Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

§ 1. 1. Rozporządzenie określa ogólnie obowiązują­

ce przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w zakła­

dach pracy, w szczególności dotyczące

1) obiektów budowlanych, pomieszczeń pracy i terenu zakładów pracy,

2) procesów pracy,

3) pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych.

2. Przepisy rozporządzenia nie dotyczą środków

transportu kolejowego, lotniczego, morskiego i wodnego śródlądowego.

§ 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o

1) "osłonie" - rozumie się przez to element lub zestaw elementów konstrukcyjnych służący do

ochrony człowieka przed niebezpiecznymi lub

uciążliwymi wpływami pracujących części, mechanizmów i układów roboczych maszyny lub innego

urządzenia technicznego,

2) "pomieszczeniach higienicznosanitarnych" - rozumie się przez to szatnie, umywalnie, pomieszczenia

z natryskami, pomieszczenia higi:eny osobistej kobiet, ustępy, palarnie, jadalnie, z' wyjątkiem stołó­

wek, pomieszczenia do ogrzewania się pracownikóVl! oraz pomieszczenia do prania, odkażania, suszenia i odpylania odzieży roboczej lub ochronnej,

3) "pomieszczeniu pracy" - rozumie się przez to pomieszczenie przeznaczone na pobyt pracowników,

w którym wykonywana jest praca. Nie uważa się za

przeznaczone na pobyt pracowników pomieszczeń, w których

a) łączny czas przebywania tych samych pracowników w ciągu jednej zmiany roboczej jest krótszy

niż 2 godziny, a wykonywane czynności mają

charakter dorywczy bądź praca polega na krótkotrwałym przebywaniu związanym z dozorem

lub konserwacją urządzeń albo utrzymaniem

czystości i porządku,

b) mają miejsce procesy technologiczne nie pozwalające na zapewnienie odpowiednich warunków przebywania pracowników w celu ich obsługi, bez zastosowania środków ochrony indywidualnej i zachowania specjalnego reżimu organizacji pracy,

c) jest prowadzona hodowla roślin lub zwierząt,

niezależnie od czasu przebywania w nich pracowników zajmujących się obsługą,

4) "pomieszczeniu stałej pracy" - rozumie się przez

to pomieszczenie pracy, w którym łączny czas przebywania tego samego pracownika w ciągu jednej

doby przekracza 4 godziny,

5) "pomieszczeniu czasowej pracy" - rozumie się

przez to pomieszczenie pracy, w którym łączny czas

przebywania tego samego pracownika w ciągu

jednej doby trwa od 2 do 4 godzin,

6) "przepisach techniczno-budowlanych" - rozumie

się przez to przepisy ustawy Prawo budowlane

oraz aktów wykonawczych do tej ustawy,

-

rozumie się przez to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zda-

7) "ryzyku zawodowym" -

rzeń związanych z wykonywaną pracą, powodują­

cych straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w śro­

dowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy,

rozumie się przez to przepracy, wraz z wyposażeniem w środki

i przedmioty pracy, w której pracownik lub zespół

pracowników wykonuje pracę,

8) "stanowisku pracy" strzeń

9) "środkach ochrony indywidualnej" -

rozumie się

przez to środki przeznaczone do ochrony człowieka

przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami

występującymi pojedynczo lub łącznie w środowi­

sku pracy. Do środków ochrony indywidualnej zalicza się odzież ochronną oraz środki ochrony: koń­

czyn dolnych i górnych, głowy, twarzy i oczu, ukła­

du oddechowego, słuchu, sprzęt chroniący przed

upadkiem pracownika z wysokości oraz środ~i izolujące cały organizm,

rozumie się przez

to środki przeznaczone do jednoczesnej ochrony

grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występu­

jącymi pojedynczo lub łąc~nie w środowisku pracy,

będące rozwiązaniami teć~nicznymi stosowanymi

w pomieszczeniach pracy; maszynach i innych

Poz. 844

§ 4. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić na terenie zakładu pracy wykonane i oznakowane, zgodnie

z Polskimi Normami i właściwymi przepisami, drogi

komunikacyjne i transportowe, zwane dalej "drogami", drogi dla pieszych, zwane dalej "przejściami",

i dojazdy pożarowe oraz utrzymywać je w stanie nie

stwarzającym zagrożeń dla użytkowników. Drogi

i przejścia oraz dojazdy pożarowe nie mogą prowadzić

przez miejsca, w których występują zagrożenia dla ich

użytkowników.

2. Drogi i przejścia powinny posiadać wymiary odpowiednie do liczby potencjalnych użytkowników oraz

rodzajów i wielkości stosowanych urządzeń transportowych i przemieszczanych ładunków. Minimalne wymiary dróg i przejść określają Polskie Normy.

3. Nawierzchnia dróg, placów manewrowych, postojowych i składowych, dojazdów pożarowych i przejść

powinna być równa i twarda lub utwardzona oraz posiadać nośność odpowiednią do obciążenia wynikającego

le stosowanych środków transportowych oraz przemieszczanych i składowanych materiałów.

10) "środkach ochrony zbiorowej" -

urządzeniach,

11) "środowisku pracy" -

rozumie się przez to warunki środowiska materialnego (określonego czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi),

w którym odbywa się proces pracy,

4. Drogi, przejścia oraz place manewrowe, postojowe i składowe powinny posiadać urządzenia lub inne

rozwiązania techniczne zapewniające odprowadzanie

wód opadowych.

.

§ 5. 1. Na drogach transportowych i w magazynach

nie powinny występować progi ani stopnie. W przypadku zróżnicowania poziomów podłogi, różnice te

powinny być wyrównane pochylniami o nachyleniu

dostosowanym do rodzaju używanego środka transportu, ale nie większym niż 8%.

2. Pochylnie powinny umożliwiać bezpieczne porurozumie się przez to

. szanie się pracowników i dogodny transport ładun­

osłony lub takie urządzenia, które spełniają jedną

ków.

lub więcej z niżej wymienionych funkcji

- zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecz§ 6. 1. Miejsca w zakładzie pracy, w których wystę­

nych,

pują zagrożenia dla pracowników, powinny być ozna- powstrzymują ruchy elementów niebezpiecz- kowane widocznymi barwami i/lub znakami bezpienych, zanim pracownik znajdzie się w strefie nie- czeństwa, zgodnie z Potskimi Normami . Znaki bezpieczeństwa powinny być umieszczone odpowiednio do

bezpiecznej,

- nie pozwalają na włączenie ruchu elementów linii wzroku - w miejscu lub w najbliższym otoczeniu

niebezpiecznych, jeśli pracownik znajduje się określonego zagrożenia, a w przypadku ogólnego zagrożenia - przy wejściu na teren, gdzie występuje taw strefie niebezpiecznej,

kie zagrożenie.

- zapobiegają naruszeniu normalnych warun- ·

ków pracy maszyn i innych urządzeń technicz2. Jeżeli oznakowanie, o którym mowa w ust. 1, nie

nych,

jest wystarczające dla zapewnienia bezpieczeństwa

- nie pozwalają na uaktywnienie innych czynni- i ochrony zdrowia pracownika, miejsca niebezpieczne

powinny być wyłączone z użytkowania poprzez ich odków niebezpiecznych lub szkodliwych,

powiednie wygrodzenie lub w inny sposób.

13) "zagrożeniu" - rozumie się przez to stan środowi­

ska pracy mogący spowodować wypadek lub cho3. Otwory i zagłębienia powinny być zamkn i ęte odrobę·

powiednimi pokrywami, a jeżeli jest to niemożliwe właściwie ogrodzone i oznakowane.

DZIAŁ II

4. Miejsca niebezpieczne na przejściach zagrażają­

Obiekty budowlane i teren zakładu pracy

ce potknięciem się, upadkiem lub uderzeniem (np.

stopnie) powinny być pomalowane barwami bezpie§ 3. Budynki i inne obiekty budowlane, w których

czeństwa zgodnie z Polskimi Normami.

znajdują się pomieszczenia pracy, powinny być zbudowane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami określo­

5. Na drogach --:- w miejscach, w których możliwe

. jest niespodziewane wtargnięcie pieszych, należy ustanymi w przepisach techniczno-budowlanych.

12) "urządzeniach ochronnych" -

-

Poz. 844

wić barierki lub zastosować inne skuteczne u rządzenia

jącymi silne zabrudzenie pyłami, w tym 90 I w przy-

ochronne.

padku korzystania z natrysków,

§ 7. 1. Dróg, przejść i dojazdów pożarowych nie

wolno

zastawiać

materiałam i ,

środkami

transportu,

sprzętem i innymi przedmiotami .

2. Na skrzyżowaniach dróg powinna być zapewniona dobra widoczność.

§ 8. W tunelach przeznaczonych do stałej komuni-

kacji nie powinny znajdować się rurociągi służące do

transportu substancji chemicznych toksycznych lub

żrących oraz substancji z innych względów niebezpiecznych. Wymóg ten nie dotyczy przewodów służą­

cych do ogrzewania tunelu, jeżeli temperatura czynnika grzewczego nie przekracza 95°C.

§ 9. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić drogi ewakuacyjne ze wszystkich pomieszczeń obiektu budowlanego, w których mogą przebywać pracownicy,

umożliwiające szybkie wydostanie s i ę pracowników na

otwartą przestrzeń.

2. Wymagania dla d róg ewakuacyjnych i warunki

ewakuacji określają przepisy techniczno-budowlane

i dotyczące ochrony przeciwpożarowej .

§ 10. 1. We wszystkich miejscach na terenie zakła­

du pracy, w których mogą przebywać pracownicy, pracodawca jest obowiązany zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej lub jeżeli oświetlenie dzienne

jest niewystarczające. Wymagania dotyczące ośw i etle­

nia określają Polskie Normy.

2. Instalacje i urządzenia elektryczne powinny być

tak wykonane i eksploatowane, aby nie narażały pracowników na porażenie prądem elektrycznym, przepięcia atmosferyczne, szkodliwe oddziaływanie pól

elektromagnetycznych oraz nie stanowiły zagrożenia

pożarowego, wybuchowego i nie powodowały innych

szkodliwych skutków.

§ 11. Zakład pracy powinien być wyposażony

w urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu lub skaże­

niu, w stopniu szkodliwym dla zdrowia ludzkiego - powietrza, gruntu oraz wód - substancjami chemicznymi,

środkami promieniotwórczymi albo biologicznie zakaź­

nymi, w związku z produkcją bądź inną działalnością zakładu pracy.

§ 12. Pracodawca jest obowiązany zapewnić ochronę

obiektów budowlanych i urządzeń technicznych

przed gromadzeniem się ładunków i wyładowaniam i

elektryczności statycznej stwarzającymi zagrożenia

w środowisku pracy.

§ 13. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić dostateczną ilość wody zdatnej do picia oraz do celów hi-

gienicznosanitarnych, gospodarczych i przeciwpożaro­

wych.

2. Ilość wody do celów higienicznych przypadająca

dziennie na każdego pracownika jednocześnie zatrudnionego nie może być mniejsza niż

1) 120 I - przy pracach w kontakcie z substancjami

szkodliwymi, trującymi lub zakaźnymi albo powodu-

2) 90 I - przy pracach brudzących, wykonywanych

w wysokiej temperaturze lub wymagających zapewnienia należytej higieny procesów technologicznych, w tym 60 I w przypadku korzystania z natrysków,

3) 30 I -

przy pracach nie wymienionych w pkt 1 i 2.

3. Niezależnie od ilości wody, określonej w ust. 2,

należy zapewnić wodę niezbędną do utrzymania czystości pomieszczeń i terenu zakładu pracy w ilości co

najmniej 1,5 I na dobę na każdy metr kwadratowy powierzchni podłogi, wymagającej zmywania, oraz co

najmniej 2,5 I na dobę na każdy metr kwadratowy powierzchni terenu poza budynkami, wymagającej polewania (tereny zielone, utwardzone ulice, place itp.).

DZIAtl1l

Pomieszczenia pracy

Rozdział 1

Przepisy ogólne

§ 14. Pracodawca jest obowiązany utrzymywać pomieszczenia pracy w czystości i porządku oraz zapewnić ich okresowe remonty i konserwacje w celu zachowania wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy.

§ 15. 1. Pomieszczenia pracy i ich wyposażenie powinny zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W szczególnośc i w pomieszczeniach

pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza

oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi

warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami

oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia

i uciążliwościami .

2. W pomieszczeniach pracy, w których występują

czynniki szkodliwe dla zdrowia (wysoka temperatura,

hałas, drgania, promieniowanie, gazy, pyły, pary itp.)

powinny być zastosowane rozwiązania techniczne

uniemożliwiające przedostawanie się tych czynników

do innych pomieszczeń pracy oraz do pomieszczeń higien icznosanitarnych.

3. Ściany i sufity pomieszczeń pracy, w których wydzielają się substancje szkodliwe dla zdrowia pracow-

ników lub pyły niebezpieczne pod względem wybuchowym, powinny mieć pokrycie ochronne, zabezpieczające przed adsorpcją i gromadzeniem się pyłu oraz

powinny być przystosowane do łatwego czyszczenia

lub zmywania.

4. Jeżeli ze względu na rodzaj wykonywanych robót

lub rodzaj stosowanych urządzeń może zachodzić niebezpieczeństwo wybuchu, stropy, dachy i ściany pomieszczeń pracy powinny być wykonane zgodnie z wymaganiami bezpieczeństwa dla tego rodzaju robót lub

znajdujących się tam urządzeń oraz zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.

-

3973 -

§ 16. 1. W pomieszczeniach oraz na drogach znajdujących się w obiektach budowlanych podłogi powin-

ny być równe, nieśliskie, niepylące i odporne na ście­

ranie oraz nacisk, a także powinny być przystosowane

do łatwego utrzymania w czystości.

2. W pomieszczeniach, w których mogą wystąpić

mieszaniny wybuchowe palnych par, pyłów lub gazów

z powietrzem, powierzchnie podłóg powinny być wykonane z materiału nie powodującego iskrzenia mechanicznego lub wyładowań elektrostatycznych.

