Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału innych zakładów opieki zdrowotnej w sprawowaniu opieki nad osobami uzależnionymi od alkoholu.

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) organizacj´, kwalifikacje personelu, zasady funkcjonowania i rodzaje zak∏adów lecznictwa odwykowego, a tak˝e innych zak∏adów opieki zdrowotnej

w sprawowaniu opieki nad uzale˝nionymi od alkoholu, oraz zasady wspó∏dzia∏ania w tym zakresie

z instytucjami publicznymi i organizacjami spo∏ecznymi,

2) warunki, jakie powinny spe∏niaç zak∏ady lecznicze

dla osób uzale˝nionych od alkoholu, prowadzone

poza publicznymi zak∏adami opieki zdrowotnej.

§ 2. 1. Zak∏ady lecznictwa odwykowego realizujà

programy psychoterapii uzale˝nieƒ i wspó∏uzale˝nieƒ

oraz udzielajà indywidualnych Êwiadczeƒ zapobiegawczo-leczniczych i rehabilitacyjnych osobom uzale˝nionym od alkoholu i cz∏onkom ich rodzin.

2. Zak∏ady lecznictwa odwykowego prowadzà dokumentacj´ medycznà oraz sprawozdawczoÊç okreÊlonà w odr´bnych przepisach.

3. Zak∏adem lecznictwa odwykowego (z wyjàtkiem

oddzia∏u leczenia alkoholowych zespo∏ów abstynencyjnych) kieruje kierownik z wy˝szym wykszta∏ceniem,

posiadajàcy kwalifikacje uzyskane w szkoleniu specjalistycznym w zakresie terapii uzale˝nieƒ, okreÊlone

w § 18 ust. 2, oraz pi´cioletni sta˝ pracy w lecznictwie

odwykowym.

§ 3. 1. Indywidualne Êwiadczenia zapobiegawczo-lecznicze w rozumieniu niniejszego rozporzàdzenia

obejmujà

1) dzia∏ania diagnostyczne w zakresie uzale˝nienia

lub wspó∏uzale˝nienia oraz zwiàzanych z tym szkód

zdrowotnych,

2) post´powanie medyczne ukierunkowane na leczenie szkód zdrowotnych, a w szczególnoÊci

a) leczenie alkoholowych zespo∏ów abstynencyjnych,

b) oddzia∏ywania farmakologiczne wspomagajàce

psychoterapi´ uzale˝nieƒ.

2. Przez psychoterapi´ uzale˝nieƒ rozumie si´ indywidualne i grupowe oddzia∏ywania psychologiczne

ukierunkowane na zmian´ patologicznych mechanizmów uzale˝nieƒ oraz uczenie umiej´tnoÊci potrzebnych do utrzymywania abstynencji.

3. Przez psychoterapi´ wspó∏uzale˝nieƒ rozumie

si´ oddzia∏ywania psychologiczne ukierunkowane

na usuni´cie lub z∏agodzenie zaburzeƒ funkcjonowania u cz∏onka rodziny, powsta∏ych wskutek przewlek∏ego stresu zwiàzanego z ˝yciem w rodzinie z osobà

uzale˝nionà od alkoholu.

4. Âwiadczenia rehabilitacyjne obejmujà oddzia∏ywania psychospo∏eczne i pomocnicze medyczne, ukierunkowane na przywrócenie zdolnoÊci funkcjonowania spo∏ecznego osobie uzale˝nionej.

5. Pacjenci wymagajàcy specjalistycznego leczenia

innego ni˝ odwykowe leczeni sà w zak∏adach opieki

zdrowotnej, które majà odpowiednie warunki do diagnostyki i terapii.

