Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 kwietnia 1998 r. w sprawie wprowadzenia do nauczania szkolnego przedmiotu "Wiedza o życiu seksualnym człowieka" oraz zakresu jego treści programowych.

§ 6. 1. W razie zbiegu tytułów do dodatku za trudne

warunki pracy i za uciążliwe warunki pracy, z wyjątkiem

dodatku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 3, przysługu­

je nauczycielowi prawo do jednego, wyższego dodatku ; w razie zbiegu dodatku za trudne warunki pracy i za

warunki wymienione w § 3 ust. 1 pkt 3 nauczycielowi

przysługują obydwa dodatki.

przeniesionej do pracy

nieuciążliwej na podstawie orzeczenia lekarskiego,

stwierdzającego, że ze względu na stan ciąży nauczy-

cielka nie powinna wykonywać pracy dotychczasowej,

dodatek za uciążliwe warunki pracy przysługuje do

dnia rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego w wysokości

średniej miesięcznej dodatku z okresu 3 miesięcy przed

przeniesieniem.

§ 5. 1. Nauczycielowi skierowanemu na podstawie

art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta

Nauczyciela (Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357) do pracy

w innej szkole, w innej miejscowości przysługuje dodatek za uciążliwość pracy.

2. Prawo do dodatku, o którym mowa w ust. 1, powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po

miesiącu, w którym nauczyciel został skierowany do

pracy w innej szkole, a jeżeli skierowanie nastąpiło

pierwszego dnia miesiąca - od tego dnia.

3. Prawo do dodatku za uciążliwość pracy ustaje

z upływem okresu, na jaki nauczyciel został skierowa ny do innej szkoły, a w razie rozwiązania stosunku pracy przed upływem tego okresu - z dniem ustania pra wa do wynagrodzenia zasadniczego.

2. W przypadku zbiegu tytułów do dodatku za trudne lub uciążliwe warunki pracy i za uciążliwość pracy

przysługuje nauczycielowi prawo do dodatku z każde ­

go tytułu.

§ 7. Wysokość dodatku za trudne i uciążliwe warunki pracy oraz za uciążliwość pracy określają odrębne

przepisy.

§ 8. Dodatki za trudne i uciążliwe warunki pracy wypłaca się z dołu.

§ 9. Traci moc zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lipca 1997 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz szczegóło ­

wych zasad wypłacania nauczycielom dodatku z tytułu

pracy w tych warunkach (Monitor Polski Nr 47,

poz. 459).

§ 10. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem

1 września 1998 r., z wyjątkiem przepisu § 1 pkt 8, który wchodzi w życie z mocą od dnia 1 kwietnia 1998 r.

Minister Edukacji Narodowej: w z. I. Ozierzgowska

369

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

z dnia 21 kwietnia 1998 r.

w sprawie wprowadzenia do nauczania szkolnego przedmiotu "Wiedza o życiu seksualnym człowieka"

oraz zakresu jego treści programowych.

Na podstawie art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

(Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r.

Nr 139, poz. 646 oraz z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157,

poz. 1040) zarządza się, co następuje

§ 1. 1. W szkołach podstawowych i ponadpodstawowych publicznych i niepublicznych posiadających

uprawnienia szkół publicznych wprowadza się przed miot "Wiedza o życiu seksualnym człowieka", zwany

dalej "przedmiotem".

2. Zakres treści programowych przedmiotu określa

-

mimo czasowej nieobecności w pracy z innych przyczyn, dodatek przysługuje w całości.

3. Nauczycielom, którym powierzono stanowiska

kierownicze w szkołach (placówkach), przysługuje dodatek za uciążliwe warunki pracy na zasadach określo ­

nych w ust. 1, z tym że do czasu pracy, od którego uzależnione jest prawo do tego dodatku, wlicza się również faktycznie odbyte przez nauczycieli godziny hospitacji oraz godziny instruktażu i kontroli realizacji zadań

dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych wykonywanych w kontakcie z dziećmi i młodzieżą, o których

mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2.

4. Nauczycielce w

ciąży,

Poz. 368 i 369

2308 -

4. Dodatek za uciążliwość pracy nie przysługuje

w okresie nie usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

w okresach, za które nie przysługuje wynagrodzenie

zasadnicze, oraz od pierwszego dnia miesiąca następu ­

jącego po miesiącu, w którym nauczyciel zaprzestał

wykonywania pracy.

załącznik do rozporządzenia.