3. Jeżeli podłoga jest wykonana z materiału będą­

cego dobrym przewodnikiem ciepła lub jeżeli przy wykonywaniu pracy występuje jej zamoczenie, w przejściach oraz w miejscach do stania i siedzenia powinny

znajdować się podesty izolujące od zimna lub wilgoci

albo powinny być stosowane inne środki izolujące. Podesty powinny być stabilne, wytrzymałe, zabezpieczające przed poślizgiem i potknięciem oraz łatwe do

utrzymania w czystości.

§ 17. W pomieszczeniach magazynowych i na drogach znajdujących się w obiektach budowlanych powinny być umieszczone informacje o dopuszczalnym

obciążeniu stropów.

2) 3,3 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu prowadzone są prace mogące powodować występowa­

nie substancji szkodliwych dla zdrowia.

2. Wysokość pomieszczeń, o których mowa w ust.

1, może być obniżona w przypadku zastosowania klimatyzacji - pod warunkiem uzyskania zgody pań­

stwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.

3. Wysokość określona w ust. 1 pkt 1 może być

zmniejszona do

1) 2,5 m w świetle

a) jeżeli w pomieszczeniu zatrudnionych jest nie

więcej niż 4 pracowników, a na każdego z nich

przypada co najmniej po 15 m 3 wolnej objętości

pomieszczenia lub

b) w pomieszczeniu usługowym lub produkcyjnym

drobnej wytwórczości mieszczącym się w budynku mieszkalnym, jeżeli przy wykonywanych

pracach nie występują pyły lub substancje szkodliwe dla zdrowia, hałas nie przekracza dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w budynkach mieszkalnych, określonych w Polskich Normach, a na jednego pracownika przypada co

najmniej 15 m 3 wolnej objętości pomieszczenia,

§ 18. 1. Pomieszczenia stałej pracy nie powinny być

lokalizowane poniżej poziomu otaczającego terenu,

z wyjątkiem pomieszczeń, o których mowa w ust. 2,

oraz jeżeli wymaga tego rodzaj produkcji (w chłod­

niach, rozlewniach win itp.).

2) 2,2 m w świetle - w dyżurce, portierni, kantorze,

kiosku ulicznym, dworcowym i innym oraz w pomieszczeniu usytuowanym na antresoli otwartej

do większego pomieszczenia.

2. Poniżej poziomu otaczającego terenu mogą znajdować się pomieszczenia pracy w garażu, kotłowni

i warsztatach podręcznych, pomieszczenia handlowe,

usługowe i gastronomiczne w ulicznych przejściach

podziemnych, w podziemnych stacjach komunikacyjnych i tunelach, w domach handlowych i hotelach oraz

w obiektach zabytkowych, pod warunkiem zachowania

wymagań przepisów techniczno-budowlanych i po

uzyskaniu zgody właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, wydanej w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy.

może być mniejsza niż

3. Na warunkach określonych w ust. 2 i w przypadku zapewnienia oświetlenia dziennego, pomieszczenia

stałej pracy mogą znajdować się w suterenach lub piwnicach.

§ 19. 1. Powierzchnia i wysokość pomieszczeń pracy powinny zapewniać spełnienie wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy, z uwzględnieniem rodzaju

wykonywanej pracy, stosowanych technologii oraz

czasu przebywania pracowników w tych pomieszczeniach.

2. Na każdego z pracowników jednocześnie zatrudnionych w pomieszczeniach stałej pracy powinno przypadać co najmniej 13 m 3 wolnej objętości pomieszczenia oraz co najmniej 2 m 2 wolnej powierzchni podłogi

(nie zajętej przez urządzenia techniczne, sprzęt itp.).

§ 20. 1. Wysokość pomieszczenia stałej pracy nie

może być mniejsza niż

1) 3 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu nie wystę­

pują czynniki szkodliwe dla zdrowia,

4. Wysokość pomieszczenia czasowej pracy nie

1) 2,2 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia,

2) 2,5 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu prowadzone są prace mogące powodować występowa­

nie substancji szkodliwych dla zdrowia.

5. W pomieszczeniu o stropie pochyłym wymagania określone w ust. 1,3 i 4 stosuje się do średniej wysokości pomieszczenia, przy czym w najniższym miejscu wysokość pomieszczenia nie może być mniejsza

w świetle niż 1,9 m (licząc od poziomu podłogi do najniżej położonej części konstrukcyjnej sufitu).

§ 21. 1. Do pomieszczeń i stanowisk pracy położo­

nych na różnych poziomach powinny prowadzić bezpieczne dojścia stałymi schodami lub pochylniami.

2. Nawierzchnie schodów, pomostów i pochylni nie

powinny być śliskie, a w miejscach, w których może

występować zaleganie pyłów powinny być ażuro­

we.

3. Zamocowane na stałe drabiny lub klamry mogą

być stosowane jako dojścia dodatkowe oprócz schodów, a zamiast schodów - tylko w wyjątkowych przypadkach uzasadnionych względami użytkowymi lub

gdy nie ma technicznych możliwości ich zastosowania.

4. Wymagania, jakie powinny spełniać schody i pochylnie, określają przepisy techniczno-budowlane.

§ 22. 1. Wymiary otworów drzwiowych w każdym

pomieszczeniu powinny być odpowiednie do liczby

-

3974 -

pracowników z nich korzystających oraz do rodzaju

i wielkości używanych urządzeń transportowych i przemieszczanych ładunków. Wymiary otworów drzwiowych określa Polska Norma.

2. Sposób otwierania drzwi z pomieszczeń pracy

i z pomieszczeń higienicznosanitarnych powinien odpowiadać wymaganiom przepisów techniczno-budowlanych i dotyczących ochrony przeciwpożarowej.

3. Drzwi rozsuwane muszą być wyposażone w urzą­

dzenia zapobiegające ich wypadnięciu z prowadnic.

4. Drzwi i bramy otwierające się do góry muszą być

wyposażone w urządzenia zapobiegające ich przypadkowemu opadaniu.

5. Wrota bram powinny być wyposażone w urzą­

dzenia zapobiegające ich przypadkowemu zamknięciu.

6. Wahadłowe drzwi i bramy muszą być przezroczyste lub posiadać przezroczyste panele.

7. Drzwi i bramy przezroczyste powinny być wykonane z materiału odpornego na rozbicie lub ze szkła

hartowanego oraz odpowiednio oznakowane w widocznym miejscu.

8. Pomiędzy pomieszczeniami nie należy wykonywać progów, chyba że warunki techniczne wymagają

ich zastosowania. W takich przypadkach należy je

oznaczyć w sposób widoczny.

§ 23. Pomieszczenia pracy, w których przebywają

pracownicy, nie mogą być zamykane w sposób uniemożliwiający wyjście z pomieszczenia. Jeżeli istnieją

względy wymagające zamykania pomieszczeń w czasie pracy przed osobami nie upoważnionymi, należy

stosować przy drzwiach zamki uniemożliwiające wejście z zewnątrz, a jednocześnie umożliwiające wyjście

z pomieszczenia bez użycia klucza. W takiej sytuacji należy przewidzieć możliwość powiadamiania pracowników znajdujących się w takich pomieszczeniach o niebezpieczeństwie grożącym z zewnątrz.

§ 24. 1. Szyby w oknach oraz inne przedmioty i powierzchnie szklane, znajdujące się w pomieszczeniach

pracy, narażone na uszkodzenia w związku z rodzajem

prowadzonych prac, powinny być od strony, po której

mogą znajdować się ludzie, osłonięte siatką zabezpieczającą przed odłamkami szkła.

2. Przezroczyste ściany działowe, znajdujące się

w pomieszczeniach pracy, w pobliżu takich pomieszczeń lub wzdłuż przejść muszą być jednoznacznie

oznakowane oraz wykonane z materiału odpornego na

rozbicie lub tak osłonięte, aby niemożliwe było zetknię­

cie się pracownika ze ścianą lub jego zranienie w razie

rozbicia tej ściany.

Poz. 844

dukcji, a na stosowanie oświetlenia wyłącznie elektrycznego pracodawca uzyskał zgodę właściwego pań­

stwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydaną w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy.

§ 26. 1. Oświetlenie dzienne na poszczególnych stanowiskach pracy powinno być dostosowane do rodzaju wykonywanych prac i wymaganej dokładności oraz

powinno spełniać wymagania określone w Polskiej

Normie.

2. Niezależnie od oświetlenia dziennego w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami.

§ 27. 1. Stosunek wartości średnich

natężenia

oświetlenia w pomieszczeniach sąsiadujących ze sobą,

przez które odbywa się komunikacja wewnętrzna, nie

powinien być większy niż 5 do 1.

2. Przy wyjściu z pomieszczeń, w których ze wzglę­

dów technologicznych praca jest wykonywana w ciemności (np. ciemnie optyczne), powinny być zapewnione

warunki umożliwiające stopniową adaptację wzroku.

§ 28. W pomieszczeniach i miejscach pracy, w których w razie awarii oświetlenia mogą wystąpić zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników, należy zapewnić oświetlenie awaryjne o odpowiednim natęże­

niu, zgodnie z Polską Normą.

§ 29. 1. Okna, świetliki i naświetla w pomieszczeniach pracy o dużej wilgotności powietrza powinny

być wykonane w sposób zapobiegający skraplaniu się

w nich pary wodnej . W przypadku szczególnie dużego

zaparowania pomieszczenia i możliwości spadania

kropel wody na stanowisko pracy należy zainstalować

rynienki lub i'nne urządzenia odprowadzające wodę

z okien, świetlików i naświetli,

2. Szyby w oknach i świetlikach powinny być czyste

oraz przepuszczać dostateczną ilość światła. Do mycia

okien i świetlików powinien być zapewniony dogodny

i bezpieczny dostęp.

3. Okna i świetliki powinny być wyposażone w odpowiednie urządzenia eliminujące nadmierne operowanie promieni słonecznych padających na stanowiska pracy.

4. Okna i świetliki, przeznaczone do wietrzenia pomieszczeń, należy wyposażyć w urządzenia pozwalają­

ce na otwieranie ich w sposób łatwy i bezpieczny z poziomu podłogi oraz ustawienie części otwieranych

w pożądanym położeniu.

Rozdział 3

Ogrzewanie i wentylacja

Rozdział 2

Oświetlenie

§ 25. W pomieszczeniach stałej pracy należy zapewnić oświetlenie dzienne, chyba że jest to niemożli­

we lub niewskazane ze względu na technologię pro-

§ 30. W pomieszczeniach pracy należy zapewnić

temperaturę odpowiednią

do rodzaju wykonywanej

pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego

do jej wykonania) nie niższą niż 14°C (287 K), chyba że

względy technologiczne na to nie pozwalają. W pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lek-

-

3975 -

ka praca fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C (291 K).

§ 31. Pomieszczenia i stanowiska pracy powinny

być zabezpieczone przed nie kontrolowaną emisją ciepła w drodze promieniowania, przewodzenia i konwek-

cji oraz przed napływem chłodnego powietrza z zewnątrz.

§ 32. 1. W pomieszczeniach pracy powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca z potrzeb

użytkowych i funkcji tych pomieszczeń, bilansu ciepła

i wilgotności oraz zanieczyszczeń stałych i gazowych.

Niezbędna wymiana powietrza w pomieszczeniach

pracy, w których wydzielają się substancje szkodliwe

dla zdrowia, powinna zapewnić czystość powietrza co

najmniej w granicach nie przekraczających wartości

najwyższych dopuszczalnych stężeń tych substancji,

przy czym

§ 35. 1. Powietrze doprowadzane do pomieszczeń

pracy z zewnątrz za pomocą wentylacji nawiewnej powinno być oczyszczone z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia .

2. Wentylacja nie powinna powodować przecią­

gów, wyziębienia lub przegrzewania pomieszczeń pracy. Nie dotyczy to wentylacji awaryjnej.

3. Strumień powietrza pochodzący z urządzeń wentylacji nawiewnej nie powinien być skierowany bezpośrednio na stanowisko pracy.

§ 36. 1. Maksymalna temperatura nawiewanego powietrza nie powinna przekraczać 70°C (343 K) przy nawiewie powietrza na wysokości nie mniejszej niż 3,5 m od

poziomu podłogi stanowiska pracy i 45°C (318 K) -w pozostałych przypadkach .

2. W pomieszczeniach pracy, w których występują

palne lub niebezpieczne pod względem wybuchowym pyły, gazy lub pary, maksymalna temperatura nawiewanego powietrza powinna być zgodna

z przepisami w sprawie ochrony przeciwpożarowej.

1) jeżeli w pomieszczeniu wydzielają się dwie lub wię­

cej substancji szkodliwych, a działanie każdej z nich

na organizm jest inne i niezależne od działania pozostałych substancji, wymiana powinna zapewnić

co najmniej ilość powietrza niezbędną do rozcień­

czenia stężenia tej substancji, która wymaga największej objętości powietrza do rozcieńczenia do

wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia,

łatwo

2) jeżeli w pomieszczeniu wydzielają się dwie lub wię­

cej substancji szkodliwych, a ich działanie na organizm jest analogiczne lub gdy jednoczesne ich występowanie wzmaga działanie poszczególnych

substancji, wymiana powinna zapewnić co najmniej ilość powietrza równą sumie jego objętości

potrzebnych do rozcieńczenia stężenia każdej

z tych substancji do wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia .

urządzeń.

2. W nie klimatyzowanych pomieszczeniach pracy

od wymiany powietrza, o której mowa

w ust. 1, powinna być zapewniona stała wymiana powietrza nie mniejsza niż 0,5-krotna w ciągu godziny. Za

stałą wymianę nie uważa się wymiany uzyskiwanej

wyłącznie w drodze wentylacji mechanicznej.

niezależnie

3. Wymagania dotyczące parametrów powietrza

w pomieszczeniach pracy określają odrębne przepisy

i Polskie Normy.

§ 33. W pomieszczeniach pracy, w których następu­

je wydzielanie się ciepła przez promieniowanie w ilości

przekraczającej na stanowiskach pracy

§ 37. Przy urządzeniach wentylacyjnych należy stosować środki zmniejszające natężenie

i rozprzestrzenianie się hałasu i drgań powodowanych pracą tych

§ 38. 1. Przy stosowaniu w pomieszczeniach pracy

wentylacji mechanicznej z recyrkulacją powietrza ilość

powietrza świeżego nie powinna być mniejsza niż 10%

ogólnej ilości wymienianego powietrza.