§ 4. Zak∏adami lecznictwa odwykowego sà

1) wojewódzki oÊrodek terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia,

2) przychodnia terapii uzale˝nienia od alkoholu

i wspó∏uzale˝nienia,

3) poradnia dla osób z problemami alkoholowymi,

4) oddzia∏ leczenia alkoholowych zespo∏ów abstynencyjnych,

5) ca∏odobowy oddzia∏ terapii uzale˝nienia od alkoholu,

6) dzienny oddzia∏ terapii uzale˝nienia od alkoholu,

7) oÊrodek terapii uzale˝nieƒ od alkoholu.

§ 5. 1. Do zadaƒ wojewódzkiego oÊrodka terapii

uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia nale˝y

w szczególnoÊci

1) wykonywanie zadaƒ przychodni terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia dla ludnoÊci

okreÊlonego terenu,

2) udzielanie konsultacji specjalistycznych dla zak∏adów lecznictwa odwykowego,

3) koordynacja pracy zak∏adów lecznictwa odwykowego na terenie województwa,

4) dzia∏alnoÊç metodyczno-organizacyjna w zakresie

zbierania i opracowywania danych statystycznych

dotyczàcych rozpowszechnienia uzale˝nienia od

alkoholu i zwiàzanych z nim problemów oraz lecz-

nictwa odwykowego na terenie województwa,

a tak˝e ocena tych danych,

2. Do zadaƒ poradni dla osób z problemami alkoholowymi nale˝y w szczególnoÊci

5) inicjowanie i prowadzenie dzia∏aƒ podnoszàcych

kwalifikacje zawodowe pracowników merytorycznych zatrudnionych w lecznictwie odwykowym

oraz osób wspó∏dzia∏ajàcych z zak∏adami lecznictwa odwykowego w realizacji zadaƒ programowych, w tym organizowanie sta˝y i szkoleƒ.

1) realizacja programów psychoterapii uzale˝nienia

od alkoholu,

2. Do zadaƒ kierownika wojewódzkiego oÊrodka terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia nale˝y w szczególnoÊci

1) koordynacja wdra˝ania rozporzàdzenia na terenie

województwa,

2) koordynacja dzia∏alnoÊci zak∏adów lecznictwa odwykowego zwiàzana z zapewnianiem dost´pnoÊci

Êwiadczeƒ zdrowotnych, o których mowa w § 3, dla

osób uzale˝nionych i wspó∏uzale˝nionych,

2) udzielanie indywidualnych Êwiadczeƒ zapobiegawczo-leczniczych osobom uzale˝nionym od alkoholu,

3) prowadzenie dzia∏aƒ konsultacyjno-edukacyjnych

dla cz∏onków rodzin osób uzale˝nionych.

4) wspieranie dzia∏aƒ placówek podstawowej opieki

zdrowotnej w zakresie wczesnej diagnozy i krótkiej

interwencji oraz udzielanie w razie potrzeby konsultacji lekarzom,

5) wspó∏praca z placówkami zajmujàcymi si´ rozwiàzywaniem problemów alkoholowych oraz z grupami samopomocowymi.

4) wnioskowanie o koniecznoÊci podj´cia doskonalenia zawodowego pracowników,

§ 8. 1. Do zadaƒ oddzia∏u leczenia alkoholowych

zespo∏ów abstynencyjnych nale˝y udzielanie indywidualnych Êwiadczeƒ zapobiegawczo-leczniczych dla

osób uzale˝nionych od alkoholu w zakresie przewidzianym w § 3 ust. 1, a ponadto prowadzenie dzia∏aƒ

informacyjno-edukacyjnych majàcych na celu motywowanie pacjentów do podj´cia psychoterapii uzale˝nienia.

5) wspó∏praca z Paƒstwowà Agencjà Rozwiàzywania

Problemów Alkoholowych oraz ze specjalistà krajowym w dziedzinie terapii uzale˝nieƒ.

2. Oddzia∏em leczenia alkoholowych zespo∏ów abstynencyjnych kieruje lekarz.

3) ocena jakoÊci Êwiadczeƒ, o których mowa w § 3,

udzielanych przez zak∏ady lecznictwa odwykowego

na terenie województwa oraz wnioskowanie o realizacj´ programów naprawczych,

3. Oprócz wojewódzkiego oÊrodka terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia na terenie województwa dzia∏ajà inne zak∏ady lecznictwa odwykowego, o których mowa w § 4.