§ 2. 1. Na realizację przedmiotu przeznacza się następującą liczbę godzin w wymiarze rocznym

1) w klasie V szkoły podstawowej - 4 godzi ny (w tym

po 2 godziny, z podziałem na grupy chłopców

i dziewcząt),

2) w klasach VI i VII szkoły podstawowej - 4 godziny

(w tym po 1 godzinie, z podziałem na grupy chłop ­

ców i dziewcząt),

-

2309 -

Poz. 369

3) w klasie VIII szkoły podstawowej - 6 godzin (w tym

po 1 godzinie, z podziałem na grupy chłopców

i dziewcząt),

są przedstawić rodzicom pełną informację o celac h

i treściach realizowanego programu, literaturze, pomocach dydaktycznych i uzyskać ich aprobatę.

4) we wszystkich klasach szkół ponadpodstawowych

- 6 godzin.

łączn ie

2. Z rodzicami uczniów klas szkoły podstawowej

oraz z rodzicami uczniów szkół ponadpodstawowych

przeprowadza się co najmniej jedno spotkanie informacyjne w roku szkolnym .

§ 3. 1. Udział ucznia w zajęciach przedmiotu nie jest

obowiązkowy i nie wpływa na promocję ucznia. Na

udział ucznia w zajęciach z przedmiotu zgodę w formie

pisemnej wyrażają rodzice lub opiekunowie prawni po

§ 5. Zajęcia przedmiotu mogą być prowadzone wy-

przez osoby mające przyg otowanie pedagogiczne, które ukończyły studia, studia podyplomowe

w zakresie nauk o rodzinie, lub kursy kwalifikacyjne

zgodne z treściami prog ramowymi przedmiotu .

§ 6. W roku szkolnym 1997/1998 w semestrze II

przeznacza się na realizację przedmiotu następującą

liczbę godzin

1) w klasie V-VII szkoły podstawowej - 2 godziny

(w tym po 1 godzinie, z podziałem na grupy chłop­

ców i dziewcząt),

spełnieniu

przez szkołę warunków określonych w § 2

ust. 2 i § 4 ust. 4. Po osiągnięciu pełnoletności o udziale w zajęciach decydują sami uczniowie.

2) w klasie VIII szkoły podstawowej - 3 godziny

(w tym po 1 godzinie, z podziałem na grupy chłop­

ców i dziew cząt),

2. Udział ucznia w zajęciach przedmiotu odnotowuje się na świadectwie szkolnym w części przeznaczonej

na przedmioty i zajęcia nadobowiązkowe wpisem

"uczestn iczyt(a)".

§ 4. 1. Za zorganizowanie zajęć przedmiotu na tere-

nie szkoły odpowiada dyrektor szkoły.

2. Plan reali~cji treści f)rograrpowych powinien

stanowić spójną całość z pozostałymi aziałani"ami wy-

chowawczym

i szkoły, ca wszczególnośGi

I "

ł

1) wspierać wychowawczą rolę rodziny,

2) promować integralne ujęcie ludzkiej seksualności,

3)

kształtować

postawy prorodzinne, prozdrowotne

i prospołeczne.

3. Szczegółowy program nauczania przedmiotu zatwierdza rada pedagogiczna szkoły, z uwzględnieniem

potrzeb rozwojowych i środowiskowych uczniów, opi nii rodziców oraz możliwości danej szkoły.

3) we wszystkich klasach szkół ponadpodstawowych

- 3 godziny, z wyłączeniem klas maturalnych.

§ 7.1. Publi czne placówki doskonalenia nauczycie-

li

są zobowiązane

do prowadzenia programów doi doskonalenia nauczycieli z zakresu wychowania do życia w rodzinie, w tym wiedzy o życiu

'seksualnym człowieka.

kształcania

2. Koo r.dynowani e dokształcania i doskanalen,ia nauczycieli powierza się Centrum Metodycznem'u Pomocy Psychologiczno - Pe dagogiczńej Ministerstwa Edukacji Narodowej .

§ 8. Traci moc zarządzenie nr 17 Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 19 września 1997 r. w sprawie wprowadzenia do nauczania szkolnego oraz zakresu treści

programowych przedmiotu "Wiedza o życiu seksualnym człowieka" (Dz. Urz. MEN Nr 8, poz. 37) .

§ 9. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie

14 dni od dnia ogłoszenia .

