Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 lutego 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich.

1.

Ustanawia się Rzecznika Praw Obywatelskich.

2

Rzecznik Praw Obywatelskich, zwany dalej Rzecznikiem, stoi na straży wolności i praw

człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych.

2a

W sprawach dzieci Rzecznik współpracuje z Rzecznikiem Praw Dziecka.

3.

W sprawach o ochronę wolności i praw człowieka i obywatela

Rzecznikiem może być obywatel polski wyróżniający się wiedzą prawniczą, doświadczeniem

zawodowym oraz wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i wrażliwość społeczną.

1.

Rzecznika powołuje Sejm za zgodą Senatu na wniosek Marszałka Sejmu albo grupy 35 posłów.

2.

Szczegółowy tryb zgłaszania kandydatów na Rzecznika Praw Obywatelskich określa uchwała

Sejmu.

3.

Uchwałę Sejmu o powołaniu Rzecznika Marszałek Sejmu przesyła niezwłocznie Marszałkowi

Senatu.

4.

Senat podejmuje uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika w ciągu miesiąca

od dnia przekazania Senatowi uchwały Sejmu, o której mowa w ust. 3. Niepodjęcie uchwały

przez Senat w ciągu miesiąca oznacza wyrażenie zgody.

5.

Jeżeli Senat odmawia wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika, Sejm powołuje na stanowisko

Rzecznika inną osobę. Przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio.

6.

Dotychczasowy Rzecznik pełni swoje obowiązki do czasu objęcia stanowiska przez nowego

Rzecznika.

Przed przystąpieniem do wykonywania obowiązków Rzecznik składa przed Sejmem następujące

ślubowanie

„

Ślubuję uroczyście, że przy wykonywaniu powierzonych mi obowiązków Rzecznika Praw

Obywatelskich dochowam wierności Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, będę strzec

wolności i praw człowieka i obywatela

Ślubuję, że powierzone mi obowiązki wypełniać będę bezstronnie, z najwyższą sumiennością

i starannością, że będę strzec godności powierzonego mi stanowiska, oraz dochowam

tajemnicy państwowej i służbowej.

”

Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdanie „Tak mi dopomóż Bóg.”

1

Kadencja Rzecznika trwa pięć lat, licząc od dnia złożenia ślubowania przed Sejmem.

2.

Ta sama osoba nie może być Rzecznikiem więcej niż przez dwie kadencje.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Po zaprzestaniu wykonywania obowiązków Rzecznik ma prawo powrócić na stanowisko zajmowane

poprzednio albo otrzymać stanowisko równorzędne poprzednio zajmowanemu, jeżeli nie

ma przeszkód prawnych.

1.

Sejm odwołuje Rzecznika przed upływem okresu, na jaki został powołany, jeżeli

1)

zrzekł się wykonywania obowiązków,

2)

stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby, ułomności lub

upadku sił - stwierdzonych orzeczeniem lekarskim.

2.

Sejm odwołuje Rzecznika przed upływem okresu, na jaki został powołany, również jeżeli

Rzecznik sprzeniewierzył się złożonemu ślubowaniu.

3.

Sejm podejmuję uchwałę w sprawie odwołania Rzecznika, w przypadku określonym w ust.

1 pkt 1, na wniosek Marszałka Sejmu.

4.

Sejm podejmuje uchwałę w sprawie odwołania Rzecznika, w przypadkach określonych w

ust. 1 pkt 2 oraz w ust. 2, na wniosek Marszałka Sejmu lub grupy co najmniej 35 posłów,

większością co najmniej 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby

posłów.

Rzecznik podejmuje czynności przewidziane w ustawie, jeżeli poweźmie wiadomość wskazującą

na naruszenie wolności i praw człowieka i obywatela

Podjęcie czynności przez Rzecznika następuje

1)

na wniosek obywateli lub ich organizacji,

2)

na wniosek organów samorządów,

2a

na wniosek Rzecznika Praw Dziecka,

3)

z własnej inicjatywy.

Wniosek kierowany do Rzecznika jest wolny od opłat, nie wymaga zachowania szczególnej

formy, lecz powinien zawierać oznaczenie wnioskodawcy oraz osoby, której wolności

i praw sprawa dotyczy, a także określać przedmiot sprawy.

