Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe.

§ 1. 1. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´, z zastrze˝eniem ust. 2, przy projektowaniu, budowie, przebudowie lub rozbudowie sieci gazowych s∏u˝àcych do

przesy∏ania i dystrybucji paliw gazowych.

2. Przepisów rozporzàdzenia nie stosuje si´ do

1) sieci gazowych s∏u˝àcych do przesy∏ania gazów

technicznych i skroplonych gazów w´glowodorowych (C3—C4),

2) sieci gazowych w kana∏ach zbiorczych,

3) doÊwiadczalnych sieci gazowych,

4) sieci gazowych znajdujàcych si´ na terenach zak∏adów górniczych i wojskowych,

5) znajdujàcych si´ w budynkach instalacji gazowych

nienale˝àcych do sieci gazowych, okreÊlonych

w odr´bnych przepisach.

§ 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) sieç gazowa — gazociàgi wraz ze stacjami gazowymi, uk∏adami pomiarowymi, t∏oczniami gazu, magazynami gazu, po∏àczone i wspó∏pracujàce ze sobà, s∏u˝àce do przesy∏ania i dystrybucji paliw gazowych, nale˝àce do przedsi´biorstwa gazowniczego,

2) paliwo gazowe — paliwo pochodzenia naturalnego, spe∏niajàce wymagania Polskich Norm,

3) gazociàg — rurociàg wraz z wyposa˝eniem, s∏u˝àcy do przesy∏ania i dystrybucji paliw gazowych,

4) klasa lokalizacji — klasyfikacj´ terenu wed∏ug stopnia urbanizacji obszaru po∏o˝onego geograficznie

wzd∏u˝ gazociàgu,

5) strefa kontrolowana — obszar wyznaczony po obu

stronach osi gazociàgu, w którym operator sieci

gazowej podejmuje czynnoÊci w celu zapobie˝enia

dzia∏alnoÊci mogàcej mieç negatywny wp∏yw na

trwa∏oÊç i prawid∏owà eksploatacj´ gazociàgu,

6) operator sieci gazowej — jednostk´ organizacyjnà

przedsi´biorstwa gazowniczego posiadajàcego

koncesj´ na przesy∏anie i dystrybucj´ paliw gazo-

wych siecià gazowà, odpowiedzialnà za ruch sieciowy,

7) skrzy˝owanie — miejsce, w którym gazociàg przebiega pod lub nad obiektami budowlanymi lub terenowymi takimi jak autostrada, linia kolejowa,

rzeka, kana∏, grobla,

8) ciÊnienie — nadciÊnienie gazu wewnàtrz sieci gazowej mierzone w warunkach statycznych,

9) maksymalne ciÊnienie robocze (MOP) — maksymalne ciÊnienie, przy którym sieç gazowa mo˝e

pracowaç w sposób ciàg∏y w normalnych warunkach roboczych (normalne warunki robocze oznaczajà brak zak∏óceƒ w urzàdzeniach i przep∏ywie

paliwa gazowego),

10) maksymalne dopuszczalne ciÊnienie pracy (MAOP)

— maksymalnà wartoÊç ciÊnienia, jakiemu mo˝e

byç poddana sieç gazowa,

11) ciÊnienie robocze (OP) — ciÊnienie, które wyst´puje w sieci gazowej w normalnych warunkach roboczych,

12) maksymalne ciÊnienie przypadkowe (MIP) — maksymalne ciÊnienie, na jakie sieç gazowa mo˝e byç

nara˝ona w ciàgu krótkiego okresu czasu, ograniczone przez urzàdzenia zabezpieczajàce,

13) wspó∏czynnik projektowy — wspó∏czynnik charakteryzujàcy stopieƒ zredukowania napr´˝eƒ obwodowych w gazociàgach,

14) ciÊnienie projektowe — ciÊnienie stosowane w obliczeniach projektowych,

15) minimalna ˝àdana wytrzyma∏oÊç (MRS) — prognozowanà wytrzyma∏oÊç hydrostatycznà rur z tworzyw sztucznych po 50 latach ich u˝ytkowania

w temperaturze 293,15 K (20°C),

16) ciÊnienie krytyczne szybkiej propagacji p´kni´ç —

ciÊnienie w rurach z tworzyw sztucznych, przy którym w temperaturze 273,15 K (0°C) nast´puje szybkie rozprzestrzenianie p´kni´ç,

17) rezystancja jednostkowa przejÊcia gazociàgu — rezystancj´ mi´dzy gazociàgiem a Êrodowiskiem

elektrolitycznym, odniesionà do jednostki powierzchni lub jednostki d∏ugoÊci gazociàgu,

18) próba ciÊnieniowa — zastosowanie ciÊnienia próbnego w sieci gazowej, przy którym sieç gazowa daje gwarancj´ bezpiecznego funkcjonowania,

19) próba wytrzyma∏oÊci — prób´ ciÊnieniowà przeprowadzanà w celu sprawdzenia, czy dana sieç gazowa spe∏nia wymagania wytrzyma∏oÊci mechanicznej,

20) próba szczelnoÊci — prób´ przeprowadzanà w celu

sprawdzenia, czy sieç gazowa spe∏nia wymagania

szczelnoÊci na przecieki paliwa gazowego,

21) próba hydrauliczna — prób´ ciÊnieniowà wytrzyma∏oÊci lub szczelnoÊci, przeprowadzanà przy u˝yciu czynnika ciek∏ego,

22) próba pneumatyczna — prób´ ciÊnieniowà wytrzyma∏oÊci lub szczelnoÊci, przeprowadzanà przy u˝yciu czynnika gazowego,

23) próba specjalna — prób´ hydraulicznà obcià˝ania

gazociàgów w granicach plastycznoÊci materia∏u

rur, przeprowadzonà w celu poprawienia ich w∏aÊciwoÊci wytrzyma∏oÊciowych,

24) stacja gazowa — zespó∏ urzàdzeƒ w sieci gazowej,

spe∏niajàcy oddzielnie lub równoczeÊnie funkcje

redukcji, uzdatnienia, regulacji, pomiarów i rozdzia∏u paliwa gazowego,

25) stacja redukcyjna — stacj´ gazowà, w sk∏ad której

wchodzà przewód wejÊciowy i wyjÊciowy, armatura odcinajàca i filtrujàca, urzàdzenia regulacji ciÊnienia paliwa gazowego, ciÊnieniowy system bezpieczeƒstwa, urzàdzenia rejestrujàce ciÊnienie oraz

systemy alarmowe,

26) stacja pomiarowa — stacj´ gazowà, w sk∏ad której

wchodzà urzàdzenia pomiarowe przeznaczone do

pomiarów strumienia obj´toÊci, masy lub energii

paliwa gazowego, przewód wejÊciowy i wyjÊciowy

oraz armatura odcinajàca i filtrujàca,

27) punkt redukcyjny — stacj´ redukcyjnà o strumieniu

obj´toÊci równym 60 m3/h lub mniejszym i ciÊnieniu roboczym na wejÊciu od 10 kPa do 0,5 MPa

w∏àcznie,

28) przewód wejÊciowy stacji gazowej — odcinek rurociàgu ∏àczàcy zespó∏ zaporowo-upustowy z armaturà odcinajàcà na wejÊciu do stacji,

29) przewód wyjÊciowy stacji gazowej — odcinek rurociàgu ∏àczàcy armatur´ odcinajàcà na wyjÊciu ze

stacji z zespo∏em zaporowo-upustowym,

30) przewód awaryjny — odcinek gazociàgu dajàcy

mo˝liwoÊç omini´cia elementu sieci gazowej, takich jak stacja gazowa, t∏ocznia gazu itp.,

31) system kontroli ciÊnienia — po∏àczony system zawierajàcy: reduktory ciÊnienia, ciÊnieniowy system

bezpieczeƒstwa, urzàdzenia rejestrujàce ciÊnienie

oraz systemy alarmowe i telemetryczne,

32) ciÊnieniowy system bezpieczeƒstwa — system zabezpieczajàcy ciÊnienie na wyjÊciu, po redukcji lub

t∏oczeniu w okreÊlonych dopuszczalnych wartoÊciach,

33) urzàdzenie regulujàce ciÊnienie — reduktor lub regulator ciÊnienia, zapewniajàcy utrzymanie ciÊnienia na okreÊlonym poziomie,

34) t∏ocznia gazu — zespó∏ urzàdzeƒ spr´˝ania, regulacji i bezpieczeƒstwa wraz z instalacjami zasilajàcymi i pomocniczymi, spe∏niajàcy oddzielnie lub równoczeÊnie funkcje: przet∏aczania gazu, podwy˝sza-

Poz. 1055

nia ciÊnienia gazu ze z∏ó˝ i zbiorników oraz zat∏aczania gazu do tych zbiorników,

35) instalacja technologiczna t∏oczni — rurociàgi wraz

z armaturà i urzàdzeniami oraz orurowaniem gazowym spr´˝arek, doprowadzajàce do spr´˝arek i odprowadzajàce gaz po spr´˝aniu, znajdujàce si´ pomi´dzy uk∏adami odcinajàcymi na wejÊciu i wyjÊciu z t∏oczni,