4. Przed przystąpieniem do realizacji zajęć nauczyciel przedmiotu wraz z wychowawcą klasy obowiązani

Min ister Edukacji Narodowej: M. Handke

Za ł ącznik

do rozporządzenia Ministra Edukacji

Naro dowej z dnia 21 kwietn ia 1998 r. (poz. 369)

ZAKRES TREŚCI PROGRAMOWYCH PRZEDMIOTU "WIEDZA O ŻYCIU SEKSUALNYM CZŁOWIEKA"

Seksualność nie jest wartością autonomiczną i wyizolowaną; wiąże się z całą strukturą osobowości,

2. Kształtowanie postaw prorodzinnych, prozdrowotnych i prospoł ecznych.

z systemem wartości człowieka, strukturą potrzeb, obrazem własnego "ja", z normami moralnymi i religijnymi, relacjami interpersonalnymi, rolami małżeńskimi,

rodzicielskimi i społecznymi . Szkoła jest zobowiązana

respektować ten fakt i podawać wiedzę o ludzkiej płcio ­

wości w tak rozumianym kontekście całej rzeczywisto-

do

ści człowieka.

Zadania szkoły

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowanie działań szkoły i rodziców.

3. Pomoc w kształtowaniu pozytywnego stosunku

płciowości. Odniesienie płciowości do wartości

nadrzędnych, takich jak poszanowanie życia, miłość,

małżeństwo, rodzina oraz przyjaźń, akceptacja i szacunek w relacjach międzyosobowych.

4. Pomoc w kształtowaniu dojrzałości psychoseksualnej, która wiąż e się z podejmowaniem dojrzałych

i odpowiedzialnych decyzji, właściwym przygotowaniem do przyszłych ról małżeńskich i rodzinnych.

-

niu sytuacji wymagających porady lekarza lub innych specjalistów; problemy napięć seksualnych

i masturbacji. Różnice w rozwoju psychoseksualnym dziewcząt i ch łop ców ; po sta wy i wzajemne

ocze kiwania .

5. Uświadomienie roli rodziny w życiu człowieka­

promowanie trwałych związków małżeńskich, opartych na miłości, wierności , uczciwości i współpracy.

6. Przekazywanie rzetelnej wiedzy na temat zmian

biologicznych, psychicznych i społecznych na różnych

etapach rozwoju człowieka, dostosowanej do wieku,

potrzeb i poziomu rozwoju ucznia .

Treści

Klasa VIII

-

programowe

Szkoła podstawowa

Klasa V

Rola rodziny w życiu człowieka. Podstawowe funkcje członków rodziny z podkreśleniem miejsca

dziecka w rodzinie.

-

Różnice i podobieństwa między dziewczętami

i chłopcami. Identyfikacja z własną płcią. Akcepta cja i szacunek dla ciała. Prawo człowieka do intym ności, możliwości i formy jej ochrony.

-

Wiedza o zmianach fizycznych, psychicznych i społecznych okresu dojrzewania; higiena fizyczna i psychiczna okresu dojrzewania .

-

Podstawowa wiedza dotycząca budowy i funkcjo nowania układu rozrodczego człowieka; odmien ność ról kobiety i mężczyzny; ciąża i rozwój dziecka

przed urodzeniem; poród.

-

Niepokoje okresu dojrzewania: zróżnicowane indywidualne tempo rozwoju, niestabilność emocjonal na, miesiączkowanie, polucje.

-

Własna intymność fizyczna i psychiczna; dobrze ro-

za własny rozwój -

samowy-

chowanie.

Potrzeba podporządkowania popędów wyznawanym wartościom moralnym i duchowym. Zasady

umiejętnego korzystania ze środków audiowizualnych.

-

Budowa prawidłowych relacji z rodzicami. Konflikt

przyczyny i sposoby rozwiązywania kon fliktów.

Zakres treści programowych uwzględnia rozwój

psychofizyczny uczniów.

-

pokoleń

-

-

-

-

Podstawowe informacje o rozwoju seksualnym

kobiecość i mę ­

skość. Główne funkcje płciowości: wyrażanie miło ­

ści oraz rodzicielstwo .

Typowe problemy okresu dojrzewania: ich objawy,

sposoby radzenia sobie z nimi, pomoc w rozezna-

Rozwój cz łowieka : przed urod ze ni em, narodziny.

Faza niemowlęca, wczesnod z ieci ęca, przedpokwitaniowa, dojrzewania, młodoś ci , wi eku średniego,

wieku późnego (ze szczególnym uwzględnieniem

rozwoju psychoseksualnego).

Dojrzewanie : uwarunkowania biologiczne i spo łeczne. Rozumienie i akceptacja kryteriów dojrzało­

ści biologicznej, psychicznej i spo ł ecz nej. Higiena

Relacje międzyosobowe i ich znaczenie. Przyjaźń,

zakochanie, miłość; miłość młodzieńcza, miłość

dojrzała rozróżnianie pojęć .

człowieka : tożsamość płciowa -

Choroby przenoszone drogą płciową. AIDS. Drogi

przenoszenia zakażenia. Profilaktyka .

Szkoły ponadpodstawowe

Klasa VII

-

okresu dojrzewania : presja seksualna,

pornografia, uzależnienia i sposoby radzenia sobie

z presją rówieśników i otoczenia.

Planowanie rodziny; naturalne metody rozpoznawania płodności a antykoncepcja . Aspekt zdrowotny, psychologiczny i moralny.

zumiana wstydliwość jako wartość chroniąca intym ność w dziedzinie seksualnej ; postawy asertywne .

Mass media - umiejętne korzystanie. Zasady i kryteria wyboru czasopism, książek, filmów.

Zagrożenia

Płodność wspólną sprawą kobiety i mężczyzny.

Prawa rządzące ludzką płodnością; cykl owulacyjny,

naturalny rytm płodności . Początek życia człowieka;

ro zwój dziecka przed urodzeniem, przebieg i higiena ciąży, poród, naturalne karmieni e. Szacunek dla

ludzkiego życia od chwili poczęcia .

sposoby okazywania uczuć . Istota koleżeń ­

stwa i przyjaźni; wzajemny szacunek, udzielanie so bie pomocy, współpraca, empatia. Miłość w rodzi nie.

Odpowiedzialność

wieloaspektowość i wieloznacz-

seksualności.

Różne

-

-

Pojęcie miłości -

toniczna, miłość dojrzała . Całościowe ujęcie działa­

nia seksualnego wyrażające się związkiem pomię­

dzy aktywnością seksualną a miłością i odpowiedzialnością; krzywda związana z przedmiotowym

traktowaniem człowieka w dziedzinie seksualnej jako konsekwencja każdego innego ujęcia ludzkiej

Klasa VI

-

Wartość rodziny w życiu cz łowieka; podstawowe

funkcje rodziny. Rola poszczególnych członków rodziny; wzajemn e relacje; odpowiedzialność wszystkich za atmosferę panującą w rodzinie .

ność. Pierwsze fascynacje, zaurocze nie, miłość pla-

-

-

Poz. 369

2310 -

okresu dojrzewania. Napięcie seksualne. Trudności,

problemy okresu dojrzewania i spo so by radzenia

sobie .

-

Wartoś ci

związa ne

z płciowością cz łowieka

mę ­

skość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzina , ro-

dzicielstwo. Znaczenie odpo wi e dzialności w przeży­

waniu własnej płciowo ś ci i budowaniu trwałych

wię z i.

-

2311 -

-

Istota seksualności człowieka. Aspekty seksualnoś­

ci: biologiczny, emocjonalny, duchowy. Integracja

seksualna. Budowanie więzi (miłości) i prokreacja

jako cele płciowości .

Świadomość własnej płodności i akceptacja płod­

ności drugiej osoby oraz wspólna odpowiedzial ność za płodność jako jeden z warunków prawidło­

wej więzi małżeńskiej.

-

Różnice w przeżywaniu miłości między chłopcem

i dziewczyną. Różnice w seksualności kobiety i męż­

czyzny. Komplementarność płci - wzajemne dopełnianie się płci w dziedzinie fizycznej, psychicznej, duchowej i społecznej. Rozumienie, akceptacja

i szacunek dla osób płci odmiennej. Potrzeba pełnej

akceptacji własnej seksualności; osiąganie tożsa ­

mości seksualnej.

Odpowiedzialne rodzicielstwo integralnym elementem dojrzałej seksualności. Ojcostwo i macierzyństwo jako dopełnienie więzi małżeńskiej. Adopcja. Ojcostwo i macierzyństwo w wymiarze duchowym. Wartość życia samotnego. Samotne macierzyństwo i ojcostwo.

-

-

Nie planowane poczęcie dziecka; sposoby szukania

pomocy w sytuacjach trudnych .

-

Aborcja - zagrożenia dla zdrowia fizycznego i psychicznego; wymiar medyczny, psychiczny i moralny.

trudności związanych z tożsamością płciową.

-

Inicjacja seksualna i jej uwarunkowania . Następ ­

stwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za ini cjacją w małżerlstwie. Współżycie seksualne źró ­

dłem trwałych zobowiązań moralnych i psychicznych.

