Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 marca 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

1.

Zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy.

2.

O założeniu lub rozszerzeniu cmentarza komunalnego decyduje rada gminy, a w miastach

na prawach powiatu rada miasta, po uzyskaniu zgody właściwego inspektora sanitarnego.

3.

Właściwe władze kościelne decydują o założeniu lub rozszerzeniu cmentarza wyznaniowego,

które może nastąpić na terenie przeznaczonym na ten cel w miejscowym planie zagospodarowania

przestrzennego, po uzyskaniu zgody właściwego inspektora sanitarnego.

4.

O zamknięciu cmentarza komunalnego decyduje właściwa rada gminy lub rada miasta, po

zasięgnięciu opinii właściwego inspektora sanitarnego.

5.

O zamknięciu cmentarza wyznaniowego decyduje właściwa władza kościelna, po zasięgnięciu

opinii właściwego inspektora sanitarnego.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1

Utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwych zarządów

gmin (miast), na których terenie cmentarz jest położony.

2.

Utrzymanie cmentarzy wyznaniowych i zarządzanie nimi należy do związków wyznaniowych.

3.

(skreślony).

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 1972 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1.

Cmentarze zakłada się i rozszerza na terenach określonych w miejscowych planach zagospodarowania

przestrzennego.

2

Minister właściwy do spraw administracji publicznej, w porozumieniu z ministrem właściwym

do spraw finansów publicznych i ministrem właściwym do spraw wyznań religijnych, może

ustalić szczególne warunki odstępowania gruntów Skarbu Państwa na zakładanie nowych

i rozszerzanie istniejących cmentarzy.

Cmentarze komunalne zakłada się w zasadzie na terenie każdej gminy lub miasta, jednakże

w uzasadnionych przypadkach można założyć cmentarz dla kilku gmin.

1.

Cmentarze powinny znajdować się na ogrodzonym terenie, odpowiednim pod względem sanitarnym.

2.

Na każdym cmentarzu powinien być dom przedpogrzebowy lub kostnica, które służą

1)

do składania ciał osób zmarłych do czasu ich pochowania,

2

do wykonywania oględzin zwłok ludzkich dla celów sądowo-lekarskich, sanitarnych oraz

policyjnych,

3)

do wykonywania innych czynności związanych z chowaniem zwłok.

3

Przepisy określające, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze,

wyda w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw administracji publicznej w

porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska oraz ministrem właściwym do

spraw zdrowia; przepisy te w szczególności powinny określać

1)

szerokość pasów izolujących teren cmentarny od innych terenów, a w szczególności terenów

mieszkaniowych,

2)

odległość cmentarza od źródeł ujęcia wody,

3)

wymagania co do poziomu wód gruntowych na terenach przeznaczonych pod cmentarze.

1

Użycie terenu cmentarnego po zamknięciu cmentarza na inny cel nie może nastąpić przed

upływem 40 lat od dnia ostatniego pochowania zwłok na cmentarzu. Po upływie powyższego

terminu zarząd gminy (zarząd miasta na prawach powiatu) może wydać decyzję o użyciu

terenu cmentarnego na inny cel zgodny z planem zagospodarowania przestrzennego, z

zastrzeżeniem ust. 2.

2

Jeżeli teren cmentarny stanowi lub stanowił uprzednio własność Kościoła Katolickiego

lub innego kościoła albo związku wyznaniowego, wydanie decyzji o użyciu terenu cmentarnego

na inny cel wymaga zgody właściwej władzy tego kościoła lub związku wyznaniowego.

3

Decyzję o użyciu terenu cmentarnego, będącego uprzednio cmentarzem wyznaniowym Kościoła

Katolickiego lub innego kościoła albo związku wyznaniowego, na inny cel wydaje się

po zasięgnięciu opinii właściwej władzy tego kościoła lub związku wyznaniowego co

do sposobu oznaczenia i upamiętnienia terenu pocmentarnego.