36) orurowanie gazowe spr´˝arki — rurociàgi wraz z armaturà, ∏àczàce spr´˝ark´ z gazociàgiem ssàcym

i t∏ocznym oraz z jej poszczególnymi stopniami

spr´˝ania,

37) agregat spr´˝arkowy — zespó∏ silnika i spr´˝arki

gazu ∏àcznie z uk∏adem sterowania agregatem,

38) uk∏ad sterowania agregatem — uk∏ad uruchamiania, wy∏àczania, kontrolowania, sterowania i zabezpieczenia agregatu spr´˝arkowego,

39) uk∏ad sterowania t∏ocznià gazu — uk∏ad nadzorowania, kontrolowania, sterowania i zabezpieczenia

t∏oczni wraz z uk∏adami sterowania agregatem,

40) korozja napr´˝eniowa — p´kni´cia Êródkrystaliczne lub mi´dzykrystaliczne w materiale rury stalowej lub armatury metalowej, które powstajà w wyniku oddzia∏ywania Êrodowiska korozyjnego i wewn´trznych lub zewn´trznych napr´˝eƒ,

41) magazyny gazu — magazyny tworzone w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych, oraz zbiorniki ciÊnieniowe i kriogeniczne

wraz z urzàdzeniami zat∏aczania, redukcji, pomiarów, osuszania i podgrzewania gazu,

42) metr szeÊcienny normalny (m3) — jednostk´ rozliczeniowà oznaczajàcà iloÊç suchego gazu zawartà

w obj´toÊci 1 m3 przy ciÊnieniu 101,325 kPa, w temperaturze 273,15 K (0°C).

§ 3. Przy projektowaniu i budowie sieci gazowej nale˝y uwzgl´dniaç warunki geologiczne, hydrologiczne,

wymagania ochrony przeciwpo˝arowej oraz ochrony

Êrodowiska i zabytków.

§ 4. 1. Sieç gazowa powinna byç projektowana i budowana zgodnie z przepisami prawa budowlanego,

w sposób zapewniajàcy jej bezpiecznà eksploatacj´

oraz dostaw´ paliwa gazowego w iloÊciach wynikajàcych z bie˝àcego i planowanego zapotrzebowania.

2. Projektujàcy i budujàcy sieç gazowà powinni stosowaç system zarzàdzania jakoÊcià.

3. Sieç gazowa powinna byç sterowana i kontrolowana przez operatora sieci gazowej.

Rozdzia∏ 2

Gazociàgi

§ 5. Gazociàgi dzieli si´ wed∏ug

1) maksymalnego ciÊnienia roboczego na

a) gazociàgi niskiego ciÊnienia do 10 kPa w∏àcznie,

b) gazociàgi Êredniego ciÊnienia powy˝ej 10 kPa do

0,5 MPa w∏àcznie,

b) na mostach, wiaduktach lub specjalnych konstrukcjach,

c) gazociàgi podwy˝szonego Êredniego ciÊnienia

powy˝ej 0,5 MPa do 1,6 MPa w∏àcznie,

2) w kana∏ach i innych obudowanych przestrzeniach,

pod warunkiem ˝e sà one wentylowane lub wype∏nione piaskiem bàdê innym materia∏em niepalnym,

lub zastosowano dla gazociàgu rury ochronne,

d) gazociàgi wysokiego ciÊnienia powy˝ej 1,6 MPa

do 10 MPa w∏àcznie,

2) stosowanych materia∏ów na

a) gazociàgi stalowe,

b) gazociàgi z tworzyw sztucznych.

§ 6. 1. Gazociàgi nale˝y budowaç na terenach zaliczanych do pierwszej i drugiej klasy lokalizacji.

2. Tereny o zabudowie jedno- lub wielorodzinnej,

intensywnym ruchu ko∏owym, rozwini´tej infrastrukturze podziemnej — takie jak sieci wodociàgowe, cieplne i kanalizacyjne, przewody energetyczne i telekomunikacyjne — oraz ulice, drogi i tereny górnicze zalicza

si´ do pierwszej klasy lokalizacji.

3. Inne tereny, niewymienione w ust. 2, zalicza si´

do drugiej klasy lokalizacji.

4. Operator sieci gazowej dokonuje ustalenia klasy

lokalizacji gazociàgu na podstawie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

§ 7. 1. Wymagania wytrzyma∏oÊciowe gazociàgów

zale˝à od klasy lokalizacji.

2. Napr´˝enia obwodowe gazociàgu stalowego

w warunkach statycznych wywo∏ywane maksymalnym ciÊnieniem roboczym nie powinny przekraczaç

iloczynu minimalnej wartoÊci granicy plastycznoÊci

Rt0,5 i wspó∏czynnika projektowego, wynoszàcego dla

1) pierwszej klasy lokalizacji — 0,40,

2) drugiej klasy lokalizacji — 0,72.

3. Napr´˝enia obwodowe gazociàgu z tworzyw

sztucznych w warunkach statycznych, wywo∏ane maksymalnym ciÊnieniem roboczym, nie powinny przekraczaç iloczynu wartoÊci minimalnej wartoÊci ˝àdanej

wytrzyma∏oÊci i wspó∏czynnika projektowego, wynoszàcego dla pierwszej i drugiej klasy lokalizacji — 0,5.

4. Sposób dokonywania obliczeƒ wytrzyma∏oÊciowych gazociàgów, o których mowa w § 5, w warunkach

obcià˝eƒ statycznych i dynamicznych, okreÊlajà Polskie Normy.

3) nad i pod powierzchnià ziemi na terenach leÊnych,

górzystych, podmok∏ych, bagnistych, w wodzie,

pod dnem cieków lub akwenów oraz nad innymi

przeszkodami terenowymi.

2. Lokalizujàc gazociàgi w miejscach, o których mowa w ust. 1 pkt 3, nale˝y zabezpieczyç je przed przemieszczaniem.

3. Gazociàgi uk∏adane na terenach górniczych powinny byç zabezpieczone przed szkodliwym oddzia∏ywaniem przemieszczania si´ gruntu.

4. Trasa gazociàgu i armatura zabudowana powinny byç trwale oznakowane w terenie.

§ 9. 1. Gazociàgi powinny byç uk∏adane w ziemi lub

nad ziemià, z uwzgl´dnieniem wymagaƒ okreÊlonych

w odr´bnych przepisach.

2. Dla gazociàgów uk∏adanych w ziemi i nad ziemià

powinny byç wyznaczone, na okres eksploatacji gazociàgu, strefy kontrolowane, których linia Êrodkowa pokrywa si´ z osià gazociàgu.

3. W strefach kontrolowanych operator sieci gazowej powinien kontrolowaç wszelkie dzia∏ania, które

mog∏yby spowodowaç uszkodzenie gazociàgu.

4. W strefach kontrolowanych nie nale˝y wznosiç

budynków, urzàdzaç sta∏ych sk∏adów i magazynów, sadziç drzew oraz nie powinna byç podejmowana ˝adna

dzia∏alnoÊç mogàca zagroziç trwa∏oÊci gazociàgu podczas jego eksploatacji. Dopuszcza si´, za zgodà operatora sieci gazowej, urzàdzanie parkingów nad gazociàgiem.

5. Je˝eli w planach uzbrojenia podziemnego nie

przewidziano, dla gazociàgów uk∏adanych w pasach

drogowych na terenach miejskich i wiejskich, stref

kontrolowanych o szerokoÊci okreÊlonej w ust. 6, nale˝y je ustaliç w projekcie budowlanym gazociàgu.

6. SzerokoÊç stref kontrolowanych, których linia

Êrodkowa pokrywa si´ z osià gazociàgu, powinna wynosiç

5. Gazociàgi eksploatowane mogà byç zakwalifikowane do odpowiedniej klasy lokalizacji po dostosowaniu ich napr´˝eƒ obwodowych do wymagaƒ okreÊlonych w ust. 2 i 3.

1) dla gazociàgów podwy˝szonego Êredniego ciÊnienia i gazociàgów wysokiego ciÊnienia, o Êrednicy

nominalnej oznaczonej symbolem „DN”

§ 8. 1. Dopuszcza si´ lokalizowanie gazociàgów

b) powy˝ej DN 150 do DN 300 w∏àcznie — 6 m,

1) w drogowych obiektach in˝ynierskich zgodnie z odr´bnymi przepisami, w tym

c) powy˝ej DN 300 do DN 500 w∏àcznie — 8 m,

a) w tunelach przeznaczonych dla pieszych lub dla

ruchu ko∏owego i przepustach,

2) dla gazociàgów niskiego i Êredniego ciÊnienia —

1 m.

a) do DN 150 w∏àcznie — 4 m,

d) powy˝ej DN 500 — 12 m,

7. Dla gazociàgów uk∏adanych w przecinkach leÊnych powinien byç wydzielony pas gruntu, o szerokoÊci po 2 m z obu stron osi gazociàgu, bez drzew i krzewów.

8. W przypadku równolegle uk∏adanych gazociàgów, których strefy kontrolowane stykajà si´ lub nak∏adajà, nale˝y przyjàç ca∏kowità szerokoÊç strefy kontrolowanej stanowiàcà sum´ odst´pu osi dwóch skrajnych gazociàgów i po∏owy szerokoÊci stref kontrolowanych zewn´trznych gazociàgów.