Rzecznik po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może

1)

podjąć sprawę,

2)

poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania,

3)

przekazać sprawę według właściwości,

4)

nie podjąć sprawy

- zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 2, który

wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2000 r.

Podejmując sprawę Rzecznik może

1)

samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające,

2)

zwrócić się o zbadanie sprawy lub jej części do właściwych organów, w szczególności

organów nadzoru, prokuratury, kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej,

3)

zwrócić się do Sejmu o zlecenie Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenia kontroli

dla zbadania określonej sprawy lub jej części.

1.

Prowadząc postępowanie, o którym mowa w art. 12 pkt 1, Rzecznik ma prawo

1

zbadać, nawet bez uprzedzenia, każdą sprawę na miejscu,

2

żądać złożenia wyjaśnień, przedstawienia akt każdej sprawy prowadzonej przez naczelne

i centralne organy administracji państwowej, organy administracji rządowej, organy

organizacji spółdzielczych, społecznych, zawodowych i społeczno-zawodowych oraz organy

jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną, a także organy jednostek

samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych,

3

żądać przedłożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, a także prokuraturę

i inne organy ścigania oraz żądać do wglądu w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich

akt sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania po zakończeniu postępowania

i zapadnięciu rozstrzygnięcia,

4)

zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.

2

W sprawach objętych tajemnicą państwową udzielanie informacji lub umożliwianie Rzecznikowi

wglądu do akt następuje na zasadach i w trybie określonych w przepisach o ochronie

informacji niejawnych.

3

Rzecznik odmawia ujawnienia nazwiska i innych danych osobowych skarżącego, w tym także

wobec organów władzy publicznej, jeżeli uzna to za niezbędne dla ochrony wolności,

praw i interesów jednostki.

Po zbadaniu sprawy Rzecznik może

1)

wyjaśnić wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia wolności i praw człowieka i obywatela

2)

skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w których działalności

stwierdził naruszenie wolności i praw człowieka i obywatela

3)

zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką, o której mowa w pkt 2, z wnioskiem

o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa,

4)

żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych, jak również wziąć udział w każdym

toczącym się już postępowaniu - na prawach przysługujących prokuratorowi,

5)

żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach

o przestępstwa ścigane z urzędu,

6

zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi do sądu administracyjnego,

a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi,

7)

wystąpić z wnioskiem o ukaranie, a także o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia

w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych

przepisach,

8

wnieść kasację lub rewizję nadzwyczajną od prawomocnego orzeczenia, na zasadach i

w trybie określonych w odrębnych przepisach.

1.

W wystąpieniu, o którym mowa w art. 14 pkt 2, Rzecznik formułuje opinie i wnioski

co do sposobu załatwiania sprawy, a także może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego

lub zastosowania sankcji służbowych.

2.

Organ, organizacja lub instytucja, do których zostało skierowane wystąpienie, obowiązane

są bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika

o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. W wypadku gdy Rzecznik nie podziela

tego stanowiska, może zwrócić się do właściwej jednostki nadrzędnej o podjęcie odpowiednich

działań.

1.

W związku z rozpatrywanymi sprawami Rzecznik może przedstawiać właściwym organom,

organizacjom i instytucjom oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony

wolności i praw człowieka i obywatela

2.

Rzecznik może również

1)

występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź

o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących wolności i praw

człowieka i obywatela

2

występować do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami w sprawach, o których mowa w art.

188 Konstytucji,

3

zgłosić udział w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawach skarg konstytucyjnych

i brać udział w tym postępowaniu,

4

występować z wnioskami do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie

przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało

rozbieżności w orzecznictwie.

1

Organ, organizacja lub instytucja, do których zwróci się Rzecznik, obowiązane są z

nim współdziałać i udzielać mu pomocy, a w szczególności

1)

zapewniać dostęp do akt i dokumentów na zasadach określonych w art. 13,

2)

udzielać Rzecznikowi żądanych przez niego informacji i wyjaśnień,

3)

udzielać wyjaśnień dotyczących podstawy faktycznej i prawnej swoich rozstrzygnięć,

4)

ustosunkowywać się do ogólnych ocen, uwag i opinii Rzecznika.

2

Rzecznik może określić termin, w jakim powinny być dokonane czynności, o których mowa

w ust. 1.

Rzecznik współdziała ze stowarzyszeniami, ruchani obywatelskimi, innymi dobrowolnymi

zrzeszeniami i fundacjami na rzecz ochrony wolności i praw człowieka i obywatela.

Przepisy ustawy dotyczące ochrony wolności i praw człowieka i obywatela odnoszą się

również odpowiednio do osób nie będących obywatelami polskimi, znajdujących się pod

władzą Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie przysługujących im wolności i praw.

1

Rzecznik corocznie informuje Sejm i Senat o swojej działalności oraz o stanie przestrzegania

wolności i praw człowieka i obywatela.

2

Informacja Rzecznika podawana jest do wiadomości publicznej.

3.

Rzecznik może przedkładać Sejmowi i Senatowi określone sprawy wynikające z jego działalności.

4.

Rzecznik na wniosek Marszałka Sejmu przedstawia informację lub podejmuje czynności

w określonych sprawach.

1.

Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.

2.

Zadania i organizację Biura określa statut, który nadaje Marszałek Sejmu na wniosek

Rzecznika.

3.

Na wniosek Rzecznika Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców

Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Odwołanie następuje w tym samym trybie.

4.

Rzecznik określa zakres zadań zastępcy (zastępców) Rzecznika.

5

Do zastępców Rzecznika oraz pracowników Bura Rzecznika Praw Obywatelskich stosuje

się odpowiednio przepisy o pracownikach urzędów państwowych.

6.

(skreślony).

7.

(skreślony).

W Kodeksie postępowania administracyjnego w art. 210 po wyrazach «Prokurator Generalny

Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej» dodaje się wyrazy «oraz Rzecznik Praw Obywatelskich».

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.

Wydatki związane z funkcjonowaniem Rzecznika Praw Obywatelskich pokrywane są z budżetu

centralnego.

W Kodeksie postępowania cywilnego w art. 417 w § 1 po wyrazach «Prokurator Generalny

Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej» dodaje się wyrazy «oraz Rzecznik Praw Obywatelskich».

Rzecznik, za zgodą Sejmu, może ustanowić swoich pełnomocników terenowych.

W Kodeksie postępowania karnego w art. 464 na końcu dodaje się wyrazy «oraz Rzecznik

Praw Obywatelskich».

W ustawie z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1984 r. Nr 33,

poz. 177) w art. 117 w zdaniu pierwszym po wyrazach «Prokurator Generalny Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej» dodaje się wyrazy «a także Rzecznik Praw Obywatelskich».

W ustawie z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska

państwowe (Dz. U. Nr 20, poz. 101, z 1982 r. Nr 31, poz. 214, z 1985 r. Nr 22, poz.

98 i Nr 50, poz. 262) w art. 2 w pkt 1 na końcu dodaje się wyrazy «a także Rzecznika

Praw Obywatelskich».

W ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz.

98) w art. 19 w ust. 1 po wyrazach «Prezes Najwyższej Izby Kontroli» dodaje się wyrazy

«Rzecznik Praw Obywatelskich».

Powołania Rzecznika Praw Obywatelskich na pierwszą kadencję Sejm dokona nie później

niż przed dniem 1 grudnia 1987 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1988 r., z tym że art. 18 ust. 2 i art.

27 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 27 maja 1990 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., z wyjątkiem art. 26, art. 128 pkt

2, art. 139 pkt 1 i 10, art. 145 ust. 2 i 4, art. 146 ust. 2 i 4 oraz art. 147 ust.

2 i 3, które wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, i art. 34 pkt 1, art. 36 pkt 23,

art. 48 pkt 1 i 3, art. 84, art. 97 pkt 1-3, 5-10 i 12-36 oraz art. 139 pkt 9 lit.

a), które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 1 miesiąca od dnia ogłoszenia.