2. W powietrzu wprowadzanym do pomieszczeń

pracy przy stosowaniu recyrkulacji zanieczyszczenie

czynnikami szkodliwymi dla zdrowia nie powinno przekraczać poziomu, przy którym suma stosunków stężeń

poszczególnych substancji do odpowiadających im

wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń przekracza 0,3.

3. Recyrkulacja powietrza nie powinna być stosowana w pomieszczeniach pracy, w których występuje

narażenie na mikroorganizmy chorobotwórcze lub

znajdują się substancje trujące, cuchnące albo możli­

we jest nagłe zwiększenie stężenia szkodliwych substancji, a także w przestrzeniach zagrożonych wybuchem.

DZIAŁ IV

2500 kJ . godz.

Procesy pracy

m2

należy stosować nawiewną wentylację miejscową. Parametry nawiewanego powietrza powinny spełniać

wymagania dla mikroklimatu gorącego, określone

w przepisach w sprawie najwyższych dopuszczalnych

stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia

w środowisku pracy.

§ 34. Urządzenia lub ich części, z których mogą wydzielać się szkodliwe gazy, pary lub pyły, powinny być

zhermetyzowane. W razie niemożl i wości zhermetyzowania, urządzenia te powinny być wyposażone w miejscowe wyciągi.

Rozdział 1

Przepisy ogólne

§ 39. 1. Pracodawca jest obowiązany oceniać i dokumentować

ryzyko zawodowe, występujące przy

określonych pracach, oraz stosować niezbędne środki

profilaktyczne zmniejszające ryzyko. W szczególności

pracodawca jest obowiązany

1) zapewnić organizację pracy i stanowisk pracy

w sposób zabezpieczający pracowników przed za-

-

3976 -

grożeniami wypadkowymi oraz oddziaływaniem

czynników szkodliwych dla zdrowia i uciążliwości,

2) zapewnić l i kwidację zagrożeń dla zdrowia i życia

pracowników głównie przez stosowanie technologii, urządzeń, materiałów i substancji nie powodujących takich zagrożeń .

2. Jeżeli ze względu na rodzaj procesu pracy likwidacja zagrożeń nie jest możliwa, należy stosować odpowiednie rozwiązania organizacyjne i techniczne,

w tym odpowiednie środki ochrony zbiorowej, ograniczające wpływ tych zagrożeń na zdrowie i bezpieczeń­

stwo pracowników.

3. W sytuacji gdy ogran iczenie zagrożeń w wyniku

zastosowania rozwiązań organizacyjnych i technicznych nie jest wystarczające, pracodawca jest obowią­

zany zapewnić pracownikom środki ochrony indywidualnej, odpowiednie do rodzaju i poziomu zagrożeń.

§ 40. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić systematyczne kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny

pracy ze szczególnym uwzględnieniem organizacji

procesów pracy, stanu technicznego maszyn i innych

urządzeń technicznych oraz ustalić sposoby rejestracji

nieprawidłowości i metody ich usuwania.

2. W razie stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia

dla życia lub zdrowia pracowników, osoba kierująca

pracownikami jest obowiązana do niezwłocznego

wstrzymania prac i podjęcia działań w celu usunięcia

tego zagrożenia.

§ 41 . 1. Pracodawca jest obowiązany udostępnić

pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące

1) stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia

pracowników,

2) obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych,

Poz. 844

się trujących i szkodliwych gazów lub par - pracodawca powinien wprowadzić obowiązek meldowania się tej

osoby w ustalony sposób w oznaczonych porach.

2. Pracodawca powinien ustalić rodzaje pomieszczeń, o których mowa w ust. 1, a także określić sposób

meldowania się oraz postępowania w razie braku meldunków.

§ 44. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom sprawnie funkcjonujący system pierwszej

pomocy w razie wypadku oraz środki do udzielania

pierwszej pomocy. W szczególności pracodawca powinien zapewnić

1) punkty pierwszej pomocy w wydziałach (oddziałach), w których wykonywane są prace powodują­

ce duże zagrożenia wypadkowe lub wydzielanie się

par, gazów albo pyłów szkodliwych dla zdrowia wyposażone w niezbędny sprzęt i inne środki do

udzielania pierwszej pomocy;

2) apteczki w poszczególnych wydziałach (oddziałach)

zakładu pracy.

2. Ilość, usytuowanie i wyposażenie punktów

pierwszej pomocy i apteczek powinny być ustalone

w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, z uwzględnie­

niem rodzajów i nasilenia występujących zagrożeń.

3. Obsługa punktów i apteczek, o których mowa

w ust. 1, na każdej zmianie powinna być powierzana

wyznaczonym pracownikom, przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy.

4. W punktach pierwszej pomocy i przy apteczkach,

w widocznych miejscach, powinny być wywieszone instrukcje o udzielaniu pierwszej pomocy w razie wypadku oraz wykazy pracowników, o których mowa w ust. 3.

5. Punkty pierwszej pomocy i miejsca usytuowania

apteczek powinny być odpowiednio oznakowane,

zgodnie z Polską Normą, i łatwo dostępne.

3) postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi,

Rozdział 2

4) udzielania pierwszej pomocy.

2. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny od"

powiednio określać czynności do wykonywania przed

rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania danej pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla ży­

cia lub zdrowia pracownikó" , .

§ 42. Zmiany w procesie technologicznym, zmiany

konstrukcyjne urządzeń technicznych oraz zmiany

w sposobie użytkowania pomieszczeń powinny być

poprzedzone oceną pod względem bezpieczeństwa

i higieny pracy, w trybie ustalonym przez pracodawcę.

§ 43. 1. Jeżeli w pomieszczeniu pracy, w którym zatrudniona jest tylko jedna osoba, mogą w sytuacji awaryjnej wystąpić zagrożenia dla zdrowia lub życia pracowników, a w szczególności zagrożenia: pożarowe, wybuchowe, porażenia prądem elektrycznym, wydzielania

Organizacja stanowisk pracy

§ 45. 1. Stanowiska pracy powinny być urządzone

stosownie do rodzaju wykonywanych na nich czynności oraz psychofizycznych właściwości pracowników,

przy czym wymiary wolnej (nie zajętej przez urządze­

nia) powierzchni stanowiska pracy powinny zapewnić

pracownikom swobodę ruchu wystarczającą do wykonywania pracy w sposób bezpieczny, z uwzględnie­

niem wymagań ergonomii.

2. Stanowiska pracy, na których występuje ryzyko

wybuchu, upadku lub wyrzucenia przedmiotów albo wydzielenia się substancji szkodliwych dla

zdrowia lub niebezpiecznych, powinny być zaopatrzone w urządzenia ochronne zapewniające ochronę pracowników przed skutkami tego ryzyka.

pożaru,

3. Stanowiska pracy, na których wykonywane prace

czynników szkodliwych dla

zdrowia lub niebezpiecznych, powinny być tak usytupowodują występowanie

-

3977 -

owane i zorganizowane, aby pracownicy zatrudnieni na

innych stanowiskach nie byli narażeni na te czynniki.

§ 46. 1. Na stanowiskach pracy należy zapewnić

wynikającą z technologii powierzchnię oraz odpowiednie urządzenia pomocnicze przeznaczone na składowa­

nie materiałów, wyrobów, przyrządów, narzędzi i odpa-

dów.

2. Na stanowiskach pracy nie wolno przechowywać

surowców, gotowych wyrobów, materiałów pomocniczych i odpadów w ilościach większych od wynikają­

cych z potrzeb technologicznych, umożliwiających

utrzymanie ciągłości pracy na danej zmianie. Odpady

produkcyjne powinny być sukcesywnie usuwane.

2) stosowanie drabiny jako drogi stałego transportu,

a także do przenoszenia ciężarów o masie powyżej

10 kg,

3) używanie drabiny niezgodnie z przeznaczeniem,

4) używanie drabiny rozstawnej jako przystawnej,

5) ustawianie drabiny na niestabilnym podłożu,

6) opieranie drabiny przystawnej o śliskie płaszczy­

zny, o obiekty lekkie lub wywrotne albo o stosy materiałów nie zapewniające stabilności drabiny,

7) stawianie drabiny przed zamkniętymi drzwiami, jeżeli nie są one zamknięte na klucz od strony ustawianej drabiny,

8) ustawianie drabin w

3. Szmaty, tampony, trociny itp. nasycone lub zanieczyszczone substancjami łatwo zapalnymi, utleniającymi się lub szkodliwymi dla zdrowia albo wydzielające uciążliwe zapachy należy przechowywać w zamkniętych naczyniach z materiału niepalnego oraz co

najmniej raz na dobę usuwać z pomieszczeń pracy

i niszczyć w sposób określony w instrukcji, o której mowa w § 41.

§ 47. 1. Do każdego stanowiska pracy powinno być

zapewnione bezpieczne i wygodne dojście, przy czym

jego wysokość na całej długości nie powinna być

mniejsza w świetle niż 2 m.

2. W przypadkach uzasadnionych względami konstrukcyjnymi maszyn i innych urządzeń technicznych

dopuszcza się zmniejszenie wysokości dojścia do

1,8 m przy jego odpowiednim zabezpieczeniu i oznakowaniu znakami bezpieczeństwa zgodnymi z Polską

Normą·

3. Przejścia między maszynami a innymi urządze­

niami lub ścianami przeznaczone tylko do obsługi tych

urządzeń powinny mieć szerokość co najmniej 0,75 m;

jeżeli w przejściach tych odbywa się ruch dwukierunkowy, szerokość ich powinna wynosić co najmniej 1 m.

§ 48. Pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych

powinien zapewnić dostosowanie

stanowisk pracy oraz dojść do nich - do potrzeb i moż­

liwości tych pracowników, wynikających ze zmniejszonej sprawności.

§ 49. 1. Przy wykonywaniu pracy nie wymagającej

stale pozycji stojącej należy zapewnić pracownikom

możliwość siedzenia.

2. Przy wykonywaniu pracy wymagającej stale pozycji stojącej lub chodzenia należy zapewnić pracownikom możliwość odpoczynku w pobliżu miejsca pracy

w pozycji siedzącej.

3. Siedziska powinny spełniać wymagania Polskich

Norm.

§ 50. 1. Stosowane w zakładach pracy drabiny przenośne powinny spełniać wymagania Polskich Norm.

2. Przy używaniu drabin przenośnych niedopuszqalne jest w szczególności

1) stosowanie drabin uszkodzonych,

bezpośrednim

sąsiedztwie

maszyn i innych urządzeń -w sposób stwarzający

zagrożenia dla pracowników używających drabiny,

9) wchodzenie i schodzenie z drabiny plecami do niej,

10) przenoszenie drabiny o długości powyżej 4 m przez

jedną osobę.

3. Drabina przystawna powinna wystawać ponad

powierzchnię, na którą prowadzi, co najmniej 0,75 m,

a kąt jej nachylenia powinien wynosić od 65° do 75°.

Rozdział 3

Obsługa i stosowanie maszyn, narzędzi i innych

urządzeń technicznych

§ 51.1. Maszyny i inne urządzenia techniczne, zwane dalej "maszynami", powinny spełniać wymagania

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, określone w Polskich Normach i właściwych przepisach,

przez cały okres ich użytkowania.

2. Montaż, eksploatacja i obsługa maszyn powinny

być zgodne z dokumentacją techniczno-ruchową.

§ 52. 1. Maszyny z własnymi napędami powinny

mieć urządzenia do włączania i wyłączania łatwo dostępne dla obsługującego, sprawnie działające i zabezpieczone przed przypadkowym włączeniem.

2. Maszyny z więcej niż jednym elementem sterowniczym, z wyłączeniem maszyn przenośnych trzymanych w ręku lub prowadzonych ręką, powinny być wyposażone w wyłączniki awaryjne wyróżniające się barwą i kształtem. Konstrukcja i usytuowanie wyłącznika

powinny, w razie zagrożenia, zapewniać możliwość

szybkiego wyłączenia napędu maszyny, także przez

osobę nie zatrudnroną przy jej obsłudze .

3. Maszyny powinny być wyposażone w łatwo odróżniające się i odpowiednio oznakowane urządzenia

do odłączania od wszystkich źródeł energii.

4. Ponowne przyłączenie maszyny do źródła energii nie powinno stanowić zagrożenia dla obsługi.

§ 53. 1. Maszyny wielostanowiskowe ze stanowiskami pracy niewidocznymi z głównego stanowiska

sterowania powinny być na każdym stanowisku obsłu­

gi wyposażone w wyłączniki awaryjne umieszczone

w widocznych i dogodnych miejscach, umożliwiające

-

3978-

w razie zagrożenia szybkie wyłączenie napędu maszyny także przez osoby nie zatrudnione przy ich obsłudze .

Ponowne włączenie powinno być możliwe jedynie

w głównym punkcie sterowania po sprawdzeniu i usunięciu przyczyn wyłączenia.

2. Maszyny wielostanowiskowe powinny być wyw urządzenia sygnalizacji akustycznej lub

optycznej automatycznie uprzedzające o ich uruchomieniu. Sygnały powinny być odbierane na wszystkich

stanowiskach pracy przy danej maszynie oraz powinny

wyprzedzać jej uruchomienie.

posażone

§ 54. W przypadku zespołowej obsługi maszyny lub

gdy stwarza ona zagrożenie dla otoczenia, należy zapewnić sygnalizację ostrzegawczą i alarmową - łatwo

dostrzegalną i zrozumiałą.

§ 55. 1. Elementy ruchome i inne części maszyn,

które w razie zetknięcia się z nimi stwarzają zagrożenie,

powinny być do wysokości co najmniej 2,5 m od poziomu podłogi (podestu) stanowiska pracy osłonięte lub

zaopatrzone w inne skuteczne urządzenia ochronne,

z wyjątkiem przypadków, gdy spełnienie tych wymagań nie jest możliwe ze względu na funkcję maszyny.