§ 10. 1. Odleg∏oÊç pomi´dzy powierzchnià zewn´trznà gazociàgu i skrajnymi elementami uzbrojenia powinna wynosiç nie mniej ni˝ 40 cm, a przy skrzy˝owaniach lub zbli˝eniach — nie mniej ni˝ 20 cm, je˝eli gazociàg uk∏adany jest w pierwszej klasie lokalizacji

równolegle do podziemnego uzbrojenia.

2. Dopuszcza si´ zmniejszenie odleg∏oÊci, o których

mowa w ust. 1, po zastosowaniu p∏yt izolujàcych lub

innych Êrodków zabezpieczajàcych.

3. Przy uk∏adaniu gazociàgów w drugiej klasie lokalizacji równolegle do istniejàcego gazociàgu, odleg∏oÊç

pomi´dzy powierzchniami zewn´trznymi gazociàgów

o Êrednicy nominalnej oznaczonej symbolem „DN”

1) do DN 150 w∏àcznie — nie powinna byç mniejsza

ni˝ 1,00 m,

2) powy˝ej DN 150 do DN 400 w∏àcznie — nie powinna byç mniejsza ni˝ 1,50 m,

3) powy˝ej DN 400 do DN 600 w∏àcznie — nie powinna byç mniejsza ni˝ 2,00 m,

4) powy˝ej DN 600 do DN 900 w∏àcznie — nie powinna byç mniejsza ni˝ 3,00 m,

5) powy˝ej DN 900 — nie powinna byç mniejsza ni˝

3,50 m.

4. Je˝eli sà uk∏adane równolegle gazociàgi o ró˝nych Êrednicach, odst´p mi´dzy nimi ustala si´, bioràc

pod uwag´ wi´kszà ze Êrednic.

5. Odleg∏oÊci i wymagania dla gazociàgów budowanych w obr´bie dróg, linii kolejowych oraz napowietrznych linii wysokiego napi´cia i kabli energetycznych oraz innych obiektów budowlanych okreÊlajà odr´bne przepisy.

§ 11. 1. Gazociàg stalowy powinien byç wykonany

z rur przewodowych stalowych dla mediów palnych,

zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w Polskich Normach.

2. Rury stalowe stosowane do budowy gazociàgu

powinny charakteryzowaç si´ wymaganymi wartoÊciami udarnoÊci, okreÊlonymi w odr´bnych przepisach,

i potwierdzonymi badaniami w przewidywanych temperaturach roboczych.

3. Wymagania techniczne, jakim powinny odpowiadaç rury z tworzyw sztucznych, okreÊlajà odr´bne

przepisy.

Poz. 1055

§ 12. 1. Gazociàg powinien byç wyposa˝ony w armatur´ zaporowà i upustowà.

2. Armatura zaporowa i upustowa powinna mieç

wytrzyma∏oÊç mechanicznà oraz konstrukcj´ umo˝liwiajàcà przenoszenie maksymalnych ciÊnieƒ i napr´˝eƒ mogàcych wystàpiç w gazociàgu w skrajnych temperaturach jego pracy.

3. Korpusy armatury zaporowej i upustowej powinny byç wykonane ze stali lub staliwa.

4. W gazociàgu o maksymalnym ciÊnieniu roboczym nieprzekraczajàcym 1,6 MPa dopuszcza si´ stosowanie armatury zaporowej i upustowej z korpusami

z ˝eliwa sferoidalnego i ciàgliwego.

5. W gazociàgu z tworzyw sztucznych dopuszcza si´

stosowanie armatury zaporowej i upustowej wykonanej z tych tworzyw.

6. Cz´Êci armatury zaporowej i upustowej majàce

kontakt z paliwem gazowym powinny byç odporne na

jego dzia∏anie.

7. Armatura zaporowa i upustowa zabudowana

w gazociàgu uk∏adanym pod powierzchnià jezdni powinna byç zabezpieczona przed uszkodzeniem od obcià˝eƒ powodowanych naciskami mechanicznymi.

8. Warunki techniczne, jakim powinna odpowiadaç

armatura zaporowa i upustowa stosowana do budowy

gazociàgów, okreÊlajà przepisy o dozorze technicznym

i Polskie Normy.

9. Gazociàgi wysokiego ciÊnienia powinny byç podzielone na odcinki wydzielone za pomocà armatury

zaporowej i upustowej zamykanej r´cznie lub automatycznie bàdê za pomocà zdalnego sterowania.

10. Przy okreÊlaniu d∏ugoÊci odcinków gazociàgu

nale˝y braç pod uwag´ ich Êrednic´, ciÊnienie i czas

opró˝nienia z paliwa gazowego. Odleg∏oÊç mi´dzy armaturà zaporowà i upustowà nie powinna byç wi´ksza

ni˝

1) 20 km — dla gazociàgu w drugiej klasie lokalizacji,

2) 10 km — dla gazociàgu w pierwszej klasie lokalizacji.

§ 13. 1. Do ∏àczenia rur stalowych przewodowych

z armaturà zaporowà i upustowà mogà byç stosowane

po∏àczenia spawane i ko∏nierzowe; w zakresie Êrednic

do DN 50 w∏àcznie mogà byç równie˝ stosowane po∏àczenia gwintowe ze szczelnoÊcià uzyskiwanà na gwincie.

2. Technologia ∏àczenia rur oraz u˝yte materia∏y dodatkowe powinny zapewniç wytrzyma∏oÊç po∏àczeƒ

równà wytrzyma∏oÊci materia∏ów podstawowych.

§ 14. 1. ¸àczenie rur, o których mowa w § 11 ust. 1,

powinno byç wykonane wy∏àcznie za pomocà spawania elektrycznego.

2. Kategori´ wymagaƒ jakoÊciowych po∏àczeƒ spawanych w zale˝noÊci od maksymalnego ciÊnienia roboczego i grup materia∏owych rur okreÊlajà Polskie

Normy.

3. Wykonawcy z∏àczy spawanych, w zale˝noÊci od

kategorii wymagaƒ jakoÊciowych, powinni stosowaç

system jakoÊci zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi

w Polskich Normach.

4. Z∏àcza spawane powinny byç wykonywane

zgodnie z uznanymi technologiami spawania oraz instrukcjami technologicznymi spawania, okreÊlonymi

w Polskich Normach.

5. JakoÊç z∏àczy spawanych powinna byç badana

metodami nieniszczàcymi lub w razie wymagaƒ dodatkowych metodami niszczàcymi. Metody badaƒ i udzia∏

procentowy badanych spoin, w zale˝noÊci od kategorii

wymagaƒ jakoÊciowych, okreÊlajà Polskie Normy.

Poz. 1055

ni˝ 0,5 MPa, je˝eli zapewniona zostanie ca∏kowita

szczelnoÊç pow∏oki gazociàgu okresowo monitorowana podczas jego eksploatacji.

2. Pow∏oki ochronne gazociàgu stalowego powinny byç dobierane z uwzgl´dnieniem warunków, jakie

wyst´pujà w otaczajàcym Êrodowisku pracy gazociàgu

oraz wspó∏dzia∏ania z ochronà elektrochemicznà.

3. Rury stalowe stosowane do budowy gazociàgów

powinny byç zabezpieczone fabrycznie pow∏okà z tworzyw sztucznych.

4. Dopuszcza si´ stosowanie rur izolowanych taÊmami z tworzyw sztucznych dla gazociàgów o Êrednicach nieprzekraczajàcych DN 50.

5. Pow∏oki ochronne gazociàgu stalowego powinny byç poddawane badaniom szczelnoÊci, przeprowadzanym podczas uk∏adania gazociàgu.

6. Sprawdzeniu badaniami nieniszczàcymi podlegajà wszystkie po∏àczenia spawane wykonane w gazociàgach u∏o˝onych na mostach, wiaduktach, na terenach bagnistych, podmok∏ych, górniczych oraz w miejscach skrzy˝owaƒ z przeszkodami terenowymi.

6. JakoÊç pow∏oki gazociàgu po jego przykryciu ziemià powinna byç badana w szczególnoÊci poprzez wyznaczenie jednostkowej rezystancji przejÊcia gazociàgu wzgl´dem ziemi, która powinna byç zgodna z wartoÊcià okreÊlonà w projekcie budowlanym.

§ 15. 1. W gazociàgu stalowym elementy zmieniajàce Êrednice gazociàgu, takie jak ∏uki lub odga∏´zienia,

powinny byç wykonane przez zastosowanie kszta∏tek

kutych lub ciàgnionych.

7. Gazociàg stalowy, dla którego stosuje si´ ochron´ elektrochemicznà przed korozjà, powinien

2. Dopuszcza si´ wykonywanie elementów, o których mowa w ust. 1, z rur przewodowych w sposób

okreÊlony w odr´bnych przepisach.

3. Przy wykonywaniu w∏àczeƒ do czynnego gazociàgu dopuszcza si´ stosowanie trójników i nak∏adek

rozci´tych pe∏noobwodowych.

§ 16. 1. Rury i kszta∏tki polietylenowe powinny byç

∏àczone za pomocà po∏àczeƒ zgrzewanych czo∏owo lub

elektrooporowo, a z rurami stalowymi — za pomocà

kszta∏tek polietylenowo-stalowych. Po∏àczenia zgrzewane powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w Polskich Normach.

2. Odga∏´zienia przy wykonywaniu w∏àczeƒ do

czynnego gazociàgu z polietylenu powinny byç wykonane z zastosowaniem trójników siod∏owych.