§ 9. 1. Do zadaƒ ca∏odobowego oddzia∏u terapii

uzale˝nienia od alkoholu nale˝à

§ 6. 1. Przychodnia terapii uzale˝nienia od alkoholu

i wspó∏uzale˝nienia realizuje

2) udzielanie indywidualnych Êwiadczeƒ zapobiegawczo-leczniczych osobom uzale˝nionym od alkoholu,

1) programy psychoterapii dla osób uzale˝nionych od

alkoholu i wspó∏uzale˝nionych,

2) pe∏ny zakres indywidualnych Êwiadczeƒ zapobiegawczo-leczniczych,

3) Êwiadczenia rehabilitacyjne,

4) zadania poradni dla osób z problemami alkoholowymi wymienione w § 7 ust. 2.

2. W sk∏ad przychodni, o której mowa w ust. 1,

wchodzà

1) poradnia dla osób z problemami alkoholowymi,

2) poradnia dla osób wspó∏uzale˝nionych.

3. Przychodnia, o której mowa w ust. 1, organizuje

sta˝e i szkolenia doskonalàce dla pracowników lecznictwa odwykowego, w porozumieniu z kierownikiem wojewódzkiego oÊrodka terapii uzale˝nienia od alkoholu

i wspó∏uzale˝nienia.

§ 7. 1. Poradni´ dla osób z problemami alkoholowymi tworzy si´ w miastach powy˝ej 25 000 mieszkaƒców, a ponadto dla mieszkaƒców terenu, na którym

czas dojazdu do poradni publicznym Êrodkiem transportu przekracza 1 godzin´.

1) realizacja programów psychoterapii uzale˝nienia

od alkoholu,

3) prowadzenie dzia∏aƒ konsultacyjno-edukacyjnych

dla cz∏onków rodzin osób uzale˝nionych,

4) przygotowanie pacjenta koƒczàcego podstawowy

program terapeutyczny do kontynuowania terapii

w programie ambulatoryjnym.

2. Oddzia∏y terapii uzale˝nienia od alkoholu we

wspó∏dzia∏aniu z poradniami dla osób z problemami

alkoholowymi mogà realizowaç programy terapeutyczne dla osób wspó∏uzale˝nionych.

§ 10. Dzienny oddzia∏ terapii uzale˝nienia od alkoholu realizuje zadania wymienione w § 9 dla osób uzale˝nionych od alkoholu i wspó∏uzale˝nionych, które nie

wymagajà ca∏odobowej hospitalizacji.

§ 11. W sk∏ad oÊrodka terapii uzale˝nieƒ od alkoholu wchodzà co najmniej dwa rodzaje jednostek organizacyjnych spoÊród wymienionych w § 4 pkt 2—6, które zapewniajà ca∏odobowe (lub dzienne) i ambulatoryjne Êwiadczenia zdrowotne dla osób uzale˝nionych od

alkoholu i wspó∏uzale˝nionych.

§ 12. 1. W zak∏adach lecznictwa odwykowego,

o których mowa w § 4 pkt 1—3 i 5—7, zapewnia si´ pomieszczenia i wyposa˝enie niezb´dne do realizacji programu psychoterapeutycznego.

2. Warunki udzielania Êwiadczeƒ zdrowotnych

przez zak∏ady wymienione w § 5—11 oraz w § 17 sà

opracowywane przez Paƒstwowà Agencj´ Rozwiàzywania Problemów Alkoholowych w porozumieniu z Instytutem Psychiatrii i Neurologii.

§ 13. Ca∏odobowymi zak∏adami lecznictwa odwykowego sà oddzia∏y leczenia alkoholowych zespo∏ów

abstynencyjnych oraz ca∏odobowe oÊrodki terapii uzale˝nienia od alkoholu.