2. Pasy, łańcuchy, taśmy, koła zębate i inne elementy układów napędowych oraz części maszyn zagrażają­

ce spadnięciem, znajdujące się nad stanowiskami pracy lub przejściami na wysokości ponad 2,5 m od poziomu podłogi, powinny być osłonięte co najmniej od dołu trwałymi osłonami.

3. Osłony stosowane na maszynach powinny uniemożliwiać bezpośredni dostęp do strefy niebezpiecznej. Osłony niepełne (wykonane z siatki, blachy perforowanej, prętów itp.) powinny znajdować się w takiej

odległości od elementów niebezpiecznych, aby przy

danej wielkości i kształcie otworów nie było możliwe

bezpośrednie dotknięcie tych elementów. Odległości

bezpieczeństwa określają Polskie Normy.

4. Maszyny powinny być oznakowane znakami

i barwami, zgodnie z wymaganiami określonymi

w Polskich Normach.

§ 56. 1. Urządzenia ochronne stosowane przy ma-

szynach powinny spełniać następujące ogólne wymagania

1) zapewniać bezpieczeństwo zarówno pracownikowi

zatrudnionemu bezpośrednio przy obsłudze maszyny, jak i osobom znajdującym się w jej pobliżu,

2) działać niezawodnie, posiadać odpowiednią trwałość i wytrzymałość,

3) funkcjonować samoczynnie, niezależnie od woli

i uwagi obsługującego, w przypadkach gdy jest to

celowe i możliwe,

Poz. 844

2. Urządzenia ochronne przy maszynach szczególnie niebezpiecznych powinny być tak skonstruowane,

aby

1)

zdjęcie, otwarcie lub wyłączenie urządzenia

ochronnego powodowało natychmiastowe zatrzymanie maszyny bądż jej niebezpiecznych elementów lub niemożliwe było zdjęcie albo otwarcie

osłony podczas ruchu osłanianych elementów,

2) ponowne założenie, zamknięcie lub włączenie urzą­

dzenia ochronnego nie uruchamiało automatycznie maszyny.

3. Używanie maszyny bez wymaganego urządzenia

ochronnego lub przy jego nieodpowiednim stosowaniu jest niedopuszczalne .

4. Szczegółowe wymagania dla urzędzeń ochronnych określają Polskie Normy.

§ 57 . Maszyny i narzędzia oraz ich urządzenia

ochronne powinny być utrzymywane w stanie sprawności technicznej i czystości zapewniającej użytkowa­

nie ich bez szkody dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz stosowane tylko w procesach i warunkach, do których są przeznaczone.

§ 58. 1. O dostrzeżonych wadach lub uszkodzeniach

maszyny pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić przełożonego.

2. Maszyny, których uszkodzenie stwierdzono

w czasie pracy, powinny być niezwłocznie zatrzymane

i wyłączone z zasilania energią. Wznowienie pracy maszyny bez usunięcia uszkodzenia jest niedopuszczalne.

3. Maszyny niesprawne, uszkodzone lub pozostają­

ce w naprawie powinny być wycofane z użytkowania

oraz wyraźnie oznakowane tablicami informacyjnymi

i zabezpieczone w sposób uniemożliwiający ich uruchomienie.

§ 59.1. Maszyn będących w ruchu nie wolno pozostawiać bez obsługi lub nadzoru, chyba że dokumenta-

cja techniczno-ruchowa stanowi inaczej.

2. Pracodawca jest obowiązany ustalić rodzaje maszyn, które wymagaj ą stałej obsługi, a pozostawianie

ich bez niej może być przyczyną katastrofy, wybuchu

lub pożaru, oraz ustalić szczegółowe warunki obsługi

i nadzoru nad pracą tych maszyn.

§ 60 . 1. Maszyn będących w ruchu nie wolno naprawiać, czyścić i smarować, z wyjątkiem smarowania za

pomocą

specjalnych urządzeń określonych w dokumentacji techniczno-ruchowej.

4) nie mogą być łatwo usuwane lub odłączane bez pomocy narzędzi,

2. Pracownicy zatrudnieni przy obsłudze maszyn

z ruchomymi elementami nie mogą pracować w odzieży z luźnymi (zwisającymi) częściami, jak np. luźno zakończone rękawy, krawaty, szaliki, poły, oraz bez nakryć

5) nie mogą utrudniać wykonywania operacji technologicznej ani ograniczać możliwości śledzenia jej

przebiegu oraz nie mogą powodować zagrożeń

i dodatkowego obciążenia fizycznego lub psychicznego pracowników.

§ 61. 1. Do obsług i pędni i jej części oraz do nakła­

dania, smarowania i oczyszczania pasów, lin i taśm należy wyznaczyć na stałe pracowników przygotowanych

do wykonywania tych prac w sposób bezpieczny.

głowy okrywających włosy.

-

3979 -

2. W czasie ruchu maszyny niedopuszczalne jest

zakładanie i zrzucanie pasów pędnych, lin

i taśm. Czynności te mogą być wykonywane wyłącznie

przy użyciu specjalnych urządzeń przeznaczonych do

tego celu.

ręczne

3. Pędnie powinny posiadać urządzenia do zawieszania pasów pędnych zapobiegające zetknięciu się

zrzuconych pasów, lin lub taśm z częściami pędni bę­

dącymi w ruchu.

4. Pasy pędne, liny i taśmy pędne mogą być napinane, naprawiane, łączone, skracane i smarowane po

unieruchomieniu napędu maszyny.

Transport wewnętrzny i magazynowanie

§ 62. 1. Pracodawca powinien zapewnić zastosowanie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych i technicznych, zwłaszcza w zakresie wyposażenia technicznego, w celu wyeliminowania potrzeby ręcznego przemieszczania ciężarów.

2. Jeśli nie ma możliwości uniknięcia ręcznego

przemieszczania ciężarów, należy podjąć odpowiednie

przedsięwzięcia, w tym wyposażyć pracowników

w niezbędne środki w celu zmniejszenia uciążliwości

i zagrożeń związanych z wykonywaniem tych czynności.

§ 63. 1. Ręczne przemieszczanie i przewożenie cię­

żarów o masie przekraczającej ustalone normy jest nie-

dopuszczalne.

2. Szczegółowe wymagania dotyczące ręcznego

transportu określają przepisy w sprawie bezpieczeń­

stwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych przy

ręcznym dźwiganiu i przenoszeniu ciężarów oraz przepisy o pracach wzbronionych kobietom i młodocia­

nym.

§ 64. 1. Masa ładunków przemieszczanych przy

użyciu środków transportowych nie powinna przekra-

lub

udźwigu

danego

2. Masa i rozmieszczenie ładunku na środkach

transportowych powinny zapewniać bezpieczne warunki przewozu i przeładunku.

3. Ładunek powinien być zabezpieczony w szczeprzed upadkiem, przemieszczeniem i zsypywaniem się ze środka transportu.

gólności

§ 65. Przy obsłudze urządzeń transportu zmechanizowanego mogą być zatrudniane tylko osoby o kwalifikacjach właściwych do obsługi określonego urządzenia.

§ 66. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić

opracowanie zasad ruchu na drogach wewnątrzzakła­

dowych, zgodnych z przepisami prawa o ruchu drogowym.

2. W zasadach ruchu, wymienionych w ust. 1, nalew szczególności maksymalne prędkości

ży określić

środków

transportu i komunikacji na drogach weoraz w pomieszczeniach zakładu

pracy, uzależnione od szerokości dróg, natężenia ruchu, widoczności itp.

wnątrzzakładowych

3. Drogi powinny być oznakowane znakami drogowymi zgodnymi z przepisami prawa o ruchu drogowym.

§ 67. Wymagania dotyczące transportu przy użyciu

dźwignic, przenośników, wózków jezdniowych z napę­

dem silnikowym oraz kolei

określają odrębne przepisy.

wewnątrzzakładowych

§ 68. 1. Materiały i inne przedmioty, zwane dalej

"materiałami",

Rozdział 4

czać dopuszczalnej nośności

środka transportowego.

Poz. 844

powinny być magazynowane w pomieszczeniach i miejscach do tego przeznaczonych.

Pomieszczenia magazynowe powinny spełniać wymagania bezpieczeństwa, stosownie do rodzaju i właści­

wości składowanych w nich materiałów.

2. Przy składowaniu materiałów należy

1) określić dla każdego rodzaju składowanego materiału miejsce, sposób i dopuszczalną wysokość

składowania,

2) zapewnić, aby masa składowanego ładunku nie

przekraczała dopuszczalnego obciążenia urządzeń '

przeznaczonych do składowania (regałów, podestów itp.),

3) zapewnić, aby masa składowanego ładunku, łącz­

nie z masą urządzeń przeznaczonych do jego skła­

dowania i transportu, nie przekraczała dopuszczalnego obciążenia podłóg i stropów, na których odbywa się składowanie,

4) wywiesić czytelne informacje o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stropów i urządzeń przeznaczonych do składowania.

§ 69. 1. Regały powinny mieć odpowiednio wytrzymałą i stabilną konstrukcję oraz zabezpieczenia przed

ich przewróceniem się.

2. Szerokość odstępów między regałami powinna

być odpowiednia do stosowanych środków transpor-

towych oraz powinna umożliwiać bezpieczne operowanie tymi środkami i ładunkami.

§ 70. 1. Sposób układania materiałów na regałach

i ich zdejmowania nie może stwarzać zagrożeń dla bezpieczeństwa pracowników.

2. Przedmioty łatwo tłukące się, niebezpieczne substancje i preparaty chemiczne oraz materiały o największej masie powinny być składowane na najniż­

szych półkach regałów.

§ 71. Przedmioty, których wymiary, kształt i masa decydują o ich indywidualnym sposobie składo­

wania, powinny być ustawiane lub układane stabilnie, z uwzględnieniem położenia ich środka ciężko­

ści, tak aby zapobiec ich wywróceniu się lub spadnięciu.

§ 72. 1. Przy składowaniu materiałów w stosach należy zapewnić

-

3980-

1) stateczność stosów poprzez składowanie na wysokość uzależnioną od rodzaju materiałów (ich wymiarów, masy, kształtu) oraz wytrzymałości opakowań,

Poz. 844

1) 2 m -

od linii niskiego napięcia,

2) 5 m -

od linii wysokiego napięcia do 15 kV,

3) 10 m -

od linii wysokiego napięcia powyżej 15 kV.

2) wiązanie między warstwami,

Rozdział 5

3) układanie stosów tak, aby środek ciężkości przedmiotów składowanych pozostawał wewnątrz obrysu stosów,

4) zachowanie odległości między stosami, umożliwia­

jącej bezpieczne układanie i przemieszczanie materiałów.

2. Rozładunek stosów powinien być prowadzony

kolejno począwszy od najwyższych warstw. Niedopuszczalne jest wyjmowanie materiałów ze środka stosów.

Ochrona przed hałasem

§ 78. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić

ochronę pracowników przed zagrożeniami związanymi

z narażeniem na hałas, a w szczególności zapewnić

stosowanie

1) procesów technologicznych nie

nadmiernego hałasu,

powodujących

2) maszyn i innych urządzeń technicznych powodują­

cych możliwie najmniejszy hałas, nie przekraczają­

cy dopuszczalnych wartości,

§ 73. Przy składowaniu materiałów na paletach lub

w kontenerach stosuje się odpowiednio przepis § 69

ust. 2.

3) rozwiązań obniżających poziom hałasu w procesach pracy.

§ 74. 1. Przy składowaniu materiałów sypkich luzem należy zapewnić

2. Dopuszczalne wartości hałasu w środowisku pracy określają właściwe przepisy i Polskie Normy.

1) powierzchnię składową, która przy zachowaniu ką­

ta zsypu naturalnego umożliwi zachowanie przejść

lub przejazdów wokół hałdy lub zwału,

2) wytrzymałość zapór odpowiednią do parcia składo­

wanego materiału sypkiego,

3) w miarę potrzeby wynikającej z ochrony sąsiednich

stref pracy oraz technicznych możliwości - szczelne obudowanie miejsca przeładunku i urządzeń

przeładunkowych oraz połączenie ich z urządzenia­

mi odciągającymi pył w miejscu jego powstawania,

4) bezpieczne metody pracy, szczególnie przy ręcz­

nym pobieraniu i przenoszeniu materiałów.

§ 79. 1. Na stanowiskach pracy, na których mimo

zastosowania możliwych rozwiązań technicznych i organizacyjnych poziom hałasu przekracza dopuszczalne

normy, pracodawca ma obowiązek zapewnić

1) ustalenie przyczyn przekroczenia dopuszczalnego

poziomu hałasu oraz opracowanie i zastosowanie

programu działań technicznych i organizacyjnych,

mających na celu najskuteczniejsze zmniejszenie

narażenia pracowników na hałas,

2) zaopatrzenie pracowników w indywidualne ochrony słuchu, dobrane do wielkości charakteryzują­

cych hałas i do cech indywidualnych pracowników

oraz ich stosowanie,

2. Wchodzenie pracowników na zwały materiałów

sypkich grożących zasypaniem dozwolone jest jedynie

w przypadkach wyjątkowej konieczności z zastosowaniem pomostów lub innych urządzeń zapewniających

bezpieczeństwo, a także przy zapewnieniu asekuracji

przez drugiego pracownika oraz odpowiedniego nadzoru.

3) ograniczenie czasu ekspozycji na hałas, w tym stosowanie przerw w pracy,

§ 75. 1. Przy składowaniu materiałów pylących luzem należy zapewnić szczelne ogrodzenie co najmniej

do wysokości 0,5 m ponad wysokość składowanego

2. W odniesieniu do stanowisk pracy, o których mowa w ust. 1, należy zapewnić pracownikom informację

na temat

materiału.

2. Transport materiałów, o których mowa w ust. 1,

może odbywać się wyłącznie specjalnymi środkami

transportu lub w zamkniętych pojemnikach (np. kontenerach).

§ 76. Przy składowaniu materiałów skłonnych do

samozapalenia się należy je zabezpieczyć przed samozapłonem, a w szczególności ograniczyć wysokość

składowania, stosować kominy wentylacyjne oraz

przesypywać lub często przerzucać hałdy i zwały.