§ 17. 1. Rury i kszta∏tki poliamidowe nale˝y ∏àczyç

za pomocà klejenia lub po∏àczeƒ zaciskowych i ko∏nierzowych.

2. Po∏àczenia, o których mowa w ust. 1, powinny

spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.

§ 18. 1. Gazociàg stalowy powinien byç zabezpieczony przed korozjà zewn´trznà za pomocà pow∏ok

ochronnych izolacyjnych i ochrony elektrochemicznej.

Dopuszcza si´ niestosowanie ochrony elektrochemicznej do zabezpieczenia gazociàgu stalowego o maksymalnym ciÊnieniu roboczym równym lub mniejszym

1) posiadaç przewodnoÊç elektrycznà,

2) byç oddzielony elektrycznie przez z∏àcza izolujàce

od obiektów niewymagajàcych ochrony,

3) byç odizolowany elektrycznie od wszelkich konstrukcji i elementów o ma∏ej rezystancji przejÊcia

wzgl´dem ziemi.

§ 19. 1. Gazociàg przed oddaniem do eksploatacji

powinien byç poddany próbom wytrzyma∏oÊci i szczelnoÊci.

2. Gazociàg stalowy wysokiego ciÊnienia i podwy˝szonego Êredniego ciÊnienia, który b´dzie pracowaç

przy napr´˝eniach obwodowych o równej lub wi´kszej

od 30% wartoÊci granicy plastycznoÊci materia∏u rur,

powinien byç poddany

1) w drugiej klasie lokalizacji — próbie hydraulicznej

lub pneumatycznej wytrzyma∏oÊci do ciÊnienia nie

ni˝szego od iloczynu wspó∏czynnika 1,3 i maksymalnego ciÊnienia roboczego,

2) w pierwszej klasie lokalizacji — próbie hydraulicznej wytrzyma∏oÊci do ciÊnienia nie ni˝szego od iloczynu wspó∏czynnika 1,5 i maksymalnego ciÊnienia roboczego,

3) próbie hydraulicznej lub pneumatycznej szczelnoÊci do ciÊnienia równego iloczynowi wspó∏czynnika 1,1 i maksymalnego ciÊnienia roboczego.

3. Napr´˝enia wywo∏ane ciÊnieniem próby wytrzyma∏oÊci, o której mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, nie powinny

przekroczyç 95% minimalnej granicy plastycznoÊci

Rt0,5.

4. Gazociàg o maksymalnym ciÊnieniu roboczym

równym lub mniejszym od 0,5 MPa powinien byç

poddany próbie pneumatycznej szczelnoÊci powietrzem lub gazem oboj´tnym pod ciÊnieniem wi´kszym

o 0,2 MPa od maksymalnego ciÊnienia roboczego.

1) granic´ plastycznoÊci — w przypadku gazociàgów

stalowych,

5. Wymagania w zakresie przeprowadzania prób

wytrzyma∏oÊci i szczelnoÊci okreÊlajà Polskie Normy.

4. Gazociàg stalowy o maksymalnym ciÊnieniu roboczym wy˝szym od 0,5 MPa przy podwy˝szaniu ciÊnienia powinien byç poddany próbie hydraulicznej,

a maksymalne dopuszczalne ciÊnienie pracy powinno

byç ni˝sze od iloczynu ciÊnienia próby i wspó∏czynnika

projektowego, okreÊlonego w § 7 ust. 2.

6. Dopuszcza si´, aby odcinki gazociàgu o Êrednicach równych lub mniejszych od DN 150 i d∏ugoÊci do

300 m lub o Êrednicach wi´kszych od DN 150 i d∏ugoÊci do 200 m nie by∏y poddane próbie szczelnoÊci, pod

warunkiem ˝e ca∏y gazociàg poddano próbie wytrzyma∏oÊci do ciÊnienia, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 i 2,

oraz wszystkie spoiny by∏y skontrolowane metodami

nieniszczàcymi, zgodnie z § 14 ust. 5.

7. Wszystkie spoiny obwodowe, ∏àczàce poszczególne sekcje gazociàgów, po przeprowadzonych próbach ciÊnieniowych powinny byç poddane badaniom

nieniszczàcym, zgodnie z § 14 ust. 5.

8. Gazociàg z tworzywa sztucznego po dostatecznym utwardzeniu z∏àczy powinien byç poddany próbie

wytrzyma∏oÊci i szczelnoÊci. Gazociàg powinien byç

poddany ciÊnieniu nie mniejszemu ni˝ iloczyn wspó∏czynnika 1,5 i maksymalnego ciÊnienia roboczego, lecz

nieprzekraczajàcemu iloczynu wspó∏czynnika 0,9 i ciÊnienia krytycznego szybkiej propagacji p´kni´ç.

§ 20. Gazociàg nowo wybudowany wysokiego

i podwy˝szonego Êredniego ciÊnienia oraz gazociàg

eksploatowany, w którym zachodzi koniecznoÊç podwy˝szenia maksymalnego ciÊnienia roboczego, mo˝e

byç poddawany próbom specjalnym. Sposób przeprowadzenia prób specjalnych okreÊlajà odr´bne przepisy.

§ 21. Gazociàg nieprzekazany do eksploatacji

w okresie 6 miesi´cy od zakoƒczenia prób ciÊnieniowych powinien byç ponownie poddany próbom szczelnoÊci przed oddaniem go do u˝ytkowania.

§ 22. 1. Powierzchnie wewn´trzne gazociàgu przed

oddaniem do eksploatacji powinny byç oczyszczone.

2. Gazociàg podwy˝szonego Êredniego ciÊnienia

i wysokiego ciÊnienia o Êrednicach równych i wi´kszych od DN 200 powinien byç przystosowany do

czyszczenia t∏okami lub inspekcji wewn´trznej.

§ 23. 1. Dopuszcza si´ podwy˝szenie ciÊnieƒ roboczych w eksploatowanych gazociàgach stalowych

i z tworzyw sztucznych, po okreÊleniu dla nich maksymalnego dopuszczalnego ciÊnienia pracy.

2. Maksymalne dopuszczalne ciÊnienie pracy gazociàgu okreÊla si´ na podstawie obliczeƒ wytrzyma∏oÊciowych z uwzgl´dnieniem najs∏abszego elementu

gazociàgu stalowego.

3. Dla gazociàgów o nieznanych w∏aÊciwoÊciach

wytrzyma∏oÊciowych nale˝y za pomocà badaƒ okreÊliç

co najmniej

2) wartoÊç minimalnej ˝àdanej wytrzyma∏oÊci —

w przypadku gazociàgów z tworzyw sztucznych.

5. Gazociàgi o maksymalnym ciÊnieniu roboczym

do 0,5 MPa w∏àcznie przy podwy˝szaniu ciÊnienia powinny byç poddane próbie ciÊnieniowej, a maksymalne dopuszczalne ciÊnienie robocze powinno byç ni˝sze

od iloczynu ciÊnienia próby i wspó∏czynnika 0,67.

Rozdzia∏ 3

Stacje gazowe

§ 24. 1. Stacje gazowe powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w § 3 i § 4 ust. 1.

2. Dopuszcza si´ umieszczenie punktów redukcyjnych i stacji gazowych o strumieniu obj´toÊci paliwa

gazowego nieprzekraczajàcym 200 m3/h, o maksymalnym ciÊnieniu roboczym na wejÊciu do 1,6 MPa, oraz

stacje o strumieniu obj´toÊci nieprzekraczajàcym

300 m3/h, lecz o maksymalnym ciÊnieniu roboczym na

wejÊciu do 0,5 MPa — przy Êcianach budynku wykonanych z materia∏ów niepalnych lub w ich wn´kach.

3. Stacje gazowe o strumieniu obj´toÊci paliwa gazowego nieprzekraczajàcym 200 m3/h i o maksymalnym ciÊnieniu roboczym na wejÊciu do 0,5 MPa mogà

byç zlokalizowane w kot∏owniach umieszczonych

w pomieszczeniach technicznych budynków lub w budynkach wolno stojàcych przeznaczonych na kot∏ownie. Pomieszczenia te powinny spe∏niaç wymagania

okreÊlone w odr´bnych przepisach i Polskich Normach.

4. Dla stacji gazowych niewymienionych w ust. 2 i 3

odleg∏oÊci tych stacji od obiektów budowlanych powinny byç wi´ksze od poziomego zasi´gu stref zagro˝enia wybuchem ustalonych dla tych stacji, o ile przepisy odr´bne nie stanowià inaczej.

5. Zasi´g stref zagro˝enia wybuchem dla stacji gazowych i innych instalacji sieci gazowej okreÊlajà odr´bne przepisy.

§ 25. Otwory okienne, drzwiowe i wentylacyjne

w Êcianach, na których sà umieszczone punkty redukcyjne i stacje, o których mowa w § 24 ust. 2, powinny

znajdowaç si´ poza strefà zagro˝enia wybuchem stacji

gazowej.

§ 26. 1. Poszczególne elementy ciàgów redukcyjnych, urzàdzenia zabezpieczajàce i redukcyjne oraz

aparatura kontrolno-pomiarowa stacji gazowej mogà

byç instalowane w obudowie, pod zadaszeniem lub na

otwartej przestrzeni.