§ 14. 1. Przyjmowanie i wypisywanie pacjenta z ca∏odobowego zak∏adu lecznictwa odwykowego odbywa

si´ zgodnie z rozporzàdzeniem Ministra Zdrowia

i Opieki Spo∏ecznej z dnia 23 listopada 1995 r. regulujàcym szczegó∏owy sposób dzia∏ania szpitala psychiatrycznego w sprawach przyjmowania oraz wypisywania ze szpitala psychiatrycznego (Dz. U. Nr 150, poz.

736) lub na podstawie orzeczenia sàdowego dla osób

zobowiàzanych do leczenia.

2. Je˝eli osoba zobowiàzana do leczenia w ca∏odobowym zak∏adzie lecznictwa odwykowego opuszcza

zak∏ad przed zakoƒczeniem leczenia, kierownik dokonuje wypisu i zawiadamia o tym niezw∏ocznie sàd, który postanowi∏ o obowiàzku leczenia.

Poz. 44

oraz podnoszenia kwalifikacji personelu fachowego, a tak˝e monitorowania efektów terapii,

2) z zak∏adami psychiatrycznej opieki zdrowotnej,

3) z pe∏nomocnikiem zarzàdu województwa do spraw

rozwiàzywania problemów alkoholowych,

4) z kierownikiem wojewódzkiego oÊrodka terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia lub innej

placówki pe∏niàcej t´ funkcj´ w zakresie koordynacji oddzia∏ywaƒ leczniczych oraz podnoszenia kwalifikacji zawodowych,

5) z wojewódzkim konsultantem do spraw psychiatrii,

6) z organami samorzàdów terytorialnych w realizacji

ustawowo okreÊlonych zadaƒ w∏asnych gmin, powiatów i województw,

7) z placówkami dla osób z problemem alkoholowym

oraz dla ofiar przemocy w rodzinie, tworzonymi

przez organy samorzàdu terytorialnego oraz organizacje spo∏eczne,

8) ze Êrodowiskami samopomocowymi, a w szczególnoÊci ze wspólnotà Anonimowych Alkoholików

i klubami abstynenta w zakresie Êrodowiskowych

oddzia∏ywaƒ wspierajàcych abstynencj´ pacjentów,

§ 15. 1. Do zadaƒ placówek udzielajàcych Êwiadczeƒ podstawowej opieki zdrowotnej (przychodni,

oÊrodków zdrowia i poradni) nale˝à w szczególnoÊci

9) z zak∏adami pracy chronionej, w których sà zatrudnione osoby uzale˝nione od alkoholu obj´te programem rehabilitacji spo∏ecznej,

1) wczesne rozpoznawanie ryzykownego i szkodliwego picia alkoholu przez osoby nieuzale˝nione i wynikajàcych z tego szkód zdrowotnych oraz podejmowanie interwencji w celu ograniczenia picia alkoholu przez tych pacjentów,

10) z domami pomocy spo∏ecznej, w których przebywajà osoby uzale˝nione, w zakresie rozpoznawania, terapii uzale˝nienia od alkoholu oraz konsultacji i szkolenia personelu w zakresie rozwiàzywania

problemów alkoholowych.

2) stosowanie procedur przesiewowych s∏u˝àcych

wczesnemu wykrywaniu uzale˝nienia od alkoholu

i kierowanie osób z podejrzeniem uzale˝nienia do

konsultacji w poradniach lub przychodniach lecznictwa odwykowego,

§ 17. 1. Zak∏ady lecznictwa odwykowego, b´dàce

niepublicznymi zak∏adami opieki zdrowotnej, powinny

spe∏niaç nast´pujàce warunki

3) leczenie osób doznajàcych szkód zdrowotnych

z powodu picia alkoholu oraz udzielanie podstawowych Êwiadczeƒ leczniczych osobom uzale˝nionym od alkoholu i wspó∏uzale˝nionym.

2. W realizacji powy˝szych zadaƒ placówki podstawowej opieki zdrowotnej wspó∏dzia∏ajà z poradniami

dla osób z problemami alkoholowymi oraz z przychodniami terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia, a tak˝e z punktami konsultacyjno-informacyjnymi tworzonymi przez organy samorzàdu terytorialnego oraz organizacje spo∏eczne.

3. Zalecane procedury s∏u˝àce wczesnemu wykrywaniu problemów alkoholowych oraz interwencji

opracowuje i upowszechnia Paƒstwowa Agencja Rozwiàzywania Problemów Alkoholowych w porozumieniu z Instytutem Psychiatrii i Neurologii.

§ 16. Zak∏ady lecznictwa odwykowego wspó∏pracujà

1) z Paƒstwowà Agencjà Rozwiàzywania Problemów

Alkoholowych oraz Instytutem Psychiatrii i Neurologii i Instytutem Psychologii Zdrowia w zakresie

wdra˝ania standardów i procedur terapeutycznych

1) Êwiadczenia zdrowotne udzielane w tych zak∏adach

powinny obejmowaç programy psychoterapii uzale˝nieƒ i wspó∏uzale˝nieƒ oraz udzielanie indywidualnych Êwiadczeƒ zapobiegawczo-leczniczych

i rehabilitacyjnych osobom uzale˝nionym od alkoholu i cz∏onkom ich rodzin zgodnie z zaleceniami

zawartymi w § 3,

2) zak∏ady te prowadzà dokumentacj´ medycznà oraz

sprawozdawczoÊç okreÊlonà w odr´bnych przepisach,

3) kwalifikacje pracowników i osoby kierujàcej zak∏adem powinny byç zgodne z zaleceniami okreÊlonymi w § 2 ust. 3 oraz w § 18,

4) rodzaje zak∏adów oraz zakresy ich zadaƒ powinny

byç dostosowane do zaleceƒ okreÊlonych w § 6—11,

5) warunki niezb´dne do realizacji programu psychoterapeutycznego i warunki udzielania Êwiadczeƒ

zdrowotnych powinny byç zgodne z § 12,

6) przyjmowanie i wypisywanie pacjenta z zak∏adu ca∏odobowego powinno odbywaç si´ zgodnie z wymogami okreÊlonymi w § 14.

2. Zak∏ady lecznictwa odwykowego, b´dàce niepublicznymi zak∏adami opieki zdrowotnej, wspó∏pracujà

z wojewódzkim oÊrodkiem terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia w zakresie okreÊlonym w § 5

ust. 1 i 2.

§ 18. 1. Pracownicy zak∏adów lecznictwa odwykowego obowiàzani sà do doskonalenia zawodowego

i dokszta∏cania w zakresie udzielania Êwiadczeƒ leczniczych osobom uzale˝nionym i wspó∏uzale˝nionym.

2. Osoby prowadzàce terapi´ uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia powinny posiadaç kwalifikacje zawodowe uzyskane w specjalistycznych programach szkoleniowych w zakresie terapii uzale˝nieƒ, potwierdzone certyfikatem specjalisty psychoterapii uzale˝nieƒ lub instruktora terapii uzale˝nieƒ.

3. Zasady realizacji programów szkoleniowych,

o których mowa w ust. 2, oraz system wydawania certyfikatów opracowuje Paƒstwowa Agencja Rozwiàzywania Problemów Alkoholowych w porozumieniu z Instytutem Psychiatrii i Neurologii.

4. W zakresie dostosowania kwalifikacji personelu

do potrzeb lecznictwa odwykowego zak∏ady opieki

zdrowotnej wspó∏dzia∏ajà z Paƒstwowà Agencjà Rozwiàzywania Problemów Alkoholowych, pe∏nomocnikiem zarzàdu województwa do spraw profilaktyki i rozwiàzywania problemów alkoholowych oraz z organami jednostek samorzàdu terytorialnego.

Poz. 44 i 45

§ 19. 1. Zak∏ad lecznictwa odwykowego mo˝e byç

przekszta∏cony w wojewódzki oÊrodek terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia, po uzyskaniu

pozytywnej opinii Paƒstwowej Agencji Rozwiàzywania

Problemów Alkoholowych w zakresie realizacji wszystkich zadaƒ wymienionych w § 5 ust. 1.

2. Do czasu utworzenia wojewódzkiego oÊrodka terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia, po

uzyskaniu pozytywnej opinii Paƒstwowej Agencji Rozwiàzywania Problemów Alkoholowych, zarzàd województwa mo˝e upowa˝niç do wykonywania zadaƒ

okreÊlonych w § 5 inny zak∏ad lecznictwa odwykowego.

3. Obwodowa poradnia odwykowa, dzia∏ajàca

w dniu wejÊcia w ˝ycie rozporzàdzenia, staje si´ poradnià dla osób z problemami alkoholowymi, po uzyskaniu pozytywnej opinii kierownika wojewódzkiego

oÊrodka terapii uzale˝nienia od alkoholu i wspó∏uzale˝nienia, co do zadaƒ wymienionych w § 7 ust. 2.

4. Organizacja i wykonywanie zadaƒ zak∏adów lecznictwa odwykowego zostanà dostosowane do przepisów rozporzàdzenia do dnia 1 stycznia 2002 r.

§ 20. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

og∏oszenia.

Minister Zdrowia: F. Cegielska

45

WYROK TRYBUNA¸U KONSTYTUCYJNEGO

z dnia 11 stycznia 2000 r.

sygn. akt K. 7/99.

Trybuna∏ Konstytucyjny w sk∏adzie

Marian Zdyb — przewodniczàcy,

Jerzy Ciemniewski — sprawozdawca,

Wies∏aw Johann,

Krzysztof Kolasiƒski,

Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska — sprawozdawca,

protokolant: Joanna Szymczak,

po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2000 r. na rozprawie sprawy z wniosku Marsza∏ka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, z udzia∏em umocowanych przedstawicieli uczestników post´powania: wnioskodawcy, Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Prokuratora Generalnego, o stwierdzenie niezgodnoÊci art. 91 ust. 5 w zwiàz-

ku z art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorzàdzie powiatowym (Dz. U. Nr 91, poz. 578 i Nr 155,

poz. 1014) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 2 kwietnia 1997 r.,

orzeka

Art. 91 ust. 5 w zwiàzku z art. 26 ust. 3 ustawy

z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorzàdzie powiatowym

(Dz. U. Nr 91, poz. 578 i Nr 155, poz. 1014) jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Marian Zdyb

Jerzy Ciemniewski (zd. odr.)

Wies∏aw Johann

Krzysztof Kolasiƒski

Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska

44

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA

z dnia 31 grudnia 1999 r.

w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zak∏adów lecznictwa odwykowego oraz udzia∏u innych zak∏adów opieki zdrowotnej w sprawowaniu opieki nad osobami uzale˝nionymi

od alkoholu.

Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia

26 paêdziernika 1982 r. o wychowaniu w trzeêwoÊci

i przeciwdzia∏aniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35,

poz. 230, z 1984 r. Nr 34, poz. 184, z 1987 r. Nr 33,

poz. 180, z 1989 r. Nr 35, poz. 192, z 1990 r. Nr 34,

poz. 198 i Nr 73, poz 431, z 1991 r. Nr 73, poz. 321 i Nr 94,

poz. 419, z 1993 r. Nr 40, poz. 184, z 1996 r. Nr 127,

poz. 593, z 1997 r. Nr 88, poz. 554, Nr 113, poz. 732

i Nr 121, poz. 770 oraz z 1998 r. Nr 106, poz. 668) zarzàdza si´, co nast´puje