4

Użycie terenu cmentarnego na inny cel jest dopuszczalne pod warunkiem zachowania pamiątek

wartości historycznej, archeologicznej lub artystycznej. Pamiątki te mogą być przeniesione

w odpowiednie miejsce za zezwoleniem wojewódzkiego konserwatora zabytków. Jeżeli cmentarz

lub jego część są wpisane do rejestru zabytków, użycie terenu na inny cel wymaga zgody

ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

5

W przypadkach uzasadnionych szczególnymi celami publicznymi właściwy ze względu na

miejsce terenu cmentarnego organ może wystąpić do ministra właściwego do spraw administracji

publicznej o zwolnienie z wymogu uzyskania zgody, o której mowa w ust. 2.

6.

(skreślony).

7

Przy zmianie przeznaczenia terenu cmentarnego szczątki zwłok znajdujące się na tym

terenie powinny być przeniesione na inny cmentarz na koszt nabywcy terenu lub nowego

jego użytkownika.

1.

Grób nie może być użyty do ponownego chowania przed upływem lat 20.

2.

Po upływie lat 20 ponowne użycie grobu do chowania nie może nastąpić, jeżeli jakakolwiek

osoba zgłosi zastrzeżenie przeciw temu i uiści opłatę, przewidzianą za pochowanie

zwłok. Zastrzeżenie to ma skutek na dalszych lat 20 i może być odnowione.

3.

Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do pochowania zwłok w grobach murowanych,

przeznaczonych do pomieszczenia zwłok więcej niż jednej osoby.

4.

Dozwolone są umowy, przedłużające termin, przed upływem którego nie wolno użyć grobu

do ponownego pochowania.

5.

Niezależnie od powyższych przepisów jest wzbronione użycie do ponownego pochowania

grobów, mających wartość pamiątek historycznych (ze względu na swą dawność lub osoby,

które są w nich pochowane, lub zdarzenia, z którymi mają związek) albo wartość artystyczną.

6.

W istniejących grobach murowanych dopuszcza się chowanie zwłok osób zmarłych w ciągu

20 lat po wydaniu decyzji o zamknięciu cmentarza. Przy zmianie przeznaczenia terenu

cmentarnego przepis art. 6 ust. 4

1.

Przyjęcie zwłok do pochowania na cmentarz następuje po przedstawieniu dokumentów określonych

w art. 11 ust. 5 i 9.

2.

W miejscowościach, w których nie ma cmentarzy komunalnych zarząd cmentarza wyznaniowego

jest obowiązany umożliwić pochowanie na tym cmentarzu, bez jakiejkolwiek dyskryminacji,

osób zmarłych innego wyznania lub niewierzących.

3.

Zarząd cmentarza wyznaniowego nie może odmówić pochowania zwłok osób, które posiadają

nabyte prawo do pochówku w określonym miejscu tego cmentarza.

4.

Prawo to służy, obok osoby określonej w ust. 3, także jej bliskim, to jest małżonkowi,

wstępnym, zstępnym, rodzeństwu i przysposobionym.

5.

Zwłoki osób, o których mowa w ust. 3 i 4, powinny być przez zarząd cmentarza traktowane

na równi ze zwłokami osób należących do wyznania, do którego należy cmentarz, a w

szczególności pod względem wyznaczenia miejsca pochowania, właściwego ceremoniału

pogrzebowego i wznoszenia stosownych nagrobków.

1.

Zwłoki osób zmarłych nie mogą być chowane przed upływem 24 godzin od chwili zgonu

z wyjątkiem określonym w ust. 3.

2.

Najpóźniej po upływie 72 godzin od chwili zgonu zwłoki powinny być usunięte z mieszkania

celem pochowania lub w razie odroczenia terminu pochowania - złożone w domu przedpogrzebowym

lub kostnicy do czasu pochowania.

3

Zwłoki osób zmarłych na choroby zakaźne, których wykaz ustala minister właściwy do

spraw zdrowia, powinny być natychmiast po stwierdzeniu zgonu usunięte z mieszkania

i pochowane w ciągu 24 godzin od chwili zgonu na najbliższym cmentarzu.