2. Obudowy stacji gazowych mogà stanowiç oddzielne budynki, kontenery, obudowy zlokalizowane

w ziemi i na dachach budynków.

§ 27. 1. Stacje redukcyjne powinny byç wyposa˝one co najmniej w dwa ciàgi redukcyjne z regulacjà automatycznà, ka˝dy o przepustowoÊci stacji, przy czym

jeden z nich powinien byç ciàgiem rezerwowym.

2. Przy zastosowaniu w stacjach redukcyjnych wi´cej ni˝ dwóch ciàgów redukcyjnych dopuszcza si´, aby

ka˝dy z nich mia∏ przepustowoÊç mniejszà ni˝ przepustowoÊç stacji.

3. W stacjach redukcyjnych mogà byç umieszczone

urzàdzenia zwiàzane z pomiarem lub nawanianiem.

4. Urzàdzenia stacji redukcyjnej wraz z ciàgami redukcyjnymi do pierwszej armatury zaporowej w∏àcznie

zainstalowanej po urzàdzeniach regulujàcych ciÊnienie

powinny spe∏niaç wymagania wytrzyma∏oÊciowe odpowiadajàce maksymalnemu ciÊnieniu roboczemu gazociàgu zasilajàcego stacj´.

§ 28. W sieciach gazowych niskiego i Êredniego ciÊnienia dopuszcza si´ instalowanie stacji gazowych

z jednym ciàgiem redukcyjnym, pod warunkiem ˝e stacja wspó∏pracuje z innymi stacjami gazowymi mogàcymi przejàç jej funkcje lub ˝e wy∏àczenie si´ stacji

wskutek awarii nie spowoduje zagro˝enia lub strat

u odbiorców.

§ 29. 1. W przypadku gdy maksymalne ciÊnienie robocze na wejÊciu do stacji gazowej przekracza maksymalne ciÊnienie przypadkowe na wyjÊciu, powinien

byç stosowany ciÊnieniowy system bezpieczeƒstwa

niedopuszczajàcy do nadmiernego wzrostu ciÊnienia

wyjÊciowego i ciÊnienia mi´dzy stopniami redukcji.

2. W stacji gazowej redukcyjnej nie jest wymagane

stosowanie ciÊnieniowego systemu bezpieczeƒstwa,

o ile maksymalne ciÊnienie robocze na wejÊciu jest

równe 10 kPa lub mniejsze oraz gdy nie przekracza

maksymalnego ciÊnienia przypadkowego na wyjÊciu.

3. CiÊnieniowy system bezpieczeƒstwa powinien

dzia∏aç automatycznie i nie dopuszczaç do przekroczenia wartoÊci granicznych maksymalnego ciÊnienia

przypadkowego na wyjÊciu.

4. Ponowne uruchomienie stacji gazowej redukcyjnej powinno byç mo˝liwe wówczas, gdy ciÊnienie na

wyjÊciu osiàgnie dopuszczalne wartoÊci.

§ 30. 1. W celu zabezpieczenia przed nadmiernym

wzrostem ciÊnienia wyjÊciowego ka˝dy ciàg redukcyjny z automatycznà regulacjà powinien byç wyposa˝ony w urzàdzenie regulujàce ciÊnienie i w szybko zamykajàcy zawór bezpieczeƒstwa.

2. Je˝eli ró˝nica maksymalnego ciÊnienia roboczego na wejÊciu i maksymalnego ciÊnienia roboczego na

wyjÊciu stacji redukcyjnej przekracza 1,6 MPa, a jednoczeÊnie maksymalne ciÊnienie robocze na wejÊciu jest

wi´ksze od wartoÊci ciÊnienia próby wytrzyma∏oÊci

Poz. 1055

sieci i jej elementów po redukcji, powinien byç zastosowany oprócz urzàdzenia, o którym mowa w ust. 1,

drugi zawór szybko zamykajàcy lub drugi reduktor monitorujàcy.

3. W przypadku zastosowania zaworu bezpieczeƒstwa, o którym mowa w § 33 ust. 3, nie jest wymagane

stosowanie zaworów szybko zamykajàcych lub reduktorów monitorujàcych.

§ 31. 1. W stacjach redukcyjnych z wielostopniowà

redukcjà ciÊnienia gazu ka˝dy stopieƒ redukcji powinien byç, z zastrze˝eniem ust. 2, wyposa˝ony w odr´bny ciÊnieniowy system bezpieczeƒstwa.

2. Dopuszcza si´ wyposa˝enie kilku szeregowo pracujàcych stopni redukcji ciÊnienia gazu w jeden system

bezpieczeƒstwa, pod warunkiem ˝e maksymalne ciÊnienie robocze urzàdzeƒ i rurociàgów poszczególnych

stopni redukcji nie b´dzie ni˝sze od maksymalnego ciÊnienia roboczego, jakie mo˝e wystàpiç w przyj´tym

uk∏adzie.

§ 32. 1. System kontroli ciÊnienia powinien uniemo˝liwiaç przekroczenie maksymalnego ciÊnienia

przypadkowego, stanowiàcego iloczyn maksymalnego

ciÊnienia roboczego i wspó∏czynnika

1) 1,15 — gdy ciÊnienie jest wi´ksze od 4 MPa,

2) 1,20 — gdy ciÊnienie to jest równe lub mniejsze od

4 MPa i wi´ksze od 1,6 MPa,

3) 1,30 — gdy ciÊnienie to jest równe lub mniejsze od

1,6 MPa i wi´ksze od 0,5 MPa,

4) 1,40 — gdy ciÊnienie to jest równe lub mniejsze od

0,5 MPa i wi´ksze od 0,2 MPa,

5) 1,75 — gdy ciÊnienie to jest równe lub mniejsze od

0,2 MPa i wi´ksze od 0,1 MPa,

6) 2,50 — gdy ciÊnienie to jest równe lub mniejsze od

0,1 MPa.

2. Maksymalne ciÊnienie przypadkowe, jakie mo˝e

wystàpiç na wyjÊciu stacji redukcyjnej, powinno byç

mniejsze od ciÊnienia próby wytrzyma∏oÊci, jakiemu

jest poddana sieç gazowa zasilana z tej stacji.

3. WartoÊci ciÊnieƒ, przy których powinny dzia∏aç

urzàdzenia zabezpieczajàce, nale˝y ka˝dorazowo okreÊliç w dokumentacji eksploatacyjnej stacji gazowej.

§ 33. 1. W stacjach gazowych dopuszcza si´ stosowanie wydmuchowych zaworów upustowych, gdy na

skutek wzrostu temperatury, przy braku przep∏ywu gazu, b´dzie w niej nast´powa∏ wzrost ciÊnienia mogàcy

spowodowaç zadzia∏anie szybko zamykajàcego zaworu bezpieczeƒstwa. PrzepustowoÊç wydmuchowego

zaworu nie powinna przekraczaç 2% przepustowoÊci

ciàgu redukcyjnego.

2. Dopuszcza si´ instalowanie armatury zaporowej

przed wydmuchowym zaworem upustowym, pod warunkiem ˝e armatura b´dzie zabezpieczona przed przypadkowym zamkni´ciem.

3. Dopuszcza si´ stosowanie wydmuchowych zaworów upustowych jako zaworów bezpieczeƒstwa

o przepustowoÊci równej przepustowoÊci ciàgu redukcyjnego, pod warunkiem ˝e przepustowoÊç ta nie b´dzie wi´ksza od 60 m3/h.

§ 34. Ka˝dy ciàg redukcyjny, z wyjàtkiem urzàdzeƒ zabezpieczajàcych, powinien byç wyposa˝ony w armatur´

zaporowà s∏u˝àcà do jego wy∏àczenia z eksploatacji.

§ 35. Na wejÊciu do stacji gazowej po uk∏adzie zaporowo-upustowym lub w ciàgach redukcyjnych powinien byç instalowany filtr przeciwpy∏owy, wyposa˝ony w urzàdzenie do pomiaru spadku ciÊnienia.

W punktach redukcyjnych nie jest wymagany pomiar

spadku ciÊnienia na filtrze.

§ 36. 1. Przewody wejÊciowe i wyjÊciowe stacji gazowych, z wyjàtkiem stacji, o których mowa w § 24

ust. 2, powinny byç wyposa˝one w armatur´ zaporowà

i upustowà. Armatur´ t´ nale˝y umieÊciç w taki sposób, aby w wypadku awarii mog∏a byç ∏atwo uruchomiona.

2. W stacjach gazowych powinny byç stosowane

z∏àcza izolujàce do elektrycznego oddzielenia stacji od

gazociàgów stalowych zasilajàcych stacj´ i wychodzàcych ze stacji.

3. W stacji gazowej dopuszcza si´ instalowanie odwadniaczy do gromadzenia skroplin wytràcajàcych si´

z paliwa gazowego; odwadniacze i filtry przeciwpy∏owe mogà stanowiç konstrukcyjnà ca∏oÊç.

§ 37. Metalowe elementy technologiczne stacji gazowych powinny byç zabezpieczone przed korozjà.

§ 38. 1. W stacjach gazowych, z wyjàtkiem stacji,

o których mowa w § 24 ust. 2, dopuszcza si´ instalowanie przewodu awaryjnego, pod warunkiem ˝e b´dzie

on co najmniej wyposa˝ony w r´czny zawór regulacyjny i ciÊnieniowy system bezpieczeƒstwa.