§ 77. Niedopuszczalne jest składowanie materiałów bezpośrednio pod elektroenergetycznymi

liniami

napowietrznymi lub w odległości mniejszej

w poziomie od skrajnych przewodów) niż

(licząc

4) oznakowanie stref zagrożonych hałasem , a także,

gdy jest to uzasadnione ze względu na stopień zagrożenia oraz możliwe, ograniczenie dostępu do

tych stref poprzez ich odgrodzenie.

-

wyników pomiarów hałasu i zagrożenia dla zdrowia wynikającego z narażenia na hałas,

-

działań podjętych w związku z przekroczeniem na

określonych stanowiskach dopuszczalnych wartości hałasu,

-

właściwego doboru i sposobu używania indywidualnych ochron słuchu.

Rozdział 6

Prace szczególnie niebezpieczne

A. Przepisy ogólne

§ 80.1 . Przez prace szczególnie niebezpieczne rozumie się prace, o których mowa w niniejszym rozdziale,

-

Poz. 844

oraz prace określone jako szczególnie niebezpieczne

w innych przepisach dotyczących bezp i eczeństwa i higieny pracy lub w instrukcjach eksploatacji urządzeń

i instalacji, a także inne prace o zwiększonym zagroże­

niu lub wykonywane w utrudnionych warunkach,

uznane przez pracodawcę jako szczególnie niebezpieczne.

2. Szczegółowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy spawaniu i cięciu metali regulują odrębne przepisy.

2. Pracodawca jest obowiązany do ustalenia i aktualizowania wykazu prac szczególnie niebezpiecznych

występujących w zakładzie pracy.

§ 85. Przepisy niniejszej części dotyczą pracy

w zbiornikach, kanałach, studniach, studzienkach kanalizacyjnych, wnętrzach urządzeń technicznych i w innych zamkniętych przestrzeniach, do których wejście

odbywa się przez włazy lub otwory o niewielkich rozmiarach lub jest w inny sposób utrudnione, zwanych

dalej "zbiornikami " .

§ 81. Pracodawca powinien określić szczegółowe

wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecznych, a zwłasz­

cza zapewnić

1) bezpośredni nadzór nad tymi pracami wyznaczo-

nych w tym celu osób,

2) odpowiednie środki zabezpieczające,

3) instruktaż pracowników obejmujący w szczególności

a) imienny podział pracy,

b) kolejność wykonywania zadań,

c) wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy

poszczególnych czynnościach .

B. Roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części

§ 82. Roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe

i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części w miejscach przebywania

pracowników zatrudnionych przy innych pracach lub

działania maszyn i innych urządzeń technicznych powinny być organizowane w sposób nie narażający pracowników na niebezpieczeństwa i uciążliwości wynikające z prowadzonych robót, z jednoczesnym zastosowaniem szczególnych środków ostrożności.

§ 83. 1. Przed rozpoczęciem robót, o których mowa

w § 82, pracodawca, u którego mają być prowadzone

roboty, i osoba kierująca robotami powinni ustalić

w podpisanym protokole szczegółowe warunki bezpieczeństwa i higieny pracy, z podziałem obowiązków

w tym zakresie.

2. O prowadzonych robotach oraz o niezbędnych

środkach bezpieczeństwa, jakie należy stosować w czasie trwania prac, pracodawca powinien poinformować

pracowników przebywających lub mogących przebywać

na terenie prowadzenia robót albo w jego sąsiedztwie.

3. Teren prowadzenia robót, o których mowa

w § 82, powinien być wydzielony i wyraźnie oznakowany. W miejscach niebezpiecznych należy umieścić znaki informujące o rodzaju zagrożenia oraz stosować inne środki zabezpieczające przed skutkami zagroźeń

(siatki, bariery itp.).

§ 84. 1. Spawanie wykonywane w ramach robót,

o których mowa w § 82, powinno być prowadzone na

podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie

ustalonym u danego pracodawcy.

C. Prace w zbiornikach , kanałach, wnętrzach

urządzeń

techn i cznych i w innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych

§ 86. 1. Podjęcie i prowadzenie pracy w zbiornikach

może nastąpić jedynie

na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie ustalonym przez pracodawcę·

2. Przy pracy w zbiornikach należy zapewnić stały

nadzór. Osoba wydająca polecenie wykonania takiej

pracy powinna sprawdzić, czy przygotowania organizacyjne i techniczne zapewniają bezpieczeństwo pracownikom podczas wykonywania pracy.

3. W czasie pracy w zbiorniku naleźy zapewnić moź­

udzielenia pracownikowi natychmiastowej

pierwszej pomocy w razie nagłej potrzeby lub wypadku.

liwość

§ 87. 1. Prace w zbiorniku mogą być podjęte i prowadzone, z zastrzeżeniem ust. 2, po spełnieniu nastę­

pujących wymagań

1) zbiornik należy opróżnić i wstępnie oczyścić przez

przemycie, przedmuchanie parą lub gazem obojętnym oraz przedmuchanie powietrzem; przedmuchiwanie zbiornika tlenem jest niedopuszczalne,

2) jeżeli praca w zbiorniku może być związana z zagrożeniem pożarowym, naleźy stosować niezbęd­

ne środki ochrony przeciwpoźarowej,

3) odłączyć dopływ do zbiornika materiałów, substancji i czynników z innych zbiorników, przewodów,

aparatury itp.,

4) znajdujące się we wnętrzu zbiornika grzejniki, urzą­

dzenia ruchome i inne mogące stworzyć zagroże­

nie należy odłączyć od źródeł zasilania,

5) na czas trwania prac w zbiorniku należy wyłączyć

z ruchu lub unieruchomić tory kolejowe, zwrotnice,

przenośniki , miejsca zsypu itp., znajdujące się nad

zbiornikiem,

6) bezpośrednio przed przystąpieniem do pracy wewnątrz zbiornika powietrze w zbiorniku należy zbadać na zawartość tlenu oraz gazów i par substancji

toksycznych i palnych,

7) temperatura powietrza w zbiorniku powinna być

równa temperaturze otoczen ia,

8) zapewnienie niezbędnych środków ochrony zbiorowej lubli indywidualnej.

-~2-

2. Wymagania określone w ust. 1 pkt 1 nie dotyczą

przygotowania kanału do wykonywania w nim pracy,

a pkt 3 - kanału i studzienki kanalizacyjnej. Przed wykonywaniem prac w kanale lub studzience należy przewietrzyć dany odcinek kanału, pozostawiając otwarte

włazy, oraz wyłączyć ten odcinek kan..alizacyjny, a jeże­

li to nie jest możliwe - maksymalnie 'ograniczyć spływ

ścieków.

Poz. 844

2. Wnętrze zbiornika powinno być oświetlone przy

użyciu żródła światła elektrycznego o bezpiecznym napięciu.

3. Transport narzędzi, innych przedmiotów i matewewnątrz zbiornika powinien odbywać się

w sposób nie stwarzający zagrożeń i uciążliwości dla

zatrudnionych tam pracowników.

riałów

4. Jeżeli istnieje możliwość powstania stężeń wy§ 88. Bezpośrednio przed przystąpieniem pracow- .

ników do pracy w zbiorniku osoba kierująca pracowni- buchowych w zbiorniku, należy zastosować środki zapobiegające wybuchowi.

kami jest obowiązana poinfoPmować ich o

5. Jeżeli praca ma być wykonana wewnątrz zbiornika zawierającego materiały płynne lub sypkie, w którym istnieje możliwość utonięcia lub zasypania pra3) niezbędnych środkach ochrony zbiorowej i indywi. cownika - niezależnie od zabezpieczenia odpowiedni dualnej oraz o sposobie ich stosowania,

mi środkami ochrony indywidualnej - pracownik po4) sposobie sygnalizacji między pracującymi we- winien być opuszczany do wnętrza na pomoście lub inwnątrz zbiornika a asekurującymi ich na zewnątrz

nym urządzeniu umożliwiającym bezpieczne wykonazbiornika,

nie pracy.

5) postępowaniu w razie wystąpienia zagrożenia.

D. Prace przy użyciu materiałów

niebezpiecznych

§ 89. 1. Pracownik lub pracownicy wykonujący pracę wewnątrz zbiornika powinni być asekurowani co

§ 91. Materiałami niebezpiecznymi w rozumieniu

najmniej przez jedną osobę znajdującą się na zewnątrz.

Osoba asekurująca powinna być w stałym kontakcie rozporządzenia są w szczególności substancje i prepaz pracownikami znajdującymi się wewnątrz zbiorni~a raty chemiczne zaliczone do niebezpiecznych, zgodnie

oraz mieć możliwość niezwłocznego powiadomienia z przepisami w sprawie substancji chemicznych stwainnych osób mogących, w razie potr~eby, niezwłocznie rzających zagrożenia dla zdrowia lub życia .

udzielić pomocy.

§ 92. 1. Pracodawca jest obowiązany informować

2. Pracownik wchodzący do wnętrza zbiornika po- pracowników o właściwościach fizycznych, chemiczwinien być wyposażony w odpowiednie środki ochro- nych i biologicznych stosowanych w zakładzie pracy

materiałów, półfabrykatów i wyrobów gotowych oraz

ny indywidualnej, a w szczególności

o stopniu ich szkodliwości dla zdrowia pracowników,

1) szelki bezpieczeństwa z linką umocowaną do odpoa także o sposobach bezpiecznego ich stosowania oraz

wiednio wytrzymałego elementu konstrukcji ze,

postępowania z nimi w sytuacjach awaryjnych.

1) zakresie pracy, jaką mają wykonać,

2) rodzaju zagrożeń, jakie mogą wystąpić,

wnętrznej,

2) hełm ochronny i odzież ochronną,

3) sprzęt izolujący ochronny układu oddechowego.

3. Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej

osoby asekurującej powinno być takie, jak wyposaże- .

nie pracowników wchodzących do wnętrza zbiornika.

4. Niestosowanie ochron układu oddechowego jest

dopuszczalne wyłącznie w warynkach, gdy zawartość

tlenu w powietrzu zbiornika wynosi co najmniej 18%

oraz gdy w powietrzu tym nie występują substancje

szkodliwe dla zdrowia w stężeniu przekraczającym najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych

dla zdrowia w środ.owisku pracy ani nie istnieje niebezpieczeństwo ich wystąpienia podczas przebywania

pracownika w zbiorniku.

5. Decyzję o niestosowaniu przez pracowników

ochron układu oddechowego w związku ze spełnie­

niem warunków, o których mowa w ust. 4, może podjąć jedynie osoba kierująca pracownikami.

§ 90. 1. W czasie przebywania pracowników wewnątrz zbiornika wszystkie włazy powinny być otwarte, a jeżeli nie jest to wystarczające do utrzymania wymaganych parał\letrów powietrza w zbiorniku - należy w tym czasie stosować stały nadmuch powietrza.

2. Materiały o nieznanych właściwościach, do czasu ich zbadania, mogą być stosowane tylko w warunkach laboratoryjnych, do celów badawczych i doświad­

czalnych, przy zastosowaniu wzmożonych środków

ostrożności.

§ 93. 1. Materiały niebezpieczne należy przechowywać w

miejscach i opakowaniach przeznaczonych do

tego celu i odpowiednio oznakowanych.

2. Pomieszczenia, aparatura, środki transportu,

zbiorniki i opakowania, w których są stosowane, przemieszczane lub przechowywane materiały niebezpieczne powinny być odpowiednie do właściwości

tych materiałów.

3. W czasie transportu, składowania i stosowania

niebezpiecznych należy stosować odpowiednie środki ochrony zbiorowej i indywidualnej chroniące pracowników przed szkodliwym lub niebezpiecznym działaniem tych materiałów.

materiałów

§ 94. 1. Zbiorniki, naczynia i inne opakowania słu­

żące do przechowywania materiałów niebezpiecznych

. powinny być

1) oznakowane w sposób określony w

przepisach,

odrębnych

-

3983-

2) wykonane z materiału nie powodującego niebez-

piecznych reakcji chemicznych z ich zawartością

i nie ulegającego uszkodzeniu w wyniku działania

znajdującego się w nich materiału niebezpiecznego,

3) wytrzymałe i zabezpieczone przed uszkodzeniem

z zewnątrz odpowiednio do warunków ich stosowania,

4) odpowiednio szczelne i zabezpieczone przed wydostawaniem się z nich niebezpiecznej zawartości lub

dostaniem się do ich wnętrza innych substancji,

które w kontakcie z ich zawartością mogą stworzyć

stan zagrożenia,

5) wypełnione w sposób zapewniający wolną przestrzeń odpowiednio do możliwości termicznego

rozszerzania się cieczy w warunkach przechowywania, transportu i stosowania.

2. Opróżnione pojemniki po materiałach niebezpiecznych przeznaczone do wielokrotnego użycia powinny spełniać wymagania określone w ust. 1 pkt 1-4.

3. Przechowywanie materiałów niebezpiecznych

w pojemnikach i opakowaniach służących do środków

spożywczych jest niedopuszczalne.

§ 95. 1. Przy przechowywaniu ciekłego materiału

niebezpiecznego w stałych zbiornikach należy

1) stosować odpowiednie zabezpieczenia przed rozlewaniem i rozprzestrzenianiem się zawartości zbiornika w razie jego uszkodzenia, jak np. wanny, rynny, koryta, zbiorniki rezerwowe,

2) zapewnić urządzenie do bezpiecznego pomiaru ilości cieczy zawartej w zbiorniku,

3) uniemożliwić dostęp osób niepowołanych

miejsc, w których znajdują się zbiorniki.

Poz. 844

względem pożarowym

lub wybuchowym oraz w których istnieje niebezpieczeństwo wydzielania się substancji trujących albo tworzących z powietrzem mieszaniny wybuchowe, powinny być wyposażone w

1) urządzenia zapewniające sygnalizację o zagroże­

niach ,

2) odpowiedni sprzęt i środki gaśnicze, środki neutralizujące, apteczki oraz odpowiednie środki ochrony

zbiorowej i indywidualnej, stosownie do występu­

jących zagrożeń.

2. Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach wymienionych w ust. 1 powinni mieć zapewniony stały

dostęp do środków łączności na wypadek awarii, wybuchu lub pożaru.

3. Pracodawca jest obowiązany ustalić i podać do

wiadomości pracowników warunki, jakie powinny być

spełnione przed wejściem pracowników do pomieszczeń, o których mowa w ust. 1.

§ 98. W pomieszczeniach, w których w wyniku awarii mogą wydzielać się substancje toksyczne lub palne,

w ilościach mogących stworzyć zagrożenie wybuchem, pracodawca powinien zapewnić awaryjną wentylację wyciągową uruchamianą od wewnątrz i z zewnątrz pomieszczeń - zapewniającą wymianę powietrza dostosowaną do przeznaczenia pomieszczeń

zgodnie z właściwymi przepisami i Polskimi Normami.

§ 99. 1. Sposób składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych powinien zapewniać

1) zachowanie temperatur, wilgotności i ochronę

przed nasłonecznieniem stosownie do rodzaju materiałów niebezpiecznych i ich właściwości,

do

2) przestrzeganie ograniczeń dotyczących wspólnego

składowania i stosowania materiałów,

2. Zbiorniki z ciekłymi materiałami niebezpiecznymi oraz cieczami gorącymi mogą być umieszczane nad

stanowiskami pracy lub przejściami wyłącznie w przypadkach wymuszonych przez proces technologiczny.

W takich przypadkach należy stosować urządzenia

chroniące przed oblaniem pracowników znajdujących

się pod tymi zbiornikami.

3) ograniczenie ilości jednocześnie składowanych

materiałów do ilości dopuszczalnej dla danego materiału i danego pomieszczenia,

3. Nad pomieszczeniami, w których znajdują się

stałe zbiorniki z gazami sprężonymi, skroplonymi lub

rozpuszczonymi pod ciśnieniem nie mogą być organizowane stanowiska pracy.

§ 96. 1. Pakowanie, składowanie, załadunek i transport materiałów niebezpiecznych z innymi materiałami

stwarzającymi dodatkowe zagrożenie na skutek wzajemnego oddziaływania tych materiałów w przypadku

uszkodzenia opakowania jest niedopuszczalne.

2. W magazynach powinny być wywieszone in-',

strukcje określające sposób składowania, pakowania,

załadunku i transportu materiałów niebezpiecznych;

z treścią instrukcji należy zapoznać pracowników zatrudnionych przy tych pracach .

§ 97. 1. Pomieszczenia przeznaczone do składowa­

nia lub stosowania materiałów niebezpiecznych pod

4) przestrzeganie zasad rotacji z zachowaniem dopuszczalnego czasu składowan i a poszczególnych

materiałów,

5) zachowanie dodatkowych wymagań specyficznych

dla składowania materiałów i ich stosowania,

6) rozmieszczenie mater i ałów w sposób umożliwiają­

cy prowadzenie kontroli składowania i składowa­

nych materiałów.

2. Szczegółowe warunki składowania i stosowania

niebezpiecznych powinny być określone

w instrukcjach ustalających co najmniej wymagania

wymienione w ust. 1 oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych.

materiałów

§ 100. 1. Przeładunek materiałów niebezpiecznych

powinien odbywać się w miejscu do tego przystosowanym, przy wykorzystaniu odpowiednich do tego celu urządzeń oraz środków ochrony zbiorowej i indywidualnej chroniących przed zagrożeniami i skutkami zagrożeń, szczególnie pochodzących od elektryczności

statycznej oraz występujących przy przelewaniu cieczy.

-

3984-

2. W miejscu przeładunku materiałów niebezpiecznych nie mogą przebywać osoby nie zatrudnione przy

tych pracach.

§ 101. 1. Jeżeli procesy pracy powodują występo­

wanie czynników rakotwórczych, biologicznych o działaniu zakaźnym i innych stwarzających niebezpieczeń­

stwo dla zdrowia i życia pracowników - pracodawca

powinien podjąć przedsięwzięcia w kierunku zastąpie­

nia tych procesów innymi, w których czynniki te nie

występują·

2. Jeżeli przedsięwzięcia, o których mowa w ust. 1,

nie są technicznie możliwe, pracodawca jest obowiąza­

ny w szczególności

1) ograniczyć do minimum liczbę pracowników narażonych na czynniki, o których mowa w ust. 1,

2) ograniczyć do minimum występowanie tych czynników w środowisku pracy,

3) zapewnić stosowanie środków ochrony zbiorowej,

a gdy narażenie nie może być zlikwidowane w inny

sposób - środków ochrony indywidualnej,

4) zapewnić stosowanie przez pracowników wymagań higieny, a w szczególności niedopuszczanie do

spożywania posiłków, picia i palenia tytoniu

w miejscach pracy,

5) określić w instrukcjach, o których mowa w § 41, odpowiednie zasady postępowania w razie powstania nieprzewidzianych sytuacji powodujących poważne zagrożenia dla pracowników,

6) zapewnić oznaczenie miejsc stwarzających ryzyko

dla zdrowia pracowników związane z występowa­

niem czynników rakotwórczych, poprzez umieszczenie w miejscach narażenia pracowników na te

czynniki odpowiednich napisów i znaków ostrzegawczych.

3. Wykaz substancji, czynników i procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym i prawdopodobnym działaniu rakotwórczym, sposób ich rejestracji

oraz warunki sprawowania nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na działanie

substancji i czynników rakotwórczych określone są

w odrębnych przepisach.

§ 102. 1. Pracodawca jest obowiązany poinformować pracowników o możliwości powstania nieprzewi-

dzianych sytuacji, podczas których mogłyby wystąpić

poważne zagrożenia dla zdrowia lub życia, związane

z występowaniem czynników, o których mowa w § 101

ust. 1.

2. W razie powstania zagrożeń, o których mowa

w ust. 1, do czasu uSl.Jnięcia tych zagrożeń należy

1) dopuścić do pracy w warunkac m ,zagrożeń jedynie

pracowników niezbędnych do usunięcia awarii, za pewniając im odpowiednie do tych prac środki

ochrony indywidualnej oraz og rt aniczając do mini-'

mum czas przebywania w tych w arunkach,

2) pracownikom nie zatrudnionym przy pracach,

o których mowa w pkt 1, zakazać wstępu do zagrożonych miejsc.

Poz. 844

§ 103. 1. W pomieszczeniach, w których występuje

niebezpieczeństwo oblania pracowników środkami

żrącymi lub zapalenia odzieży na pracowniku, powinny

być zainstalowane wodne natryski ratunkowe do obmycia całego ciała oraz oddzielne urządzenia do płuka­

nia oczu.

2. Natryski i urządzenia, o których mowa w ust. 1,

powinny, w razie potrzeby, umożliwiać ich natychmiastowe uruchomienie samoczynne lub w inny sposób

- z uwzględnieniem ograniczonej sprawności osób

z nich korzystających. Natryski i urządzenia powinny

być zasilane wodą nie ogrzewaną i działać niezawodnie bez względu na warunki atmosferyczne.

3. Przy wyjściu z pomieszczenia, w którym odbywa

praca przy użyciu materiałów zakaźnych lub toksycznych powinna znajdować się co najmniej jedna

umywalka z doprowadzoną do niej ciepłą wodą - na

każdych dwudziestu pracowników jednocześnie zatrudnionych, lecz nie mniej niż jedna umywalka przy

mniejszej liczbie zatruqnionych.

się

§ 104. Szczegółowe warunki przechowywania,

transportu i stosowania materiałów niebezpiecznych

określają odrębne przepisy.

E. Prace na wysokości

§ 105. 1. Pracą na wysokości w rozumieniu rozporządzenia jest praca wykonywana na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi.

2. Do pracy na wysokości nie zalicza się pracy na

powierzchni, niezależnie od wysokości, na jakiej się

znajduje, jeżeli powierzchnia ta

1) osłonięta jest ze wszystkich stron do wysokości

co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami

z oknami oszklonymi,

2) wyposażona jest w inne stałe konstrukcje lub

urządzenia chroniące pracqwnika przed upadkiem

z wysokości.

§ 106. 1. Na powierzchniach wzniesionych na wysokość powyżej 1,0 m nad poziomem podłogi lub zie-

mi, na których w związku z wykonywaną pracą mogą

przebywać pracownicy, lub służących jako przejścia,

powinny być zainstalowane balustrady składające się

z poręczy ochronnych umieszczonych na wysokości co

najmniej 1,1 m i krawężników o wysokości co najmniej

0,15 m. Pomiędzy poręczą i krawężnikiem powinna być .

umieszczona w połowie wysokości poprzeczka lub

przestrzeń ta powinna być wypełniona w sj30sób uniemożliwiający wypadnięcie osób.

2. Jeżeli ze względu na rodzaj i warunki wykonywania prac na wysokości zastosowanie balustrad, o których mowa w ust. 1, jest niemożliwe, należy stosować

inne skuteczne środki ochrony pracowników przed

upadkiem z wysokości, odpowiednie do rodzaju i warunków wykonywania pracy.

3. Wymagania określone w LIst. 1 nie dotyczą ramp

przeładunkowych .

-

3985-

§ 107. Prace na wysokości powinny być organizowane i wykonywane w sposób nie zmuszający pracownika do wychylania się poza poręcz balustrady lub obrys urządzenia, na którym stoi.

§ 108. Przy pracach na : drabinach, klamrach, rusztowaniach i innych podwyższeniach nie przeznaczonych na pobyt ludzi, na wysokości do 2 m nad poziomem podłogi lub ziemi nie wymagających od pracownika wychylania się poza obrys urządzenia, na którym

stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji ciała grożącej upadkiem z wysokości, ńależy zapewnić,

aby

1) drabiny, klamry, rusztowania, pomosty i inne urzą­

dzenia były stabilne i zabezpieczone przed nie przewidywaną zmianą położenia oraz posiadały odpowiednią wytrzyma łość na przewidywane obciąże­

nie,

2) pomost roboczy spełniał następujące wymagania

a) powierzchnia pomostu powinna być wystarczająca dla pracowników, narzędzi i niezbędnych

materiałów,

b) podłoga powinna być pozioma i równa , trwale

umocowana do elementów konstrukcyjnych pomostu,

c) w w idocznym miejscu pomostu powinny być

umieszczone czytelne informacje o wielkości dopuszczalnego obciążenia.

§ 109. 1. Przy pracach wykonywanych na rusztowaniach na wysokości powyżej 2 m od otaczającego poziomu podłogi lub terenu zewnętrznego oraz na podestach ruchomych wiszących należy w szczególności

Poz. 844

tu chroniącego przed upadkiem z wysokości jak

szelki bezpieczeństwa z linką bezpieczeństwa przymocowaną do stałych elementów konstrukcji, szelki bezpieczeństwa z pasem biodrowym (do prac

w podparciu - na słupach, masztach itp.),

3) zapewnić stosowanie przez pracowników hełmów

ochronnych przeznaczonych do prac na wysokości.

2. Wymagania określone w ust. 1 dotyczą również

prac wykonywanych na galeriach, pomostach, podestach i innych podwyższeniach, o których mowa

w § 108, jeżeli rodzaj pracy wymaga od pracownika wychylenia się poza balustradę lub obrys urządzenia, na

którym stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji ciała grożącej upadkiem z wysokości.

DZIAŁ V

Pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne oraz zaopatrzenie pracowników w napoje i środki higieny osobistej

§ 111 . 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić

pracownikom pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne, których rodzaj, ilość i wielkość powinny być

dostosowane do liczby zatrudnionych pracowników,

stosowanych technologii i rodzajów pracy oraz warunków, w jakich ta praca jest wykonywana.

2. Wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych określone zostały w załączniku do

rozporządzenia.

3) przed / rozpoczęciem użytkowania rusztowania należy dokonać odbioru technicznego w trybie określo­

nym w odrębnych przepisach.

§ 112. Pracodawca jest obowiązany zapewnić

wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje, a pracownikom zatrudnionym stale lub

okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych zapewnić oprócz wody, inne napoje. Ilość, rodzaj i temperatura tych napojów powinny być dostosowane do

warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników. Szczegółowe zasady zaopatrzenia

w napoje pracowników zatrudnionych w warunkach

szczególnie uciążliwych określają odrębne przepisy.

2. Rusztowania i podesty ruchome wiszące powinny spełniać wymagania określone odpowiednio w odrębnych przepisach oraz w Polskich Normach.

§ 113. 1. Miejsca czerpania wody zdatnej do picia

powinny znajdować się nie dalej niż 75 m od stanowisk

pracy.

§ 110. 1. Przy pracach na: słupach, masztach, konstrukcjach wieżowych, kominach, konstrukcjach budowlanych bez stropów, a także przy ustawianiu lub

rozbió rce rusztowań oraz przy pracach na drabinach

i klamrach na wysokośc i powyżej 2 m nad poziomem

terenu zewnętrznego lub podłogi należy w szczegól-

2. Zbiorniki, przewody i miejsca czerpania wody

powinny być zabezpieczone przed zanieczyszczeniem

lub zakażeniem. Czerpanie wody ze zbiorników powinno odbywać się wyłącznie z zaworów czerpalnych.

1) zapewnić bezpieczeństwo przy komunikacji pionowej i dojścia do stanowiska pracy,

2) zapewnić stabilność rusztowań i odpowiednią ich

wytrzymałość na przewidywane obciążenia,

ności

1) przed rozpoczęciem prac sprawdzić stan techniczny konstrukcji lub urządzeń , na których mają być

wykonywane prace, w tym ich stabilność, wytrzymałość na przewidywane obciążenie oraz zabezpieczenie przed nie przewidywaną zmianą położe­

nia, a także stan techniczny stałych elementów

konstrukcji lub urządzeń mających służyć do mocowania linek bezp i eczeństwa,

2) zapewnić stosowanie przez pracowników, odpowiedniego do rodzaju wykonywanych prac, sprzę-

3. Miejsca czerpania wody nie nadającej się do picia powinny być oznakowane zgodnie z Polską Normą.

§ 114. 1. Pracodawca zatrudniający pracowników

przy pracach wykonywanych w pomieszczeniach,

w których temperatura spowodowana procesami technologicznymi jest stale wyższa niż 30°C (303 K), jest

obowiązany zapewnić klimatyzowane pomieszczenie

do wypoczynku, wyposażone w wygodne i higieniczne

meble do siedzenia. Liczba miejsc siedzących powinna

być nie mniejsza niż jedno miejsce na pięciu pracowników korzystających z pomieszczenia, zatrudnionych na

najliczniejszej zmianie. Odległość od najdalszego sta-

-

3986-

nowiska pracy do pomieszczenia klimatyzowanego nie

powinna przekraczać 75 m.

Poz. 844

§ 117. Traci moc

2. Pracownikom zatrudnionym w warunkach, o których mowa w ust. 1, należy stworzyć możliwość obmycia ciała, szczególnie w ciepłej porze roku - poprzez

umieszczenie w pobliżu pomieszczeń pracy natrysków

ręcznych na giętkich przewodach, z doprowadzeniem

ciepłej wody.

1) rozporządzenie Ministrów: Pracy i Opieki Społecz­

nej, Zdrowia, Przemysłu, Odbudowy, Administracji Publicznej oraz Ziem Odzyskanych z dnia 6 listopada 1946 r. o ogólnych przepisach dotyczących

bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 62,

poz. 344, z 1947 r. Nr 45, poz. 240 i z 1959 r. Nr 53,

poz. 316),

§ 115. Pracodawca jest obowiązany zapewnić do-

2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia

1959 r. w sprawie ogólnych warunków higieniczno-

starczanie pracownikom środków higieny osobistej,

których ilość i rodzaje powinny być dostosowane do

rodzaju i stopnia zanieczyszczenia ciała przy określo­

nych pracach.

DZIAŁ VI

Przepisy przejściowe i końcowe

§116. Przepisy § 27 ust. 2 rozporządzenia oraz § 14

ust. 2 i 3, § 23 ust. 4, § 28 i § 37 ust. 2 załącznika do rozporządzenia

nie dotyczą zakładów pracy powstałych

przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, natomiast przepisy § 55 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie dotyczą maszyn, w które wyposażone zostały stanowiska

pracy przed wejściem w życie rozporządzenia.

sanitarnych w nowo budowanych lub przebudowywanych zakładach przemysłowych (Dz. U.

Nr 53, poz. 316, z 1963 r. Nr 18, poz. 97 i z 1976 r.

Nr 13, poz. 77).

§ 118. 1. Rozporządzenie wchodzi w życie po upły­

wie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, z zastrzeżeniem

ust. 2.

2. Przepisy § 103 i § 114 ust. 1 rozporządzenia oraz

§ 3 ust. 1, § 34 ust. 2 i § 38 załącznika do rozporządze­

nia wchodzą w życie po upływie 2 lat od dnia ogłosze­

nia.

Minister Pracy i Polityki Socjalnej: T. Zieliński

-

3970-

Poz. 843 i 844

3

4

124 BN-82/9542-07

Sprzęt ochrony dróg oddechowych. Oznaczanie czasu

ochronnego działania elementów sorpcyjnych wobec tlenku azotu.

całość normy

125 BN-82/9542-08

Sprzęt ochrony dróg oddechowych. Oznaczanie czasu ochronnego

działania sorbentów węglowych wobec chloropikryny.

całość normy

126 BN-82/9542-09

Sprzęt ochrony dróg oddechowych. Oznaczanie czasu ochronnego

działania sorbentów węglowych wobec cyjanowodoru

i chlorocyjanu.

całość normy

127

Sprzęt ochrony dróg oddechowych. Oznaczanie czasu ochronnego

działania sorbentów węglowych wobec dwutlenku azotu.

całość normy

Sprzęt ochrony dróg oddechowych. Oznaczanie czasu ochronnego

działania elementów pochłaniających wobec czterochloroetylenu.

całość normy

1

2

BN-82/9542-10

128 BN-84/9542-13

844

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ

z dnia 26 września 1997 r.

w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Na podstawie art. 237 15 § 1 Kodeksu pracy zarządza

się , co następuje

DZIAŁ I

Przepisy wstępne

Załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej

z dnia 26 września 1997 r. (poz. 844)

POMIESZCZENIA I URZĄDZENIA HIGIENICZNOSANITARNE

Rozdział 1

Przepisy ogólne

§ 1. 1. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny znajdować się w budynku, w którym odbywa się

praca, albo w budynku połączonym z nim obudowanym przejściem, które w przypadku przechodzenia

z ogrzewanych pomieszczeń pracy powinno być również ogrzewane .

2. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny

sposób uniemożliwiający pracownikom korzystającym z nich przechodzenie przez pomieszczenia, w których stosowane są substancje trują­

ce lub materiały zakażne albo wykonywane są prace

szczególnie brudzące, jeżeli nie pracują oni w kontakcie z tymi czynnikami.

być usytuowane w

3. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny

być ogrzewane, oświetlone i wentylowane zgodnie

z przepisami techniczno-budowlanymi i Polskimi Normami.

4. Wysokość pomieszczeń higienicznosanitarnych

nie powinna być w świetle mniejsza niż 2,5 m. Dopuszcza się zmniejszenie wysokości pomieszczeń higienicznosanitarnych do 2,2 m w świetle - w przypadku usytuowania ich w suterenie, piwnicy lub na poddaszu.

§ 2. 1. Pracodawca jest obowiązany utrzymywać

pomieszczenia higienicznosanitarne oraz znajdujące

się w nich urządzenia w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne korzystanie z nich przez pracowników.

2. Podłoga oraz ściany pomieszczeń higienicznosanitarnych powinny być tak wykonane, aby możliw~

było łatwe utrzymanie czystości w tych pomieszczeniach. Ściany pomieszczeń do wysokości co najmniej

2 m powinny być pokryte materiałami gładkimi, nienasiąkliwymi i odpornymi na działanie wilgoci.

3. W pomieszczeniach umywalni i natrysków na

wykonanych z materiałów o dużym przewodnictwie ciepła należy ułożyć w miejscach mycia się

podkładki izolujące (podesty).

podłogach

§ 3. 1. Szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami i ustępy powinny być urządzone oddzielnie dla

kobiet i mężczyzn. Nie dotyczy to zakładu pracy, w którym jest zatrudnionych mniej niż pięciu pracowników

na jednej zmianie - pod warunkiem zapewnienia moż­

liwości osobnego korzystania przez kobiety i mężczyzn

z tych pomieszczeń.

2. Pracodawca zatrudniający do dziesięciu pracowników powinien zapewnić im co najmniej ustępy

i umywalki, a także warunki do higienicznego przecho-

-

wywania odzieży własnej (domowej), roboczej

i ochronnej oraz do higienicznego spożywania posił­

ków. Jeżeli w zakładzie pracy takiego pracodawcy nie

występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace brudzące lub nie występują szczególne wymagania sanitarne, miejsca do spożywania posiłków, przechowywania odzieży oraz umywalki mogą znajdować się w jednym pomieszczeniu.

§ 4. 1. odzież powinna być przechowywana w szatniach lub odpowiednio w pomieszczeniach, o których

mowa w § 3 ust. 2.

2. Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach biurowych mogą przechowywać swoją odzież w pomieszczeniach pracy.

§ 5. Pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych

powinien

zapewnić

dostosowanie

urządzeń higienicznosanitarnych oraz dojść do nich -

do potrzeb i możliwości tych pracowników wynikają­

cych ze zmniejszonej sprawności, zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.

Rozdział 2

Szatnie

Przepisy ogólne

§ 6. Szatnie powinny być urządzone w oddzielnych

lub wydzielonych pomieszczeniach.

§ 7. 1. Pomieszczenia przeznaczone na szatnie powinny być suche i, w miarę możliwości, oświetlone

światłem dziennym.

2. Szatnie mogą być urządzone w suterenach lub

w piwnicach, pod warunkiem zastosowania odpowiedniej izolacji ścian zewnętrznych i podłóg zabezpieczają­

cej pomieszczenia przed wilgocią i nadmiernymi stratami ciepła oraz zapewnienia warunków ewakuacji ludzi z tych pomieszczeń.

3. W szatniach należy zapewnić przynajmniej czte-

Poz. 844

§ 9. 1. Szatnie powinny być dostosowane do rodzaju prac, stopnia narażenia pracownika na zabrudzenie

ciała i zanieczyszczenia jego odzieży substancjami

szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi.

2. Szatnie dzieli się na

1) szatnie odzieży własnej pracowników - przeznaczone do przechowywania odzieży należącej do

pracowników (domowej), jeżeli ze względów higienicznych odzież ta nie powinna się stykać z odzieżą

roboczą i środkami ochrony indywidualnej,

2) szatnie odzieży roboczej i ochronnej - przeznaczone do przechowywania odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej,

3) szatnie podstawowe - przeznaczone do przechowywania odzieży własnej pracowników oraz odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej,

4) szatnie przepustowe - składające się z części przeznaczonej na odzież własną pracowników, części

przeznaczonej na odzież roboczą i środki ochrony

indywidualnej oraz przepustowego zespołu sanitarnego z natryskami, łączącego obie te części.

§ 10. 1. W zespole szatni przeznaczonym dla pracowników zatrudnionych przy pracach powodujących

znaczne zabrudzenie odzieży (stwarzające możliwość

zanieczyszczenia wnętrza szafy) lub jej zamoczenie,

oraz dla pracowników, których odzież robocza, z uwagi

na rodzaj wykonywanej pracy, musi spełniać szczególne wymagania higienicznosanitarne, powinny znajdować się pomieszczenia wyposażone w urządzenia do

odkażania, odpylania i suszenia odzieży oraz czyszczenia obuwia - odpowiednio do potrzeb. W przypadku

zainstalowania jednocześnie kilku urządzeń, każde

z nich powinno być umieszczone w oddzielnym pomieszczeniu.

2. Na każdego pracownika korzystającego z suszarni powinno przypadać co najmniej 0,2 m 2 powierzchni

podłogi.

wyposażonych w okna otwieralne przeznaczonych dla

3. Wydajność i ilość urządzeń, o których mowa

w ust. 1, powinny zapewniać oczyszczenie i wysuszenie odzieży i obuwia w czasie trwania jednej zmiany.

nie więcej niż 10 pracowników wymiana powietrza nie

może być mniejsza niż dwukrotna na godzinę.

Szatnie odzieży własnej pracowników

4. Szatnie, o których mowa w ust. 2, przeznaczone

dla ponad 25 pracowników powinny być dodatkowo

wyposażone w wentylację mechaniczną.

§ 11. 1. Szatnia odzieży własnej pracowników powinna być wyposażona w szafy przeznaczone do indywidualnego użytku każdego pracownika.

§ 8. 1. W szatni powinny być zapewnione miejsca

2. W pomieszczeniu szatni, o której mowa w ust. 1,

powinno przypadać co najmniej 0,3 m 2 wolnej powierzchni podłogi na każdego pracownika korzystają­

cego z tej szatni.

rokrotną wymianę powietrza na godzinę, a w szatniach

siedzące dla co najmniej 50% zatrudnionych na najlicz-

niejszej zmianie. Jako miejsca siedzące nie mogą być

stosowane ławki wolno stojące.

2. Szerokość przejść między dwoma rzędami szaf

oraz głównych przejść komunikacyjnych powinna być

nie mniejsza niż 1,5 m. Szerokość przejść między rzę­

dami szaf a ścianą powinna być nie mniejsza niż 1,1 m.

3. Szafy na odzież powinny spełniać wymagania

Polskiej Normy.

§ 12. 1. Szatnia odzieży własnej pracowników może być urządzona w formie szatni wieszakowej, jeżeli

nie ma do tego przeciwwskazań ze względu na rodzaj

pracy, warunki jej wykonywania, rodzaje występują­

cych zanieczyszczeń itp. oraz jeżeli jest zapewniona

szybka obsługa. Szatnia taka powinna odpowiadać następującym wymaganiom

-

3988-

1) powinna być urządzona osobna szatnia dla męż­

czyzn i osobna dla kobiet; w przypadku zatrudnienia mniej niż pięciu pracowników na jednej zmianie szatnie mogą być wspólne dla mężczyzn i kobiet, z tym że powinny być urządzone kabiny do

przebierania się,

oraz szatni odzieży roboczej i ochronnej dla zatrudnionych przy pracach, podczas których zabrudzenie odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej występu­

je w tak matym stopniu, że nie stwarza ryzyka zanieczyszczenia odzieży wtasnej pracowników. Szatnia ta

powinna mieć bezpośrednie potączenie z umywalnią.

2) przyjmowanie odzieży do szatni i wydawanie odzieży powinno być wykonywane przez specjalnie do

tego wyznaczony personel,

padać co najmniej 0,5 m 2 wolnej powierzchni podtogi

3) powinna być wyposażona w stojaki wieszakowe na

odzież wtasną pracowników; odzież ta powinna

być przechowywana, na indywidualnych wieszakach,

4) stojaki wieszakowe powinny być jednopoziomowe

i mieć w dolnej części siatkowe pótki na obuwie,

w górnej zaś - pótki na nakrycia gtowy, teczki itp.,

5) szerokość przejścia dla obstugi szatni powinna wynosić co najmniej 1.1 m między rzędami wieszaków na dwóch sąsiednich stojakach, zaś co najmniej 0,95 m między ścianą a zewnętrznym rzędem

wieszaków,

6) powinna w niej znajdować się przebieralnia wyposażona w miejsca do siedzenia i wieszaki na odzież;

liczba miejsc do siedzenia powinna wynosić co najmniej 30% liczby zatrudnionych na najliczniejszej

zmianie.

2. Szatnie wieszakowe przeznaczone dla pracowników nie mających obowiązku stosowania odzieży roboczej i ochronnej mogą nie spetniać wymagań określonych w ust. 1 pkt 1 i 6.

2. W szatni, o której mowa w ust. 1, powinno przyna każdego pracownika korzystającego z tej szatni.

3. Szatnia, o której mowa w ust. 1, powinna być wyposażona w dwie szafy pojedyncze lub jedną szafę podwójną dla każdego pracownika korzystającego z tej

szatni. Jedna szafa pojedyncza lub jedna część szafy

podwójnej powinna być przeznaczona na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej, zaś druga na

odzież wtasną pracowników.

§ 15. Do szatni podstawowej można stosować odpowiednie przepisy § 12, z tym że stojaki wieszakowe

powinny być osobne na odzież wtasną pracowników

i osobne na odzież roboczą i ochronną.

Szatnie przepustowe

§ 16.1. Szatnia przepustowa powinna być urządzo­

na dla pracowników zatrudnionych przy pracach zwią­

zanych ze stosowaniem lub wydzielaniem się substancji trujących, zakaźnych, promieniotwórczych, drażnią­

cych lub uczulających oraz innych substancji o nieprzyjemnym zapachu, a także przy pracach pylących, w wilgotnym i gorącym mikroklimacie lub powodujących

intensywne brudzenie.

2. Szatnia przepustowa powinna spetniać następu­

Szatnie odzieży roboczej i ochronnej

§ 13. 1. Szatnia odzieży roboczej i ochronnej powinna być urządzona - niezależnie od szatni odzieży wtasnej pracowników - dla pracowników zatrudnionych

przy pracach powodujących znaczne zabrudzenie

odzieży

(stwarzające

możliwość

zanieczyszczenia

wnętrz szafy do przechowywania odzieży) lub jej zamoczenie oraz dla pracowników, których odzież robocza,

z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy, musi spetniać

szczególne wymagania higienicznosanitarne.

2. Szatnia, o której mowa w ust. 1, powinna być wyposażona w szafy przeznaczone do indywidualnego

użytku każdego pracownika.

3. W pomieszczeniu szatni, o której mowa w ust. 1,

powinno przypadać co najmniej 0,3 m 2 wolnej powierzchni podtogi na każdego pracownika korzystają­

cego z tej szatni.

4. Szatnia odzieży roboczej i ochronnej powinna

mieć bezpośrednie potączenie z umywalnią, z natryskami i szatnią odzieży wtasnej pracowników.

Szatnie podstawowe

§ 14. 1. Szatnia podstawowa może być urządzona

zamiast osobnych szatni odzieży wtasnej pracowników

jące wymagania

1) część szatni przeznaczona na odzież roboczą i środ­

ki ochrony indywidualnej powinna odpowiadać

wymaganiom określonym w § 13 ust. 2 i 3,

2) część szatni przeznaczona na odzież wtasną pracowników powinna odpowiadać wymaganiom określ 0nymw§ 111ub§ 12,

3) ruch użytkowników szatni przepustowej pomiędzy

obu jej częściami powinien odbywać się wytącznie

przez zespót sanitarny z natryskami.

3. Dla pracowników mających kontakt z substancjami trującymi lub zakaźnymi powinna być przeznaczona

odrębna szatnia przepustowa, spetniająca wymagania

określone w ust. 2.

Rozdziat 3

Umywalnie i pomieszczenia z natryskami

§ 17. W sktad zespotu szatni powinny wchodzić

umywalnie tatwo dostępne dla pracowników i zapewniające bezkolizyjny ruch pracowników już umytych

i przebranych w odzież wtasną.

§ 18. 1. Umywalnia powinna być wyposażona

w umywalki emaliowane lub wykonane z materiatu odpornego na korozję, zgodne z Polską Normą.

-

3989-

bieżąca. W przypadku zatrudniania pracowników przy

binach i umieszczone w taki sposób, aby strumień wody spływał na ramiona, a nie na głowę.

pracach brudzących i w kontakcie z substancjami szkodliwymi lub zakaźnymi należy zapewnić umywalki

z bieżącą ciepłą wodą ·

się więcej niż sześć sitek, powinno być oddzielone od

2. Do umywalek powinna być doprowadzona woda

3. Szerokość przejścia między umywalkami a ścianą

przeciwległą powinna wynosić nie mniej niż 1,3 m, a mię­

dzy dwoma rzędami umywalek - nie mniej niż 2 m.

2. Pomieszczenie z natryskami, w którym znajduje

szatni pomieszczeniem izolującym.

3. Do natrysków powinna być doprowadzona woda

bieżąca zimna i ciepła. Woda zużyta powinna być od-

prowadzana do kanalizacji.

§ 19. 1. Na każdych dziesięciu pracowników najlicz-

niejszej zmiany powinna w umywalni przypadać co

najmniej jedna umywalka indywidualna, a przy pracach brudzących i w kontakcie z substancjami szkodliwymi lub zakaźnymi - co najmniej jedna umywalka na

każdych pięciu pracowników - lecz nie mniej niż jedna przy mniejszej liczbie zatrudnionych. W przypadku

zastosowania umywalek szeregowych do mycia zbiorowego (np. na placach budowy) powinno przypadać

co najmniej jedno stanowisko do mycia (zawór czerpalny wody) na każdych pięciu pracowników jednocześnie zatrudnionych.

2. Na każdych trzydziestu mężczyzn lub na każde

dwadzieścia kobiet jednocześnie zatrudnionych przy

pracach biurowych lub w warunkach zbliżonych do

tych prac powinna przypadać co najmniej jedna umywalka, lecz nie mniej niż jedna umywalka przy mniejszej liczbie zatrudnionych. Umywalki powinny być instalowane w pomieszczeniach ustępów lub w ich

przedsionkach izolacyjnych.

4. Przy pomieszczeniach z natryskami powinna

znajdować się wydzielona kabina z jedną miską ustę­

pową na każde dziesięć natrysków, lecz nie mniej niż

jedną·

§ 24. 1. Temperatura wody ciepłej doprowadzonej

do umywalek, natrysków i brodzików przy stosowaniu

centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody

powinna wynosić od 35°C do 40°C (od 308 K do 313 K),

a w przypadku indywidualnego mieszania wody - od

50°C do 60°C (323 K do 333 K).

2. W pomieszczeniach umywalni należy zapewnić

co najmniej dwukrotną wymianę powietrza w ciągu

godziny, natomiast w pomieszczeniach z natryskami

wymiana ta nie powinna być mniejsza niż pięciokrotna

w ciągu godziny.

Rozdział 4

Ustępy

§ 20. Dla pracowników narażonych na zabrudzenie

nóg przy pracy powinny być instalowane w umywalniach brodziki do mycia nóg z doprowadzeniem ciepłej

wody, w ilości co najmniej jeden brodzik na każdych

dziesięciu użytkowników. Brodziki nie są wymagane

dla ' pracowników zatrudnionych przy pracach na

otwartej przestrzeni - poza terenem zakładu pracy.

§ 21. 1. W zespole szatni powinny znajdować się

pomieszczenia z natryskami, jeśli wymagają tego warunki pracy lub ochrona zdrowia pracowników.

2. Pomieszczenia z natryskami powinny być łatwo

dla pracowników i zapewniać bezkolizyjny

ruch pracowników już umytych i ubranych w odzież

dostępne

własną·

§ 22. 1. Na każdych ośmiu pracowników najliczniejszej zmiany wykonujących prace powodujące zabrudzenie ich ciała powinna przypadać co najmniej jedna

kabina natryskowa, a przy pracach, o których mowa

w § 16 ust. 1, co najmniej jedna kabina natryskowa na

każdych pięciu pracowników - lecz nie mniej niż jedna przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

2. Wymiary kabin natryskowych powinny być

zgodne z przepisami techniczno-budowlanymi. Szerokość przejścia między dwoma rzędami kabin, przy zastosowaniu zasłon zasuwanych lub ścianek osłaniają­

cych powinna wynosić co najmniej 1,30 m, a między

kabinami i ścianą - co najmniej 0,90 m.

§ 23. 1. W pomieszczeniu z natryskami poszczegól-

ne sitka powinny być zainstalowane w oddzielnych ka-

§ 25. 1. Ustępy powinny być zlokalizowane w odległości nie większej niż 75 m od stanowiska pracy. Odległość ta może być większa jedynie dla pracowników

pracujących stale na otwartej przestrzeni, lecz nie po-

winna przekraczać 125 m od najdalszego stanowiska

pracy.

2. W budynkach ustępy powinny być urządzone na

kondygnacji. Jeżeli na kondygnacji pracuje

mniej niż dziesięć osób, ustępy mogą znajdować się

nie dalej niż na sąsiedniej kondygnacji.

każdej

§ 26.

1. Wejścia do ustępów powinny prowadzić

bezpośrednio z pomieszczeń, korytarzy lub dróg służą­

cych do komunikacji ogólnej.

2. Ustęp powinien mieć wejściowe pomieszczenie

izolujące wyposażone w umywalki z dopływem ciepłej

i zimnej wody w ilości jedna umywalka na trzy miski

ustępowe lub pisuary, lecz nie mniej niż jedna umywalka.

3. Drzwi prowadzące do pomieszczenJa izolującego

oraz drzwi łączące je z dalszą częścią ustępu powinny

zamykać się samoczynnie.

§ 27.1. Zainstalowane w ustępach miski ustępowe

i pisuary powinny być spłukiwane bieżącą wodą oraz

podłączone do kanalizacji.

2. Ustępy powinny być wyposażone w instalację

i urządzenia przeznaczone do utrzymania wymagań higienicznosanitarnych.

-

3990-

3. W pomieszczeniach ustępów należy zapewnić

wymianę powietrza w ilości nie mniejszej niż 50 m 3 na

godzinę na 1 miskę ustępową i 25 m 3 na 1 pisuar.

4. Dla pracowników zatrudnionych na otwartej

przestrzeni poza terenem zakładu pracy przez okres nie

dłuższy niż 3 miesiące oraz zatrudnionych w budynkach nie wyposażonych w instalację wodociągową

i kanalizacyjną mogą być urządzane ustępy wyposażo­

ne w szczelne zbiorniki nieczystości. W takim przypadku ustępy mogą nie spełniać wymagań określonych

w ust. 1, 2 i 3 oraz w § 26 ust. 2.

5. Szerokość przejść wzdłuż kabin ustępowych przy

jednostronnym ich rozmieszczeniu powinna wynosić

co najmniej 1,3 m. Jeżeli naprzeciwko kabin są umieszczone pisuary, odległość między ścianą, na której są

zainstalowane, a kabinami nie powinna być mniejsza

niż 2 m. Przejście między rzędami kabin powinno mieć

szerokość co najmniej 2 m.

§ 28. 1. Na każdych trzydziestu mężczyzn zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadać co najmniej jedna miska ustępowa i jeden pisuar, lecz nie

mniej niż jedna miska i jeden pisuar przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

2. Na każde dwadzieścia kobiet zatrudnionych na

jednej zmianie powinna przypadać jedna miska ustę­

powa, lecz nie mniej niż jedna miska przy mniejszej

liczbie zatrudnionych.

Rozdział 5

Jadalnie

§ 29. 1. Pracodawca zatrudniający powyżej dwudziestu pracowników na jednej zmianie powinien zapewnić pracownikom pomieszczenie do spożywania

posiłków, zwane dalej "jadalnią".

2. Obowiązek określony w ust. 1 dotyczy również

pracodawców zatrudniających dwudziestu i mniej pracowników, jeżeli narażeni są na kontakt ze środkami

chemicznymi lub promieniotwórczymi, materiałami

biologicznie zakażnymi albo przy pracach szczególnie

brudzących.

3. W jadalni należy umieścić w widocznych miejscach napisy lub znaki informujące o zakazie palenia

tytoniu.

4. Przepis ust. 1 nie dotyczy zakładów pracy, w których wykonywane są prace wyłącznie o charakterze

biurowym.

§ 30. Ustala się następujące typy jadalni

spożywania

posiłków

2) jadalnia przeznaczona do spożywania

własnych i wydawania napojów (typ II),

posiłków

1) jadalnia przeznaczona do

własnych (typ I),

3) jadalnia z zapleczem - przeznaczona do spożywa ­

nia posiłków profilaktycznych (typ III).

Dopuszcza się łączenie jadalni typu II i III.

Poz. 844

§ 31. 1. W pomieszczeniu jadalni typu I powinno

przypadać co najmniej 1,1 m 2 powierzchni na każdego

z pracowników jednocześnie spożywających posiłek.

2. Powierzchnia jadalni nie powinna być mniejsza

niż 8 m 2 .

§ 32. Jadalnia typu II powinna składać się z dwóch

części

1) jadalni właściwej odpowiadającej wymaganiom jadalni typu I oraz

2) pomieszczeń do przygotowywania, wydawania napojów i zmywania naczyń stołowych.

§ 33. Jadalnia typu III powinna odpowiadać wymaganiom określonym dla jadalni typu Iloraz powinna

posiadać węzeł sanitarny dla konsumentów i węzeł sanitarny z szatnią dla pracowników obsługi.

§ 34. 1. Dla każdego pracownika spożywającego

posiłek w jadalni należy zapewnić indywidualne miej-

sce siedzące przy stole. Ustawianie ławek w jadalni jest

niedopuszczalne.

2. Jadalnia powinna być wyposażona w umywalki

w ilości nie mniejszej niż jedna umywalka na dwadzieścia miejsc siedzących w jadalni, lecz nie mniej niż jedna umywalka. Przy każdej umywalce powinny znajdować się ręczniki jednorazowe lub powinna być zainstalowana suszarka do rąk.

3. W jadalni powinny być zainstalowane urządzenia

do podgrzewania przez pracownika posiłku własnego

oraz zlewozmywaki dwukomorowe w ilości jeden zlewozmywak na dwadzieścia miejsc w jadalni, ale nie

mniej niż jeden zlewozmywak.

4. W jadalniach typu I i II lub przy nich powinny

znajdować się indywidualne zamykane szafki przezna-

czone do przechowywania w higienicznych warunkach

własnego posiłku pracownika.

§ 35. W pomieszczeniu jadalni należy zapewnić

przynajmniej 2-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

§ 36. 1. Dla pracowników zatrudnionych przy wykonywaniu prac w kontakcie ze szkodliwymi substancjami albo materiałami zakażnymi lub trującymi powinny

być urządzone oddzielnie jadalnie niedostępne dla innych pracowników.

2. Jadalnia, o której mowa w ust. 1, powinna być

oddzielona od pomieszczeń pracy pomieszczeniem

izolującym, w którym należy urządzić miejsca do pozostawiania odzieży ochronnej oraz zainstalować umywalki z ciepłą bieżącą wodą.

Rozdział 6

Pomieszczenia higieny osobistej kobiet

§ 37. 1. W zakładzie pracy zatrudniającym od dwudziestu do dwustu kobiet w jednym budynku powinna