4

Wyjątki od terminów określonych w ust. 2 mogą być czynione jedynie po utrwaleniu zwłok

za zezwoleniem właściwego miejscowo inspektora sanitarnego.

5

Od chwili zgonu aż do pochowania zwłoki powinny być przechowywane w taki sposób, aby

nie mogły powodować szkodliwego wpływu na otoczenie. Przepisy o przechowywaniu zwłok

wydaje minister właściwy do spraw zdrowia.

Do grobów i cmentarzy wojennych stosuje się odpowiednio przepisy o cmentarzach i chowaniu

zmarłych.

1.

Prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie

1) pozostały małżonek(ka), 2) krewni zstępni, 3) krewni wstępni, 4) krewni boczni

do 4 stopnia pokrewieństwa, 5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Prawo pochowania

zwłok osób wojskowych zmarłych w czynnej służbie wojskowej przysługuje właściwym organom

wojskowym w myśl przepisów wojskowych. Prawo pochowania zwłok osób zasłużonych wobec

Państwa i społeczeństwa przysługuje organom państwowym, instytucjom i organizacjom

społecznym. Prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które do tego dobrowolnie

się zobowiążą.

2

Zwłoki nie pochowane przez osoby, organy i instytucje wymienione w ust. 1 mogą być

przekazane szkołom wyższym do celów naukowych. Decyzję o wydaniu zwłok szkołom wyższym

wydaje właściwy starosta.

3

Zwłoki nie pochowane względnie nie przekazane szkołom wyższym (ust. 1 i 2) powinny

być pochowane przez ośrodek pomocy społecznej miejsca zgonu.

4.

Obowiązek pochowania zwłok, określony w ust. 3, nie wyklucza żądania zwrotu kosztów

na podstawie innych ustaw.

5

Minister właściwy do spraw sprawiedliwości unormuje sprawę postępowania ze zwłokami

osób zmarłych w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w więzieniu oraz osób straconych

na podstawie wyroków kary śmierci.

1.

Zgon i jego przyczyna powinny być ustalone przez lekarza, leczącego chorego w ostatniej

chorobie.

2

W razie niemożności dopełnienia przepisu ust. 1, stwierdzenie zgonu i jego przyczyny

powinno nastąpić w drodze oględzin, dokonywanych przez lekarza lub w razie jego braku

przez inną osobę, powołaną do tej czynności przez właściwego starostę, przy czym koszty

tych oględzin i wystawionego świadectwa nie mogą obciążać rodziny zmarłego.

3.

Minister właściwy do spraw zdrowia

1)

sposób dokonywania oględzin oraz kwalifikacje osób, które z braku lekarzy mogą być

powoływane do wykonania oględzin,

2

w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej - zasady wzywania

lekarzy, o których mowa w ust. 2, w celu stwierdzenia zgonu i jego przyczyny,

3

w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych oraz ministrem

właściwym do spraw administracji publicznej zasady pokrywania wydatków związanych

z wykonywaniem oględzin.

4

Osoby wymienione w ust. 1 i 2 stwierdzają zgon i jego przyczyny w sporządzonych w

tym celu kartach zgonu. Karty zgonu powinny być wypełnione w dwóch egzemplarzach dla

każdego przypadku zgonu według wzoru, którego treść oraz sposób wypełnienia określa

minister właściwy do spraw administracji publicznej w porozumieniu z ministrem właściwym

do spraw zdrowia.

5.

Jeden z egzemplarzy karty zgonu, zawierającej adnotację urzędu stanu cywilnego o zarejestrowaniu

zgonu, przedstawia się administracji cmentarza w celu pochowania zwłok, drugi zaś

służy do celów statystycznych.

6.

Na pochowanie zwłok bądź przekazanie ich szkołom wyższym wymagane jest uprzednie stwierdzenie

zgonu i jego przyczyn w karcie zgonu, zawierającej adnotację urzędu stanu cywilnego

o zarejestrowaniu zgonu.

7

Lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny obowiązani są udzielać właściwym organom

na żądanie dla celów statystycznych wyjaśnień, odnoszących się do faktu zgonu i jego

przyczyny. O ile zmarły pozostawał podczas ostatniej choroby pod opieką lekarską,

wyjaśnienia powinny również dotyczyć przebiegu tej choroby. Wyjaśnienia te stanowią

tajemnicę służbową i mogą być wykorzystywane tylko dla celów statystycznych oraz w

postępowaniu sądowym.

8

Zarówno lekarz, jak i inne osoby powołane do dokonywania oględzin zwłok (ust. 1 i

2), jeżeli przy dokonaniu tej czynności powezmą pewność lub uzasadnione podejrzenie,

że przyczyną zgonu była choroba zakaźna, podlegająca obowiązkowemu zgłoszeniu, powinni

zawiadomić o tym natychmiast właściwego inspektora sanitarnego. W przypadku uzasadnionego

podejrzenia, że przyczyną zgonu było przestępstwo, lekarz, jak i inne osoby powołane

do oględzin zwłok powinni zawiadomić o tym natychmiast właściwego prokuratora lub

najbliższy posterunek Policji.

9.

W przypadkach, w których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że przyczyną zgonu było

przestępstwo, na pochowanie zwłok oprócz karty zgonu wymagane jest zezwolenie prokuratora.

1.

Zwłoki mogą być pochowane przez złożenie w grobach ziemnych, w grobach murowanych

lub katakumbach i zatopienie w morzu.

2.

Przenoszenie lub przewożenie zwłok w otwartych trumnach jest wzbronione.

3.

Groby ziemne i groby murowane, przeznaczone na składanie zwłok i szczątków ludzkich,

mogą się znajdować tylko na cmentarzach.

4.

Minister właściwy do spraw administracji publicznej

Zwłoki osób zmarłych lub zabitych w miejscach publicznych przewozi się przed ich pochowaniem,

na wniosek właściwego organu, do zakładu medycyny sądowej, a w razie jego braku na

obszarze powiatu - do najbliższego szpitala mającego prosektorium, celem ustalenia

przyczyny zgonu. Organizowanie tego przewozu należy do zadań powiatu.

1

Przewożenie zwłok i szczątków w granicach Państwa na odległość nie więcej niż 60 kilometrów,

a na obszarze gmin, na których terenie nastąpił zgon, bez względu na odległość - może

być dokonywane bez uzyskania zezwolenia.

2

Przewożenie zwłok i szczątków w obrębie Państwa na odległość dalszą, przewożenie koleją,

samolotami i statkami na wszelką odległość oraz wywożenie poza granice Państwa może

nastąpić po uzyskaniu zezwolenia - właściwego inspektora sanitarnego.

3

Na sprowadzenie zwłok i szczątków z obcego państwa należy uzyskać zezwolenie starosty

właściwego dla miejsca, w którym zwłoki i szczątki mają być pochowane, działającego

w porozumieniu z właściwym inspektorem sanitarnym.

4

W przypadku śmierci na skutek choroby zakaźnej, wymienionej w wykazie ustalanym przez

ministra właściwego do spraw zdrowia, zezwolenie na przewóz zwłok nie może być udzielone

przed upływem dwóch lat od dnia zgonu. Wyjątki od tej zasady mogą być czynione przez

ministra właściwego do spraw zdrowia, który może te uprawnienia przekazać wojewódzkim

inspektorom sanitarnym.

1.

Ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana

1

na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego

inspektora sanitarnego,

2)

na zarządzenie prokuratora lub sądu,

3

na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza

na inny cel.

2.

W przypadkach wymienionych w ust. 1 pkt 3 zwłoki i szczątki powinny być pochowane

na nowo w innym miejscu. W przypadkach wywłaszczenia terenu cmentarnego koszt ekshumacji

i przeniesienia ponosi nabywca terenu.

3

Zwłoki osób zmarłych na choroby zakaźne, których wykaz ustala minister właściwy do

spraw zdrowia, nie mogą być ekshumowane w przypadkach przewidzianych w ust. 1 pkt

1 przed upływem 2 lat od dnia zgonu.

1.

Ciała osób zmarłych na okrętach będących na pełnym morzu powinny być pochowane przez

zatopienie w morzu zgodnie ze zwyczajami morskimi. W przypadkach, kiedy okręt może

w przeciągu 24 godzin przybyć do portu objętego programem podróży, należy zwłoki przewieźć

na ląd i tam pochować.

2.

Wyjątki od przepisów ust. 1 mogą być czynione przez kapitana okrętu z uwzględnieniem

wskazań sanitarnych i wojskowych, jeżeli chodzi o okręty wojenne lub inne używane

dla celów wojskowych.

(skreślony).

1.

Kto narusza przepisy niniejszej ustawy lub rozporządzeń wydanych na jej podstawie,

podlega karze aresztu lub grzywny.

2.

Orzekanie następuje w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia.

Przepisy niniejszej ustawy dotyczące ekshumacji i przewożenia zwłok nie odnoszą się

do archeologicznych prac wykopaliskowych, dotyczących grobów i cmentarzysk położonych

poza terenem cmentarzy objętych niniejszą ustawą.

Minister właściwy do spraw administracji publicznej w porozumieniu z ministrem właściwym

do spraw zdrowia określą w drodze rozporządzenia wymagania, jakim powinny odpowiadać

cmentarze, groby i inne miejsca grzebania zwłok, sposób prowadzenia ewidencji grobów,

a w szczególności prowadzenia ksiąg cmentarnych, oraz określą pojęcie zwłok i szczątków

w rozumieniu niniejszej ustawy, postępowanie ze zwłokami i szczątkami oraz warunki

ich ekshumacji i przewozu.

1.

Nadzór nad przestrzeganiem przepisów niniejszej ustawy oraz przepisów wykonawczych

do ustawy sprawują starostowie, wójtowie, burmistrzowie (prezydenci miast) oraz właściwi

miejscowo inspektorzy sanitarni.

2.

Ogólny nadzór nad sprawami objętymi niniejszą ustawą sprawują według właściwości ministrowie

właściwi: do spraw administracji publicznej i do spraw zdrowia.

W ustawie z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych (Dz. U. Nr 39,

poz. 311) art. 10 otrzymuje brzmienie

«

Art. 10.

Do grobów i cmentarzy wojennych stosuje się odpowiednio przepisy o cmentarzach i chowaniu

zmarłych.

»”

;

(pominięty).

Traci moc ustawa z dnia 17 marca 1932 r. o chowaniu zmarłych i stwierdzaniu przyczyny zgonu

(Dz. U. Nr 35, poz. 359 z późniejszymi zmianami).

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 27 maja 1990 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z wyjątkiem

1)

art. 71, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 stycznia 1999 r.,

2)

art. 5 pkt 6 i 8, art. 8 pkt 3, art. 25 pkt 26 i art. 29 pkt 2, które wchodzą w życie

z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 stycznia 2000 r.,

3)

art. 24 pkt 6-10 i art. 41 pkt 2, które wchodzą w życie z dniem 1 kwietnia 2000 r.,

4)

art. 63 ust. 2, który wchodzi w życie z dniem 1 września 2000 r.,

5)

art. 2, art. 14 pkt 2 lit. a), c)-e), pkt 3, 4 i 5 lit. a), art. 15 pkt 10 lit. d),

art. 26 pkt 1, art. 30 pkt 1, art. 39 pkt 1 lit. a), art. 40 pkt 2 lit. b), art. 46

i art. 62, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2001 r.,

6)

art. 25 pkt 20, który wchodzi w życie z dniem 1 września 2001 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 kwietnia 1999 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., z wyjątkiem art. 26, art. 128 pkt

2, art. 139 pkt 1 i 10, art. 145 ust. 2 i 4, art. 146 ust. 2 i 4 oraz art. 147 ust.

2 i 3, które wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, i art. 34 pkt 1, art. 36 pkt 23,

art. 48 pkt 1 i 3, art. 84, art. 97 pkt 1-3, 5-10 i 12-36 oraz art. 139 pkt 9 lit.

a), które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.