2. Urzàdzenia przewodu awaryjnego, do pierwszej

armatury zaporowej w∏àcznie, zainstalowanej po urzàdzeniach regulujàcych ciÊnienie, powinny spe∏niaç wymagania wytrzyma∏oÊciowe odpowiadajàce maksymalnemu ciÊnieniu roboczemu gazociàgu zasilajàcego

przewód awaryjny.

Poz. 1055

powinny byç kontrolowane przez system kontroli ciÊnienia.

4. Aparatura kontrolno-pomiarowa oraz urzàdzenia

do telemetrii instalowane w stacjach gazowych powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.

§ 41. 1. Urzàdzenia do nawaniania paliwa gazowego powinny zapewniç odpowiedni stopieƒ jego nawonienia, gwarantujàcy wyczuwalnoÊç tego paliwa.

2. W stacjach redukcyjno-pomiarowych wprowadzenie Êrodków nawaniajàcych do paliwa gazowego

powinno si´ odbywaç za stacjà pomiarowà.

3. Urzàdzenia do nawaniania powinny byç instalowane w wydzielonych pomieszczeniach.

4. Zbiorniki ze Êrodkiem nawaniajàcym nale˝y

umieszczaç na powierzchni ziemi.

§ 42. 1. Wentylacja naturalna lub mechaniczna pomieszczeƒ, w których znajdujà si´ urzàdzenia techniczne stacji gazowych, powinna uniemo˝liwiç przekroczenie st´˝enia paliwa gazowego powy˝ej 25% dolnej granicy wybuchowoÊci.

2. Mechaniczna wentylacja awaryjna powinna byç

stosowana w stacjach gazowych lokalizowanych na terenach t∏oczni gazu lub w pobli˝u innych instalacji o zagro˝eniu po˝arem. Wentylacja mechaniczna powinna

spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.

§ 43. 1. Wyloty rur odprowadzajàcych paliwo gazowe do atmosfery, zwanych dalej „rurami wydmuchowymi”, powinny byç tak umieszczone, aby przep∏ywajàce rurami paliwo gazowe nie stwarza∏o zagro˝enia

dla pracowników obs∏ugujàcych i nie przedostawa∏o

si´ do palenisk kot∏ów gazowych lub pomieszczeƒ stacji.

2. Rury wydmuchowe powinny

1) umo˝liwiaç wyp∏yw paliwa gazowego do góry,

2) posiadaç zabezpieczenie przed opadami atmosferycznymi,

§ 39. Przed urzàdzeniami redukcyjnymi o maksymalnym ciÊnieniu roboczym wejÊciowym powy˝ej

0,5 MPa dopuszcza si´ zastosowanie urzàdzenia do

podgrzewania paliwa gazowego.

3) znajdowaç si´ na wysokoÊci co najmniej 3 m nad

poziomem, z którego sà obs∏ugiwane, i co najmniej

1 m ponad dachem obudowy urzàdzeƒ technicznych stacji gazowych.

§ 40. 1. Ka˝dy ciàg redukcyjny, oprócz urzàdzeƒ zabezpieczajàcych i redukcyjnych, powinien byç wyposa˝ony w aparatur´ kontrolno-pomiarowà.

§ 44. Dla ka˝dego wydmuchowego zaworu upustowego nale˝y stosowaç oddzielne rury wydmuchowe.

2. Manometry rejestrujàce ciÊnienie wyjÊciowe powinny byç instalowane we wszystkich stacjach, z wyjàtkiem stacji, o których mowa w § 24 ust. 3.

3. Stacje gazowe o maksymalnym ciÊnieniu roboczym wejÊciowym równym lub wi´kszym od 1,6 MPa

§ 45. Powierzchnia przekroju przewodu odpowietrzajàcego nie powinna przekraczaç 5% powierzchni

przekroju przewodu odpowietrzanego.

§ 46. Urzàdzenia i aparatura kontrolno-pomiarowa

powinny byç tak umieszczone, aby by∏ zapewniony dost´p dla osób obs∏ugujàcych stacj´ gazowà.

§ 47. Âciany oddzielajàce pomieszczenia zagro˝one

wybuchem od pomieszczeƒ niezagro˝onych powinny

byç gazoszczelne, wykonane z materia∏ów niepalnych,

bez otworów lub z otworami zabezpieczonymi przed

mo˝liwoÊcià przenikania paliwa gazowego. Wymagania dla pomieszczeƒ zagro˝onych wybuchem okreÊlajà odr´bne przepisy.

§ 51. Z∏àcza spawane rurociàgów w stacjach powinny byç wykonywane i poddane badaniom, o których mowa w § 14 ust. 5 i 6.

§ 48. 1. Drzwi wejÊciowe i okna otwierane w pomieszczeniach urzàdzeƒ technicznych i do nawaniania

paliwa gazowego nie powinny byç umieszczone po tej

samej stronie obudowy lub budynku stacji, co drzwi

i okna innych pomieszczeƒ; drzwi wejÊciowe powinny

otwieraç si´ na zewnàtrz i byç wyposa˝one od wewnàtrz w zamki antypaniczne oraz w blokad´ zabezpieczajàcà przed ich zamkni´ciem, uniemo˝liwiajàcym

wyjÊcie z pomieszczenia.

§ 53. 1. Stacja gazowa powinna byç zabezpieczona

przed wy∏adowaniami i przepi´ciami elektrycznymi.

2. Po tej samej stronie budynku stacji, gdzie znajdujà si´ drzwi i okna pomieszczeƒ zagro˝onych wybuchem, dopuszcza si´ umieszczanie w pomieszczeniach,

zlokalizowanych poza strefà zagro˝enia wybuchem,

okien nieotwieranych i drzwi zaopatrzonych w urzàdzenia zapewniajàce ich samoczynne zamykanie.

§ 52. Dopuszczalne nat´˝enie ha∏asu w otoczeniu

stacji wywo∏ane redukcjà ciÊnienia gazu lub jego przep∏ywem okreÊlajà odr´bne przepisy.

2. Obudowa stacji gazowej powinna byç wykonana

z materia∏ów niepalnych.

§ 54. 1. Stacje pomiarowe mogà stanowiç niezale˝ny element sieci lub mogà stanowiç jednà ca∏oÊç ze

stacjami redukcyjnymi. Urzàdzenia redukcyjne powinny byç instalowane za urzàdzeniami pomiarowymi,

z wyjàtkiem punktów redukcyjnych i stacji pomiarowych, dla których pomiar strumienia paliwa gazowego

przed jego redukcjà nie jest mo˝liwy.

2. W przypadku gdy w sieci mogà wystàpiç zmiany

kierunku przep∏ywu paliwa gazowego, stacja pomiarowa powinna byç wyposa˝ona w zawór zwrotny.

§ 49. Naziemne stacje gazowe powinny byç ogrodzone. Nie wymagajà ogrodzenia stacje gazowe

o maksymalnym ciÊnieniu roboczym wejÊciowym nieprzekraczajàcym 1,6 MPa.

3. Pomieszczenie stacji pomiarowej, w którym

przeprowadza si´ sprawdzenie czujników temperatury

i ciÊnienia, powinno byç ogrzewane.

§ 50. 1. Rurociàgi stacji gazowych oraz przewody

wejÊciowe i wyjÊciowe stacji gazowej powinny byç wykonane z rur stalowych, w sposób okreÊlony w § 11

ust. 1.

4. Wyposa˝enie stacji pomiarowej w urzàdzenia

pomiarowe, w tym iloÊç ciàgów pomiarowych po∏àczonych równolegle lub szeregowo, jest uzale˝nione

od wartoÊci strumienia obj´toÊci paliwa gazowego,

który przep∏ywa przez sieç gazowà.

2. WartoÊç wspó∏czynnika projektowego dla rurociàgów i elementów stacji nie powinna byç wy˝sza ni˝

0,67.

5. Armatura odcinajàca po stronie wejÊciowej stacji pomiarowej powinna byç wyposa˝ona w obejÊcia

s∏u˝àce do wyrównania ciÊnienia przed i za armaturà

i niedopuszczajàce do powstania ró˝nicy ciÊnienia na

gazomierzu, mogàcej spowodowaç jego uszkodzenie.

3. Rurociàgi i armatura stacji gazowych powinny

byç poddane próbie hydraulicznej wytrzyma∏oÊci o ciÊnieniu równym co najmniej 1,5 maksymalnego ciÊnienia roboczego, a stacja gazowa — próbie pneumatycznej szczelnoÊci pod ciÊnieniem równym maksymalnemu ciÊnieniu roboczemu odpowiednio dla poszczególnych cz´Êci stacji.

4. Gazociàgi przy∏àczeniowe do stacji gazowych,

o których mowa w § 24 ust. 2, mogà byç wykonane

z tworzyw sztucznych, je˝eli ich maksymalne ciÊnienie

robocze nie przekroczy 1 MPa.

5. W stacjach o maksymalnym ciÊnieniu roboczym

na wejÊciu nieprzekraczajàcym 1,6 MPa dopuszcza si´

stosowanie elastycznych przewodów impulsowych

niepalnych.

6. Armatura zamontowana w stacjach gazowych

powinna spe∏niaç wymagania, o których mowa w § 12

ust. 2—4 oraz 6 i 8.

