych i militarnych, uczestniczenia w przedsi´wzi´ciach obronnych

realizowanych przez organy administracji paƒstwowej,

samorzàdu terytorialnego i organizacje spo∏eczne.

9) ratowanie ludzi i dóbr z rejonu po˝aru,

10) ochrona ludnoÊci przed katastrofalnymi zatopieniami i powodziami.

5. Ratownictwo i pomoc medyczna

2. Prowadzenie zaj´ç w ma∏ych grupach umo˝liwiajàcych praktyczne çwiczenie po˝àdanych umiej´tnoÊci.

W nauczaniu przedmiotu nale˝y uwzgl´dniç specyfik´

miejsca, rejonu zamieszkania.

1) rozpoznanie stanów zagro˝enia ˝ycia i zdrowia,

TreÊci nauczania

3) resuscytacja krà˝eniowo–oddechowa,

1. Zagro˝enia ludnoÊci czasu pokoju i okresu wojny

1) zagro˝enia w czasie pokoju i zasady post´powania

w przypadku ich wystàpienia,

2) zagro˝enia czasu wojny i zasady post´powania

w przypadku ich wystàpienia,

3) regionalne zagro˝enia ekologiczne.

2. Podstawowe zadania obrony cywilnej w systemie obronnym Rzeczypospolitej Polskiej

1) obowiàzki obywateli w zakresie obronnoÊci kraju,

2) ogólne wiadomoÊci o ochronie ludnoÊci,

3) cel, zadania i organizacja obrony cywilnej.

3. Wybrane zagadnienia mi´dzynarodowego prawa humanitarnego

2) post´powanie w stanach zagro˝enia ˝ycia i zdrowia,

4) udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym,

5) pos∏ugiwanie si´ apteczkà pierwszej pomocy

i Êrodkami podr´cznymi,

6) sposoby ewakuacji poszkodowanych,

7) ratownictwo w wypadkach komunikacyjnych: bezpieczeƒstwo ofiar i udzielajàcych pomocy, organizowanie pomocy, doraêne zabezpieczenie pojazdów przed zapaleniem, ewakuowanie ofiar wypadków z pojazdów,

8) alarmowanie o zagro˝eniu i wzywanie pomocy zawodowej,

9) opieka nad poszkodowanymi.

6. Terenoznawstwo

1) orientacja w terenie,

2) czytanie map i planów,

1) ochrona rannych i chorych,

3) okreÊlanie miejsca zdarzenia.

2) ochrona ludnoÊci cywilnej podczas wojny,

Osiàgni´cia

3) ochrona ofiar konfliktów zbrojnych niemajàcych

charakteru mi´dzynarodowego,

4) ochrona dóbr kultury,

5) mi´dzynarodowa pomoc humanitarna.

4. Ochrona ludnoÊci w ramach powszechnej samoobrony

1) indywidualne i zbiorowe Êrodki ochrony przed ska˝eniami,

2) przeznaczenie oraz wykorzystanie przyrzàdów rozpoznania ska˝eƒ promieniotwórczych i chemicznych,

3) ochrona ˝ywnoÊci, wody, pasz i zwierzàt gospodarskich przed ska˝eniami i zaka˝eniami,

4) prowadzenie zabiegów sanitarnych i specjalnych,

5) udzielanie pomocy poszkodowanym,

6) sposoby alarmowania ludnoÊci,

7) zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu si´

po˝arów,

W wyniku realizacji treÊci nauczania uczeƒ powinien posiàÊç podstawowe wiadomoÊci ogólne na temat

1) zagro˝eƒ dla zdrowia i ˝ycia ludzkiego, jakie niosà

ze sobà wypadki, katastrofy, awarie oraz Êrodki masowego ra˝enia,

2) psychologicznych i spo∏ecznych problemów w sytuacji zagro˝eƒ, kl´sk, katastrof, groênych awarii

i wojny,

3) zasad prowadzenia akcji ratunkowej w przypadkach

nag∏ych stanów zagro˝enia ˝ycia i wypadków,

4) zagro˝eƒ okresu pokoju i wojny,

5) form spe∏niania powinnoÊci obywatelskiej na rzecz

obronnoÊci paƒstwa,

6) zasad i sposobów powszechnej samoobrony ludnoÊci,

7) mi´dzynarodowych uregulowaƒ prawnych dotyczàcych ochrony ludnoÊci i dóbr kultury w czasie

pokoju i wojny

oraz umiej´tnoÊci

1) rozpoznawania bezpoÊredniego zagro˝enia zdrowia i ˝ycia ludzkiego,

2) ratownictwa w nag∏ych stanach zagro˝enia ˝ycia

i wypadkach,

3) samopomocy i udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej poszkodowanym,

4) pos∏ugiwania si´ improwizowanymi i etatowymi

Êrodkami, sprz´tem ratowniczym oraz Êrodkami

zast´pczymi,

Poz. 625

5) pos∏ugiwania si´ podr´cznymi Êrodkami przeciwpo˝arowymi,

6) organizowania pomocy,

7) alarmowania o zagro˝eniu i wzywania pomocy zawodowej,

8) zachowania si´ podczas ewakuacji z terenu zagro˝onego,

9) pos∏ugiwania si´ wybranymi przyrzàdami rozpoznania ska˝eƒ,

10) pos∏ugiwania si´ Êrodkami ochrony przed ska˝eniami.

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie u uczniów postawy dba∏oÊci

o w∏asny rozwój fizyczny, sprawnoÊç i odpornoÊç organizmu oraz higien´ cia∏a.

2. Rozbudzanie u uczniów potrzeby aktywnoÊci fizycznej — zabawy i wypoczynku, jako elementu zdrowego stylu ˝ycia, a równoczeÊnie praktycznego wyrazu Êwiadomej troski o w∏asny rozwój i zdrowie; kszta∏towanie pozytywnych nawyków w tej dziedzinie.

3. Kszta∏cenie charakteru i wzmacnianie psychiki

uczniów poprzez çwiczenia fizyczne oraz indywidualny

i zespo∏owy udzia∏ uczniów w sportowej rywalizacji

w formach odpowiednich do ich p∏ci, wieku, a tak˝e

umiej´tnoÊci i mo˝liwoÊci fizycznych.

4. Ogólne usprawnienie ruchowe uczniów, wzmacnianie ich odpornoÊci i t´˝yzny fizycznej.

5. Zapobieganie powstawaniu oraz korygowanie

wad postawy.

nie nad przestrzeganiem przez uczniów zasady „czystej

gry” w rywalizacji sportowej.

4. Tworzenie warunków sprzyjajàcych spontanicznemu organizowaniu przez uczniów gier i zabaw ruchowych.

TreÊci nauczania

1. Odpowiednie do zainteresowaƒ uczniów gry, zabawy i zaj´cia ruchowe na Êwie˝ym powietrzu i w pomieszczeniach.

2. Dostosowanie do p∏ci, wieku, umiej´tnoÊci

i mo˝liwoÊci fizycznych, a tak˝e do warunków, w jakich

odbywajà si´ zaj´cia — çwiczeƒ fizycznych, w tym çwiczeƒ kszta∏tujàcych prawid∏owà postaw´ cia∏a.

3. Uprawianie na szkolnym poziomie ró˝nych, odpowiednio do lokalnych warunków i mo˝liwoÊci, dyscyplin sportowych, w tym gier zespo∏owych.

Osiàgni´cia

Zadania szko∏y

1. Umo˝liwienie wszystkim uczniom prze˝ycia radoÊci, jakà dajà dobrze dobrane i przeprowadzone zaj´cia ruchowe.

2.

Tworzenie

okolicznoÊci

umo˝liwiajàcych

uczniom prze˝ycie satysfakcji z przezwyci´˝ania w∏asnej s∏aboÊci oraz osiàgania coraz wi´kszej sprawnoÊci

fizycznej.

3. Ukazywanie uczniom etycznego wymiaru wspólnych zabaw i gier ruchowych, w szczególnoÊci czuwa-

1. Nabycie umiej´tnoÊci przegrywania i wygrywania.

2. Uzyskanie dobrej kondycji fizycznej.

3. Nabycie umiej´tnoÊci ruchowych oraz wiadomoÊci umo˝liwiajàcych korzystanie z ró˝nych form wypoczynku w ruchu.

4. Wykszta∏cenie elementarnych nawyków higienicznych, w szczególnoÊci zwiàzanych z uprawianiem

çwiczeƒ fizycznych.

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i Êwiadomego

uczestnictwa w ˝yciu gospodarczym.

2. Kszta∏cenie postawy rzetelnej pracy i przedsi´biorczoÊci.

3. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci pracy w zespole

i skutecznego komunikowania si´.

4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.

5. ZnajomoÊç roli paƒstwa i prawa w gospodarce

rynkowej.

6. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki europejskiej i Êwiatowej jako przestrzeni dost´pnej dla

polskich przedsi´biorców.

Zadania szko∏y

11. Wzrost gospodarczy i jego mierniki.

1. Zapewnienie mo˝liwoÊci uzyskania przez ucznia

wiedzy, umiej´tnoÊci i kszta∏towania postaw moralnych, warunkujàcych uczestnictwo w ˝yciu gospodarczym i rozwój przedsi´biorczoÊci.

12. Polityka fiskalna i monetarna Polski. Inflacja.

2. Pomoc w rozwijaniu przez ucznia umiej´tnoÊci

samokszta∏cenia i samodoskonalenia oraz indywidualnych zainteresowaƒ.

3. Tworzenie sprzyjajàcej atmosfery dla wspó∏pracy szko∏y z przedstawicielami ˝ycia gospodarczego

w regionie.

13. Pieniàdz i banki — bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe us∏ugi finansowe.

14. Rynek pracy i bezrobocie.

15. Bud˝et paƒstwa, bud˝ety samorzàdowe —

funkcje, êród∏a wp∏ywów, kierunki wydatków.

16. Wspó∏praca gospodarcza Polski z zagranicà. Integracja z Unià Europejskà.

Osiàgni´cia

TreÊci nauczania

1. Postawa przedsi´biorczoÊci. Mocne i s∏abe strony w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacja, asertywnoÊç, inicjatywnoÊç, odpowiedzialnoÊç itp. Zysk i ryzyko.

1. Dokonanie trafnej i uzasadnionej samooceny

oraz umiej´tnoÊç autoprezentacji.

2. Umiej´tnoÊç stosowania podstawowych zasad

pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.

3. Planowanie bud˝etu domowego.

2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespo∏owej.

Kierowanie i podejmowanie decyzji.

3. Motywy aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej

cz∏owieka. Rodzaje potrzeb. ZdolnoÊç do wyznaczania

sobie celów i zadaƒ.

4. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.

5. Funkcjonowanie gie∏d w gospodarce.

4. Rozró˝nianie form inwestowania.

5. Umiej´tnoÊç obliczania op∏acalnoÊci przedsi´wzi´cia gospodarczego w kontekÊcie wydatków i przychodów, zysku i ryzyka.

6. Identyfikowanie podstawowych form w∏asnoÊci

oraz form organizacyjno-prawnych przedsi´biorstw.

6. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki,

ochrona praw konsumentów, inwestowanie w∏asnych

pieni´dzy.

7. Identyfikowanie podstawowych mierników

wzrostu gospodarczego (PKB, PNB — nominalny i realny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkaƒca).

7. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczenia majàtkowe.

cji.

8. Przedsi´biorstwo w gospodarce — formy prawno-organizacyjne.

9. Ukazywanie wp∏ywu polityki fiskalnej i monetarnej na ˝ycie gospodarcze kraju.

9. Stowarzyszenia, fundacje, inne organizacje.

10. Wskazywanie korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàcych

ze wspó∏pracy mi´dzynarodowej.

10. Rola paƒstwa w gospodarce rynkowej. Podstawowe funkcje ekonomiczne paƒstwa.

8. Interpretacja podstawowych wskaêników infla-

ETYKA (ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE)2

Cele edukacyjne

1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec

ró˝nych sytuacji ˝yciowych.

2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartoÊci i dokonywania w∏aÊciwej ich hierarchizacji.

3. Ukazywanie odpowiedzialnoÊci ka˝dego cz∏owieka za siebie i innych oraz za dokonywane wybory

moralne.

pomi´dzy ludêmi oraz ˝ycia spo∏ecznego, gospodarczego i politycznego.

3. Kszta∏towanie wi´zi z w∏asnà rodzinà, tradycjà,

kulturà oraz krajem, umo˝liwiajàcych rzeczywiste

otwieranie si´ na ró˝norodnoÊç kultur w otaczajàcym

Êwiecie.

4. Umo˝liwienie rozwijania umiej´tnoÊci prezentacji w∏asnego stanowiska, dialogu z innymi i demokratycznego wspó∏decydowania.

TreÊci nauczania

Zadania szko∏y

1. UÊwiadamianie wa˝nych problemów moralnych

i sposobów ich rozwiàzywania.

2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwoju osobistego cz∏owieka, kszta∏towania si´ relacji

1. Cz∏owiek jako osoba; natura i godnoÊç cz∏owieka.

——————

2 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi

przepisami.

2. Rola i znaczenie sumienia w ocenie moralnej

i dla wewn´trznego rozwoju cz∏owieka.

3. Samowychowanie jako droga rozwoju.

Poz. 625

10. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka, znaczenie etyki zawodowej.

Osiàgni´cia

4. G∏ówne problemy wspó∏czesnej etyki.

5. Cz∏owiek wobec wartoÊci; cz∏owiek wobec cierpienia i Êmierci.

6. MoralnoÊç a religia, wiedza i polityka.

7. Wskazania moralne w religii chrzeÊcijaƒskiej.

8. Wskazania moralne w innych religiach Êwiata.

9. Moralne aspekty stosunku cz∏owieka do Êwiata

przyrody.

1. Umiej´tnoÊç dokonywania wyboru wartoÊci

i tworzenia ich hierarchii.

2. Umiej´tnoÊç rozstrzygania wàtpliwoÊci i problemów moralnych zgodnie z przyj´tà hierarchià wartoÊci

i zasadà dobra wspólnego.

3. Umiej´tnoÊç respektowania zasad harmonijnego wspó∏istnienia i wspó∏dzia∏ania ze Êrodowiskiem

spo∏ecznym i przyrodniczym.

FILOZOFIA (ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE)

Cele edukacyjne

1. Wdra˝anie do logicznego i krytycznego myÊlenia.

2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci uczestnictwa w dialogu, w tym prezentacji w∏asnego stanowiska i jego

obrony.

3. UÊwiadomienie specyfiki zagadnieƒ filozoficznych, ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.

4. Rozwijanie w uczniach samowiedzy poprzez

uÊwiadamianie zagadnieƒ egzystencjalnie i moralnie

donios∏ych.

Zadania szko∏y

2. Elementy logiki ogólnej i retoryki (myÊl a j´zyk;

umiej´tnoÊç stawiania pytaƒ, definiowania, klasyfikacji i argumentacji; dyskusja).

3. Elementy teorii poznania (êród∏a, granice poznania; prawdziwoÊç poznania i jej kryteria).

4. Filozofia a inne dziedziny kultury (filozofia a nauka; filozofia a religia; filozofia a sztuka; filozofia

a Êwiatopoglàd; filozofia a ideologia).

5. Elementy antropologii filozoficznej (g∏ówne koncepcje cz∏owieka; naturalne i kulturowe Êrodowisko

cz∏owieka; cz∏owiek w relacji z drugim cz∏owiekiem i ze

wspólnotami; cz∏owiek wobec wartoÊci; g∏ówne kierunki i szko∏y etyczne; obyczaj, moralnoÊç, prawo).

Uwra˝liwianie na g∏´bi´ znaczeniowà s∏owa, poprawnoÊç formu∏owania zdaƒ i jasnoÊç wypowiedzi.