Wiedza na temat przebiegu i higieny ciąży, rozwoju

prenatalnego dziecka, porodu i naturalnego karmienia . Czynniki wpływające pozytywnie i negatywnie na poczęcie i rozwój dziecka. Rola szkoły rodzenia w przygotowaniu do porodu; poród rodzinny.

-

Zakłócenia i trudności w osiąganiu tożsamości

płciowej. Brak akceptacji własnej płci. Lęki homoseksualne a rzeczywiste skłonności homoseksual-

ne; przyczyny. Możliwości pomocy w pokonywaniu

-

-

-

Niebezpieczeństwa związane z niedojrzałym działa ­

niem seksualnym: nieprawidłowy rozwój psychoseksualny, zranienia emocjonalne, uzależnienia

seksualne, przedwczesne rodzicielstwo.

sie oczekiwania na dziecko, w okresie porodu

i w opiece nad noworodkiem.

-

Choroby przenoszone drogą płciową i AIDS. Znajomość najważniejszych chorób przenoszonych drogą płciową i sposobów ich przenoszenia . Profilaktyka.

Istota miłości. Etapy rozwoju miłości : zakochanie,

miłość młodzieńcza, miłość dojrzała. Kryteria dojrzałej miłości: pragnienie dobra drugiego człowie­

ka, brak egoizmu , gotowość do wyrzeczeń, pełna

akceptacja kochanego człowieka z poszanowaniem

jego osobistej wolności . Rodzaje miłości. Miłość jako proces dynamiczny, wymagający przygotowania

do niej, pielęgnowania jej, stałej pracy dla dobra

Zaburzenia w rozwoju miłości: niedojrzałość, egoizm, brak zrozumienia istoty miłości, brak odpowiedzialności, zazdrość, nieumiejętność okazywania

cyjność.

-

Konflikty w rodzinie. Przyczyny konfliktów na poszczególnych etapach rozwoju małżeństwa i rodziny. Zasady konstruktywnego rozwiązywania konfliktów (mediacja, negocjacje).

-

Zagrożenia społeczne i cywilizacyjne, jakim podlega współczesna rodzina: m.in. agresja, przemoc,

uczuć.

-

-

alkoholizm, rozwód, separacja.

Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów rozrodczych. Cykl owulacyjny i nauka obserwacji cyklu

jako wprowadzenie do naturalnego planowania rodziny.

-

Zaburzenia w sferze seksualnej. Przemoc i przestęp­

stwa seksualne; możliwości zapobiegania, sposoby

obrony. Informacja o ośrodkach pomocy psychologicznej i medycznej.

Metody naturalnego planowania rodziny i ich sku Aspekt ekologiczny, psychologiczny

i etyczny stosowania naturalnego planowania ro dziny. Prezentacja wybranej metody: metody owu lacyjnej Billingsa, termicznej, objawowo-termicznej.

-

Wychowanie dzieci w rodzinie; miłość macierzyń­

ska i ojcowska; znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka. Wzajemna miłość

rodziców istotnym czynnikiem kształtowania się

tożsamości seksualnej dziecka i jego pojęć o życiu

małżeńskim i rodzinnym . Wychowanie seksualne

dzieci obowiązkiem rodziców.

-

Prawodawstwo dotyczące rodziny. Podstawowe akty prawne. Prawa i obowiązki małżonków i rodzi ców. Obowiązki państwa wobec rodziny.

teczność .

-

Wartość małżeństwa . Rola męża i żony w małżeń­

stwie. Rola małżeństwa i rodziny w życiu osobistym

człowieka oraz w życiu społecznym. Wybór współ­

małżonka: kryteria, trudności. Życie małżeńskie i rodzinne a doświadczanie ludzkiego szczęścia.

Uwarunkowania rozwoju więzi małżeńskiej; dialog

i komunikacja w małżeństwie, wierność i zaufanie,

umiejętność okazywania czułości i szacunku, pielę­

gnowanie wzajemnych relacji, umiejętność rozmowy na tematy intymne, dbałość o wzajemną atrak-

związku.

-

Rola więzi matki z dzieckiem w pierwszym okresie

życia dziecka. Dialog od poczęcia. Rola ojca w cza-

Metody i środki antykoncepcyjne i wczesnoporon ne: różnice w działaniu; skuteczność, skutki uboczne; aspekt zdrowotny, psychologiczny i moralny ich

stosowania.