7. Dopuszcza si´ stosowanie armatury ze stopów

miedzi lub aluminium w punktach redukcyjnych i stacjach gazowych o maksymalnym ciÊnieniu roboczym

wejÊciowym do 0,5 MPa.

§ 55. Gazomierze wraz z dodatkowym wyposa˝eniem stacji pomiarowej, jak elektroniczne przeliczniki,

przetworniki ciÊnienia i temperatury, stosowane w obrocie handlowym, powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.

Rozdzia∏ 4

T∏ocznie gazu

§ 56. T∏ocznie gazu powinny spe∏niaç wymagania

okreÊlone w § 3 i w § 4 ust. 1.

§ 57. 1. Teren t∏oczni gazu powinien byç ogrodzony

i zabezpieczony przed dost´pem osób nieuprawnionych. Ogrodzenie t∏oczni powinno byç wykonane w taki sposób, aby znajdowa∏y si´ w nim co najmniej dwa

wyjÊcia ewakuacyjne.

2. Poszczególne instalacje na terenie t∏oczni gazu

powinny byç tak rozmieszczone, aby w razie po˝aru nie

zagra˝a∏y innym instalacjom.

3. Na terenie t∏oczni gazu drogi i place powinny byç

tak zaprojektowane i usytuowane, aby zapewniç do-

st´p do poszczególnych budynków i urzàdzeƒ technicznych na tym terenie.

4. W miejscach krzy˝owania si´ rurociàgów naziemnych z ciàgami komunikacji pieszej powinny byç

wykonane przejÊcia bezkolizyjne.

5. Pomieszczenia dyspozytorni, techniczne pomieszczenia t∏oczni gazu i teren t∏oczni powinny byç

wyposa˝one w oÊwietlenie awaryjne w∏àczane automatycznie po zaniku oÊwietlenia podstawowego, wykonane zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w odr´bnych przepisach.

§ 58. 1. Technologiczne instalacje gazowe t∏oczni

gazu i orurowanie spr´˝arek powinny byç wykonane

z rur przewodowych stalowych, o których mowa w § 11

ust. 1.

2. Rozmieszczenie rurociàgów i ich Êrednice powinny zapewniaç odpowiednio niskie spadki ciÊnieƒ oraz

ma∏e nat´˝enie ha∏asu.

3. Uk∏ad rurociàgów i wyposa˝enia w t∏oczni gazu

powinien byç tak zaprojektowany, aby zapobiega∏ wystàpieniom nadmiernych drgaƒ.

4. Rurociàgi wlotowe spr´˝arek instalowane w gazociàgach powinny byç dostosowane do maksymalnego ciÊnienia roboczego po stronie t∏ocznej. Nie dotyczy

to t∏oczni gazu instalowanych dla magazynów gazu

i w instalacjach uzdatniajàcych paliwo gazowe.

5. Przy obliczaniach wytrzyma∏oÊciowych gazociàgów t∏oczni powinien byç zastosowany wspó∏czynnik

projektowy nie wi´kszy ni˝ 0,4.

§ 59. 1. Armatura zamontowana w t∏oczniach gazu

powinna spe∏niaç wymagania, o których mowy w § 12

ust. 1—3 oraz 6 i 8.

2. Po stronie wejÊciowej i wyjÊciowej t∏oczni gazu

oraz poszczególnych spr´˝arek powinny byç instalowane uk∏ady zaporowo-upustowe, sk∏adajàce si´

z dwóch kurków odcinajàcych i upustu mi´dzy nimi,

wyposa˝one w system sterowania lub inne urzàdzenia

spe∏niajàce te wymagania.

3. Armatura uk∏adów zaporowo-upustowych t∏oczni gazu, o których mowa w ust. 2, powinna byç wyposa˝ona w nap´dy sterowane zdalnie, miejscowo i r´cznie.

4. System zdalnego sterowania armatury powinien

byç uruchamiany z dyspozytorni i z pomieszczenia

spr´˝arek oraz powinien wspó∏pracowaç z uk∏adem

sterowania agregatem spr´˝arkowym i uk∏adem sterowania t∏ocznià gazu.

5. Po stronie wyjÊciowej spr´˝arki nale˝y zamontowaç zawór zwrotny, usytuowany za obiegiem umo˝liwiajàcym odcià˝enie spr´˝arki podczas rozruchu i zatrzymywania.

§ 60. Spr´˝arki gazu powinny byç wyposa˝one

w systemy automatycznej regulacji wydajnoÊci.

Poz. 1055

§ 61. 1. Spr´˝arki wirnikowe i ich orurowanie gazowe powinny byç zabezpieczone przed skutkami pompowania.

2. Spr´˝arki t∏okowe i ich orurowanie gazowe powinny byç zabezpieczone przed skutkami pulsacji ciÊnienia i drgaƒ.

§ 62. Rurociàgi, w których mogà gromadziç si´ kondensaty i olej, powinny byç wyposa˝one w zbiorniki do

ich zbierania. Ze zbiorników tych kondensaty i olej powinny byç przelewane do zbiorników transportowych.

§ 63. Po stronie wejÊciowej t∏oczni gazu powinny

byç zamontowane filtry o przepustowoÊci co najmniej

równej przepustowoÊci t∏oczni gazu z dodatkowym

jednym filtrem rezerwowym.

§ 64. Dopuszcza si´ ∏àczenie wydmuchów paliwa

gazowego, o jednakowej funkcji technologicznej, do

atmosfery przez wspólny kolektor. W tym przypadku

nale˝y stosowaç armatur´ zwrotnà na ka˝dej rurze wydmuchowej, przed jej po∏àczeniem z rurà zbiorczà.

§ 65. Gazociàgi o zró˝nicowanych maksymalnych

ciÊnieniach roboczych w miejscu ich po∏àczenia powinny byç wyposa˝one w armatur´ zaporowà i ciÊnieniowy system bezpieczeƒstwa, uniemo˝liwiajàcy przekroczenie maksymalnego ciÊnienia roboczego w gazociàgu o ni˝szym ciÊnieniu.

§ 66. T∏ocznia gazu powinna byç wyposa˝ona w instalacj´ gazu oboj´tnego do przep∏ukiwania gazociàgów przed pierwszym nape∏nieniem i podczas remontów.

§ 67. Pomiary parametrów technologicznych t∏oczni gazu powinny byç dokonywane przyrzàdami z odczytem lokalnym lub zdalnym, w zale˝noÊci od wymagaƒ eksploatacyjnych.

§ 68. W t∏oczni gazu powinny byç wyznaczone wewn´trzne i zewn´trzne strefy zagro˝enia wybuchem,

a zainstalowane w nich urzàdzenia elektryczne powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach dotyczàcych pracy urzàdzeƒ w strefach zagro˝onych wybuchem.

§ 69. 1. Pomieszczenia spr´˝arek gazu w t∏oczni gazu powinny byç wyposa˝one w systemy wentylacji naturalnej i mechanicznej awaryjnej, zapewniajàcej wymian´ powietrza w iloÊci niepozwalajàcej na przekroczenie dolnej granicy wybuchowoÊci, o której mowa

w ust. 2 pkt 1. System mechanicznej wentylacji awaryjnej powinien byç sprz´˝ony z automatycznym wykrywaczem paliwa gazowego.

2. Automatyczny wykrywacz gazu powinien

1) przy przekroczeniu o 20% dolnej granicy wybuchowoÊci — w∏àczyç alarm i wentylacj´ awaryjnà,

2) przy przekroczeniu o 40% dolnej granicy wybuchowoÊci — wy∏àczyç nap´d spr´˝arki, odciàç i odgazowaç uk∏ady technologiczne.

§ 70. Otwory wentylacyjne dla wlotów powietrza

oraz czerpnie powietrza dla silników spalinowych turbin gazowych i silników elektrycznych o konstrukcji

przewietrzanej powinny byç usytuowane poza strefami zagro˝enia wybuchem.

2. Uk∏ad sterowania agregatem powinien zapewniaç

§ 71. 1. Pomieszczenia spr´˝arek powinny byç wyposa˝one w sta∏e urzàdzenia gaÊnicze, których uruchomienie powinno byç poprzedzone sygna∏em akustycznym.

2) automatyczne dzia∏anie uk∏adów zabezpieczeƒ,

2. Pomieszczenia spr´˝arek powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia sygnalizujàce po˝ar, których dzia∏anie jest sprz´˝one z

1) automatyczny przebieg sekwencji rozruchu, nape∏niania, pracy, odgazowania i zatrzymania agregatu,

3) sterowanie armaturà odcinajàcà i sygnalizacj´ stanu jej po∏o˝enia,

4) wyÊwietlanie na tablicy sterowniczej przebiegu poszczególnych sekwencji i stanu urzàdzeƒ,

5) wy∏àczenie agregatu spr´˝arkowego w sposób bezpieczny, w przypadku jego awarii,

1) automatycznym uruchamianiem sta∏ych urzàdzeƒ

gaÊniczych,

6) zapobieganie przerwie w dzia∏aniu agregatu spr´˝arkowego, w przypadku braku jego zasilania.

2) automatycznym zatrzymaniem spr´˝arek, odci´ciem dop∏ywu gazu do t∏oczni wraz z odgazowaniem uk∏adu technologicznego,

3. Uk∏ad sterowania powinien byç umiejscowiony

poza strefami zagro˝enia wybuchem.