Osiàgni´cia

TreÊci nauczania

1) umiej´tnoÊç prezentowania w∏asnego stanowiska,

1. Ró˝ne sposoby pojmowania filozofii (g∏ówne

koncepcje filozofii, np.: klasyczna, pozytywistyczna,

lingwistyczna).

2) umiej´tnoÊç stawiania pytaƒ i odpowiadania na pytania,

Umiej´tnoÊç uczestniczenia w dyskusji, w tym

3) umiej´tnoÊç argumentowania.

WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE3

SeksualnoÊç nie jest wartoÊcià autonomicznà i wyizolowanà; wià˝e si´ z ca∏à strukturà osobowoÊci,

z systemem wartoÊci cz∏owieka, strukturà potrzeb, obrazem w∏asnego „ja”, z normami moralnymi i religijnymi, relacjami interpersonalnymi, rolami ma∏˝eƒskimi,

rodzicielskimi i spo∏ecznymi. Szko∏a jest zobowiàzana

respektowaç ten fakt i podawaç wiedz´ o ludzkiej p∏ciowoÊci w tak rozumianym kontekÊcie ca∏ej rzeczywistoÊci cz∏owieka.

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci rozwiàzywania problemów zwiàzanych z trudnoÊciami okresu dojrzewania

i dorastania.

2. Przybli˝enie zagadnieƒ zwiàzanych z przyjaênià,

mi∏oÊcià, seksualnoÊcià i prokreacjà cz∏owieka.

3. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia

siebie i najbli˝szego otoczenia.

4. Kszta∏towanie postaw prorodzinnych, prozdrowotnych i prospo∏ecznych.

———————

3 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyjnych „wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego

i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U.

Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139,

poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz

z 1999 r. Nr 5, poz. 32).

Zadania szko∏y

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowanie dzia∏aƒ szko∏y i rodziców.

2. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku

do p∏ciowoÊci. Odniesienie p∏ciowoÊci do wartoÊci

nadrz´dnych, takich jak: poszanowanie ˝ycia, mi∏oÊç,

ma∏˝eƒstwo, rodzina oraz przyjaêƒ, akceptacja i szacunek w relacjach mi´dzyosobowych.

3. Pomoc w kszta∏towaniu dojrza∏oÊci psychoseksualnej, która wià˝e si´ z podejmowaniem dojrza∏ych

decyzji, w∏aÊciwym przygotowaniem do przysz∏ych ról

ma∏˝eƒskich i rodzinnych.

4. UÊwiadomienie roli rodziny w ˝yciu cz∏owieka,

promowanie trwa∏ych zwiàzków ma∏˝eƒskich, opartych na mi∏oÊci, wiernoÊci, uczciwoÊci i wspó∏pracy.

5. Przekazywanie rzetelnej wiedzy na temat zmian

biologicznych, psychicznych i spo∏ecznych na ró˝nych

etapach rozwoju cz∏owieka, dostosowanej do ró˝nych

potrzeb i poziomu rozwoju ucznia.

TreÊci nauczania

1. Rozwój cz∏owieka w kolejnych fazach ˝ycia ze

szczególnym uwzgl´dnieniem rozwoju psychoseksualnego.

2. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów

dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej. TrudnoÊci, problemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia sobie z nimi.

3. WartoÊci zwiàzane z p∏ciowoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzina, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu

w∏asnej p∏ciowoÊci i budowaniu trwa∏ych wi´zi.

4. Istota seksualnoÊci cz∏owieka. Aspekty seksualnoÊci: biologiczny, emocjonalny, duchowy. Integracja

seksualna. Budowanie wi´zi (mi∏oÊci) i prokreacja jako

cele p∏ciowoÊci.

5. Ró˝nice w prze˝ywaniu mi∏oÊci mi´dzy ch∏opcem i dziewczynà. KomplementarnoÊç p∏ci — wzajemne dope∏nianie si´ p∏ci w dziedzinie fizycznej, psychicznej, duchowej i spo∏ecznej. Rozumienie, akceptacja

i szacunek dla osób p∏ci odmiennej. Potrzeba pe∏nej akceptacji w∏asnej seksualnoÊci.

6. Zak∏ócenia i trudnoÊci w osiàganiu to˝samoÊci

p∏ciowej. L´ki homoseksualne a rzeczywiste sk∏onnoÊci homoseksualne; przyczyny. Mo˝liwoÊci pomocy

w pokonywaniu trudnoÊci zwiàzanych z to˝samoÊcià

p∏ciowà.

7. Inicjacja seksualna i jej uwarunkowania. Nast´pstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Argumenty

biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacjà

w ma∏˝eƒstwie. Wspó∏˝ycie seksualne êród∏em trwa∏ych zobowiàzaƒ moralnych i psychicznych.

Poz. 625

8. Niebezpieczeƒstwa zwiàzane z niedojrza∏ym

dzia∏aniem seksualnym: nieprawid∏owy rozwój psychoseksualny, zranienia emocjonalne, uzale˝nienia

seksualne, przedwczesne rodzicielstwo.

9. Choroby przenoszone drogà p∏ciowà i AIDS. Profilaktyka.

10. Istota mi∏oÊci. Etapy rozwoju mi∏oÊci: zakochanie, mi∏oÊç m∏odzieƒcza, mi∏oÊç dojrza∏a. Kryteria dojrza∏ej mi∏oÊci. Rodzaje mi∏oÊci. Mi∏oÊç jako proces dynamiczny.

11. Zaburzenia w rozwoju mi∏oÊci: niedojrza∏oÊç,

egoizm, brak zrozumienia istoty mi∏oÊci, brak odpowiedzialnoÊci, zazdroÊç, nieumiej´tnoÊç okazywania

uczuç.

12. Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów

rozrodczych. Cykl owulacyjny i nauka obserwacji cyklu

jako wprowadzenie do naturalnego planowania rodziny.

13. Metody naturalnego planowania rodziny i ich

skutecznoÊç. Aspekt ekologiczny, psychologiczny

i etyczny stosowania naturalnego planowania rodziny.

Prezentacja wybranej metody: metody owulacyjnej

Billingsa, termicznej, objawowo–termicznej.

14. Metody i Êrodki antykoncepcyjne i wczesnoporonne: ró˝nice w dzia∏aniu, skutecznoÊç, skutki uboczne; aspekt zdrowotny, psychologiczny i moralny ich

stosowania.

15. ÂwiadomoÊç w∏asnej p∏odnoÊci i akceptacja

p∏odnoÊci drugiej osoby oraz wspólna odpowiedzialnoÊç za p∏odnoÊç jako jeden z warunków prawid∏owej

wi´zi ma∏˝eƒskiej.

16. Ojcostwo i macierzyƒstwo jako dope∏nienie

wi´zi ma∏˝eƒskiej. Adopcja.

17. Nieplanowane pocz´cie dziecka; sposoby szukania pomocy w sytuacjach trudnych.

18. Aborcja — zagro˝enie dla zdrowia fizycznego

i psychicznego, wymiar medyczny, psychiczny i moralny.

19. Wiedza na temat przebiegu i higieny cià˝y, rozwoju prenatalnego dziecka, porodu i naturalnego karmienia.

20. Rola wi´zi matki z dzieckiem w pierwszym okresie ˝ycia dziecka. Dialog od pocz´cia. Rola ojca w czasie oczekiwania na dziecko, w okresie porodu i w opiece nad noworodkiem.

21. WartoÊç ma∏˝eƒstwa. Wybór wspó∏ma∏˝onka

kryteria, trudnoÊci. ˚ycie ma∏˝eƒskie i rodzinne a doÊwiadczanie ludzkiego szcz´Êcia.

22. Uwarunkowania rozwoju wi´zi ma∏˝eƒskiej;

dialog i komunikacja w ma∏˝eƒstwie, wiernoÊç i zaufanie.

23. Konflikty w rodzinie. Przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwiàzywania konfliktów (mediacja, negocjacje).

24. Zagro˝enia spo∏eczne i cywilizacyjne, jakim

podlega wspó∏czesna rodzina: m.in. agresja, przemoc,

alkoholizm, rozwód, separacja.

25. Zaburzenia w sferze seksualnej. Przemoc i przest´pstwa seksualne; mo˝liwoÊci zapobiegania, sposoby obrony. Informacja o Êrodkach pomocy psychologicznej i medycznej.

26. Wychowanie dzieci w rodzinie; mi∏oÊç macierzyƒska i ojcowska; znaczenie prawid∏owych postaw

rodzicielskich dla rozwoju dziecka.

Poz. 625

27. Prawodawstwo dotyczàce rodziny.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç dojrza∏ego funkcjonowania w ˝yciu

rodzinnym.

2. Uczeƒ staje si´ Êwiadomym kreatorem w∏asnej

osobowoÊci.

3. ZnajomoÊç podstawowych praw rzàdzàcych

ludzkà p∏odnoÊcià.

4. Umiej´tnoÊç podejmowania odpowiedzialnych

decyzji dotyczàcych ma∏˝eƒstwa i rodziny.

Za∏àcznik nr 7

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA W PROFILACH DLA LICEÓW PROFILOWANYCH

PROFIL PROAKADEMICKI

J¢ZYK POLSKI

Cele edukacyjne

1. Osiàganie przez uczniów dojrza∏oÊci emocjonalnej i moralnej.

2. Kszta∏towanie to˝samoÊci osobowej, narodowej

i kulturowej.

3. Zdobywanie dojrza∏oÊci intelektualnej przejawiajàcej si´ w Êwiadomym korzystaniu z wiedzy j´zykowej

w aktach komunikacyjnych oraz z wiedzy o literaturze

i kulturze w interpretacji dzie∏ literackich i w odbiorze

tekstów kultury.

4. Pog∏´bianie samopoznania, odkrywanie i rozwój

w∏asnych zainteresowaƒ i mo˝liwoÊci, rozumienie

podstawowych metod poznawania i badania rzeczywistoÊci.

Zadania szko∏y

6. Wprowadzenie w technologi´ pracy umys∏owej

jako przygotowanie do egzaminu maturalnego i studiów.

TreÊci nauczania

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

1) j´zykowy obraz Êwiata,

2) kompetencja j´zykowa i komunikacyjna,

3) model komunikacji j´zykowej.

2. Budowa j´zyka

1) polszczyzna a inne j´zyki; relacje historyczne i typologiczne,

2) przek∏ad i t∏umaczenie.

3. Wypowiedê j´zykowa

1) intencje komunikacyjne (illokucja),

1. Pomoc w rozwijaniu sztuki interpretacji w rozszerzonych kontekstach historycznoliterackich, teoretycznoliterackich, filozoficznych.

2. Wskazywanie korespondencji ró˝nych sztuk, interpretacje porównawcze.

3. Pomoc w samodzielnym poznawaniu ró˝nych

dziedzin humanistyki.

4. Uczenie syntetyzowania i porzàdkowania poznanego materia∏u wed∏ug dyscyplin naukowych — j´zykoznawstwa i literaturoznawstwa.

5. Rozwijanie twórczych uzdolnieƒ ucznia, artystycznych lub naukowych, poprzez jego w∏asnà twórczoÊç (np.: pisarskà, filmowà albo drobne prace krytyczne i badawcze).

2) performatywna (stanowiàca) funkcja wypowiedzi

(Êlubowanie, przysi´ga, teksty prawne),

3) gatunki pisanej i mówionej odmiany j´zyka (esej,

felieton, wywiad, kazanie).

4. Retoryczne u˝ycie j´zyka

1) retoryka jako sztuka perswazji,

2) retoryczna organizacja tekstu; okres retoryczny,

3) podstawowe chwyty erystyczne.

5. Miejsce j´zyka w spo∏eczeƒstwie

1) kontakty mi´dzyj´zykowe, zapo˝yczenia,

2) spo∏eczeƒstwa jedno- i wieloj´zyczne.

6. Stylowe odmiany j´zyka

1) stylizacja biblijna,

2) Êrodki stylistyczne a figury retoryczne,

3) rodzaje Êrodków stylistycznych (w ró˝nych odmianach j´zyka),

4) swoistoÊç wypowiedzi indywidualnej (idiolekt).

7. Poj´cia kultury

1) kulturowe konteksty literatury,

2) ró˝ne formy przekazu utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne; akustyczne, filmowe, audiowizualne,

3) obiegi kultury: kultura „niska” i kultura „wysoka”.

8. Tradycja literacka

1) dziedzictwo a tradycja literacka,

2) awangarda a postmodernizm,

3) intertekstualnoÊç.

9. Proces historycznoliteracki

1) przemiany gatunku,

2) konwencjonalizm, epigonizm, oryginalnoÊç,

3) konteksty macierzyste utworu.

Poz. 625

popularnonaukowego, interpretacji porównawczej,

2) w∏asne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pami´tnik, scenariusz); próby stylizowania tekstów i pos∏ugiwania si´ pastiszem.

3. Czytanie

1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych; sporzàdzanie notatek,

2) czytanie ze zrozumieniem tekstów filozoficznych

(krótkich fragmentów).

4. Odbiór dzie∏ sztuki

1) stosowanie w analizach utworów literackich poj´ç

z poetyki historycznej,

2) rozumienie przyj´tej metodologii (Czego szukam

w interpretacji utworu? WartoÊci? Odniesieƒ do filozofii i sensu? Odniesieƒ do ˝ycia i cz∏owieka? Odniesieƒ do biografii — autora i w∏asnej? Odczytuj´

znaki i chc´ zrozumieç struktur´ artystycznà i estetyk´ dzie∏a?),

3) wskazywanie cech j´zyka charakterystycznych dla

danej epoki oraz epoki historycznej w czytanych

utworach,

1) topos, np. ogrodu, raju, arkadii,

4) dostrzeganie zwiàzków utworu ze sztukà, kulturà

i filozofià epoki; interpretowanie dzie∏ w konwencjach gatunkowych i w konwencjach pràdów artystycznych epoki,

2) motyw artysty jako nauczyciela, kap∏ana, wieszcza,

m´drca, b∏azna itp.

5) rozpoznawanie znaków tradycji w kulturze wspó∏czesnej — w literaturze, filmie, teatrze,

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

6) odnajdywanie intertekstualnych powiàzaƒ w czytanych utworach.

10. Tematy, motywy, wàtki

1) etyka, estetyka,

2) filozofia a religia; metafizyka, mistyka,

3) nurty filozoficzne zwiàzane z omawianà tradycjà literackà,

4) wartoÊci uniwersalne.

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie i mówienie

1) próby wystàpieƒ publicznych (np.: przemawianie,

prowadzenie zebraƒ, podsumowywanie dyskusji,

wyg∏aszanie referatów, Êwiadome pos∏ugiwanie

si´ gestykulacjà i mimikà),

2) skuteczne polemizowanie — rozpoznawanie manipulacji j´zykowej.

2. Pisanie i redagowanie tekstów

1) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià u˝ycia wyznaczników gatunku: felietonu, eseju, artyku∏u

5. Samokszta∏cenie

1) sporzàdzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,

2) próby gromadzenia i przekazywania informacji

sporzàdzanie baz danych, zapisu komputerowego

(tak˝e internetowego), nagrywania audio i wideo.

Lektura

1) literatura polska

J. Kochanowski — Treny; wybrany dramat romantyczny (J. S∏owackiego, Z. Krasiƒskiego); W. Gombrowicz

— Trans-Atlantyk; M. Kuncewiczowa — Cudzoziemka;

Witkacy — Szewcy,

2) literatura powszechna

A. Dante — Boska Komedia (fragmenty); W. Goethe —

Faust (fragmenty); F. Kafka — Proces; M. Bu∏hakow —

Mistrz i Ma∏gorzata.

J¢ZYK OBCY

Nauczanie w profilu wybranego przez ucznia

(pierwszego bàdê drugiego) j´zyka obcego polega na

realizacji, zawartej w podstawie programowej kszta∏HISTORIA

Cele edukacyjne

1. Ugruntowanie oraz restrukturyzacja wiedzy

i umiej´tnoÊci historycznych.

2. Zapoznanie si´ z metodologià naukowego poznawania i opisu przesz∏oÊci.

3. Porównywanie poglàdów i opinii prezentowanych przez przedstawicieli ró˝nych nurtów historiograficznych oraz historiozoficznych.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie dà˝eƒ do twórczego wykorzystywania przez uczniów wiedzy i umiej´tnoÊci historycznych,

np. poprzez wykonanie przez nich, pod kierunkiem nauczyciela, pracy badawczej na podstawie samodzielnie

zebranych materia∏ów pochodzàcych z ró˝nych êróde∏

oraz literatury historycznej. Ustna prezentacja i publiczne uzasadnienie zawartych w pracy tez.

2. Przygotowanie uczniów do stosowania podstawowych zasad naukowego poznawania i opisywania

przesz∏oÊci.

TreÊci nauczania

1. Trwa∏e osiàgni´cia cywilizacji staro˝ytnych. Religie staro˝ytnego Wschodu.

2. Przemiany ustrojowe w Grecji i w Rzymie.

3. Powstanie i rozwój religii monoteistycznych.

4. Kr´gi cywilizacji Êredniowiecznych. Europa a inne cywilizacje.

5. Fundamentalne znaczenie chrzeÊcijaƒstwa w cywilizacjach Êredniowiecznej Europy.

6. Funkcjonowanie w∏adzy i struktura spo∏eczeƒstw

Êredniowiecznych.

7. Powstanie i rozwój Polski w wiekach Êrednich.

Znaczenie chrzeÊcijaƒstwa dla powstania i rozwoju

paƒstwowoÊci i kultury polskiej.

Poz. 625

cenia ogólnego dla liceów profilowanych, podstawy

programowej dla j´zyka obcego — na poziomie okreÊlonym w cz´Êci A tej podstawy lub na pog∏´bionym

w stosunku do tego poziomu nauczaniu danego j´zyka.

10. Przeobra˝enia chrzeÊcijaƒstwa w XVI—XVII

wieku.

11. Powstanie nowo˝ytnej paƒstwowoÊci.

12. Uwarunkowania pot´gi i upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

13. Rewolucja przemys∏owa i jej nast´pstwa.

14. Mapa polityczna XIX- wiecznej Europy i Êwiata.

15. Przemiany ÊwiadomoÊci Europejczyków.

16. Procesy demokratyzacyjne i parlamentaryzm

w XIX wieku.

17. Spo∏eczeƒstwo polskie bez w∏asnego paƒstwa.

18. I i II wojna Êwiatowa — geneza, charakter, nast´pstwa konfliktów.

19. Systemy totalitarne i ich zbrodniczy charakter.

20. Funkcjonowanie demokracji w XX wieku.

21. Ewolucja stosunków mi´dzynarodowych i ich

charakter. Struktury ponadnarodowe w polityce i gospodarce.

22. Rewolucja techniczna w XX wieku.

23. Przemiany w sferze kultury. Sobór Watykaƒski II

i encykliki papieskie.

24. Rzeczpospolita mi´dzy zniewoleniem a niepodleg∏oÊcià.

Osiàgni´cia

1. Wykorzystywanie pog∏´bionej wiedzy do opisu

i oceny problemów historycznych z uwzgl´dnieniem

zasad naukowego badania przesz∏oÊci.

2. Krytyczne analizowanie ró˝nych interpretacji historii.

8. Cywilizacyjne przemiany w Europie od odrodzenia do oÊwiecenia.

3. Formu∏owanie opinii i wniosków historycznych

w formie obszernych wypowiedzi ustnych i pisemnych.

9. Nowe horyzonty. Europa wobec odmiennych

kultur i systemów wartoÊci.

4. Prezentowanie wyników pracy na forum publicznym oraz obrona w∏asnych opinii w polemice / dyskusji.

WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE

Cele edukacyjne

2. Nabycie wiedzy i umiej´tnoÊci u˝ytecznych

w dalszej edukacji w zakresie nauk spo∏ecznych i prawnych.

1. Pog∏´bienie rozumienia historycznego i filozoficznego kontekstu problemów spo∏eczeƒstwa, paƒstwa i prawa.

3. Zdobycie umiej´tnoÊci umo˝liwiajàcych aktywny, odpowiedzialny udzia∏ w ˝yciu publicznym.

Zadania szko∏y

1. Pomoc uczniom w przygotowaniu do kontynuowania nauki w szkole wy˝szej w zakresie nauk spo∏ecznych, politycznych i prawnych.

3. Ró˝ne modele ustrojowe paƒstw demokratycznych.

4. AktywnoÊç polityczna obywateli w spo∏eczeƒstwach demokratycznych.

5. Zagro˝enia dla wspó∏czesnej demokracji.

2. Pomoc w rozwijaniu indywidualnych zainteresowaƒ uczniów problematykà spo∏eczno-politycznà

i prawnà.

3. Tworzenie warunków do wymiany poglàdów

uczniów na tematy spo∏eczno-polityczno-prawne.

4. Umo˝liwienie uczniom pracy z materia∏ami êród∏owymi w zakresie omawianych zagadnieƒ.

Poz. 625

6. Zagro˝enia i szanse dla ludzkoÊci i dla cz∏owieka.

7. Przyk∏ady dzia∏aƒ pozytywnych, torujàcych drogi rozwoju obecnych spo∏eczeƒstw ku przysz∏oÊci.

Prawo

1. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Zasady tworzenia i egzekwowania prawa.

TreÊci nauczania

3. Obywatel w sàdzie.

Spo∏eczeƒstwo

1. Spo∏eczeƒstwo polskie. Struktura spo∏eczna i jej

przemiany.

2. Historyczne i wspó∏czesne formy organizacji

spo∏eczeƒstw.

3. Naród. To˝samoÊç narodowa. Patriotyzm i nacjonalizm.

4. Spo∏eczeƒstwo obywatelskie, formy ˝ycia publicznego, stowarzyszenia, zwiàzki zawodowe, partie

polityczne, opinia publiczna.

4. Wybrane zagadnienia z kodeksów prawa polskiego.

5. Zasady zak∏adania i prowadzenia organizacji pozarzàdowych.

Osiàgni´cia

1. Pog∏´biona znajomoÊç zjawisk i procesów spo∏ecznych.

2. ZnajomoÊç zasad dzia∏ania instytucji demokratycznych.

5. ¸ad mi´dzynarodowy, konflikty i systemy bezpieczeƒstwa.

3. ZnajomoÊç podstawowych rozwiàzaƒ prawno-ustrojowych obowiàzujàcych w Rzeczypospolitej Polskiej.

6. Kierunki spo∏ecznego rozwoju wspó∏czesnego

Êwiata; istniejàce problemy (nierównoÊci, migracje,

choroby cywilizacyjne i spo∏eczne).

4. Umiej´tnoÊç organizacji debaty publicznej, krytycznej analizy argumentów jej uczestników oraz prezentacji jej rezultatów.

Polityka

1. Wspó∏czesne doktryny polityczne, ideologie oraz

kierunki polityczne wyst´pujàce w Polsce i na Êwiecie.

2. Polityczne linie podzia∏u Êwiata.

MATEMATYKA

Cele edukacyjne

1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci operowania najprostszymi obiektami abstrakcyjnymi: liczbami, zmiennymi i zbudowanymi z nich wyra˝eniami algebraicznymi, zbiorami (liczb, punktów, zdarzeƒ elementarnych)

oraz funkcjami.

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci budowania modeli

matematycznych dla ró˝norodnych sytuacji z ˝ycia codziennego oraz ich wykorzystania do rozwiàzywania

problemów praktycznych.

3. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci projektowania obliczeƒ i ich wykonywania.

5. Umiej´tnoÊç formu∏owania, uzasadniania i obrony w∏asnego stanowiska na forum publicznym.

6. Umiej´tnoÊç podejmowania skutecznych dzia∏aƒ

w ró˝nych instytucjach ˝ycia publicznego zgodnie

z obowiàzujàcym prawem.

4. Poznanie podstawowych elementów myÊlenia

matematycznego.

5. Nabycie umiej´tnoÊci samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej.

Zadania szko∏y

1. Zwracanie uwagi na umiej´tnoÊç precyzyjnego

formu∏owania myÊli przez uczniów, w mowie i piÊmie.

2. Kszta∏cenie wyobraêni geometrycznej.

3. Umo˝liwienie uczniom odczytywania oraz przedstawiania danych w ró˝nych formach (symbolicznej,

graficznej, za pomocà wzorów).

4. Wykorzystywanie nowoczesnych narz´dzi wspomagajàcych rozwiàzywanie problemów matematycznych (kalkulatory, komputery).

5. Zwracanie uwagi na umiej´tnoÊç wspó∏pracy

uczniów przy rozwiàzywaniu problemów.

TreÊci nauczania

Liczby i ich zbiory

1. Indukcja matematyczna.

2. Równania i nierównoÊci z wartoÊcià bezwzgl´dnà i ich interpretacja geometryczna.

Funkcje i ich w∏asnoÊci

1. Ró˝nowartoÊciowoÊç funkcji.

2. Funkcje parzyste, nieparzyste, okresowe.

3. Przekszta∏canie wykresu funkcji przez zmian´

skali i przez symetri´ wzgl´dem osi.

2. Poj´cie pochodnej. Interpretacja geometryczna

i fizyczna pochodnej.

3. Obliczanie pochodnych wielomianów i funkcji

wymiernych.

4. Zwiàzek pochodnej z istnieniem ekstremów

i z monotonicznoÊcià funkcji.

5. Zastosowanie pochodnej do rozwiàzywania prostych problemów praktycznych.

Planimetria

1. Twierdzenie sinusów i twierdzenie cosinusów.

2. Przyk∏ady przekszta∏ceƒ geometrycznych: symetria osiowa, przesuni´cie, obrót, symetria Êrodkowa.

3. Wektory. Dodawanie wektorów i mno˝enie wektora przez liczb´. Jednok∏adnoÊç.

Geometria analityczna

1. Okràg i ko∏o we wspó∏rz´dnych.

Wielomiany i funkcje wymierne

1. Wzory Vičte’a.

Poz. 625

2. Punkty przeci´cia prostej z okr´giem i pary okr´gów.

2. Równania i nierównoÊci kwadratowe z parametrem.

Stereometria

3. Definicja funkcji wymiernej. Rozwiàzywanie równaƒ i nierównoÊci wymiernych.

1. Przekroje p∏askie graniastos∏upów i ostros∏upów.

4. Dwumian Newtona.

Funkcje wyk∏adnicze i logarytmiczne

1. Pot´ga o wyk∏adniku rzeczywistym.

2. Definicja i wykresy funkcji wyk∏adniczych i logarytmicznych.

2. WieloÊciany foremne.

Rachunek prawdopodobieƒstwa

1. Prawdopodobieƒstwo warunkowe. Wzór na

prawdopodobieƒstwo ca∏kowite.

2. Niezale˝noÊç zdarzeƒ.

3. Proste równania i nierównoÊci wyk∏adnicze i logarytmiczne.

Funkcje trygonometryczne

1. Wzory redukcyjne.

2. Proste równania trygonometryczne.

3. Schemat Bernoullego.

Osiàgni´cia

1. W zakresie budowania modeli matematycznych

i ich stosowania: umiej´tnoÊç wyznaczania stanów

optymalnych i ekstremalnych.

Ciàgi liczbowe

1. Przyk∏ady ciàgów zdefiniowanych rekurencyjnie.

2. Poj´cie granicy ciàgu.

2. W zakresie kszta∏cenia myÊlenia matematycznego

1) umiej´tnoÊç przeprowadzania prostych rozumowaƒ dedukcyjnych,

3. Obliczanie granic niektórych ciàgów. Suma szeregu geometrycznego.

2) rozumienie idei dowodu nie wprost oraz zasady indukcji matematycznej,

Ciàg∏oÊç i pochodna funkcji

3) umiej´tnoÊç tworzenia poprawnej klasyfikacji

obiektów (liczby, figury, funkcje, przekszta∏cenia)

ze wzgl´du na pewnà ich cech´ lub uk∏ad cech.

1. Poj´cie funkcji ciàg∏ej.

FIZYKA I ASTRONOMIA

Cele edukacyjne

1. Rozumienie zjawisk otaczajàcego Êwiata oraz natury i struktury fizyki i jej zwiàzku z innymi naukami

przyrodniczymi.

2. ZnajomoÊç metod badawczych fizyki oraz roli

eksperymentu i teorii w jej rozwoju.

3. Wiedza i umiej´tnoÊci niezb´dne do dalszego

kszta∏cenia na kierunkach Êcis∏ych, przyrodniczych

i technicznych.

Poz. 625

tyczne, ruch na∏adowanej czàstki w polu magnetycznym.

3. Obwody pràdu sta∏ego.

Przemiany energii w obwodach pràdu sta∏ego.

4. Pole elektromagnetyczne.

Indukcja elektromagnetyczna. Obwody pràdu przemiennego z pojemnoÊcià i indukcyjnoÊcià. èród∏a napi´cia. Elektryczne obwody drgajàce. Fale elektromagnetyczne i ich w∏asnoÊci.

Zadania szko∏y

5. Fizyczne podstawy mikroelektroniki i telekomunikacji.

1. Nauczanie fizyki w sposób kontekstowy —

w oparciu o zagadnienia wyst´pujàce w ˝yciu codziennym, przyrodzie i technice.

Modele przewodnictwa. Pó∏przewodnik, dioda,

tranzystor. Analogowy i cyfrowy zapis sygna∏ów.

2. Uzupe∏nienie i uporzàdkowanie wiedzy fizycznej

i astronomicznej ucznia w celu pog∏´bienia rozumienia

nauki, jej mo˝liwoÊci i ograniczeƒ oraz przygotowania

do studiów na kierunkach Êcis∏ych, przyrodniczych

i technicznych.

3. UÊwiadomienie roli eksperymentu i teorii w poznawaniu przyrody oraz znaczenia matematyki w budowaniu modeli i rozwiàzywaniu problemów fizycznych.

4. Wdra˝anie ucznia do krytycznego korzystania ze

êróde∏ informacji.

5. Rozwijanie u ucznia umiej´tnoÊci samodzielnego

formu∏owania wypowiedzi o zagadnieniach fizycznych

i astronomicznych, prowadzenia dyskusji w sposób

terminologicznie i merytorycznie poprawny, rozwiàzywania problemów fizycznych, wykonywania obliczeƒ.

6. Rozwijanie zainteresowania fizykà i astronomià.

7. Inspirowanie dociekliwoÊci i postawy badawczej

uczniów.

8. Stworzenie warunków do planowania i prowadzenia eksperymentów oraz analizy ich wyników.

9. Wykorzystywanie metod komputerowych do budowania modeli i analizy wyników doÊwiadczeƒ.

10. Zapoznanie na wybranych przyk∏adach z warsztatem pracy wspó∏czesnego fizyka.

TreÊci nauczania

1. Ruch i si∏y.

Matematyczny opis ruchu w jednym i dwóch wymiarach. Przyczyny zmian ruchu. Opory ruchu. Ruch

post´powy i obrotowy. Energia mechaniczna. Zasady

zachowania w mechanice.

2. Polowy opis oddzia∏ywaƒ.

Pole grawitacyjne, ruch masy w polu grawitacyjnym. Pole elektryczne, ruch czàstki na∏adowanej w polu elektrycznym, przewodniki i dielektryki. Pole magne-

6. Zjawiska termodynamiczne.

Zasady termodynamiki, ich statystyczna interpretacja oraz zastosowania. Opis przemian gazowych. PrzejÊcia fazowe.

7. Zjawiska hydrostatyczne i aerostatyczne.

Opis zjawisk hydrostatycznych i aerostatycznych

oraz przyk∏ady ich wykorzystania.

8. Przeglàd poznanych modeli i teorii fizycznych

oraz astronomicznych.

Dyskusja ich u˝ytecznoÊci i zakresu stosowalnoÊci

w powiàzaniu z eksperymentalnà weryfikacjà.

Osiàgni´cia

1. Umiej´tnoÊç obserwacji, opisywania, wyjaÊniania i przewidywania zjawisk fizycznych i astronomicznych z wykorzystaniem praw fizycznych i modeli, przy

ÊwiadomoÊci granic ich stosowalnoÊci oraz pos∏ugujàc

si´ ze zrozumieniem poj´ciami fizycznymi.

2. Umiej´tnoÊç planowania i wykonywania doÊwiadczeƒ fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, opracowywania i analizowania wyników,

sporzàdzania i interpretacji wykresów.

3. Umiej´tnoÊç rozwiàzywania prostych problemów fizycznych z wykorzystaniem aparatu matematycznego.

4. Umiej´tnoÊç wykorzystywania wiedzy fizycznej

do wyjaÊniania zasad dzia∏ania i bezpiecznego u˝ytkowania urzàdzeƒ technicznych.

5. Umiej´tnoÊç wskazania przyk∏adów degradacji

Êrodowiska wynikajàcej z technicznej dzia∏alnoÊci cz∏owieka oraz mo˝liwoÊci zapobiegania tej degradacji.

6. ZnajomoÊç prawid∏owoÊci przyrodniczych i metod ich poznawania na poziomie umo˝liwiajàcym podj´cie studiów na kierunkach Êcis∏ych, przyrodniczych

i technicznych.

CHEMIA

Cele edukacyjne

1. Pog∏´bienie wiedzy chemicznej w stopniu niezb´dnym do dalszej edukacji.

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci planowania i realizacji prac eksperymentalnych oraz interpretacji otrzymanych wyników.

3. Wykszta∏cenie poczucia odpowiedzialnoÊci za

bezpieczeƒstwo w∏asne i ochron´ Êrodowiska naturalnego.

Zadania szko∏y

1. Wspieranie umiej´tnoÊci samokszta∏cenia poprzez zdobywanie i gromadzenie informacji z ró˝nych

êróde∏.

2. Wdra˝anie uczniów do selekcjonowania i oceny

zdobytych informacji.

Poz. 625

10. Prawa elektrolizy. Korozja elektrochemiczna

i metody jej zapobiegania.

11. Roztwory. RozpuszczalnoÊç. Przeliczanie st´˝eƒ

roztworów. Uk∏ady koloidalne.

12. Systematyka zwiàzków nieorganicznych. Tlenki, wodorki, wodorotlenki, kwasy i sole — nazewnictwo, otrzymywanie, w∏aÊciwoÊci.

13. Charakterystyka najwa˝niejszych pierwiastków

bloków s, p, d uk∏adu okresowego pierwiastków.

ZmiennoÊç w∏aÊciwoÊci zwiàzków w grupach i okresach.

14. Elektrolity s∏abe i mocne. Stopieƒ i sta∏a dysocjacji. Prawo rozcieƒczeƒ Ostwalda, pH roztworu,

wskaêniki. Reakcje w roztworach wodnych elektrolitów

— reakcje zoboj´tniania, stràcenia osadów i hydrolizy.

AmfoterycznoÊç.

15. W´glowodory nasycone, nienasycone i aromatyczne — nazewnictwo i w∏aÊciwoÊci. Szereg homologiczny. Izomeria konstytucyjna i geometryczna.

3. Zapoznanie uczniów z praktykà laboratoryjnà poprzez prowadzenie pokazów oraz samodzielne wykonywanie przez nich doÊwiadczeƒ.

16. Wyst´powanie w´glowodorów w przyrodzie.

Przeróbka ropy naftowej.

4. Przygotowanie uczniów do projektowania badaƒ

i interpretacji otrzymanych wyników na podstawie

zdobytej wiedzy chemicznej i z dziedzin pokrewnych.

17. Jednofunkcyjne pochodne w´glowodorów. Alkohole, fenole, aldehydy, ketony, aminy, kwasy karboksylowe i ich pochodne — budowa, nazewnictwo, otrzymywanie i w∏aÊciwoÊci.

TreÊci nauczania

1. Wspó∏czesny model budowy atomu — elementy

mechaniki kwantowej w uj´ciu jakoÊciowym. Izotopy.

PromieniotwórczoÊç naturalna i sztuczna.

2. Uk∏ad okresowy pierwiastków. Zale˝noÊç pomi´dzy budowà atomów a w∏aÊciwoÊciami pierwiastków

i ich po∏o˝eniem w uk∏adzie okresowym. Alotropia

pierwiastków.

3. Wiàzania jonowe, kowalencyjne, kowalencyjne

spolaryzowane i koordynacyjne. Zale˝noÊç pomi´dzy

w∏aÊciwoÊciami zwiàzków chemicznych a ich budowà.

4. Równowaga chemiczna. Sta∏a równowagi. Regu∏a przekory.

5. Mol. Molowa interpretacja przemian chemicznych. Równanie Clapeyrona. Warunki normalne i standardowe.

6. SzybkoÊç reakcji chemicznych. Rzàd reakcji.

7. Reakcje endo- i egzoenergetyczne. Katalizatory

i przyk∏ady reakcji katalitycznych.

8. Reakcje utleniania—redukcji. Ogniwa galwaniczne i ich zastosowania.

9. SEM ogniwa. Elektroliza roztworów wodnych

elektrolitów i soli stopionych.

18. Wielofunkcyjne pochodne w´glowodorów.

Aminokwasy, peptydy i bia∏ka, t∏uszcze proste i z∏o˝one, najwa˝niejsze cukry oraz kwasy nukleinowe — wyst´powanie, w∏aÊciwoÊci i ich znaczenie w ˝yciu cz∏owieka.

19. Zjawisko izomerii optycznej. ChiralnoÊç.

20. Polimeryzacyjne tworzywa sztuczne — budowa

i zastosowanie.

21. Konsekwencje niew∏aÊciwego wykorzystywania substancji chemicznych.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç i rozumienie podstawowych poj´ç,

praw i zjawisk chemicznych.

2. Umiej´tnoÊç opisu w∏aÊciwoÊci najwa˝niejszych

pierwiastków bloków s, p, d i ich zwiàzków chemicznych. Dostrzeganie podobieƒstw i ró˝nic we w∏aÊciwoÊciach i sposobie reagowania pierwiastków w obr´bie

grup oraz ró˝nych klas zwiàzków chemicznych.

3. Umiej´tnoÊç dostrzegania zale˝noÊci pomi´dzy

budowà substancji a jej w∏aÊciwoÊciami fizycznymi

i chemicznymi.

4. Umiej´tnoÊç zastosowania posiadanej wiedzy

do rozwiàzywania ró˝norodnych problemów rachunkowych, teoretycznych i praktycznych

1) pos∏ugiwanie si´ poj´ciami chemicznymi,

2) pos∏ugiwanie si´ terminologià chemicznà,

Poz. 625

5. Umiej´tnoÊç stawiania hipotez dla wyjaÊniania

problemów chemicznych i planowania eksperymentów dla ich weryfikacji.

3) wyjaÊnianie przebiegu obserwowanych lub opisanych zjawisk,

6. Samodzielne formu∏owanie i uzasadnianie opinii

i sàdów na podstawie posiadanych i podanych informacji.

4) wykorzystywanie dost´pnych êróde∏ informacji do

rozwiàzywania zadaƒ.

7. Umiej´tnoÊç korzystania z ró˝norodnych êróde∏

informacji w celu rozszerzenia posiadanej wiedzy.

BIOLOGIA

4) beztlenowa produkcja ATP (fermentacja, kwas mlekowy),

Cele edukacyjne

1. Poznanie zale˝noÊci w funkcjonowaniu organizmów ˝ywych na ró˝nych poziomach organizacji.

2. Poznanie teorii i praw biologicznych.

5) fotosynteza.

3. Ró˝norodnoÊç ˝ycia na Ziemi

1) klasyfikowanie organizmów,

3. Poznanie przyk∏adowych metod badawczych

stosowanych w biologii.

2) przeglàd ró˝nych grup systematycznych: wirusy

i bakterie, porosty, grzyby, roÊliny, zwierz´ta,

4. Integracja wiedzy z ró˝nych dziedzin do wyjaÊniania zjawisk biologicznych.

3) podstawowe czynnoÊci ˝yciowe roÊlin i zwierzàt

od˝ywianie, oddychanie, transport, wydalanie, koordynacja, rozmna˝anie.

5. Rozumienie znaczenia nowoczesnych kierunków

biologii dla post´pu w biotechnologii i medycynie.

6. Uzyskanie ÊwiadomoÊci zagro˝eƒ cywilizacyjnych wynikajàcych z dzia∏alnoÊci cz∏owieka.

Zadania szko∏y

4. Genetyka

1) cykl komórkowy i chromosomy,

2) mitoza i mejoza,

1. Wzbogacanie wiedzy i umiej´tnoÊci uczniów

z uwzgl´dnieniem ich dalszej drogi edukacyjnej.

3) podstawy dziedzicznoÊci (regu∏y Mendla, dziedziczenie p∏ci, zale˝noÊç mi´dzy genotypem a fenotypem),

2. Umo˝liwienie uczniom zapoznania si´ z metodami prawid∏owej obserwacji, analizy, prezentacji i interpretacji wyników badaƒ biologicznych.

4) zapis i realizacja informacji genetycznej (DNA, kod

genetyczny, transkrypcja i biosynteza bia∏ka, definicja genu, mutacje),

3. Umo˝liwienie uczniom korzystania z ró˝nych êróde∏ informacji do rozwiàzywania problemów biologicznych.

5) in˝ynieria genetyczna i sekwencjonowanie genomów.

5. Ewolucja

4. Umo˝liwienie uczniom projektowania doÊwiadczeƒ biologicznych.

1) koncepcja i dowody ewolucji,

TreÊci nauczania

2) mechanizmy ewolucji; Karol Darwin i teoria doboru naturalnego, rodzaje zmiennoÊci,

1. Komórka — podstawowa jednostka ˝ycia

3) zjawiska genetyczne w populacjach,

1) chemiczne podstawy ˝ycia: pierwiastki, wiàzania

i zwiàzki organiczne o kluczowym znaczeniu dla organizmów,

4) powstawanie gatunków,

2) organizacja komórki.

6) pochodzenie i historia ˝ycia na Ziemi,

2. Energia i ˝ycie

1) enzymy i reakcje zachodzàce w komórce,

2) metabolizm: szlaki metaboliczne, katabolizm i anabolizm,

3) tlenowa produkcja ATP (mitochondria, oddychanie

komórkowe),

5) podstawowe prawid∏owoÊci ewolucji,

7) antropogeneza.

6. Ekologia i biogeografia

1) podstawowe poj´cia i koncepcje ekologii,

2) zale˝noÊci mi´dzygatunkowe,

3) làdowe i wodne strefy ˝ycia,

4) krà˝enie energii i materii w ekosystemie.

7. Biologia stosowana

1) biotechnologia w przemyÊle, rolnictwie i ochronie

Êrodowiska,

2) biotechnologia oparta o modyfikacje DNA,

3) problemy etyczne zwiàzane ze stosowaniem nowoczesnych biotechnologii.

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç budowy i procesów ˝yciowych

u przedstawicieli ró˝nych grup systematycznych roÊlin

i zwierzàt.

2. Umiej´tnoÊç wyjaÊniania zwiàzków mi´dzy

strukturà a funkcjà na ró˝nych poziomach organizacji

˝ywych organizmów.

3. Postrzeganie funkcjonowania organizmu jako

zintegrowanego uk∏adu.

Poz. 625

4. Umiej´tnoÊç analizowania zale˝noÊci mi´dzy

Êrodowiskiem ˝yciowym organizmów a ich budowà

i funkcjonowaniem.

5. Umiej´tnoÊç wyjaÊniania zjawisk: zmiennoÊci,

dziedziczenia i ewolucji oraz zwiàzków zachodzàcych

mi´dzy nimi.

6. Umiej´tnoÊç analizowania zmian zachodzàcych

w Êrodowisku, oceniania ich skutków oraz odnajdywania sposobów naprawy szkód.

7. Pos∏ugiwanie si´ terminologià biologicznà.

8. Umiej´tnoÊç prowadzenia obserwacji i eksperymentów z zastosowaniem metod poznania naukowego.

9. Umiej´tnoÊç wykorzystywania ró˝nych êróde∏

wiedzy do wyjaÊniania zjawisk i procesów biologicznych oraz formu∏owania i uzasadniania w∏asnych opinii.

GEOGRAFIA

2) stosowania merytorycznych i formalnych umiej´tnoÊci geograficznych,

1. Ugruntowanie zintegrowanego systemu wiedzy

geograficznej opartego na naukowych podstawach,

umo˝liwiajàcego zrozumienie charakteru i dynamiki

przestrzeni geograficznej.

3) podejmowania aktywnych dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska lokalnego, regionalnego i krajowego w toku

kszta∏cenia, pracy zawodowej, ˝yciu osobistym

i spo∏ecznym zgodnie z za∏o˝onymi powy˝ej celami.

Cele edukacyjne

2. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci umo˝liwiajàcych

stosowanie teorii naukowych do interpretowania zjawisk i procesów spo∏eczno-gospodarczych i politycznych na tle uwarunkowaƒ przyrodniczych, historycznych i kulturowych oraz w ró˝nych skalach przestrzennych (z uwzgl´dnieniem skali krajowej).

3. Wyposa˝enie w umiej´tnoÊci konieczne do wykorzystania posiadanej wiedzy geograficznej, tak dla

rozwoju indywidualnych zainteresowaƒ, jak i w toku

dalszej edukacji, pracy zawodowej i w ˝yciu spo∏ecznym.

4. Kszta∏towanie systemu wartoÊci spo∏ecznie akceptowanych, pozwalajàcych na podejmowanie decyzji s∏u˝àcych zachowaniu równowagi w Êrodowisku

geograficznym przy zapewnieniu wzrostu spo∏ecznogospodarczego.

5. Kszta∏towanie odpowiedzialnej i twórczej postawy niezb´dnej do kierowania swoim dalszym ˝yciem

oraz do pe∏nienia w przysz∏oÊci wa˝nych ról spo∏ecznych w Êrodowisku lokalnym, regionalnym i krajowym.

2. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci prowadzenia

badaƒ geograficznych kameralnych i terenowych.

TreÊci nauczania

1. Elementy metodyki badaƒ geograficznych

1) bezpoÊrednie i poÊrednie metody zbierania informacji; ocena wiarygodnoÊci i przydatnoÊci danych

informacyjnych,

2) zasady formu∏owania i rozwiàzywania problemów,

3) praktyczne zastosowania wiedzy geograficznej,

4) metody prezentacji wyników badaƒ.

2. System przyrodniczy Ziemi (w tym Êrodowisko

przyrodnicze Polski)

1) budowa Ziemi (z uwzgl´dnieniem budowy poszczególnych geosfer) — jej powstanie i ewolucja,

Zadania szko∏y

2) Ziemia jako otwarty system fizyczno-geograficzny,

wspó∏zale˝noÊç sfer Ziemi i ich zale˝noÊç od czynników zewn´trznych (kosmicznych),

1. Zapewnienie uczniom warunków do opanowania szerokiego zakresu treÊci kszta∏cenia z geografii

niezb´dnych do

3) tektonika p∏yt litosfery oraz zjawiska i procesy z nià

zwiàzane; wielkie formy ukszta∏towania powierzchni Ziemi,

1) wykazania si´ znajomoÊcià faktów, terminów, zjawisk, procesów oraz zale˝noÊci i prawid∏owoÊci,

4) procesy i czynniki egzogeniczne kszta∏tujàce powierzchni´ làdów,

5) klimat i pogoda — uwarunkowania i konsekwencje

zró˝nicowania klimatycznego Ziemi,

6) oceany oraz wody na làdach — ich zró˝nicowanie,

znaczenie przyrodnicze i gospodarcze,

7) procesy glebotwórcze, zró˝nicowanie genetyczne

gleb i ich walorów u˝ytkowych,

8) szata roÊlinna i Êwiat zwierz´cy — geograficzne

uwarunkowania rozmieszczenia i zró˝nicowania,

9) funkcjonowanie wybranych typów Êrodowisk przyrodniczych: strefowych i astrefowych.

3. System spo∏eczno-gospodarczy Ziemi (w tym

Polski)

Poz. 625

4) wybrane zagadnienia geografii politycznej (w tym

geografii elektoralnej).

4. Cz∏owiek a Êrodowisko

1) zmiany relacji cz∏owiek — Êrodowisko na ró˝nych

etapach rozwoju spo∏eczno-gospodarczego; zmiany poglàdów na temat relacji cz∏owiek — Êrodowisko,

2) globalne i regionalne problemy Êrodowiskowe

i przyk∏ady mi´dzynarodowej i regionalnej wspó∏pracy w ich rozwiàzywaniu,

3) uwarunkowania geograficzne stanu zdrowotnego

ludnoÊci na wybranych przyk∏adach.

Osiàgni´cia

1) ludnoÊç

a) zmiany liczby ludnoÊci Êwiata i poszczególnych

regionów, czynniki zmian liczby ludnoÊci,

b) struktury demograficzne oraz ich ewolucja, fazy

rozwoju demograficznego,

c) zró˝nicowanie ludnoÊci: rasowe, etniczne, j´zykowe, religijne, kulturowe,

2) gospodarcza dzia∏alnoÊç cz∏owieka, wspó∏czesne

tendencje gospodarki Êwiatowej

a) zasoby naturalne, w tym pozyskiwanie, zapotrzebowanie i wykorzystanie energii; Êwiatowi

producenci i konsumenci surowców energetycznych,

b) rolnictwo i wy˝ywienie: warunki rozwoju rolnictwa, typy rolnictwa i ich rozmieszczenie, rolnictwo a Êrodowisko, zasoby ˝ywnoÊciowe — zró˝nicowanie poziomu wy˝ywienia,

c) przemys∏: czynniki lokalizacji, rozmieszczenie

przemys∏u i wspó∏czesne zmiany, rola przemys∏u w gospodarce paƒstw o ró˝nym stopniu rozwoju,

d) transport, handel: (rodzaje transportu, sieç

transportowa, transport a Êrodowisko), handel

mi´dzynarodowy,

e) us∏ugi (w tym us∏ugi finansowe),

3) rozwój spo∏eczno-gospodarczy

a) mierniki poziomu rozwoju spo∏eczno-gospodarczego i jakoÊci ˝ycia, dysproporcje regionalne,

b) modele (koncepcje) rozwoju: rozwój zrównowa˝ony (ekorozwój),

INFORMATYKA

Przedmiot informatyka jest rozwini´ciem profilowym

technologii informacyjnej, realizowanej w ramach

kszta∏cenia ogólnego

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do Êwiadomego wyboru kierunku i zakresu dalszego kszta∏cenia informatycznego.

1. Pog∏´bienie i usystematyzowanie wiedzy geograficznej w zakresie wymienionych treÊci nauczania

podstawy programowej umo˝liwiajàcym przystàpienie do egzaminu maturalnego z geografii i podj´cie

studiów wy˝szych.

2. Aktywne poszukiwanie informacji i sprawne korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji geograficznej.

3. Formu∏owanie pytaƒ, hipotez, problemów geograficznych.

4. Planowanie i przeprowadzanie geograficznych

badaƒ terenowych i kameralnych.

5. Opracowywanie i przetwarzanie zebranego materia∏u z badaƒ i pomiarów geograficznych.

6. Prezentowanie wyników pracy badawczej.

7. Wykorzystywanie wiedzy geograficznej do

1) analizowania i charakteryzowania w ró˝nych skalach przestrzennych zró˝nicowania Êrodowiska

przyrodniczego i ró˝nych rodzajów dzia∏alnoÊci

cz∏owieka,

2) wyjaÊniania przyczyn i konsekwencji procesów

i zjawisk geograficznych oraz ich zró˝nicowania,

3) wyra˝ania opinii i uzasadniania punktu widzenia

wobec ró˝nych kwestii spo∏ecznych, gospodarczych i Êrodowiskowych,

4) konstruowania schematów (modeli) obrazujàcych

ró˝ne typy zwiàzków mi´dzy zjawiskami (przyrodniczymi, ekonomicznymi, spo∏ecznymi i kulturowymi).

2. ZdolnoÊç do samodzielnego korzystania z komputera dla realizacji cz´Êci zadaƒ edukacyjnych oraz innych celów poznawczych.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków do poznania wybranych

zagadnieƒ, poj´ç i metod informatyki, jako dyscypliny

naukowej oraz jej najwa˝niejszych zastosowaƒ.

2. Kszta∏cenie samodzielnoÊci intelektualnej, odpowiedzialnoÊci za w∏asny rozwój, gotowoÊci do podejmowania i rozwiàzywania z∏o˝onych zadaƒ z uwzgl´dnieniem Êrodków i metod informatyki.

3. Rozwijanie umiej´tnoÊci pracy zespo∏owej przez

realizacj´ projektów grupowych.

TreÊci nauczania

1. Algorytmika i programowanie

Poz. 625

3. Multimedia. Sieci komputerowe

1) sprawne i Êwiadome korzystanie z multimediów

i tworzenie w∏asnych materia∏ów multimedialnych,

2) przetwarzanie informacji w ró˝nej postaci (w tym

wizualnej i dêwi´kowej),

3) budowa i dzia∏anie sieci komputerowych,

4) tworzenie i publikowanie w∏asnych materia∏ów

w sieci.

1) metodyczna analiza i modelowanie umiarkowanie

z∏o˝onych problemów i procesów z ró˝nych dziedzin,

4. Tendencje w rozwoju informatyki i jej zastosowaƒ.

2) przeglàd algorytmów klasycznych,

Osiàgni´cia

3) wybrane techniki projektowania algorytmów

i struktur danych: programowanie strukturalne,

zst´pujàce, abstrakcja danych, metoda kolejnych

uÊciÊleƒ,

1. Formu∏owanie sytuacji problemowej, jej modelowanie i rozwiàzywanie z u˝yciem metod informatycznych.

4) elementy analizy algorytmów,

5) indywidualna i zespo∏owa realizacja projektów programistycznych w wybranym j´zyku wysokiego

poziomu.

2. Ocenianie poprawnoÊci i efektywnoÊci rozwiàzaƒ i ich testowanie. Tworzenie dokumentów rozwiàzaƒ.

3. Wyszukiwanie informacji w bazach danych i projektowanie prostych baz danych.

2. Bazy danych

1) podstawowe formy organizacji informacji w bazach

danych,

2) budowa relacyjnych baz danych,

3) wyszukiwanie informacji w relacyjnych bazach danych z u˝yciem j´zyka zapytaƒ,

4. Tworzenie opracowaƒ multimedialnych.

5. Sprawne korzystanie z us∏ug sieci komputerowych w pracy z informacjami swoimi i obcymi.

4) projektowanie prostych relacyjnych baz danych.

6. Planowanie pracy i nadzór nad przebiegiem wykonywania projektów realizowanych zespo∏owo z wykorzystaniem programów komputerowych.

J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY

ETNICZNEJ

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.

Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (klasach) z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub grup

etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami

Cele edukacyjne

1. Budowanie to˝samoÊci osobowej, narodowej,

etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.

2. Rozwijanie Êwiadomego, krytycznego odbioru

dzie∏ kultury (tak˝e masowej) oraz samodzielnego poznawania ró˝nych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialnoÊci za

w∏asny rozwój, samodzielne decyzje dotyczàce dalszej

drogi kszta∏cenia (np. wyboru kierunku studiów) czy

wyboru zawodu.

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w ró˝nych sytuacjach, a poprzez to osiàganie dojrza∏oÊci do

˝ycia w rodzinie, w spo∏eczeƒstwie, w paƒstwie obywatelskim.

Zadania szko∏y

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie

i kulturowe; pog∏´bianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecnoÊci we

wspó∏czesnej kulturze; rozwijanie ÊwiadomoÊci historyczno-literackiej i chronologicznego porzàdkowania

wiedzy.

2. Przybli˝anie problematyki i zjawisk artystycznych

w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja arcydzie∏ — w kontekÊcie historycznym i aksjologicznym; rozpoznawanie wartoÊci w dzie∏ach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu j´zyka jako narz´dzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zró˝nicowania, bogactwa

znaczeƒ i Êrodków ekspresji; ró˝norodnoÊci u˝ycia

w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami

etyki mówienia.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji spo∏ecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.

Poz. 625

8. Tradycje literackie

1) dziedzictwo a tradycja literacka,

2) awangarda a postmodernizm,

6. Wprowadzenie w zasady pracy umys∏owej jako

przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów

i kszta∏cenia ustawicznego.

3) intertekstualnoÊç.

TreÊci nauczania

1) topos, np. ogrodu, raju, arkadii, ma∏ej ojczyzny,

1. J´zyk jako zjawisko semiotyczne

1) kompetencja j´zykowa i komunikacyjna,

2) model komunikacji j´zykowej.

2. Budowa j´zyka

1) j´zyk ojczysty mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych a inne j´zyki,

2) leksykalna i sk∏adniowa ∏àczliwoÊç,

9. Tematy, motywy, wàtki

2) motyw artysty jako nauczyciela, kap∏ana, wieszcza,

m´drca, b∏azna itp.

10. Proces historycznoliteracki

1) przemiany gatunku,

2) konwencja literacka i typowe dla niej Êrodki artystyczne.

11. WartoÊci, kategorie estetyczne i filozoficzne

3) zwiàzki frazeologiczne,

1) etyka, estetyka,

4) przek∏ad z j´zyka na j´zyk tekstów nieskomplikowanych pod wzgl´dem leksykalnym i sk∏adniowym.

2) filozofia a religia; metafizyka, mistyka,

3. Retoryka

1) etykieta j´zykowa,

3) nurty filozoficzne zwiàzane z omawianà tradycjà literackà,

4) wartoÊci uniwersalne.

2) retoryczna organizacja tekstu,

3) retoryczne Êrodki perswazji i ekspresji.

4. Wypowiedê j´zykowa

1) intencje komunikacyjne (illokucja),

2) formalne cechy referatu, eseju, wywiadu,

3) wartoÊciowanie estetyczne,

4) cechy charakterystyczne wypowiedzi artystycznej,

publicystycznej, potocznej,

5) informacja, opinia, perswazja, manipulacja j´zykowa, propaganda.

5. J´zyk — dzieje — spo∏eczeƒstwo

1) podstawowe przejawy zmian w dziejach j´zyka ojczystego mniejszoÊci narodowych i grup etnicznych,

2) kontakty mi´dzyj´zykowe, zapo˝yczenia,

3) spo∏eczeƒstwa jedno– i wieloj´zyczne.

6. Style

1) rodzaje Êrodków stylistycznych (w ró˝nych odmianach j´zyka),

Osiàgni´cia

1. S∏uchanie i mówienie

1) próby wystàpieƒ publicznych (np. prowadzenie zebraƒ, wyg∏aszanie referatów),

2) skuteczne polemizowanie,

3) rozpoznawanie manipulacji j´zykowej,

4) spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubasznoÊci, prowokacji, aprobaty,

5) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartoÊci (zw∏aszcza odró˝nianie

szczeroÊci i nieszczeroÊci, prawdy od nieprawdy,

podchwytliwoÊci, eufemizmów, agresji, brutalnoÊci i wulgaryzmów w zachowaniach j´zykowych),

6) aktywne i krytyczne s∏uchanie (z empatià, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem); odró˝nianie faktów od opinii.

2. Pisanie i redagowanie tekstów

1) wypowiadanie si´ ze ÊwiadomoÊcià u˝ycia wyznaczników gatunku: eseju, artyku∏u popularnonaukowego,

2) swoistoÊç wypowiedzi indywidualnej (idiolekt).

2) w∏asne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pami´tnik, scenariusz, reporta˝),

7. Ogólne poj´cia kultury — ró˝ne formy przekazu

utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne, akustyczne, filmowe, audiowizualne.

3) eliminowanie niew∏aÊciwego u˝ycia Êrodków powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi (homonimia, anakoluty, elipsy, paradoksy),

4) pisanie listu intencyjnego, podania, skargi, upowa˝nienia,

5) wypowiadanie si´ w (szkolnych) formach gatunkowych: recenzja, interpretacja utworu literackiego

lub fragmentu utworu.

3. Czytanie

1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych; sporzàdzanie notatek,

Poz. 625

4) wskazywanie cech j´zyka i charakterystycznych dla

danej epoki oraz epoki historycznej w czytanych

utworach,

5) porównywanie utworów literackich (z ró˝nych

epok) o podobnych motywach,

6) dostrzeganie zwiàzków utworu ze sztukà, kulturà

i filozofià epoki; interpretowanie dzie∏ w konwencjach gatunkowych i w konwencjach pràdów artystycznych epoki,

2) spostrzeganie zjawisk powodujàcych niejednoznacznoÊç wypowiedzi (homonimia, anakoluty,

elipsy, paradoksy),

7) odnajdywanie intertekstualnych powiàzaƒ w czytanych utworach,

3) spostrzeganie w tekÊcie dialektyzmów, archaizmów, cech indywidualnych; ocena estetyki tekstu.

8) rozpoznawanie wartoÊci i ich hierarchii w dzie∏ach

literackich,

4. Odbiór dzie∏ sztuki

1) rozumienie przyj´tej metodologii (Czego szukam

w interpretacji utworu? WartoÊci? Odniesieƒ do filozofii i sensu? Odniesieƒ do ˝ycia i cz∏owieka? Odniesieƒ do biografii — autora i w∏asnej? Odczytuj´

znaki i chc´ zrozumieç struktur´ artystycznà i estetyk´ dzie∏a?),

2) rozumienie tekstów o ró˝nym stopniu komplikacji;

odbiór znaczeƒ metaforycznych, rozpoznawanie

aluzji literackich, toposów, symboli kulturowych,

9) wskazywanie w literaturze i sztuce wartoÊci aprobowanych przez siebie.

5. Samokszta∏cenie

1) sporzàdzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,

2) korzystanie z opracowaƒ historycznoliterackich

i teoretycznoliterackich,

3) odbiór i porównywanie ró˝nych dzie∏ sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,

3) próby gromadzenia i przekazywania informacji

sporzàdzanie baz danych, zapisu komputerowego,

nagrywania audio i wideo.

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI (PODSTAWY

AKTYWNOÂCI ZAWODOWEJ)

9. Umiej´tnoÊç planowania w∏asnej kariery zawodowej.

Cele edukacyjne

1. Rozumienie wp∏ywu wytwórczego i us∏ugowego

Êrodowiska pracy na zachowania cz∏owieka.

10. Przygotowanie do aktywnego poszukiwania

pracy na rynku lokalnym, krajowym i mi´dzynarodowym oraz wejÊcia na ten rynek (z uwzgl´dnieniem potrzeb i mo˝liwoÊci osób niepe∏nosprawnych).

2. Przyjmowanie pozytywnych postaw wobec ludzi

i efektów ich pracy.

11. Rozwijanie zainteresowania podejmowaniem

i prowadzeniem dzia∏alnoÊci gospodarczej.

3. Umiej´tnoÊç sprawnego pos∏ugiwania si´ wybranymi przepisami prawa.

12. Rozwijanie umiej´tnoÊci skutecznego komunikowania si´ oraz kszta∏towanie umiej´tnoÊci prezentacji, negocjacji oraz wspó∏pracy z partnerami indywidualnymi i instytucjami.

4. Rozumienie roli etyki zawodowej w kszta∏towaniu postaw spo∏ecznych.

5. ZnajomoÊç podstawowych rodzajów dzia∏alnoÊci gospodarczej (wytwórczej, handlowej oraz us∏ugowej o charakterze materialnym i niematerialnym).

6. Poznanie podstawowych zasad prowadzenia

dzia∏alnoÊci gospodarczej przez ró˝nego rodzaju podmioty.

7. ÂwiadomoÊç globalnych uwarunkowaƒ dzia∏ania firmy na rynku.

8. Nabycie podstawowych wiadomoÊci i umiej´tnoÊci z zakresu technologii informacyjnej oraz pracy

biurowej.

Zadania szko∏y

1. Zapewnienie dost´pu do obowiàzujàcych aktów

prawnych z zakresu: prawa pracy, prawa gospodarczego, prawa autorskiego oraz systemów jakoÊci.

2. Umo˝liwienie poznania specyfiki lokalnego rynku pracy w wybranym obszarze zawodowym, zgodnym z profilem kszta∏cenia.

3. Stworzenie warunków do zapoznania si´ z dzia∏alnoÊcià instytucji wspomagajàcych samozatrudnienie i aktywne poszukiwanie pracy.

4. Stworzenie warunków sprzyjajàcych kszta∏towaniu umiej´tnoÊci wykorzystywania Êrodków pracy.

5. Zapewnienie warunków do kszta∏towania postaw przedsi´biorczych.

6. Wspomaganie uczniów w wyborze kierunku dalszego kszta∏cenia.

Poz. 625

13. Zawieranie i rozwiàzywanie stosunku pracy.

14. Podstawowe prawa oraz obowiàzki pracodawcy i pracownika.

TreÊci nauczania

15. Ekonomiczne i psychologiczne aspekty utraty

pracy.

1. Rodzaje i charakterystyka dzia∏alnoÊci gospodarczej, formy prawno-organizacyjne.

16. Formy pomocy przys∏ugujàcej osobom bezrobotnym i poszukujàcym pracy.

2. Przes∏anki wyboru dzia∏alnoÊci gospodarczej

(wytwórczej, handlowej oraz us∏ugowej o charakterze

materialnym i niematerialnym) oraz obszary poszukiwania pracy, w odniesieniu do potrzeb rynku.

Osiàgni´cia

3. èród∏a informacji gospodarczej i instytucje

wspomagajàce dzia∏alnoÊç gospodarczà.

1. Dokonanie analizy predyspozycji i kompetencji

do samozatrudnienia i wykonywania pracy najemnej

w wybranym obszarze zawodowym.

4. KorzyÊci oraz zagro˝enia zwiàzane z samozatrudnieniem.

2. Zidentyfikowanie instytucji b´dàcych êród∏em

informacji gospodarczej i wspomagajàcych dzia∏alnoÊç ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw na lokalnym

rynku.

5. Podstawy prawne prowadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej.

3. Rozpoznanie potrzeb rynku lokalnego w kontekÊcie podejmowania dzia∏alnoÊci gospodarczej.

6. Planowanie dzia∏alnoÊci gospodarczej na rynku

lokalnym. Procedura uruchomienia dzia∏alnoÊci gospodarczej. Biznesplan.

4. Opracowanie biznesplanu dla wybranej dzia∏alnoÊci gospodarczej.

7. Formy pozyskiwania kapita∏u i inwestowania.

8. Majàtek firmy, koszty i zasady rozliczeƒ finansowych w firmie.

9. Dokumentacja dzia∏alnoÊci gospodarczej i zasady jej prowadzenia.

5. Wskazanie procedury post´powania w celu uruchomienia dzia∏alnoÊci gospodarczej przez osoby fizyczne.

6. Przygotowanie dokumentów niezb´dnych do za∏o˝enia i prowadzenia firmy oraz w procesie poszukiwania i podejmowania pracy.

10. Zarzàdzanie firmà z uwzgl´dnieniem jej specy-

7. ZnajomoÊç strategii zarzàdzania firmà oraz zasad

organizacji pracy.

11. Specyfika podejmowania pracy i samozatrudnienia przez osoby niepe∏nosprawne.

8. Przygotowanie i przeprowadzenie rozmowy kwalifikacyjnej z pracodawcà w warunkach symulowanych.

12. Metody poszukiwania pracy. Instytucje wspomagajàce aktywne poszukiwanie pracy na rynku lokalnym.

9. ZnajomoÊç obowiàzków pracownika i pracodawcy oraz praw i obowiàzków osoby bezrobotnej i poszukujàcej pracy.

fiki.

PROFIL TECHNICZNO-TECHNOLOGICZNY

Blok tematyczny

MATERIA¸Y

Cele edukacyjne

Zadania szko∏y

1. UÊwiadomienie znaczenia materia∏oznawstwa

w rozwoju techniki i technologii.

1. Stworzenie warunków do rozpoznawania przyk∏adowych materia∏ów, ich oceny i doboru oraz rozwiàzywania prostych problemów technicznych.

2. Poznanie zale˝noÊci mi´dzy sk∏adem, strukturà

i w∏aÊciwoÊciami materia∏ów.

3. Umiej´tnoÊç wykonywania prostych badaƒ w∏aÊciwoÊci materia∏ów.

4. Poznanie zasad w∏aÊciwego doboru materia∏ów.

2. Umo˝liwienie obserwacji wybranych badaƒ laboratoryjnych.

3. Umo˝liwienie wykorzystywania technologii informacyjnej do rozwiàzywania problemów dotyczàcych materia∏ów.

4. Zapewnienie dost´pu do ró˝nych êróde∏ informacji technicznej.

Poz. 625

Osiàgni´cia

1. ZnajomoÊç podstawowej terminologii z zakresu

materia∏oznawstwa.

TreÊci nauczania

1. Rodzaje i klasyfikacja materia∏ów.

2. Struktura fizyczna i chemiczna a stan i w∏aÊciwoÊci wybranych materia∏ów.

3. Przyk∏ady zastosowania wybranych materia∏ów.

4. Podstawowe metody badaƒ i oceny w∏aÊciwoÊci

wybranych materia∏ów.

5. Produkcja i utylizacja materia∏ów na wybranych

przyk∏adach.

6. Tendencje rozwojowe w produkcji materia∏ów.

2. Charakteryzowanie podstawowych w∏aÊciwoÊci

przyk∏adowych materia∏ów.

3. Rozró˝nianie materia∏ów oraz okreÊlanie zakresu

ich stosowania.

4. Wykonywanie prostych badaƒ w celu okreÊlenia

w∏aÊciwoÊci materia∏ów.

5. Ocenianie materia∏ów pod wzgl´dem wp∏ywu na

Êrodowisko naturalne.

Blok tematyczny

PROCESY PROJEKTOWANIA I WYTWARZANIA

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie zainteresowaƒ technicznych.

2. ÂwiadomoÊç roli stosowania osiàgni´ç technologicznych i technicznych w rozwoju ludzkoÊci.

3. ZnajomoÊç podstawowych dylematów etycznych zwiàzanych z nowoczesnymi technikami i technologiami.

4. GotowoÊç do podejmowania dzia∏aƒ dotyczàcych planowania procesów wytwarzania i ich realizacji.

5. ÂwiadomoÊç koniecznoÊci stosowania procedur

zapewnienia jakoÊci na wszystkich etapach procesu

wytwarzania oraz bezpiecznych i niezagra˝ajàcych Êrodowisku naturalnemu metod pracy.

6. Przygotowanie do stosowania komputerowego

wspomagania projektowania lub wytwarzania.

Zadania szko∏y

1. Organizowanie procesu kszta∏cenia w sposób

umo˝liwiajàcy zespo∏owe rozwiàzywanie problemów

oraz samodzielne uczenie si´.

2. Zapewnienie warunków do kszta∏towania wybranych umiej´tnoÊci praktycznych niezb´dnych do wykonywania okreÊlonych zadaƒ zawodowych.

3. Umo˝liwienie obserwacji czynnoÊci zawodowych na stanowisku pracy.

4. Zapewnienie warunków do pos∏ugiwania si´

technologià informacyjnà oraz do korzystania z innych

êróde∏ informacji technicznej.

5. Tworzenie warunków do pos∏ugiwania si´ technikà komputerowà w procesach projektowania lub wytwarzania.

6. Tworzenie warunków sprzyjajàcych rozwojowi

postaw twórczych.

TreÊci nauczania

1. Najwa˝niejsze osiàgni´cia techniczne i technologiczne ludzkoÊci oraz ich znaczenie dla wspó∏czesnego

cz∏owieka.

2. Etapy procesu wytwarzania.

3. Wymagania stawiane wyrobom (na wybranych

przyk∏adach).

4. Projektowanie wyrobów (przyk∏ady).

5. Przygotowanie technologiczne.

6. Rola automatyzacji i robotyzacji procesów technologicznych.

7. Zasady organizacji produkcji.

8. Przyk∏ady procesów produkcyjnych.

9. Bezpieczeƒstwo i higiena pracy oraz ochrona

Êrodowiska naturalnego.

10. Systemy zapewnienia jakoÊci w procesie wytwarzania, w tym certyfikowanie wyrobów, przedsi´biorstw i personelu.

Osiàgni´cia

1. Przedstawianie wp∏ywu osiàgni´ç technologicznych i technicznych na rozwój spo∏eczeƒstw.

2. OkreÊlanie relacji mi´dzy technologià wytwarzania, przedsi´biorstwem i spo∏eczeƒstwem.

3. Charakteryzowanie etapów procesu produkcyjnego oraz okreÊlanie wp∏ywu ró˝nych czynników na jego organizacj´.

4. Interpretowanie zjawisk fizycznych i chemicznych wyst´pujàcych podczas procesów wytwarzania

(na wybranych przyk∏adach).

5. Korzystanie z dokumentacji konstrukcyjnej

i technologicznej.

6. Wykonywanie elementów projektu procesu technologicznego.

7. Przewidywanie zagro˝eƒ wynikajàcych z planowanych procesów technologicznych.

8. Dokonywanie oceny prawid∏owoÊci przebiegu

wybranych procesów wytwarzania.

9. Wykorzystywanie komputera do wspomagania

procesu projektowania lub wytwarzania.

Poz. 625

10. Korzystanie z Internetu do wyszukiwania informacji potrzebnych do rozwiàzywania problemów zwiàzanych z procesem wytwarzania.

11. Korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji technicznej (instrukcje technologiczne, normy, katalogi,

czasopisma, literatura techniczna, inne).

Blok tematyczny

EKSPLOATACJA

Cele edukacyjne

4. Fizykochemiczne podstawy eksploatacji.

1. Rozumienie wp∏ywu eksploatacji na trwa∏oÊç

i niezawodnoÊç obiektów technicznych.

5. Dozorowanie eksploatacyjne.

2. Umiej´tnoÊç rozpoznawania czynników decydujàcych o prawid∏owej eksploatacji i zmianie stanu

obiektów technicznych.

3. Umiej´tnoÊç prawid∏owego u˝ytkowania, obs∏ugiwania i zaopatrywania obiektów technicznych.

4. ÂwiadomoÊç odpowiedzialnoÊci za techniczne

i ekologiczne bezpieczeƒstwo eksploatacji.

5. Umiej´tnoÊç wykorzystywania dokumentacji

technicznej do prawid∏owej eksploatacji obiektów

technicznych.

6. U˝ytkowanie, obs∏ugiwanie i zaopatrywanie

obiektów technicznych.

7. Ekologiczne i techniczne bezpieczeƒstwo eksploatacji.

8. Ocena stanu technicznego obiektów (na wybranych przyk∏adach).

9. Kierunki rozwoju w zakresie eksploatacji obiektów technicznych.

Osiàgni´cia

Zadania szko∏y

1. Pos∏ugiwanie si´ podstawowymi poj´ciami z zakresu eksploatacji obiektów technicznych.

1. Zapewnienie dost´pu do informacji z zakresu

podstaw eksploatacji przyk∏adowych obiektów technicznych.

2. WyjaÊnianie zale˝noÊci mi´dzy eksploatacjà,

trwa∏oÊcià i niezawodnoÊcià obiektów technicznych.

2. Umo˝liwienie obserwacji eksploatacji obiektów

technicznych.

3. Motywowanie do poprawnej eksploatacji obiektów technicznych.

4. Zapewnienie warunków do rozwoju zainteresowaƒ problemami eksploatacji.

5. Umo˝liwienie wykorzystywania technologii informacyjnej do pozyskiwania danych zwiàzanych

z eksploatacjà obiektów technicznych.

3. Charakteryzowanie typowych podsystemów

eksploatacji obiektów technicznych: u˝ytkowania, obs∏ugiwania i zaopatrywania.

4. OkreÊlanie przyczyn wyst´powania procesów zu˝yciowo-starzeniowych oraz metod zapobiegania i likwidowania ich skutków.

5. Interpretowanie informacji o zmianach stanu

obiektów technicznych.

6. Przewidywanie zagro˝eƒ wynikajàcych z nieprawid∏owej eksploatacji.

6. Tworzenie warunków do samodzielnego i bezpiecznego eksploatowania prostych obiektów technicznych na podstawie dokumentacji technicznej.

7. OkreÊlanie wp∏ywu procesów eksploatacji na

Êrodowisko.

TreÊci nauczania

8. Ocenianie obiektów technicznych wed∏ug kryterium sprawnoÊci i wp∏ywu na Êrodowisko.

1. Ogólne zasady poprawnej eksploatacji obiektów

technicznych.

2. Podstawowe czynnoÊci eksploatacyjne.

3. Cechy eksploatacyjne wybranych obiektów technicznych.

9. Pos∏ugiwanie si´ technologià informacyjnà

w pozyskiwaniu danych zwiàzanych z eksploatacjà

obiektów technicznych.

10. Korzystanie z dokumentacji technicznej do rozwiàzywania problemów eksploatacyjnych.

Blok tematyczny

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

(PODSTAWY AKTYWNOÂCI ZAWODOWEJ)

Blok tematyczny Podstawy przedsi´biorczoÊci jest

realizowany wed∏ug podstawy programowej okreÊlo-

nej dla bloku tematycznego Podstawy przedsi´biorczoÊci w profilu proakademickim.

PROFIL ÂRODOWISKOWO–ROLNICZY

Blok tematyczny

ÂRODOWISKO I JEGO ZASOBY

Cele edukacyjne

5. Kszta∏towanie postaw interaktywnych.

1. Poznanie podstawowych poj´ç, zasad i zale˝noÊci dotyczàcych Êrodowiska i jego zasobów.

2. Identyfikowanie elementów Êrodowiska i charakteryzowanie metod ich badaƒ.

3. Charakteryzowanie zasobów Êrodowiska.

4. ÂwiadomoÊç koniecznoÊci racjonalnego gospodarowania zasobami.

5. Przejawianie aktywnych postaw wobec problemów Êrodowiska.

Zadania szko∏y

TreÊci nauczania

1. Ârodowisko

i wspó∏istnienie.

—

elementy,

charakterystyka

2. Ârodowisko a krajobraz.

3. Zasoby naturalne — podzia∏ i charakterystyka.

4. Metody badaƒ Êrodowiska.

5. Monitoring zasobów Êrodowiska.

6. Ekosystem i jego ochrona.

Osiàgni´cia

1. Tworzenie warunków do realizacji celów edukacyjnych przez ró˝norodnoÊç organizacyjnà procesu dydaktycznego.

2. Umo˝liwienie korzystania z nowoczesnych Êrodków informacji stosowanych w ocenie i monitorowaniu Êrodowiska.

3. Zapewnienie warunków do zdobywania wiedzy

i umiej´tnoÊci w warunkach niskosymulowanych.

4. Przygotowanie uczniów do samodzielnego zdobywania wiedzy i umiej´tnoÊci.

1. ZnajomoÊç terminów dotyczàcych Êrodowiska

i jego zasobów.

2. OkreÊlanie wspó∏zale˝noÊci wyst´pujàcych mi´dzy elementami Êrodowiska.

3. OkreÊlanie mo˝liwoÊci i sposobów wykorzystania zasobów Êrodowiska przez cz∏owieka.

4. Selektywne gromadzenie informacji o stanie Êrodowiska w celu jego racjonalnego wykorzystania.

5. Przewidywanie zagro˝eƒ Êrodowiska.

Blok tematyczny

DZIA¸ANIE CZ¸OWIEKA W ÂRODOWISKU

Cele edukacyjne

1. Umiej´tnoÊç oceny wp∏ywu cz∏owieka na Êrodowisko.

2. Poznanie kierunków, mo˝liwoÊci i sposobów gospodarczego wykorzystania zasobów Êrodowiska.

3. Poznanie funkcji rolnictwa w gospodarce i kierunków jego rozwoju.

4. Poznanie zasad prawid∏owej eksploatacji zasobów Êrodowiska.

5. Umiej´tnoÊç okreÊlania wp∏ywu in˝ynierii i modyfikacji na Êrodowisko.

6. ZnajomoÊç metod i technik aktywnej ochrony

Êrodowiska.

7. ZnajomoÊç mo˝liwoÊci minimalizacji skutków

oddzia∏ywaƒ cz∏owieka na Êrodowisko.

3. Umo˝liwienie zdobycia wiadomoÊci o g∏ównych

kierunkach dzia∏aƒ cz∏owieka w Êrodowisku.

4. Kszta∏towanie etycznych i twórczych postaw

sprzyjajàcych zrównowa˝onemu rozwojowi Êrodowiska.

TreÊci nauczania

1. Kierunki dzia∏alnoÊci cz∏owieka w Êrodowisku.

2. Antropogeniczne przemiany Êrodowiska.

3. Gospodarowanie zasobami.

4. Rolnictwo konwencjonalne i ekologiczne. Nowoczesne technologie w produkcji rolniczej.

5. Ochrona zasobów.

6. Kszta∏towanie pow∏oki krajobrazowej przez cz∏owieka.

Zadania szko∏y

7. In˝ynieria i modyfikacja Êrodowiska.

1. Umo˝liwienie uczniom korzystania z nowoczesnych Êrodków informacji.

2. Zapewnienie warunków do symulacji zagro˝eƒ

i prognozowania ich skutków.

8. Zrównowa˝ony rozwój Êrodowiska.

9. Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich

i miejskich.

Osiàgni´cia

1. Charakteryzowanie g∏ównych kierunków dzia∏alnoÊci cz∏owieka w Êrodowisku.

2. OkreÊlanie korzyÊci wynikajàcych z racjonalnego

gospodarowania zasobami.

3. Korzystanie z ró˝nych êróde∏ informacji w celu

optymalnego wykorzystania zasobów Êrodowiska.

4. Wskazywanie metod i technik ochrony Êrodowiska.

Poz. 625

5. Rozró˝nianie systemów i technologii produkcji

rolniczej.

6. OkreÊlanie zasad w∏aÊciwej gospodarki zasobami Êrodowiska.

7. Przewidywanie i okreÊlanie skutków ingerencji

cz∏owieka w Êrodowisko.

8. OkreÊlanie wp∏ywu procesów i urzàdzeƒ in˝ynieryjnych na Êrodowisko.

Blok tematyczny

PODSTAWY PRAWNO-ORGANIZACYJNE GOSPODARKI ZASOBAMI ÂRODOWISKA

Cele edukacyjne

TreÊci nauczania

1. Stosowanie podstaw prawnych i systemów jakoÊci w gospodarowaniu zasobami.

1. Podstawy prawne gospodarki zasobami Êrodowiska.

2. Poznanie zasad racjonalnej organizacji i zarzàdzania zasobami.

2. Podstawy organizacji i zarzàdzania zasobami Êrodowiska z wykorzystaniem technologii informacyjnej.

3. Pos∏ugiwanie si´ komputerem jako narz´dziem

pracy w gospodarce zasobami.

3. Ekonomiczne zasady gospodarki zasobami

i ochrony Êrodowiska.

4. Przygotowanie do dalszego kszta∏cenia i planowania kariery zawodowej w dziedzinie gospodarki zasobami Êrodowiska.

4. Marketing produktów rolniczych. Rynki rolne.

5. Systemy jakoÊci w gospodarce zasobami.

6. Etyka dzia∏ania cz∏owieka w Êrodowisku.

Zadania szko∏y

Osiàgni´cia

1. Zapewnienie dost´pu do podstawowych aktów

prawnych dotyczàcych gospodarowania zasobami

Êrodowiska.

1. Pos∏ugiwanie si´ podstawowymi przepisami

prawa dotyczàcymi wykorzystania i ochrony Êrodowiska w Polsce i Unii Europejskiej.

2. Zapoznanie z systemami jakoÊci wyst´pujàcymi

w gospodarce zasobami.

2. OkreÊlanie zasad racjonalnej organizacji i zarzàdzania zasobami Êrodowiska z uwzgl´dnieniem systemów jakoÊci.

3. Zapewnienie warunków poznania ró˝nych rozwiàzaƒ organizacyjnych i ekonomicznych stosowanych w gospodarce zasobami i ochronie Êrodowiska.

4. Kszta∏towanie poczucia odpowiedzialnoÊci za

podejmowane decyzje dotyczàce Êrodowiska.

3. Charakteryzowanie ekonomicznych podstaw gospodarki zasobami Êrodowiska, z uwzgl´dnieniem rolnictwa i rynków rolnych.

4. Planowanie w∏asnego rozwoju zawodowego

w dzia∏alnoÊci zwiàzanej ze Êrodowiskiem.

Blok tematyczny

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI

(PODSTAWY AKTYWNOÂCI ZAWODOWEJ)

Blok tematyczny Podstawy przedsi´biorczoÊci jest

realizowany wed∏ug podstawy programowej okreÊlo-

nej dla bloku tematycznego Podstawy przedsi´biorczoÊci w profilu proakademickim.

PROFIL SPO¸ECZNO-US¸UGOWY

Blok tematyczny

DZIA¸ALNOÂå SPO¸ECZNO-US¸UGOWA

Cele edukacyjne

1. Âwiadomy wybór sfery dzia∏alnoÊci gospodarczej i spo∏ecznej.

2. Poznanie podstawowych zasad i warunków prowadzenia dzia∏alnoÊci o charakterze spo∏eczno-us∏ugowym.

3. Poznanie etycznych aspektów prowadzenia dzia∏alnoÊci spo∏eczno-us∏ugowej.

4. Umiej´tnoÊç korzystania z aktów prawnych dotyczàcych okreÊlonej dzia∏alnoÊci.

Zadania szko∏y

1. Zapewnienie mo˝liwoÊci poznania specyfiki prowadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej i spo∏ecznej w wybranych obszarach.

2. Zapewnienie dost´pu do bazy dydaktycznej

umo˝liwiajàcej symulacj´ pracy zwiàzanej z wybranym

obszarem dzia∏alnoÊci.

8. Marketing w dzia∏alnoÊci spo∏ecznej i us∏ugowej.

3. Pomoc uczniowi w rozwijaniu indywidualnych

zainteresowaƒ w obszarze dzia∏alnoÊci spo∏eczno-us∏ugowej.

10. Rodzaje pism i dokumentów oraz zasady ich

sporzàdzania zwiàzane z dzia∏alnoÊcià spo∏eczno-us∏ugowà.

4. Zapewnienie uczniowi mo˝liwoÊci obserwacji

praktycznego funkcjonowania organizacji i przedsi´biorstw prowadzàcych dzia∏alnoÊç o charakterze spo∏eczno-us∏ugowym.

11. Polityka spo∏eczna paƒstwa. Âwiadczenia i zabezpieczenia spo∏eczne.

TreÊci nauczania

Osiàgni´cia

1. Us∏uga — poj´cie, rodzaje, charakterystyka, ze

szczególnym uwzgl´dnieniem specyfiki dzia∏alnoÊci.

1. OkreÊlanie znaczenia dzia∏alnoÊci spo∏eczno-us∏ugowej.

2. Struktura organizacyjna wybranych podmiotów

prowadzàcych dzia∏alnoÊç w obszarze spo∏eczno-us∏ugowym.

3. Stowarzyszenia, fundacje i inne organizacje,

w tym wolontariat i dzia∏alnoÊç charytatywna.

4. Gospodarka finansowa firmy prowadzàcej dzia∏alnoÊç w obszarze spo∏eczno-us∏ugowym.

5. Podstawy zarzàdzania zasobami ludzkimi.

6. Czynniki wp∏ywajàce na efektywnoÊç i bezpieczeƒstwo pracy w wybranym obszarze zawodowym.

Zasady organizacji pracy.

7. Warunki prawne i techniczno-organizacyjne firmy uwzgl´dniajàcej potrzeby osób niepe∏nosprawnych.

9. JakoÊç Êwiadczonych us∏ug.

12. Elementy psychologii i socjologii.

2. Rozró˝nianie zakresu i charakteru us∏ug.

3. ZnajomoÊç podstaw prawnych prowadzenia

okreÊlonej dzia∏alnoÊci gospodarczej i spo∏ecznej.

4. Wykorzystywanie wiedzy psychologicznej i socjologicznej w rozpoznawaniu potrzeb poszczególnych

Êrodowisk.

5. Ustalanie wyniku finansowego firmy (na prostych przyk∏adach).

6. ZnajomoÊç spo∏ecznych i ekonomicznych aspektów jakoÊci Êwiadczonych us∏ug.

7. ZnajomoÊç zasad marketingu, reklamowanie

w∏asnej dzia∏alnoÊci.

Blok tematyczny

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA W DZIA¸ALNOÂCI SPO¸ECZNO-US¸UGOWEJ

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiej´tnoÊci skutecznego komunikowania si´.

2. Umiej´tnoÊç traktowania niepowodzeƒ jako doÊwiadczenia na drodze rozwiàzywania problemów

i pokonywania trudnoÊci.

3. Rozwijanie kultury bycia i kultury prowadzenia

konwersacji.

Zadania szko∏y

1. Stworzenie warunków (w tym zapewnienie odpowiedniej bazy dydaktycznej) do prowadzenia zaj´ç

w formie warsztatów.

2. Stworzenie atmosfery sprzyjajàcej komunikacji

i negocjacji.

2. J´zyk i style komunikowania si´. Bariery komunikacji.

3. Techniki komunikacji werbalnej i niewerbalnej.

4. Istota asertywnoÊci i asertywnego zachowania.

5. Stres oraz sposoby jego pokonywania i wykorzystywania w procesie twórczego myÊlenia oraz przedsi´biorczego dzia∏ania.

6. Zasady organizowania pracy w zespole, rozwiàzywanie problemów i konfliktów.

7. Techniki negocjacji ze szczególnym uwzgl´dnieniem relacji wygrany — wygrany.

8. Sposoby unikania i rozwiàzywania konfliktów

z klientem.

TreÊci nauczania

Osiàgni´cia

1. Rola komunikacji interpersonalnej w dzia∏alnoÊci

spo∏eczno-us∏ugowej.

1. Rozpoznawanie i pokonywanie barier w procesie

komunikacji mi´dzyludzkiej.

2. Umiej´tnoÊç stosowania werbalnych i niewerbalnych technik komunikowania si´ podczas dyskutowania, argumentowania i negocjowania.

3. Rozró˝nianie zachowaƒ asertywnych i nieasertywnych.

4. Samodzielne wyznaczanie potrzeb z zakresu doskonalenia umiej´tnoÊci komunikowania si´ w oparciu

Poz. 625

o analiz´ mocnych i s∏abych stron w∏asnej osobowoÊci.

5. Umiej´tnoÊç rozpoznawania i rozwiàzywania

konfliktów, i radzenia sobie ze stresem.

6. Stosowanie zasad organizacji i koordynacji pracy w zespole.

7. Âwiadome stosowanie technik negocjacji.

Blok tematyczny

OBS¸UGA KLIENTA

Cele edukacyjne

1. Umiej´tnoÊç obs∏ugi klienta w wybranym obszarze dzia∏alnoÊci spo∏eczno-us∏ugowej, zgodnie z zasadami kultury i etyki, a tak˝e ekonomiki i organizacji.

2. Poznanie ró˝nych form obs∏ugi klienta.

3. Rozwijanie kultury osobistej.

4. Podstawowe elementy sk∏adajàce si´ na standard obs∏ugi i renom´ firmy.

5. Formy i programy obs∏ugi klienta w dostosowaniu do rynku i zachowaƒ klienta. Kierunki rozwoju form

i programów obs∏ugi w dobie rozwoju technizacji ˝ycia.

5. Wra˝liwoÊç na potrzeby klienta niepe∏nosprawnego.

6. PodmiotowoÊç klienta — prawo klienta do ochrony w∏asnej to˝samoÊci, poglàdów, przekonaƒ, prawo

do samostanowienia, decydowania o sobie i wspó∏decydowania o charakterze i zakresie us∏ug.

Zadania szko∏y

7. Kultura obs∏ugi, kultura osobista pracowników,

dobre obyczaje, estetyka, prezencja.

1. Umo˝liwienie poznania specyfiki obs∏ugi klienta

w wybranej sferze dzia∏alnoÊci spo∏eczno-us∏ugowej.

8. OdpowiedzialnoÊç pracownika us∏ug i etyka zawodowa.

4. ZnajomoÊç praw klienta.

2. Umo˝liwienie obserwacji klientów ró˝nego typu

i ich obs∏ugi.

3. Uwra˝liwianie uczniów na przestrzeganie zasad

etyki ogólnej i zawodowej.

9. Specyfika obs∏ugi niektórych grup klientów (np.

klienci niepe∏nosprawni, wa˝ne osobistoÊci).

Osiàgni´cia

1. Rozró˝nianie typów klientów.

TreÊci nauczania

1. Istota obs∏ugi klienta (odbiorcy, konsumenta, goÊcia, podopiecznego, pacjenta, niepe∏nosprawnego

i innych).

2. Umiej´tnoÊç doboru odpowiedniej metody obs∏ugi klienta w zale˝noÊci od sfery dzia∏alnoÊci i typu

klienta.

2. Psychologia zachowaƒ klientów. Typologia klientów i ich osobowoÊci.

3. Umiej´tnoÊç analizowania spo∏ecznych i ekonomicznych aspektów jakoÊci Êwiadczonych us∏ug.

3. Psychologiczne, spo∏eczne i kulturowe czynniki

warunkujàce zachowanie klienta na rynku. Proces podejmowania decyzji przez klienta.

4. Rozró˝nianie pozytywnych i negatywnych przyk∏adów kultury osobistej i postaw zawodowych w obs∏udze klienta.

Blok tematyczny

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI (PODSTAWY AKTYWNOÂCI ZAWODOWEJ)

Blok tematyczny Podstawy przedsi´biorczoÊci jest

realizowany wed∏ug podstawy programowej okreÊlo-

nej dla bloku tematycznego Podstawy przedsi´biorczoÊci w profilu proakademickim.

PROFIL KULTUROWO-ARTYSTYCZNY

Blok tematyczny

HISTORIA KULTURY I SZTUKI

Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do statusu odbiorcy i twórcy dziedzictwa kulturowego.

2. Poznanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie

wra˝liwoÊci na jego ochron´.

3. Nabycie podstawowej, niezb´dnej Êwiadomemu

uczestnikowi ˝ycia kulturalnego, wiedzy z zakresu po-

znawanych dziedzin sztuki: architektury, plastyki, muzyki, teatru, filmu.

4. Rozbudzenie twórczej i refleksyjnej postawy wobec siebie i Êwiata, wartoÊci estetycznych, etycznych

i moralnych.

5. Pobudzenie aktywnoÊci intelektualnej, kszta∏towanie postaw twórczych, zainteresowaƒ i zami∏owaƒ

w odbiorze i tworzeniu szeroko pojmowanej kultury.

6. Rozwijanie inwencji, wyobraêni i wra˝liwoÊci

przez w∏asnà aktywnoÊç twórczà oraz poznawanie najwybitniejszych osiàgni´ç w ró˝nych dziedzinach sztuki.

7. Nabycie umiej´tnoÊci wnikliwej i wra˝liwej obserwacji natury.

8. Nabycie umiej´tnoÊci interpretowania, wartoÊciowania oraz Êwiadomego korzystania z szeroko poj´tych zjawisk z dziedziny sztuki.

9. Pog∏´bienie zainteresowaƒ uczniów przez poszukiwanie wiedzy, zdobywanie doÊwiadczeƒ, dzia∏ania

innowacyjne i eksperymentalne.

Poz. 625

Procesy rozwoju poszczególnych form, gatunków, kierunków w rozwoju sztuki oraz ich konkretyzacja artystyczna.

4. Poznawanie êróde∏ i istoty zjawisk awangardowych w sztuce XX wieku (nowe pràdy i tendencje w architekturze, muzyce, literaturze, sztukach plastycznych,

sztuce scenicznej) — istota przemian.

5. Funkcje sztuki w aspekcie historycznym i wspó∏czeÊnie.

6. Wzajemne zale˝noÊci i relacje w sztuce ró˝nych

kultur i narodów.

7. Tradycja i zjawiska paraartystyczne w sztuce po

II wojnie Êwiatowej; wielorakoÊç mediów, w tym: film,

telewizja, sztuka multimedialna.

8. Wielkie indywidualnoÊci kszta∏tujàce oblicze

sztuki Êwiatowej i polskiej oraz wybitne dzie∏a artystyczne.

9. Poznawanie historii zabytków kultury materialnej oraz technik ich wytwarzania.

Zadania szko∏y

Osiàgni´cia

1. Stwarzanie mo˝liwoÊci aktywnego uczestnictwa

w ró˝norodnych formach ˝ycia kulturalnego.

1. Rozpoznawanie obszarów kulturowych, epok,

stylów i najwybitniejszych dzie∏ sztuki, szczególnie polskiej.

2. Stwarzanie warunków dla twórczego rozwoju

oraz indywidualnego wyra˝ania artystycznej osobowoÊci ucznia w celu pog∏´bienia interdyscyplinarnej

wiedzy o sztuce.

3. Kszta∏towanie wra˝liwoÊci na Êwiat i ludzi na

podstawie ogólnoludzkich wartoÊci moralnych, etycznych i estetycznych zawartych w dzie∏ach sztuki.

4. Systematyczne ukazywanie kultury i tradycji jako

podstawy ciàg∏oÊci sztuki Êwiatowej i narodowej oraz

czynnika ich twórczych przemian.

5. Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie poczucia jego wartoÊci.

6. Ukazywanie uczniom ró˝nych funkcji sztuki — estetycznej, poznawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeutycznej, religijnej.

7. Inspirowanie uczniów do aktywnoÊci twórczej,

udzia∏u w ró˝nych formach konfrontacji artystycznych.

8. Podejmowanie dzia∏aƒ promujàcych uczniów aktywnych i szczególnie uzdolnionych.

9. Kszta∏towanie wzorców zachowaƒ spo∏ecznych,

sprzyjajàcych ochronie dziedzictwa narodowego.

TreÊci nauczania

1. Dzie∏o sztuki — poj´cie, funkcja, temat, treÊci

i forma we wzajemnych relacjach.

2. Âwiadoma analiza i twórcza interpretacja dzie∏a

sztuki.

3. Porównywanie konwencji i faktów artystycznych, ich wartoÊciowanie i samodzielna ocena.

4. Âwiadome wykorzystywanie zdobytej wiedzy

z historii sztuki w procesie szeroko poj´tej samorealizacji artystycznej.

5. Umiej´tnoÊç samodzielnego pos∏ugiwania si´

ró˝norodnymi êród∏ami wiedzy i informacji z zakresu historii sztuki, w tym: leksykonami, opracowaniami naukowymi, monografiami, bibliografiami oraz innymi,

dost´pnymi za poÊrednictwem wspó∏czesnych mediów.

6. Umiej´tne wykorzystywanie wiedzy i doÊwiadczeƒ z zakresu historii sztuki do upowszechniania kultury artystycznej.

7. Umiej´tnoÊç integracji zdobytych wiadomoÊci,

dokonywania syntezy oraz odbioru wspó∏czesnych zjawisk artystycznych.

8. Umiej´tnoÊç identyfikacji konkretnego dzie∏a

sztuki z epokà historycznà.

9. ZnajomoÊç dziedzictwa narodowego i jego miejsca w kulturze europejskiej i Êwiatowej.

10. Umiej´tnoÊç przeprowadzania analizy porównawczej dzie∏ sztuki nale˝àcych do tej samej kategorii,

ale pochodzàcych z odmiennych epok historycznych.

2. Epoki, style i kierunki w procesie dziejowym.

3. Podstawowe poj´cia i terminy z historii sztuki.

11. Umiej´tnoÊç orientowania si´ w aktualnych

trendach artystycznych.

Blok tematyczny

KULTURA REGIONU

Cele edukacyjne

1. Zdobycie wiedzy o regionie w powiàzaniu z rzeczywistoÊcià narodowà oraz mi´dzynarodowà.

2. Poznanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie

wra˝liwoÊci na jego ochron´.

3. Rozwijanie to˝samoÊci kulturowej.

4. Nabycie odpowiedniej wiedzy w celu dokonywania bie˝àcej, pog∏´bionej analizy stanu kultury regionu

w odniesieniu do kultury ogólnonarodowej.

5. Przygotowanie do samodzielnego wykrywania

specyficznych cech kultury regionu, w tym cech wspólnych z kulturà ogólnonarodowà.

2. Podstawowe wiadomoÊci z historii regionu, niezb´dne do rozumienia i analizy dawnych i wspó∏czesnych zjawisk kulturowych danego regionu.

3. Wiedza o spo∏ecznoÊciach lokalnych i ich kulturze w aspekcie historycznym, geograficznym, etnograficznym i Êrodowiskowym.

4. Rodzaje zabytków, ich specyfika i sposoby u˝ytkowania.

5. Zwiàzki i zale˝noÊci mi´dzy kulturà narodowà

i kulturà regionu.

6. Kultura i sztuka danej miejscowoÊci (obszaru kulturowego, ma∏ej ojczyzny). Obyczaje, zwyczaje, obrz´dy i ich wp∏yw na ˝ycie spo∏ecznoÊci lokalnej.

6. Umiej´tnoÊç oceniania wartoÊci tkwiàcych w kulturze regionu.

7. Ró˝norodne formy kontaktu z dzie∏ami sztuki

oraz twórczoÊcià ludowà i rzemios∏em artystycznym,

a tak˝e wytworami kultury materialnej regionu.

7. Wykorzystywanie doÊwiadczeƒ i prze˝yç wynikajàcych z kontaktu z kulturà do lepszego wzajemnego

rozumienia si´ ludzi.

8. Rola mecenatu paƒstwowego, samorzàdowego,

spo∏ecznego i prywatnego w tworzeniu dóbr kultury

regionu.

8. Uczestnictwo w kulturze regionu.

9. Rola Êrodków masowego przekazu w upowszechnianiu dóbr kultury regionalnej.

Zadania szko∏y

1. Rozbudzanie zainteresowania kulturà regionu

i lokalnym ˝yciem kulturalnym.

10. Przepisy prawne dotyczàce ochrony zabytków

w Polsce. Obiekty zabytkowe regionu wpisane na list´

Êwiatowego dziedzictwa kulturowego.

2. Zapewnianie warunków sprzyjajàcych poznawaniu dorobku kulturowego regionu.

Osiàgni´cia

3. Rozbudzanie aktywnoÊci kulturalnej na rzecz

wspólnot lokalnych.

1. ZnajomoÊç terminów: kultura, kultura regionalna, kultura narodowa, kultura masowa, tradycja, etnografia, folklor itp.

4. Kultywowanie twórczoÊci ludowej i rzemios∏a artystycznego.

5. Budowanie poczucia identyfikacji ze Êrodowiskiem lokalnym.

6. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci ∏àczenia tradycyjnych form kulturowych w danym Êrodowisku z w∏asnymi koncepcjami twórczymi.

7. Organizowanie ró˝norodnych form kontaktu z instytucjami kultury, twórcami itp.

8. Stwarzanie warunków do prezentacji w∏asnej

twórczoÊci uczniów inspirowanej kulturà ludowà.

TreÊci nauczania

1. Znaczenie podstawowych terminów: kultura,

kultura regionalna, kultura narodowa, kultura masowa, tradycja, etnografia, folklor itp.

2. Umiej´tnoÊç dostrzegania zwiàzków zachodzàcych pomi´dzy ró˝nymi dziedzinami sztuki oraz pomi´dzy kulturà narodowà i kulturà regionu.

3. Rozumienie roli kultury regionu w ˝yciu publicznym i w kszta∏towaniu postaw.

4. ZnajomoÊç podstaw i elementów organizacji ˝ycia kulturalnego regionu (instytucje i placówki artystyczne, konkursy, festiwale o zasi´gu ogólnokrajowym i mi´dzynarodowym).

5. Umiej´tnoÊç dostrzegania walorów kultury w∏asnego regionu.

6. Nabycie podstaw wiedzy i umiej´tnoÊci badawczych dotyczàcych procesów i zjawisk kulturowych zachodzàcych w danym Êrodowisku.

7. Rozumienie i analiza dawnych i wspó∏czesnych

zjawisk kulturowych regionu.

8. Umiej´tnoÊç prezentowania wyników pracy indywidualnej i zespo∏owej z zakresu wybranych zagadnieƒ z dziejów kultury regionu.

Poz. 625

9. Umiej´tnoÊç podejmowania dzia∏aƒ s∏u˝àcych

rozwojowi kultury regionu.

Blok tematyczny

ANIMACJA KULTURY

4. Ró˝ne funkcje poszczególnych dziedzin sztuki.

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie wra˝liwoÊci estetycznej.

ry.

5. Prezentowanie dzie∏ ró˝nych dziedzin sztuki oraz

wytworów artystycznego rzemios∏a pod kàtem ich krytycznej oceny oraz w∏asnej interpretacji.

3. Przygotowanie do aktywnego i pe∏nego uczestnictwa w ˝yciu kulturalnym oraz bezpoÊredniego obcowania z dzie∏ami sztuki.

6. Metody projektowania i wdra˝ania dzia∏aƒ animacyjnych s∏u˝àcych aktywnemu i twórczemu uczestnictwu w ˝yciu kulturalnym.

4. Przygotowanie do czynnego uczestnictwa w kulturze przez uprawianie wybranych form dzia∏alnoÊci

twórczej, artystycznej lub artystycznej dzia∏alnoÊci rzemieÊlniczej (sztuki u˝ytkowej).

7. Indywidualne i zespo∏owe formy dzia∏aƒ artystycznych o twórczym lub odtwórczym charakterze.

2. Wykszta∏cenie potrzeby korzystania z dóbr kultu-

5. Wyzwolenie inicjatyw w podejmowaniu dzia∏aƒ

animacyjnych.

8. Aktywny i twórczy kontakt z dzie∏ami sztuki, wytworami rzemios∏a artystycznego oraz projektami

ubioru, architektonicznymi i wn´trz.

6. Kszta∏towanie cech charakteru u∏atwiajàcych

kontakty mi´dzyludzkie.

9. Podstawowe metody i zasady projektowania architektonicznego i wn´trz, renowacji zabytków oraz

projektowania ubioru.

Zadania szko∏y

Osiàgni´cia

1. Umo˝liwienie rozwijania wybranych rodzajów

aktywnoÊci twórczej oraz zainteresowaƒ artystycznych

przez dobór programu nauczania i zapewnienie bazy

materialnej niezb´dnej do jego realizacji.

2. Dostarczanie wzorców u∏atwiajàcych pos∏ugiwanie si´ Êrodkami artystycznymi i technicznymi.

3. Zapewnianie dost´pu do ró˝norodnych êróde∏

informacji. Omawianie roli mediów w komunikacji

spo∏ecznej. Pobudzanie do krytycznego odbioru proponowanych przez media ofert kulturalnych.

4. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego

rozwoju przez bezpoÊredni kontakt z dzie∏ami sztuki

oraz ró˝norodnymi formami aktywnoÊci artystycznej.

5. Wyzwalanie inicjatywy i autentycznej spontanicznoÊci w podejmowaniu dzia∏aƒ animacyjnych.

6. Stwarzanie warunków do kreatywnego rozwoju

osobowoÊci ucznia.

TreÊci nauczania

1. Adresaci dzia∏aƒ kulturotwórczych — potrzeby

ró˝nych Êrodowisk.

2. Specyfika procesu tworzenia w ró˝nych dziedzinach sztuki i rzemios∏a artystycznego.

3. Formy, gatunki i techniki wypowiedzi artystycznej.

1. Poznanie ró˝nych funkcji sztuki w ˝yciu cz∏owieka.

2. Umiej´tnoÊç dokonywania charakterystyki i w∏asnej interpretacji dzie∏ sztuki.

3. Rozwini´cie wybranych form aktywnoÊci artystycznej z ró˝nych dziedzin sztuki i twórczoÊci rzemieÊlniczej.

4. Umiej´tnoÊç wartoÊciowania zjawisk zachodzàcych w kulturze.

5. Poznanie ró˝norodnych form kontaktu z dzie∏ami

sztuki, z wykonawstwem artystycznym oraz u˝ytecznymi wyrobami artystycznymi.

6. Praktyczne wykorzystanie wiedzy i doÊwiadczeƒ

w upowszechnianiu kultury, rozumienie wspó∏czesnych zjawisk i dokonaƒ twórczych w oparciu o zdobycze kulturowe.

7. Umiej´tnoÊç podejmowania samodzielnych

dzia∏aƒ artystycznych, realizowania si´ w artystycznej

dzia∏alnoÊci rzemieÊlniczej, projektowania architektonicznego i wn´trz oraz projektowania ubioru.

8. Umiej´tnoÊç prowadzenia edukacji kulturalnej

oraz wspierania inicjatywy spo∏ecznej.

9. ZnajomoÊç potrzeb danego Êrodowiska, adresata dzia∏aƒ kulturotwórczych (animacyjnych).

Blok tematyczny

PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI (PODSTAWY AKTYWNOÂCI ZAWODOWEJ)

Blok tematyczny Podstawy przedsi´biorczoÊci jest

realizowany wed∏ug podstawy programowej okreÊlo-

nej dla bloku tematycznego Podstawy przedsi´biorczoÊci w profilu proakademickim.