3) wy∏àczeniem mechanicznej wentylacji awaryjnej.

§ 77. 1. T∏ocznia powinna byç wyposa˝ona w uk∏ad

sterowania t∏ocznià gazu umiejscowiony w dyspozytorni.

§ 72. 1. Pomieszczenia spr´˝arek powinny posiadaç

na ka˝dej kondygnacji co najmniej dwa wyjÊcia awaryjne.

2. W pomieszczeniach spr´˝arek kondygnacje powinny byç rozdzielone a˝urowymi podestami.

3. Fundament i posadowienie spr´˝arki powinny

przejmowaç obcià˝enia dynamiczne i statyczne pochodzàce od spr´˝arki i nap´du oraz obcià˝enia pochodzàce z orurowania gazowego spr´˝arki.

2. Uk∏ad sterowania t∏ocznià gazu powinien

1) umo˝liwiaç r´czne lub automatyczne sterowanie

t∏ocznià gazu,

2) zapewniç bezpieczne i niezawodne sterowanie oraz

kontrol´ ca∏ej t∏oczni gazu,

3) zapewniç komunikacj´ z w∏aÊciwà dyspozytornià

gazu.

§ 78. Obiekty t∏oczni powinny byç wyposa˝one w

§ 73. Przewody odprowadzajàce paliwo gazowe

z uszczelnieƒ ruchomych spr´˝arek, armatury upustowej i zaworów bezpieczeƒstwa zamontowanych wewnàtrz pomieszczeƒ powinny byç wyprowadzone na

zewnàtrz.

1) filtroseparatory na wlocie gazu do t∏oczni, po∏àczone ze zbiornikiem do okresowego usuwania kondensatu,

§ 74. System uszczelniajàcy spr´˝arki wirnikowej

powinien byç zaprojektowany na maksymalne ciÊnienie t∏oczenia i uniemo˝liwiaç wyp∏yw paliwa gazowego do otoczenia.

3) urzàdzenia ograniczajàce emisj´ szkodliwych zanieczyszczeƒ, spalin oraz ha∏asu do wartoÊci dopuszczalnych, okreÊlonych w odr´bnych przepisach,

§ 75. Spr´˝arki gazu powinny byç wyposa˝one

w urzàdzenia i instalacje zabezpieczajàce co najmniej

przed przekroczeniem

4) urzàdzenia pozwalajàce na prowadzenie gospodarki olejowej, wodnej i Êciekowej oraz s∏u˝àce do

ogrzewania i wentylacji,

1) nadmiernego spadku ciÊnienia ssania,

5) instalacj´ ochrony odgromowej i przeciwpora˝eniowej.

2) nadmiernego wzrostu ciÊnienia t∏oczenia,

3) niebezpiecznego stanu pracy zwiàzanego z pompowaniem,

4) niebezpiecznych drgaƒ wa∏u,

5) niebezpiecznej temperatury paliwa gazowego i oleju smarowniczego.

§ 76. 1. Ka˝dy agregat spr´˝arkowy powinien posiadaç uk∏ad sterowania.

2) ch∏odnice obni˝ajàce temperatur´ gazu po spr´˝eniu,

§ 79. Gazociàgi wewn´trzne t∏oczni gazu i orurowanie podziemne spr´˝arek powinny byç

1) oddzielone elektrycznie za pomocà zainstalowanych z∏àczy izolujàcych od gazociàgów przesy∏owych wejÊciowych i wyjÊciowych t∏oczni gazu,

2) zabezpieczone przed korozjà zewn´trznà przez jednoczesne stosowanie pow∏ok ochronnych i ochrony elektrochemicznej, zgodnie z Polskimi Normami,

3) zabezpieczone przed korozjà napr´˝eniowà.

§ 80. 1. T∏ocznie gazu ze spr´˝arkami nap´dzanymi

silnikami elektrycznymi powinny byç zasilane w energi´ elektrycznà z dwóch niezale˝nych linii energetycznych z automatycznym prze∏àcznikiem zasilania.

pomiarowe, w których jest mierzony strumieƒ obj´toÊci przep∏ywajàcego gazu z sieci gazowej do podziemnego magazynu gazu i z podziemnego magazynu gazu

do sieci gazowej.

2. W t∏oczniach z turbinami gazowymi i spr´˝arkami nap´dzanymi silnikami spalinowymi dopuszcza si´,

aby drugie zasilanie w energi´ elektrycznà by∏o zastàpione przez agregat pràdotwórczy w∏àczany automatycznie.

2. Urzàdzenia do pomiaru strumienia obj´toÊci gazu lub energii powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone

w odr´bnych przepisach dotyczàcych pomiarów i rozliczeƒ przeprowadzonych w obrocie handlowym.

§ 81. Z∏àcza spawane technologicznych instalacji

gazowych i orurowania gazowego spr´˝arek powinny

byç wykonane i poddane badaniom zgodnie z § 14.

§ 82. Technologiczne instalacje gazowe i orurowanie gazowe spr´˝arek powinny byç poddane próbie hydraulicznej wytrzyma∏oÊci o ciÊnieniu równym co najmniej iloczynowi wspó∏czynnika 1,5 i maksymalnego

ciÊnienia roboczego poszczególnych instalacji.

Rozdzia∏ 5

Magazyny gazu

§ 87. 1. Projektowanie, dobór urzàdzeƒ i materia∏ów, budowa kriogenicznych zbiorników gazu powinny

spe∏niaç wymagania okreÊlone w § 3 i § 4 ust. 1.

2. Przed podj´ciem prac nad projektem kriogenicznego zbiornika gazu nale˝y przeprowadziç szczegó∏owà analiz´

1) gruntów,

2) warunków klimatycznych,

3) warunków sejsmicznych,

4) wp∏ywu emisji zbiornika gazu na Êrodowisko,

§ 83. 1. Magazynowanie gazu mo˝e odbywaç si´

w zbiornikach ciÊnieniowych i kriogenicznych oraz

w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach

górniczych.

5) gospodarki gazami zrzutowymi,

2. Lokalizujàc podziemne magazyny gazu, nale˝y

uwzgl´dniç

8) zewn´trznych êróde∏ zagro˝enia.

1) warunki geologiczne,

2) obecne i planowane granice zabudowy,

3) bliskoÊç sieci gazowej,

4) minimalizacj´ emisji szkodliwych substancji sta∏ych, ciek∏ych i gazowych,

5) usytuowanie linii kolejowych, dróg, budynków u˝ytecznoÊci publicznej w stosunku do urzàdzeƒ magazynu podziemnego gazu.

§ 84. 1. Przepisy § 18 stosuje si´ do naziemnych rurociàgów zwiàzanych z instalacjà podziemnego magazynu gazu.

2. Przy projektowaniu rurociàgów zwiàzanych z instalacjà podziemnego magazynu gazu powinny byç

uwzgl´dnione, wyst´pujàce podczas ich eksploatacji,

temperatury poni˝ej 273,15 K (0°C).

3. Podziemne rurociàgi i inne elementy technologiczne powinny byç zabezpieczone przed korozjà zewn´trznymi pow∏okami ochronnymi i ochronà elektrochemicznà, o których mowa w § 79 pkt 2 i 3.

§ 85. Stacje gazowe wchodzàce w sk∏ad instalacji

podziemnego magazynu gazu powinny byç wykonane

w sposób okreÊlony w rozdziale 3, a t∏ocznie gazu

w sposób okreÊlony w rozdziale 4.

§ 86. 1. Podziemne magazyny gazu wspó∏pracujàce z siecià gazowà powinny byç wyposa˝one w stacje

6) dost´pnoÊci do tras komunikacyjnych,

7) wartoÊci granicznych promieniowania cieplnego,

3. Projekt i wykonanie kriogenicznego magazynu

gazu powinno zapewniç wyeliminowanie niekontrolowanych wycieków skroplonego gazu ziemnego, mogàcych spowodowaç powstawanie palnych oparów.

4. Urzàdzenia i rurociàgi przeznaczone do pracy

w temperaturach skroplonego gazu ziemnego powinny byç wykonane zgodnie z odr´bnymi przepisami.

§ 88. W magazynach gazu powinny byç instalowane urzàdzenia telemetryczne s∏u˝àce do przekazywania

parametrów technicznych ruchu magazynu oraz stanu

zagro˝eƒ do operatora sieci gazowej.

Rozdzia∏ 6

Przepisy przejÊciowe i koƒcowe

§ 89. Przepisów rozporzàdzenia nie stosuje si´ do

gazociàgów, stacji gazowych, punktów redukcyjnych,

t∏oczni i magazynów gazu wybudowanych przed

dniem wejÊcia w ˝ycie rozporzàdzenia i dla których

przed tym dniem wydano pozwolenie na budow´.

§ 90. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Przemys∏u

i Handlu z dnia 14 listopada 1995 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç sieci

gazowe (Dz. U. Nr 139, poz. 686).

§ 91. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

trzech miesi´cy od dnia og∏oszenia.

Minister Gospodarki: J. Steinhoff

1055

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

z dnia 30 lipca 2001 r.

w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç sieci gazowe.

Na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane (Dz. U. z 2000 r. Nr 106,

poz. 1126, Nr 109, poz. 1157 i Nr 120, poz. 1268 oraz

z 2001 r. Nr 5, poz. 42) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne