Ustawa Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Art. 1.

Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

Art. 2.

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Art. 3.

Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym.

Art. 4.

1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do

Narodu.

2. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.

Art. 5.

Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności

swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.

Art. 6.

1. Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania

i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju.

2. Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dzie-

dzictwem kulturalnym.

Art. 7.

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach

prawa.

Art. 8.

1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

-

2416 -

Art. 9.

Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa między­

narodowego.

Art. 10.

1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy

sądowniczej.

2. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów,

a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

Art. 11.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działa­

nia partii politycznych. Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa.

2. Finansowanie partii politycznych jest jawne.

Art. 12.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania

związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolni-

ków, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych

zrzeszeń oraz fundacji.

Art. 13.

Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji

odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod

i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych,

których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść

rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia

władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

Art. 14.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środ­

ków społecznego przekazu.

Art. 15.

1. Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej.

2. Zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający wię­

zi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicznych

określa ustawa.

-

2417 -

Art. 16.

1. Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową.

2. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy

publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań

publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną

od powiedzialność.

Art. 17.

1. W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego

i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów

w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

2. W drodze ustawy można tworzyć również inne rodzaje samorzą­

du. Samorządy te nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu

ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej.

Art. 18.

Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczy-

pospolitej Polskiej.

Art. 19.

Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk

o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych.

Art. 20.

Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności

gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu

i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju go-

spodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 21.

1. Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia.

2. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy

jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Art. 22.

Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes

publiczny.

Art. 23.

Podstawą ustroju rolnego państwa jest gospodarstwo rodzinne.

Zasada ta nie narusza postanowień art. 21 i art. 22.

-

2418 -

Art. 24.

Praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Pań­

stwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy.

Art. 25.

1. Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione.

2. Władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych

i filozoficzriych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym.

3. Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami

wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie,

jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego.

4. Stosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy.

5. Stosunki między Rzecząpospolitą Polską a innymi kościołami

oraz związkami wyznaniowymi określają ustawy uchwalone na

podstawie umów zawartych przez Radę Ministrów z ich właściwy­

mi przedstawicielami.

Art. 26.

1. Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnie-

niu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic.

2. Siły Zbrojne zachowują neutralność w sprawach politycznych

oraz podlegają cywilnej i demokratycznej kontroli.

Art. 27.

W Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfikowanych umów międzynarodowych.

Art. 28.

1. Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego

w koronie w czerwonym polu.

2. Barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czer-

wony.

3. Hymnem Rzeczypospolitej Polskiej jest Mazurek Dąbrowskie­

go.

-

2419 -

4. Godło, barwy i hymn Rzeczypospolitej Polskiej podlegają

ochronie prawnej.

5. Szczegóły dotyczące godła, barw i hymnu określa ustawa.

Art. 29.

Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa.

Rozdział II

WOLNOŚCI, PRAWA I OBOWIĄZKI

CZŁOWIEKA I OBYWATELA

Zasady ogólne

Art. 30.

Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło

wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej

poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Art. 31.

1. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej.

2. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych.

Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie

nakazuje.

3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych

wolności i praw mogą by ustanawiane tylko w ustawie i tylko

wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego

bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony śro­

dowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw

innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności

i praw.

Art. 32.

1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym,

społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Art. 33.

1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe

prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym.

-

2420 -

2. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do

kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego

oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania

godności publicznych i odznaczeń.

Art. 34.

1. Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców

będących obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa.

2. Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego,

chyba że sam się go zrzeknie.

Art. 35.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należą­

cym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania

i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz

rozwoju własnej kultury.

2. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia

własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służą­

cych ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej.

Art. 36.

Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki

ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 37.

1. Kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji.

2. Wyjątki od tej zasady, odnoszące się do cudzoziemców, określa ustawa.

Wolności

i prawa osobiste

Art. 38.

Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną

ochronę życia.

Art. 39.

Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym

medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody.

Art. 40.

Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych.

-

2421 -

Art. 41.

1. Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą . Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na

zasadach i w trybie określonych w ustawie.

2. Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądo­

wego ma prawo odwołania się do sądu w celu niezwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O pozbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzinę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności.

3. Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w sposób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczynach zatrzymania. Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w cią­

gu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu

doręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz

z przedstawionymi zarzutami.

4. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny.

5. Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania.

Art. 42.

1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się

czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą

w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestęp­

stwo w myśl prawa międzynarodowego.

2. Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne,

ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może

on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych

w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu.

3. Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.

Art. 43.

Zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie podlegają przedawnieniu.

Art. 44.

Bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw, nie ściganych

z przyczyn politycznych, popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie, ulega zawieszeniu do czasu ustania

tych przyczyn.

-

2422 -

Art. 45.

1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny,

bezstronny i niezawisły sąd.

2. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na

moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze

względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie.

Art. 46.

Przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określo­

nych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Art. 47.

Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu

osobistym.

Art. 48.

1. Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własny­

mi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień

dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz

jego przekonania.

2. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Art. 49.

Zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się.

Ich ograniczenie może nastąpić jedynie w przypadkach określo­

nych w ustawie i w sposób w niej określony.

Art. 50.

Zapewnia się nienaruszalność mieszkania. Przeszukanie mieszkania, pomieszczenia lub pojazdu może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.

Art. 51.

1. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby.

2. Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostęp­

niać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.

-

2423 -

3. Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.

4. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób

sprzeczny z ustawą.

5. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji

określa ustawa.

Art. 52.

1. Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.

2. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej.

3. Wolności, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie.

4. Obywatela polskiego nie można wydalić z kraju ani zakazać

mu powrotu do kraju.

5. Osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe.

Art. 53.

1. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii.

2. Wolność religii obejmuje wolność wyznawania lub przyjmowania religii według własnego wyboru oraz uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez

uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie. Wolność religii obejmuje także posiadanie świą­

tyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących

oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się

znajdują.

3. Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania

i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Przepis art. 48 ust. 1 stosuje się odpowiednio.

4. Religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób.

5. Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób.

-

2424 -

6. Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych.

7. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych

lub wyznania.

Art. 54.

1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów

oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.

2. Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz

koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić

obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji

radiowej lub telewizyjnej.

Art. 55.

1. Ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana.

2. Zakazana jest ekstradycja osoby podejrzanej o popełnienie bez

użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych.

3. W sprawie dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd.

Art. 56.

1. Cudzoziemcy mogą korzystać z prawa azylu w Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie.

2. Cudzoziemcowi, który w Rzeczypospolitej Polskiej poszukuje ochrony przed prześladowaniem, może być przyznany status

uchodźcy zgodnie z wiążącymi Rzeczpospolitą Polską umowami

międzynarodowymi.

Wolności i

prawa polityczne

Art. 57.

Każdemu

zapewnia się wolność organizowania pokojowych

zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolności może określać ustawa.

Art. 58.

1. Każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się.

2. Zakazane są zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą. O odmowie rejestracji lub zakazie

działania takiego zrzeszenia orzeka sąd.

3. Ustawa określa rodzaje zrzeszeń podlegających sądowej rejestracji, tryb tej rejestracji oraz formy nadzoru nad tymi zrzeszeniami.

Dziennik Ustaw N r 78

-

2425 -

Art. 59.

1. Zapewnia się wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców.

2. Związki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje mają

prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązywania sporów

zbiorowych, oraz do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień.

3. Związkom zawodowym przysługuje prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu w granicach

określonych w ustawie. Ze względu na dobro publiczne ustawa może ograniczyć prowadzenie strajku lub zakazać go w odniesieniu do

określonych kategorii pracowników lub w określonych dziedzinach.

4. Zakres wolności zrzeszania się w związkach zawodowych

i organizacjach pracodawców oraz innych wolności związkowych

może podlegać tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie są dopuszczalne przez wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy między­

narodowe.

Art. 60.

Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają

prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach.

Art. 61.

1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności

organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalno­

ści organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

2. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy

publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwo­

ścią rejestracji dźwięku lub obrazu.

3. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastą­

pić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę

porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.

4. Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2,

określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regula-

miny.

-

2426-

Art. 62.

1. Obywatel polski ma prawo udziału w referendum oraz prawo

wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej, posłów, senatorów

i przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.

2. Prawo udziału w referendum oraz prawo wybierania nie przysługuje osobom, które prawomocnym orzeczeniem sądowym są ubezwłasnowolnione lub pozbawione praw publicznych albo wyborczych.

Art. 63.

Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie

publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów wła­

dzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związ­

ku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków

i skarg określa ustawa.

Wolności i prawa ekonomiczne,

socj alne i kulturalne

Art. 64.

1. Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych

oraz prawo dziedziczenia.

2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia

podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.

3. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Art. 65.

1. Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa.

2. Obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.

3. Stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane. Formy i charakter dopuszczalnego zatrudniania określa ustawa.

4. Minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę lub sposób ustalania tej wysokości określa ustawa.

5. Władze publiczne prowadzą politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych.

Art. 66.

1. Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków

pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy

określa ustawa.

-

2427-

2. Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych

od pracy i corocznych płatnych urlopów; maksymalne normy czasu

pracy określa ustawa.

Art. 67.

1. Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie

niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz

po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia

społecznego określa ustawa.

2. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mają­

cy innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa.

Art. 68.

1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.

2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze

publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.

3. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej

opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełno­

sprawnym i osobom w podeszłym wieku.

4. Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska .

5. Władze publiczne popierają rozwój kultury fizycznej, zwłasz­

cza wśród dzieci i młodzieży.

Art. 69.

Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Art. 70.

1. Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa

ustawa.

2. Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna . Ustawa może

dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością .

3. Rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych

niż publiczne. Obywatele i instytucje mają prawo zakładania szkół

podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów

wychowawczych. Warunki zakładania i działalności szkół niepu-

-

2428 -

blicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu,

a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami

wychowawczymi, określa ustawa.

4. Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów

i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa.

5. Zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określo­

nych w ustawie.

Art. 71.

1. Państwo w swoJeJ polityce społecznej i gospodarczej

uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne,

mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

2. Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej

pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa.

Art. 72.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każ­

dy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.

2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.

3. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz

osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania

i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.

4. Ustawa określa kompetencje i sposób powoływania Rzecznika Praw Dziecka.

Art. 73.

Każdemu zapewnia się wolność twórczości artystycznej, badań

naukowych oraz ogłaszania ich wyników, wolność nauczania,

a także wolność korzystania z dóbr kultury.

Art. 74.

1. Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokole-

niom.

2. Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych.

3. Każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska .

4. Władze publiczne wspierają działania obywateli na rzecz

ochrony i poprawy stanu środowiska.

-

2429 -

Art. 75.

1. Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego

oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania wła­

snego mieszkania.

2. Ochronę praw lokatorów określa ustawa.

Art. 76.

Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i na-

jemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności

i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa.

Środki ochrony wolności i praw

Art. 77.

1. Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu

wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy

publicznej.

2. U stawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.

Art. 78.

Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.

Art. 79.

1. Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego

sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy praw określonych wart. 56.

Art. 80.

Każdy ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w usta-

wie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc

w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy

władzy publicznej.

-

2430 -

Art. 81.

Praw określonych wart. 65 ust. 4 i 5, art. 66, art. 69, art. 71

i art. 74-76 można dochodzić w granicach określonych w ustawie.

Obowiązki

Art. 82.

Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospo-

litej Polskiej oraz troska o dobro wspólne.

Art. 83.

Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej

Polskiej.

Art. 84.

Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń pu-

blicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Art. 85.

1. Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.

2. Zakres obowiązku służby wojskowej określa ustawa.

3. Obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na odbywanie służby wojskowej, może być obowiązany do służby zastępczej na zasadach określonych

w ustawie.

Art. 86.

Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi

odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie.

Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa.

Rozdział III

ŹRÓDŁA PRAWA

Art. 87.

1. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy między­

narodowe oraz rozporządzenia.

2. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły,

akty prawa miejscowego.

-

2431 -

Art. 88.

1. Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów

prawa miejscowego jest ich ogłoszenie.

2. Zasady i tryb ogłaszania aktów normatywnych określa ustawa.

3. Urnowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą

wyrażoną w ustawie są ogłaszane w trybie wymaganym dla ustaw.

Zasady ogłaszania innych umów międzynarodowych określa ustawa.

Art. 89.

1. Ratyfikacja przez Rzeczpospolitą Polską urnowy międzynaro­

dowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej

w ustawie, jeżeli urnowa dotyczy

1) pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych,

2) wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych

w Konstytucji,

3) członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzyna­

rodowej,

4) znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym,

5) spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy.

2. O zamiarze przedłożenia Prezydentowi Rzeczypospolitej do

ratyfikacji umów międzynarodowych, których ratyfikacja nie wymaga zgody wyrażonej w ustawie, Prezes Rady Ministrów zawiadamia Sejm.

3. Zasady oraz tryb zawierania, ratyfikowania i wypowiadania

umów międzynarodowych określa ustawa.

Art. 90.

1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie urnowy międzyna­

rodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi

międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej

w niektórych sprawach.

2. Ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikację urnowy międzynaro­

dowej, o której mowa w ust. l, jest uchwalana przez Sejm większo­

ścią 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby

posłów oraz przez Senat większością 2/3 głosów w obecności co

najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.

3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej urnowy może być

uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem

art. 125.

-

2432-

4. Uchwałę w sprawie wyboru trybu wyrażenia zgody na ratyfikację podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów w obecno-

ści co najmniej połowy ustawowej liczby posłów .

Art. 91.

1. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu

w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że

jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.

2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą

wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli usta-

wy tej nie da się pogodzić z umową.

3. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską

umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez

nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo

w przypadku kolizji z ustawami.

Art. 92.

1. Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego

w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać

organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

2. Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może

przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. l, innemu

organowi.

Art. 93.

1. Uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko

jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu te akty.

2. Zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy. Nie

mogą one stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób praw-

nych oraz innych podmiotów.

3. Uchwały i zarządzenia podlegają kontroli co do ich zgodności

z powszechnie obowiązującym prawem.

Art. 94.

Organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązują­

ce na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania

aktów prawa miejscowego określa ustawa.

-

2433 -

Rozdział IV

SEJM I SENAT

Art. 95.

1. Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują

Sejm i Senat.

2. Sejm sprawuje kontrolę nad działalnością Rady Ministrów

w zakresie określonym przepisami Konstytucji i ustaw.

Wybory i kadencj a

Art. 96.

1. Sejm składa się z 460 posłów.

2. Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym.

Art. 97.

1. Senat składa się ze 100 senatorów.

2. Wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i odbywają

się w głosowaniu tajnym.

Art. 98.

1. Sejm i Senat są wybierane na czteroletnie kadencje. Kadencje

Sejmu i Senatu rozpoczynają się z dniem zebrania się Sejmu na

pierwsze posiedzenie i trwają do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji.

2. Wybory do Sejmu i Senatu zarządza Prezydent Rzeczypospolitej nie później niż na 90 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia

kadencji Sejmu i Senatu, wyznaczając wybory na dzień wolny od

pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu.

3. Sejm może skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większo­

ścią co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby posłów. Skrócenie ka-

dencji Sejmu oznacza jednoczesne skrócenie kadencji Senatu. Przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio.

4. Prezydent Rzeczypospolitej, po zasięgnięciu opinii Marszałka

Sejmu i Marszałka Senatu, może w przypadkach określonych

w Konstytucji zarządzić skrócenie kadencji Sejmu. Wraz ze skróceniem kadencji Sejmu skrócona zostaje również kadencja Senatu.

5. Prezydent Rzeczypospolitej, zarządzając skrócenie kadencji

Sejmu, zarządza jednocześnie wybory do Sejmu i Senatu i wyznacza ich datę na dzień przypadający nie później niż w ciągu 45 dni od

-

2434 -

dnia zarządzenia skrócenia kadencji Sejmu. Prezydent Rzeczypospolitej zwołuje pierwsze posiedzenie nowo wybranego Sejmu nie

później niż na 15 dzień po dniu przeprowadzenia wyborów.

6. W razie skrócenia kadencji Sejmu stosuje się odpowiednio

przepis ust.1.

Art. 99.

1. Wybrany do Sejmu może być obywatel polski mający prawo

wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat.

2. Wybrany do Senatu może być obywatel polski mający prawo

wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat.

Art. 100.

1. Kandydatów na posłów i senatorów mogą zgłaszać partie polityczne oraz wyborcy.

2. Nie można kandydować równocześnie do Sejmu i Senatu.

3. Zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyborów określa ustawa.

Art. 101.

1. Ważność wyborów do Sejmu i Senatu stwierdza Sąd Najwyższy.

2. Wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższe­

go protestu przeciwko ważności wyborów na zasadach określonych

w ustawie.

Posłowie

i senatorowie

Art. 102.

Nie można być równocześnie posłem i senatorem.

Art. 103.

1. Mandatu posła nie można łączyć z funkcją Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika

Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców,

członka Rady Polityki Pieniężnej, członka Krajowej Rady Radiofonii

i Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu,

Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w administracji rządowej. Zakaz ten nie dotyczy człon­

ków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej.

2. Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz

funkcjonariusz służb ochrony państwa nie mogą sprawować mandatu poselskiego.

-

2435 -

3. Inne przypadki zakazu łączenia mandatu poselskiego z funkcjami publicznymi oraz zakazu jego sprawowania może określić

ustawa.

Art. 104.

1. Posłowie są przedstawicielami Narodu. Nie wiążą ich instruk-

cje wyborców.

2. Przed rozpoczęciem sprawowania mandatu posłowie składają przed Sejmem następujące ślubowanie

"Uroczyście ślubuję rzetelnie i sumiennie wykonywać obowiąz­

ki wobec Narodu, strzec suwerenności i interesów Państwa, czynić wszystko dla pomyślności Ojczyzny i dobra obywateli, przestrzegać Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej."

Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".

3. Odmowa złożenia ślubowania oznacza zrzeczenie się man-

datu.

Art. 105.

1. Poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania mandatu posel-

skiego ani w czasie jego trwania, ani po jego wygaśnięciu. Za taką

działalność poseł odpowiada wyłącznie przed Sejmem, a w przypadku naruszenia praw osób trzecich może być pociągpięty do odpowiedzialności sądowej tylko za zgodą Sejmu.

2. Od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia

mandatu poseł nie może być pociągnięty bez zgody Sejmu do odpowiedzialności karnej.

3. Postępowanie karne wszczęte wobec osoby przed dniem wyboru jej na posła ulega na żądanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu. W takim przypadku ulega również zawieszeniu

na ten czas bieg przedawnienia w postępowaniu karnym.

4. Poseł może wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej. W takim przypadku nie stosuje się przepisów

ust. 2 i 3.

5. Poseł nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody

Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego

toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się

Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie

zatrzymanego.

6. Szczegółowe zasady pociągania posłów do odpowiedzialności karnej oraz tryb postępowania określa ustawa.

-

2436-

Art. 106.

Warunki niezbędne do skutecznego wypełniania obowiązków

poselskich oraz ochronę praw wynikających ze sprawowania mandatu określa ustawa.

Art. 107.

1. W zakresie określonym ustawą poseł nie może prowadzić

działalności gospodarczej z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu

Państwa lub samorządu terytorialnego ani nabywać tego majątku.

2. Za naruszenie zakazów, o których mowa w ust. l, poseł,

uchwałą Sejmu podjętą na wniosek Marszałka Sejmu, może być pociągnięty do odpowiedzialności

przed Trybunałem Stanu, który

orzeka w przedmiocie pozbawienia mandatu.

Art. lOB.

Do senatorów stosuje się odpowiednio przepisy art. 103-107.

Organizacj a i działanie

Art. 109.

1. Sejm i Senat obradują na posiedzeniach.

2. Pierwsze posiedzenia Sejmu i Senatu Prezydent Rzeczypospolitej zwołuje na dzień przypadający w ciągu 30 dni od dnia wyborów, z wyjątkiem przypadków określonych wart. 98 ust. 3 i 5.

Art. 110.

1. Sejm wybiera ze swojego grona Marszałka Sejmu i wicemarszałków.

2. Marszałek Sejmu przewodniczy obradom Sejmu, strzeże praw

Sejmu oraz reprezentuje Sejm na zewnątrz.

3. Sejm powołuje komisje stałe oraz może powoływać komisje

nadzwyczajne.

Art. 111.

1. Sejm może powołać komisję śledczą do zbadania określonej

sprawy.

2. Tryb działania komisji śledczej określa ustawa.

Art. 112.

Organizację wewnętrzną i porządek prac Sejmu oraz tryb powo-

ływania i działalności jego organów, jak też sposób wykonywania

konstytucyjnych i ustawowych obowiązków organów państwo­

wych wobec Sejmu określa regulamin Sejmu uchwalony przez Sejm.

-

2437 -

Poz. 483

Art. 113.

Posiedzenia Sejmu są jawne. Jeżeli wymaga tego dobro państwa,

Sejm może bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów uchwalić tajność obrad.

Art. 114.

1. W przypadkach określonych w Konstytucji Sejm i Senat, obradując wspólnie pod przewodnictwem Marszałka Sejmu lub w jego zastępstwie Marszałka Senatu, działają jako Zgromadzenie Narodowe.

2. Zgromadzenie Narodowe uchwala swój regulamin.

Art. 115.

1. Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni.

2. Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi w sprawach bieżą­

cych na każdym posiedzeniu Sejmu.

Art. 116.

1. Sejm decyduje w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej o stanie

wojny i o zawarciu pokoju.

2. Sejm może podjąć uchwałę o stanie wojny jedynie w razie

zbrojnej napaści na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub gdy

z umów międzynarodowych wynika zobowiązanie do wspólnej

obrony przeciwko agresji. Jeżeli Sejm nie może się zebrać na posiedzenie, o stanie wojny postanawia Prezydent Rzeczypospolitej.

Art. 117.

Zasady użycia Sił Zbrojnych poza granicami Rzeczypospolitej

Polskiej określa ratyfikowana umowa międzynarodowa lub ustawa. Zasady pobytu obcych wojsk na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej i zasady przemieszczania się ich przez to terytorium określają ratyfikowane umowy międzynarodowe lub ustawy.

Art. 118.

1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej i Radzie Ministrów.

2. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje również grupie co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.

Tryb postępowania w tej sprawie określa ustawa.

3. Wnioskodawcy,

przedkładając

Sejmowi projekt ustawy,

przedstawiają skutki finansowe jej wykonania.

-

2438 -

Art. 119.

1. Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czytaniach.

";"

2. Prawo wnoszenia poprawek do projektu ustawy w czasie rozpatrywania go przez Sejm przysługuje wnioskodawcy projektu, posłom i Radzie Ministrów.

3. Marszałek Sejmu może odmówić poddania pod głosowanie

pc prawki, która uprzednio nie była przedłożona komisji.

4. Wnioskodawca może wycofać projekt ustawy w toku postępo­

wania ustawodawczego w Sejmie do czasu zakończenia drugiego

czytania pwjektu.

Art. 120.

Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności

co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, chyba że Konstytucja

przewiduje inną większość. W tym samym trybie Sejm podejmuje

uchwały, jeżeli ustawa lub uchwała Sejmu nie stanowi inaczej.

Art. 121.

1. Ustawę uchwaloną przez Sejm Marszałek Sejmu przekazuje

Senatowi.

2. Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy może ją

przyjąć bez zmian, uchwalić poprawki albo uchwalić odrzucenie jej

w całości. Jeżeli Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy

nie podejmie stosownej uchwały, ustawę uznaje się za uchwaloną

w brzmieniu przyjętym przez Sejm.

3. Uchwałę Senatu odrzucającą ustawę albo poprawkę zaproponowaną w uchwale Senatu uważa się za przyjętą, jeżeli Sejm nie od-

rzuci jej bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej

połowy ustawowej liczby posłów.

Art. 122.

1. Po zakończeniu postępowania określonego wart. 121 Marszałek Sejmu przedstawia uchwaloną ustawę do podpisu Prezydentowi Rzeczypospolitej.

2. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawę w ciągu 21 dni

od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku

Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Przed podpisaniem ustawy Prezydent Rzeczypospolitej może

wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie

zgodności ustawy z Konstytucją. Prezydent Rzeczypospolitej nie

może odmówić podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny

uznał za zgodną z Konstytucją.

4. Prezydent Rzeczypospolitej odmawia podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodną z Konstytucją. Jeze-

-

2439 -

li jednak niezgodność z Konstytucją dotyczy poszczególnych przepisów ustawy, a Trybunał Konstytucyjny nie orzeknie, że są one

nierozerwalnie związane z całą ustawą, Prezydent Rzeczypospolitej, po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu, podpisuje ustawę z pominięciem przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją albo

zwraca ustawę Sejmowi w celu usunięcia niezgodności.

5. Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie wystąpił z wnioskiem

do Trybunału Konstytucyjnego w trybie ust. 3, może z umotywowanym wnioskiem przekazać ustawę Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym uchwaleniu ustawy przez Sejm większością

3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu 7 dni podpisuje ustawę

i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W razie ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm Prezydentowi Rzeczypospolitej nie przysługuje prawo wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego w trybie ust. 3.

6. Wystąpienie Prezydenta Rzeczypospolitej do Trybunału Kon-

stytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją

lub z wnioskiem do Sejmu o ponowne rozpatrzenie ustawy wstrzymuje bieg, określonego w ust.2, terminu do podpisania ustawy.

Art. 123.

1. Rada Ministrów może uznać uchwalony przez siebie projekt

ustawy za pilny, z wyjątkiem projektów ustaw podatkowych,

ustaw dotyczących wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej, Sejmu,

Senatu oraz organów samorządu terytorialnego, ustaw regulują­

cych ustrój i właściwość władz publicznych, a także kodeksów.

2. Regulamin Sejmu oraz regulamin Senatu określają odrębności

w postępowaniu ustawodawczym w sprawie projektu pilnego.

3. W postępowaniu w sprawie ustawy, której projekt został

uznany za pilny, termin jej rozpatrzenia przez Senat wynosi 14 dni,

a termin podpisania ustawy przez Prezydenta Rzeczypospolitej wynosi 7 dni.

Art. 124.

Do Senatu stosuje się odpowiednio przepisy art. 110, art.112, art.

113 i art. 120.

Referendum

Art. 125.

1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być

przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.

2. Referendum ogólnokrajowe ma prawo zarządzić Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy

-

2440-

ustawowej liczby posłów lub Preżydent Rzeczypospolitej za zgodą

Senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co

najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.

3. Jeżeli w referendum ogólnokrajowym wzięło udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania, wynik referendum jest wiążący.

4. Ważność referendum ogólnokrajowego oraz referendum,

o którym mowa wart. 235 ust. 6, stwierdza Sąd Najwyższy.

5. Zasady i tryb przeprowadzania referendum określa ustawa.

Rozdział V

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Art. 126.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości wła­

dzy państwowej .

2. Prezydent Rzeczypospolitej czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz

nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.

3. Prezydent Rzeczypospolitej wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach.

Art. 127.

1. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym.

2. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz.

3. Na Prezydenta Rzeczypospolitej może być wybrany obywatel

polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat i korzysta

z pełni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zgłasza co najmniej

100000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.

4. Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat,

który otrzymał więcej niż połowę ważnie oddanych głosów. Jeżeli

żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne gło­

sowanie.

5. W ponownym głosowaniu wyboru dokonuje się spośród

dwóch kandydatów, którzy w pierwszym głosowaniu otrzymali

kolejno największą liczbę głosów. Jeżeli którykolwiek z tych dwóch

kandydatów wycofa zgodę na kandydowanie, utraci prawo wyborcze lub umrze, w jego miejsce do wyborów w ponownym głosowa-

1Jziennik Ustaw Nr 78

-

2441 -

niu dopuszcza się kandydata, który otrzymał kolejno największą

liczbę głosów w pierwszym głosowaniu. W takim przypadku datę

ponownego głosowania odracza się o dalszych 14 dni.

6. Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat,

który w ponownym głosowaniu otrzymał więcej głosów.

7. Zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej określa ustawa.

Art. 128.

1. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej rozpoczyna się w dniu

objęcia przez niego urzędu.

2. Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej zarządza Marszałek Sejmu na dzień przypadający nie wcześniej niż na 100 dni i nie później

niż na 75 dni przed upływem kadencji urzędującego Prezydenta

Rzeczypospolitej, a w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej - nie później niż w czternastym dniu po opróżnieniu

urzędu, wyznaczając datę wyborów na dzień wolny od pracy przypadający w ciągu 60 dni od dnia zarządzenia wyborów.

Art. 129.

1. Ważność wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej stwierdza Sąd

Najwyższy .

2. Wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższe­

go protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej na zasadach określonych w ustawie.

3. W razie stwierdzenia nieważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej przeprowadza się nowe wybory, na zasadach przewidzianych wart. 128 ust. 2 dla przypadku opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej.

Art. 130.

Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urząd po złożeniu wobec

Zgromadzenia Narodowego następującej przysięgi

"Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności N arodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny

oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym

nakazem".

Przysięga może być złożona z dodaniem zdania" Tak mi dopomóż Bóg".

-

2442 -

Art. 131.

1. Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może prZe)SClOWO

sprawować urzędu, zawiadamia o tym Marszałka Sejmu, który

tymczasowo przejmuje obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej.

Gdy Prezydent Rzeczypospolitej nie jest w stanie zawiadomić

Marszałka Sejmu o niemożności sprawowania urzędu, wówczas

o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny

na wniosek Marszałka Sejmu. W razie uznania przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Trybunał Konstytucyjny powierza Marszałkowi Sejmu tymczasowe wykonywanie obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej.

2. Marszałek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rzeczypospolitej, wykonuje obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej w razie

1) śmierci Prezydenta Rzeczypospolitej,

2) zrzeczenia się urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej,

3) stwierdzenia nieważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej

lub innych przyczyn nieobjęcia urzędu po wyborze,

4) uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwałej niezdolności

Prezydenta Rzeczypospolitej do sprawowania urzędu ze wzglę­

du na stan zdrowia, uchwałą podjętą większością co najmniej 2/3

głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego,

5) złożenia Prezydenta Rzeczypospolitej z urzędu orzeczeniem

Trybunału Stanu.

3. Jeżeli Marszałek Sejmu nie może wykonywać obowiązków

Prezydenta Rzeczypospolitej, obowiązki te przejmuje Mars z ałek Senatu.

4. Osoba wykonująca obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej

nie może postanowić o skróceniu kadencji Sejmu.

Art. 132.

Prezydent Rzeczypospolitej nie może piastować żadnego innego

urzędu ani pełnić żadnej funkcji publicznej, z wyjątkiem tych, które są związane ze sprawowanym urzędem.

Art. 133.

1. Prezydent Rzeczypospolitej jako reprezentant państwa w stosunkach zewnętrznych

1) ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, n C/ym zawiadamia Sejm i Sen a t,

-

2443 -

Poz. 483

2) mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych państwach i przy organizacjach mię­

dzynarodowych,

3) przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych

przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych.

2. Prezydent Rzeczypospolitej przed ratyfikowaniem urnowy

międzynarodowej może zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego

z wnioskiem w sprawie jej zgodności z Konstytucją.

3. Prezydent Rzeczypospolitej w zakresie polityki zagranicznej

współdziała z Prezesem Rady Ministrów i właściwym ministrem.

Art. 134.

1. Prezydent Rzeczypospolitej jest najwyższym zwierzchnikiem

Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

2. W czasie pokoju Prezydent Rzeczypospolitej sprawuje

zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi za pośrednictwem Ministra

Obrony Narodowej.

3. Prezydent Rzeczypospolitej mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów Sił Zbrojnych na czas określony. Czas

trwania kadencji, tryb i warunki odwołania przed jej upływem

określa ustawa.

4. Na czas wojny Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Preze-

sa Rady Ministrów, mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych.

W tym samym trybie może on Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych

odwołać. Kompetencje Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasa-

dy jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej określa ustawa.

5. Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Ministra Obrony Narodowej, nadaje określone w ustawach stopnie wojskowe.

6. Kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej,

związane

ze

zwierzchnictwem nad Siłami Zbrojnymi, szczegółowo określa ustawa.

Art. 135.

Organem doradczym Prezydenta Rzeczypospolitej w zakresie

wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa jest Rada

Bezpieczeństwa Narodowego.

Art. 136.

W razie bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa

Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów,

zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie Sił Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

-

2444-

Art. 137.

Prezydent Rzeczypospolitej nadaje obywatelstwo polskie i wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego.

Arł.138.

Prezydent Rzeczypospolitej nadaje ordery i odznaczenia.

Art. 139.

Prezydent Rzeczypospolitej stosuje prawo łaski. Prawa łaski nie

stosuje się do osób skazanych przez Trybunał Stanu.

Art. 140.

Prezydent Rzeczypospolitej może zwracać się z orędziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego. Orędzia nie czyni się przedmiotem debaty.

Arł.141.

1. W sprawach szczególnej wagi Prezydent Rzeczypospolitej

może zwołać Radę Gabinetową. Radę Gabinetową tworzy Rada Mi-

nistrów obradująca pod przewodnictwem Prezydenta Rzeczypospolitej.

2. Radzie Gabinetowej nie przysługują kompetencje Rady Ministrów.

Art. 142.

1. Prezydent Rzeczypospolitej wydaje rozporządzenia i zarzą­

dzenia na zasadach określonych wart. 92 i art. 93.

2. Prezydent Rzeczypospolitej wydaje postanowienia w zakresie

realizacji pozostałych swoich kompetencji.

Art. 143.

Organem pomocniczym Prezydenta Rzeczypospolitej jest Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej. Prezydent Rzeczypospolitej

nadaje statut Kancelarii oraz powołuje i odwołuje Szefa Kancelarii

Prezydenta Rzeczypospolitej.

Art. 144.

1. Prezydent Rzeczypospolitej, korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe.

2. Akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagają dla

swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.

-

2445-

3. Przepis ust. 2 nie dotyczy

1) zarządzania wyborów do Sejmu i Senatu,

2) zwoływania pierwszego posiedzenia nowo wybranych Sejmu

i Senatu,

3) skracania kadencji Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji,

4) inicjatywy ustawodawczej,

5) zarządzania referendum ogólnokrajowego,

6) podpisywania albo odmowy podpisania ustawy,

7) zarządzania ogłoszenia ustawy oraz umowy międzynarodowej

w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej,

8) zwracania się 'z orędziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego,

9) wniosku do Trybunału Konstytucyjnego,

10) wniosku o przeprowadzenie kontroli przez Najwyższą Izbę

Kontroli,

11) desygnowania i powoływania Prezesa Rady Ministrów,

12) przyjmowania dymisji Rady Ministrów i powierzania jej tymczasowego pełnienia obowiązków,

13) wniosku do Sejmu o pociągnięcie do odpowiedzialności przed

Trybunałem Stanu członka Rady Ministrów,

14) odwoływania ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności,

15) zwoływania Rady Gabinetowej,

16) nadawania orderów i odznaczeń,

17) powoływania sędziów,

18) stosowania prawa łaski,

19) nadawania obywatelstwa polskiego i ~razania zgody na zrze-

czenie się obywatelstwa polskiego,

20) powoływania Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,

21) powoływania Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego,

22) powoływania Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego,

23) powoływania prezesów Sądu Najwyższego oraz wiceprezesów

Naczelnego Sądu Administracyjnego,

24) wniosku do Sejmu o powołanie Prezesa Narodowego Banku

Polskiego,

25) powoływania członków Rady Polityki Pieniężnej,

26) powoływania i odwoływania członków Rady Bezpieczeństwa

Narodowego,

27) powoływania członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,

28) nadawania statutu Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej oraz

powoływania i odwoływania Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej,

-

2446-

29) wydawania zarządzeń na zasadach określonych wart. 93,

30) zrzeczenia się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej.

Arł.145.

1. Prezydent Rzeczypospolitej za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.

2. Postawienie Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarżenia

może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego, podjętą więk­

szością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego na wniosek co najmniej 140 członków Zgromadzenia Narodowego.

3. Z dniem podjęcia uchwały o postawieniu Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu sprawowanie

urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej ulega zawieszeniu.

Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio.

Rozdział VI

RADA MINISTRÓW I ADMINISTRACJA RZĄDOWA

Arł.146.

1. Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną

Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Do Rady Ministrów należą sprawy polityki państwa nie zastrzeżone dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego.

3. Rada Ministrów kieruje administracją rządową.

4. W zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach Rada Ministrów w szczególności

1) zapewnia wykonanie ustaw,

2) wydaje rozporządzenia,

3) koordynuje i kontroluje prace organów administracji rządowej,

4) chroni interesy Skarbu Państwa,

5) uchwala projekt budżetu państwa,

6) kieruje wykonaniem budżetu państwa oraz uchwala zamknięcie

rachunków państwowych i sprawozdanie z wykonania budże­

tu,

7) zapewnia bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz porządek

publiczny,

8) zapewnia bezpieczeństwo zewnętrzne państwa,

-

2447-

9) sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi,

10) zawiera umowy międzynarodowe wymagające ratyfikacji oraz

zatwierdza i wypowiada inne umowy międzynarodowe,

11) sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju

oraz określa corocznie liczbę obywateli powoływanych do

czynnej służby wojskowej,

12) określa organizację i tryb swojej pracy.

Art. 147.

1. Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów.

2. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani wiceprezesi

Rady Ministrów.

3. Prezes i wiceprezes Rady Ministrów mogą pełnić także funkcję ministra.

4. W skład Rady Ministrów mogą być ponadto powoływani

przewodniczący określonych w ustawach komitetów.

Art. 148.

Prezes Rady Ministrów

1) reprezentuje Radę Ministrów,

2) kieruje pracami Rady Ministrów,

3) wydaje rozporządzenia,

4) zapewnia wykonywanie polityki Rady Ministrów i określa sposoby jej wykonywania,

5) koordynuje i kontroluje pracę członków Rady Ministrów,

6) sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym w granicach

i formach określonych w Konstytucji i ustawach,

7) jest zwierzchnikiem służbowym pracowników administracji

rządowej.

Art. 149.

1. Ministrowie kierują określonymi działami administracji rzą­

dowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady

Ministrów. Zakres działania ministra kierującego działem administracji rządowej określają ustawy.

2. Minister kierujący działem administracji rządowej wydaje rozporządzenia. Rada Ministrów, na wniosek Prezesa Rady Ministrów,

może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie ministra.

3. Do przewodniczącego komitetu, o którym mowa wart. 147

ust. 4, stosuje się odpowiednio przepisy odnoszące się do ministra

kierującego działem administracji rządowej.

-

2448-

Art. ISO.

Członek Rady Ministrów nie może prowadzić działalności

sprzecznej z jego obowiązkami publicznymi.

Art.1S1.

Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów i ministrowie składają wobec Prezydenta Rzeczypospolitej następującą przysięgę

"Obejmując urząd Prezesa Rady Ministrów (wiceprezesa Rady

Ministrów, ministra), uroczyście przysięgam, że dochowam

wierności postanowieniom Konstytucji i innym prawom Rzeczypospolitej Polskiej, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem".

Przysięga może być złożona z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".

Art.1S2.

1. Przedstawicielem Rady Ministrów w województwie jest woje-

woda.

2. Tryb powoływania i odwoływania oraz zakres działania wojewodów określa ustawa.

Art.1S3.

1. W celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego

i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa, w urzę­

dach administracji rządowej działa korpus służby cywilnej.

2. Prezes Rady Ministrów jest zwierzchnikiem korpusu służby

cywilnej.

Art.1S4.

1. Prezydent Rzeczypospolitej desygnuje Prezesa Rady Mini-

strów, który proponuje skład Rady Ministrów. Prezydent Rzeczypospolitej powołuje Prezesa Rady Ministrów wraz z pozostałymi

członkami Rady Ministrów w ciągu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów i odbiera przysięgę od członków nowo powołanej Rady Ministrów.

2. Prezes Rady Ministrów, w ciągu 14 dni od dnia powołania

przez Prezydenta Rzeczypospolitej, przedstawia Sejmowi program działania Rady Ministrów z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Wotum zaufania Sejm uchwala bezwzględną więk­

szością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby

posłów.

-

2449 -

3. W razie niepowołania Rady Ministrów w trybie ust. 1 lub nieudzielenia jej wotum zaufania w trybie ust. 2 Sejm w ciągu 14 dni

od upływu terminów określonych w ust. 1 lub ust. 2 wybiera Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Prezydent Rzeczypospolitej powołuje tak wybraną Radę Ministrów i odbiera przysięgę od jej

członków.

Art. 155.

1. W razie niepowołania Rady Ministrów w trybie art. 154 ust. 3

Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu 14 dni powołuje Prezesa Rady

Ministrów i na jego wniosek pozostałych członków Rady Ministrów

oraz odbiera od nich przysięgę. Sejm w ciągu 14 dni od dnia powołania Rady Ministrów przez Prezydenta Rzeczypospolitej udziela jej

wotum zaufania większością głosów w obecności co najmniej poło­

wy ustawowej liczby posłów.

2. W razie nieudzielenia Radzie Ministrów wotum zaufania

w trybie określonym w ust. 1, Prezydent Rzeczypospolitej skraca

kadencję Sejmu i zarządza wybory.

Arł.156.

1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność

przed Trybunałem Stanu za naruszenie Konstytucji lub ustaw,

a także za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem.

2. Uchwałę o pociągnięciu członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu Sejm podejmuje na wniosek

Prezydenta Rzeczypospolitej lub co najmniej 115 posłów większo­

ścią 3/5 ustawowej liczby posłów.

Art. 157.

1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą przed Sejmem solidarną odpowiedzialność za działalność Rady Ministrów.

2. Członkowie Rady Ministrów ponoszą przed Sejmem również

odpowiedzialność indywidualną za sprawy należące do ich kompetencji lub powierzone im przez Prezesa Rady Ministrów.

Art. 158.

1. Sejm wyraża Radzie Ministrów wotum nieufności większością

ustawowej liczby posłów na wniosek zgłoszony przez co najmniej

46 posłów i wskazujący imiennie kandydata na Prezesa Rady Ministrów. Jeżeli uchwała została przyjęta przez Sejm, Prezydent Rzeczypospolitej przyjmuje dymisję Rady Ministrów i powołuje wybra-

-

2450 -

nego przez Sejm nowego Prezesa Rady Ministrów, a na jego wniosek pozostałych członków Rady Ministrów oraz odbiera od nich

przysięgę .

2. Wniosek o podjęcie uchwały, o której mowa w ust. l, może być

poddany pod głosowanie nie wcześniej niż po upływie 7 dni od

dnia jego zgłoszenia. Powtórny wniosek może być zgłoszony nie

wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia zgłoszenia poprzedniego wniosku. Powtórny wniosek może być zgłoszony przed upły­

wem 3 miesięcy, jeżeli wystąpi z nim co najmniej 115 posłów .

Art. 159.

1. Sejm może wyrazić ministrowi wotum nieufności. Wniosek

o wyrażenie wotum nieufności może być zgłoszony przez co najmniej 69 posłów. Przepis art. 158 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

2. Prezydent Rzeczypospolitej odwołuje ministra, któremu Sejm

wyraził wotum nieufności większością głosów ustawowej liczby

posłów.

Art. 160.

Prezes Rady Ministrów może zwrócić się do Sejmu o wyrażenie

Radzie Ministrów wotum zaufania. Udzielenie wotum zaufania Radzie Ministrów następuje większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Art. 161.

Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, dokonuje zmian w składzie Rady Ministrów.

Art. 162.

1. Prezes Rady Ministrów składa dymisję Rady Ministrów na

pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu.

2. Prezes Rady Ministrów składa dymisję Rady Ministrów również w razie

1) nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania dla Rady Mini-

strów,

2) wyrażenia Radzie Ministrów wotum nieufności,

3) rezygnacji Prezesa Rady Ministrów.

3. Prezydent Rzeczypospolitej, przyjmując dymisję Rady Ministrów, powierza jej dalsze sprawowanie obowiązków do czasu powołania nowej Rady Ministrów.

4. Prezydent Rzeczypospolitej, w przypadku określonym

w ust. 2 pkt 3, może odmówić przyjęcia dymisji Rady Ministrów.

-

2451 -

Rozdział VII

SAMORZĄD TERYTORIALNY

Art. 163.

Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz pu-

blicznych.

Art. 164.

1. Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina.

2. Inne jednostki samorządu regionalnego albo lokalnego i regionalnego określa ustawa.

3. Gmina wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego.

Art. 165.

1. Jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną.

Przysługują im prawo własności i inne prawa majątkowe.

2. Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega

ochronie sądowej.

Art. 166.

1. Zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty

samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako zadania własne.

2. Jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb państwa, ustawa

może zlecić jednostkom samorządu terytorialnego wykonywanie

innych zadań publicznych. Ustawa określa tryb przekazywania

i sposób wykonywania zadań zleconych.

3. Spory kompetencyjne między organami samorządu terytorialnego i administracji rządowej rozstrzygają sądy administracyjne.

Art. 167.

1. Jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań.

2. Dochodami jednostek samorządu terytorialnego są ich dochody

własne oraz subwencje ogólne i dotacje celowe z budżetu państwa.

3. Źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego są

określone w ustawie.

4. Zmiany w zakresie zadań i kompetencji jednostek samorządu

terytorialnego następują wraz z odpowiednimi zmianami w podziale dochodów publicznych.

-

2452 -

Art. 168.

Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych w zakresie określonym w ustawie.

Art. 169.

1. Jednostki samorządu terytorialnego wykonują swoje zadania

za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych.

2. Wybory do organów stanowiących są powszechne, równe,

bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Zasady i tryb

zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki

ważności wyborów określa ustawa.

3. Zasady i tryb wyborów oraz odwoływania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego określa ustawa.

4. Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.

Art. 170.

Członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować, w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym

o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego określa ustawa.

Art. 171.

1. Działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi

z punktu widzenia legalności.

2. Organami nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego są Prezes Rady Ministrów i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe.

3. Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może rozwiązać

organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ ten rażą­

co narusza Konstytucję lub ustawy.

Art. 172.

1. Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo zrzeszania się.

2. Jednostka samorządu terytorialnego ma prawo przystępowa­

nia do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych oraz współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

3. Zasady, na jakich jednostki samorządu terytorialnego mogą

korzystać z praw, o których mowa w ust. 1 i 2, określa ustawa.

-

2453 -

Rozdział VIII

SĄDY I TRYBUNAŁY

Art. 173.

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych

władz.

Art. 174.

Sądy i Trybunały wydają wyroki w

imieniu Rzeczypospolitej

Polskiej.

Sądy

Art. 175.

1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz są­

dy wojskowe.

2. Sąd wyjątkowy lub tryb doraźny może być ustanowiony tyl-

ko na czas wojny.

Arł.176.

1. Postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne.

2. Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami

określają ustawy.

Art. 177.

Sądy

powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we

wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych

dla właściwości innych sądów.

Art. 178.

1. Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli

i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

2. Sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków.

3. Sędzia nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się

pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sę­

dziów.

Art. 179.

Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony.

-

2454-

Art. 180.

1. Sędziowie są nieusuwalni.

2. Złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu,

przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego

woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie.

3. Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku na skutek

uniemożliwiających mu sprawowanie jego urzędu choroby lub

utraty sił. Tryb postępowania oraz sposób odwołania się do sądu

określa ustawa.

4. Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie

przechodzą w stan spoczynku.

. 5. W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów są­

dowych wolno sędziego przenosić do innego sądu lub w stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia.

Art. 181.

Sędzia nie może być, bez uprzedniej zgody sądu określonego

w ustawie, pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Sędzia nie może być zatrzymany lub aresztowany,

z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku

postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się prezesa właściwego miejscowo sądu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 182.

Udział obywateli

określa ustawa.

w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości

Art. 183.

1. Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania.

2. Sąd Najwyższy wykonuje także inne czynności określone

w Konstytucji i ustawach.

3. Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent

Rzeczypospolitej na sześcioletnią kadencję spośród kandydatów

przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego.

Art. 184.

Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne

sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności

administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie

o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego

i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

-

2455 -

Art. 185.

Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej na sześcioletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Art. 186.

1. Krajowa Rada Sądownictwa stoi na straży niezależności są­

dów i niezawisłości sędziów.

2. Krajowa Rada Sądownictwa może wystąpić do Trybunału

Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności z Konstytucją

aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależno­

ści sądów i niezawisłości sędziów.

Art. 187.

1. Krajowa Rada Sądownictwa składa się z

1) Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Ministra Sprawiedliwości, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i osoby powołanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej,

2) piętnastu członków wybranych spośród sędziów Sądu Najwyż­

szego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów

wojskowych,

3) czterech członków wybranych przez Sejm spośród posłów oraz

dwóch członków wybranych przez Senat spośród senatorów.

2. Krajowa Rada Sądownictwa wybiera spośród swoich człon­

ków przewodniczącego i dwóch wiceprzewodniczących.

3. Kadencja wybranych członków Krajowej Rady Sądownictwa

trwa cztery lata.

4. Ustrój, zakres działania i tryb pracy Krajowej Rady Sądownic­

twa oraz sposób wyboru jej członków określa ustawa.

Trybunał

Konstytucyj ny

Art. 188.

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach

1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,

2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodo­

wymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażo­

nej w ustawie,

3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami

międzynarodowymi i ustawami,

4) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,

5) skargi konstytucyjnej, o której mowa wart. 79 ust. 1.

-

2456 -

Art. 189.

Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.

Art. 190.

1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych wart. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie

urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt

nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym

Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie

z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić

inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi

o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

4. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywne-

go, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie

sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania,

uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie

określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

5. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością

głosów.

Art. 191.

1. Z wnioskiem w sprawach, o których mowa wart. 188, do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić mogą

1) Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy

Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby

Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich,

2) Krajowa Rada Sądownictwa w zakresie, o którym mowa wart.

186 ust. 2,

3) organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego,

4) ogólnokrajowe organy związków zawodowych oraz ogólnokrajowe władze organizacji pracodawców i organizacji zawodowych,

5) kościoły i inne związki wyznaniowe,

6) podmioty określone wart. 79 w zakresie w nim wskazanym.

-

2457-

2. Podmioty, o których mowa w ust. 1 pkt 3-5, mogą wystąpić

z takim wnioskiem, jeżeli akt normatywny dotyczy spraw objętych

ich zakresem działania.

Art. 192.

Z wnioskiem w sprawach, o których mowa wart. 189, do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić mogą: Prezydent Rzeczypo-

spolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego

Sądu Administracyjnego i Prezes Najwyższej Izby Kontroli.

Art. 193.

Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu

pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie spra-

wy toczącej się przed sądem.

Art. 194.

1. Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych

indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się

wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny.

2. Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powołuje

Prezydent Rzeczypospolitej spośród kandydatów przedstawionych

przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

Art. 195.

1. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji.

2. Sędziom Trybunału Konstytucyjnego zapewnia się warunki

pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków.

3. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w okresie zajmowania

stanowiska nie mogą należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

Art. 196.

Sędzia Trybunału Konstytucyjnego nie może być, bez uprzedniej zgody Trybunału Konstytucyjnego, pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Sędzia nie może być

zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym

uczynku przestępstwa, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do

zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu

niezwłocznie powiadamia się Prezesa Trybunału Konstytucyjnego,

który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

-

2458 -

Art. 197.

Organizację Trybunału Konstytucyjnego oraz tryb postępowa­

nia przed Trybunałem określa ustawa.

Trybunał

Stanu

Art. 198.

1. Za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą: Prezydent Rzeczypospolitej, Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów, Prezes Narodowego Banku Polskiego, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie

ministerstwem, oraz Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych.

2. Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu

ponoszą również posłowie i senatorowie w zakresie określonym

wart. 107.

3. Rodzaje kar orzekanych przez Trybunał Stanu określa ustawa.

Art. 199.

1. Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego, 2 zastępców

przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza

grona posłów i senatorów na czas kadencji Sejmu. Zastępcy przewodniczącego Trybunału oraz co najmniej połowa członków Trybunału Stanu powinni mieć kwalifikacje wymagane do zajmowania

stanowiska sędziego.

2. Przewodniczącym Trybunału Stanu jest Pierwszy Prezes Sądu

Najwyższego.

3. Członkowie Trybunału Stanu w sprawowaniu funkcji sędzie­

go Trybunału Stanu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz

ustawom.

Art. 200.

Członek Trybunału Stanu nie może być bez uprzedniej zgody

Trybunału Stanu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Członek Trybunału Stanu nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku

przestępstwa, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocz­

nie powiadamia się przewodniczącego Trybunału Stanu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 201.

Organizację Trybunału

Stanu oraz tryb postępowania przed

Trybunałem określa ustawa.

-

2459 -

Rozdział IX

ORGANY KONTROLI PAŃSTWOWEJ I OCHRONY PRAWA

Najwyższa Izba Kontroli

Art. 202.

1. Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli

państwowej.

2. Najwyższa Izba Kontroli podlega Sejmowi.

3. Najwyższa Izba Kontroli działa na zasadach kolegialności.

Art. 203.

1. Najwyższa Izba Kontroli kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych

osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych

z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.

2. Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia

legalności, gospodarności i rzetelności.

3. Najwyższa Izba Kontroli może również kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa.

Art. 204.

1. Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Sejmowi

1) analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej,

2) opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów,

3) informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia, określo­

ne w ustawie.

2. Najwyższa Izba Kontroli przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdanie ze swojej działalności.

Art. 205.

1. Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest powoływany przez Sejm

za zgodą Senatu na 6 lat i może być ponownie powołany tylko raz.

2. Prezes Najwyższej Izby Kontroli nie może zajmować innego

stanowiska, z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej, ani

wykonywać innych zajęć zawodowych.

3. Prezes Najwyższej Izby Kontroli nie może należeć do partii

politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z godnością jego urzędu.

-

2460 -

Art. 206.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli nie może być bez uprzedniej

zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Prezes Najwyższej Izby Kontroli nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym

uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do

zapewnienia prawidłowego toku postępowania . O zatrzymaniu

niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 207.

Organizację oraz tryb działania Najwyższej Izby Kontroli określa ustawa.

Rzecznik Praw Obywatelskich

Art. 208.

1. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży wolności i praw

człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz w innych ak-

tach normatywnych.

2. Zakres i sposób działania Rzecznika Praw Obywatelskich

określa ustawa.

Art. 209.

1. Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany przez Sejm za

zgodą Senatu na SIaŁ.

2. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może zajmować innego

stanowiska, z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej, ani

wykonywać innych zajęć zawodowych.

3. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z godnością jego urzędu.

Art. 210.

Rzecznik Praw Obywatelskich jest w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada je-

dynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie.

Art. 211.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie może być bez uprzedniej zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony

wolności. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może być zatrzymany

lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia

prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie

powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

-

2461 -

Art. 212.

Rzecznik Praw Obywatelskich corocznie informuje Sejm i Senat

o swojej działalności oraz o stanie przestrzegania wolności i praw

człowieka i obywatela.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

Art. 213.

1. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi na straży wolności

słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii

i telewizji.

2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji wydaje rozporządzenia,

a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały .

Art. 214.

1. Członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji są powoły­

wani przez Sejm, Senat i Prezydenta Rzeczypospolitej.

2. Członek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z godnością pełnionej

funkcji.

Art. 215.

Zasady i tryb działania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, jej

organizację oraz szczegółowe zasad y powoływania jej członków

określa ustawa.

Rozdział X

FINANSE PUBLICZNE

Art. 216.

1. Środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i wydatkowane w sposób określony w ustawie.

2. Nabywanie, zbywanie i obciążanie nieruchomości, udziałów

lub akcji oraz emisja papierów wartościowych przez Skarb Pań­

stwa, Narodowy Bank Polski lub inne państwowe osoby prawne

następuje na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

3. Ustanowienie monopolu następuje w drodze ustawy.

4. Zaciąganie pożyczek oraz udzielanie gwarancji i poręczeń finansowych przez państwo następuje na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

5. Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i porę­

czeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publicz-

-

2462 -

ny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto.

Sposób obliczania wartości rocznego produktu krajowego brutto

oraz państwowego długu publicznego określa ustawa.

Art. 217.

Nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie

podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych,

a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy.

Art. 218.

Organizację Skarbu Państwa oraz sposób zarządzania mająt­

kiem Skarbu Państwa określa ustawa.

Art. 219.

1. Sejm uchwala budżet państwa na rok budżetowy w formie

ustawy budżetowej.

2. Zasady i tryb opracowania projektu budżetu państwa, stopień

jego szczegółowości oraz wymagania, którym powinien odpowiadać projekt ustawy budżetowej, a także zasady i tryb wykonywania

ustawy budżetowej określa ustawa.

3. W wyjątkowych przypadkach dochody i wydatki państwa

w okresie krótszym niż rok może określać ustawa o prowizorium budżetowym. Przepisy dotyczące projektu ustawy budżetowej stosuje

się odpowiednio do projektu ustawy o prowizorium budżetowym.

4. Jeżeli ustawa budżetowa albo ustawa o prowizorium budże­

towym nie weszły w życie w dniu rozpoczęcia roku budżetowego,

Rada Ministrów prowadzi gospodarkę finansową na podstawie

przedłożonego projektu ustawy.

Art. 220.

1. Zwiększenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych przez Radę Ministrów nie może powodować ustalenia przez

Sejm większego deficytu budżetowego niż przewidziany w projekcie ustawy budżetowej.

2. Ustawa budżetowa nie może przewidywać pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązania w centralnym

banku państwa .

Art. 221.

Inicjatywa ustawodawcza w zakresie ustawy budżetowej, ustawy o prowizorium budżetowym, zmiany ustawy budżetowej, ustawy o zaciąganiu długu publicznego oraz ustawy o udzielaniu gwarancji finansowych przez państwo przysługuje wyłącznie Radzie

Ministrów.

-

2463 -

Art. 222.

Rada Ministrów przedkłada Sejmowi najpóźniej na 3 miesiące

przed rozpoczęciem roku budżetowego projekt ustawy budżetowej

na rok następny. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest póź­

niejsze przedłożenie projektu.

Art. 223.

Senat może uchwalić poprawki do ustawy budżetowej w ciągu

20 dni od dnia przekazania jej Senatowi.

Art. 224.

1. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje w ciągu 7 dni ustawę

budżetową albo ustawę o prowizorium budżetowym przedstawioną przez Marszałka Sejmu. Do ustawy budżetowej i ustawy o prowizorium budżetowym nie stosuje się przepisu art. 122 ust. 5.

2. W przypadku zwrócenia się Prezydenta Rzeczypospolitej do

sprawie zgodności z Konstytucją

ustawy budżetowej albo ustawy o prowizorium budżetowym

przed jej podpisaniem, Trybunał orzeka w tej sprawie nie później

niż w ciągu 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku w Trybunale.

Trybunału Konstytucyjnego w

Art. 225.

Jeżeli w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent Rzeczypospolitej może

w ciągu 14 dni zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.

Art. 226.

1. Rada Ministrów w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedkłada Sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy

budżetowej wraz z informacją o stanie zadłużenia państwa.

2. Sejm rozpatruje przedłożone sprawozdanie i po zapoznaniu

się z opinią Najwyższej Izby Kontroli podejmuje, w ciągu 90 dni od

dnia przedłożenia Sejmowi sprawozdania, uchwałę o udzieleniu

lub o odmowie udzielenia Radzie Ministrów absolutorium.

Art. 227.

1. Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank Polski.

Przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania

i realizowania polityki pieniężnej. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza.

2. Organami Narodowego Banku Polskiego są: Prezes Narodowego Banku Polskiego, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd Narodowego Banku Polskiego.

-

2464-

3. Prezes Narodowego Banku Polskiego jest powoływany przez

Sejm na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej na 6 lat.

4. Prezes Narodowego Banku Polskiego nie może należeć do

partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalno­

ści publicznej nie dającej się pogodzić z godnością jego urzędu .

5. W skład Rady Polityki Pieniężnej wchodzą Prezes Narodowego Banku Polskiego jako przewodniczący oraz osoby wyróżniające

się wiedzą z zakresu finansów, powoływane na 6 lat, w równej liczbie przez Prezydenta Rzeczypospolitej, Sejm i Senat.

6. Rada Polityki Pieniężnej ustala corocznie założenia polityki

pieniężnej i przedkłada je do wiadomości Sejmowi równocześnie

z przedłożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżeto­

wej. Rada Polityki Pieniężnej, w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego, składa Sejmowi sprawozdanie z wykonania zało­

żeń polityki pieniężnej.

7. Organizację i zasady działania Narodowego Banku Polskiego

oraz szczegółowe zasady powoływania i odwoływania jego organów określa ustawa.

Rozdział XI

STANY NADZWYCZAJNE

Art. 228.

1. W sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki

konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub

stan klęski żywiołowej.

2. Stan nadzwyczajny może być wprowadzony tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia, które podlega dodatkowemu podaniu do publicznej wiadomości.

3. Zasady działania organów władzy publicznej oraz zakres,

w jakim mogą zostać ograniczone wolności i prawa człowieka i obywatela w czasie poszczególnych stanów nadzwyczajnych, określa

ustawa.

4. Ustawa może określić podstawy, zakres i tryb wyrównywania

strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela.

5. Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa.

-

2465 -

6. W czasie stanu nadzwyczajnego nie mogą być zmienione

Konstytucja, ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu i organów samorządu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych.

7. W czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego

zakończeniu nie może być skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzane referendum ogólnokrajowe, nie mogą być przeprowadzane

wybory do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz

wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu. Wybory do organów samorzą­

du terytorialnego są możliwe tylko tam, gdzie nie został wprowadzony stan nadzwyczajny.

Art. 229.

W razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub gdy z umowy międzyna­

rodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów może

wprowadzić stan wojenny na części albo na całym terytorium pań­

stwa.

Art. 230.

1. W razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, Prezydent Rzeczy-

pospolitej na wniosek Rady Ministrów może wprowadzić, na czas

oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni, stan wyjątkowy na części albo na

całym terytorium państwa.

2. Przedłużenie stanu wyjątkowego może nastąpić tylko raz, za

zgodą Sejmu i na czas nie dłuższy niż 60 dni.

Art. 231.

Rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątko­

wego Prezydent Rzeczypospolitej przedstawia Sejmowi w ciągu

48 godzin od podpisania rozporządzenia. Sejm niezwłocznie rozpatruje rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej. Sejm może je

uchylić bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej

połowy ustawowej liczby posłów.

Art. 232.

W celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii

technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu

ich usunięcia Rada Ministrów może wprowadzić na czas oznaczony, nie dłuższy niż 30 dni, stan klęski żywiołowej na części albo na

całym terytorium państwa. Przedłużenie tego stanu może nastąpić

za zgodą Sejmu.

-

2466 -

Art. 233.

1. Ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw czło­

wieka i obywatela w czasie stanu wojennego i wyjątkowego nie może ograniczać wolności i praw określonych wart. 30 (godność czło­

wieka), art. 34 i art. 36 (obywatelstwo), art. 38 (ochrona życia), art.

39, art. 40 i art. 41 ust. 4 (humanitarne traktowanie), art. 42 (ponoszenie odpowiedzialności karnej), art. 45 (dostęp do sądu), art. 47

(dobra osobiste), art. 53 (sumienie i religia), art. 63 (petycje) oraz art.

48 i art. 72 (rodzina i dziecko).

2. Niedopuszczalne jest ograniczenie wolności i praw człowieka

i obywatela wyłącznie z powodu rasy, płci, języka, wyznania lub jego braku, pochodzenia społecznego, urodzenia oraz majątku.

3. Ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw czło­

wieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej może ograniczać wolności i prawa określone wart. 22 (wolność działalności gospodarczej), art. 41 ust. 1,3 i 5 (wolność osobista), art. 50 (nienaruszalność

mieszkania), art. 52 ust. 1 (wolność poruszania się i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), art. 59 ust. 3 (prawo do strajku),

art. 64 (prawo własności), art. 65 ust. 1 (wolność pracy), art. 66 ust. 1

(prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy) oraz

art. 66 ust. 2 (prawo do wypoczynku).

Art. 234.

1. Jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na

posiedzenie, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów wydaje rozporządzenia z mocą ustawy w zakresie i w granicach określonych wart. 228 ust. 3-5. Rozporządzenia te podlegają

zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu.

2. Rozporządzenia, o których mowa w ust. l, mają charakter źró­

deł powszechnie obowiązującego prawa.

Rozdział XII

ZMIANA KONSTYTUCJI

Art. 235.

1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej

1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.

2. Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej

w jednakowym brzmieniu przez Sejm i następnie w terminie nie

dłuższym niż 60 dni przez Senat.

3. Pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż trzydziestego dnia od dnia przedło­

żenia Sejmowi projektu ustawy.

-

2467-

4. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co

najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej

liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.

5. Uchwalenie przez Sejm ustawy zmieniającej przepisy rozdziałów I, II lub XII Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż

sześćdziesiątego dnia po pierwszym czytaniu projektu tej ustawy.

6. Jeżeli ustawa o zmianie Konstytucji dotyczy przepisów

rozdziału I, II lub XII, podmioty określone w ust. 1 mogą zażą­

dać, w terminie 45 dni od dnia uchwalenia ustawy przez Senat,

przeprowadzenia referendum zatwierdzającego. Z wnioskiem

w tej sprawie podmioty te zwracają się do Marszałka Sejmu, który zarządza niezwłocznie przeprowadzenie referendum w ciągu

60 dni od dnia złożenia wniosku. Zmiana Konstytucji zostaje

przyjęta, jeżeli za tą zmianą opowiedziała się większość głosują­

cych.

7. Po zakończeniu postępowania określonego w ust. 4 i 6 Marszałek Sejmu przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej uchwaloną ustawę

do podpisu. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje

ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogło­

szenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozdział XIII

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

Art. 236.

1. W okresie 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji Rada Ministrów przedstawi Sejmowi projekty ustaw niezbędnych do stosowania Konstytucji.

2. Ustawy wprowadzające w życie art. 176 ust. 1 w zakresie dotyczącym postępowania przed sądami administracyjnymi zostaną

uchwalone przed upływem 5 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji. Do czasu wejścia w życie tych ustaw obowiązują przepisy dotyczące rewizji nadzwyczajnej od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Art. 237.

1. W okresie 4 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji w sprawach o wykroczenia orzekają kolegia do spraw wykroczeń przy są­

dach rejonowych, przy czym o karze aresztu orzeka sąd .

2. Odwołanie od orzeczenia kolegium rozpoznaje sąd.

-

2468 -

Art. 238.

1. Kadencja konstytucyjnych organów władzy publicznej i osób

wchodzących w ich skład wybranych lub powołanych przed wejściem w życie Konstytucji kończy się z upływem okresu ustalonego

w przepisach obowiązujących przed dniem wejścia w życie Konstytucji.

2. W przypadku gdy przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie Konstytucji nie ustalały tej kadencji, a od dnia wyboru

lub powołania upłynął okres dłuższy niż ustalony przez Konstytucję, kadencja konstytucyjna organów władzy publicznej lub osób

wchodzących w ich skład upływa po roku od dnia wejścia w życie

Konstytucji.

3. W przypadku gdy przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie Konstytucji nie ustalały tej kadencji, a od dnia wyboru

lub powołania upłynął okres krótszy niż ustalony przez Konstytucję dla konstytucyjnych organów władzy publicznej lub osób wchodzących w ich skład, czas, w którym organy te lub osoby pełniły

funkcje według przepisów dotychczasowych, wlicza się do kadencji ustalonej w Konstytucji.

Art. 239.

1. W okresie 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją ustaw

uchwalonych przed dniem jej wejścia w życie nie są ostateczne

i podlegają rozpatrzeniu przez Sejm, który może odrzucić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego większością 2/3 głosów, wobecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Nie dotyczy to

orzeczeń wydanych w następstwie pytań prawnych do Trybunału

Konstytucyjnego.

2. Postępowanie w sprawach o ustalenie przez Trybunał Konstytucyjny powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, wszczęte

przed wejściem w życie Konstytucji, podlega umorzeniu.

3. Z dniem wejścia w życie Konstytucji uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw tracą moc powszechnie obowiązującą. W mocy pozostają prawomocne wyroki

sądu oraz inne prawomocne decyzje organów władzy publicznej,

podjęte z uwzględnieniem znaczenia przepisów ustalonego przez

Trybunał Konstytucyjny w drodze powszechnie obowiązującej wykładni ustaw.

Art. 240.

W okresie roku od dnia wejścia w życie Konstytucji ustawa budżetowa może przewidywać pokrywanie deficytu budżetowego

przez zaciąganie zobowiązań w centralnym banku państwa.

-

2469 -

Art. 241.

1. Umowy międzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez

Rzeczpospolitą Polską na podstawie obowiązujących w czasie ich

ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dzienniku

Ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji,

jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych wart. 89 ust. 1 Konstytucji.

2. Rada Ministrów w ciągu 2 lat od wejścia w życie Konstytucji

przedstawi Sejmowi wykaz umów międzynarodowych zawierają­

cych postanowienia niezgodne z Konstytucją .

3. Senatorowie wybrani przed dniem wejścia w życie Konstytucji, którzy nie ukończyli 30 lat, zachowują swoje mandaty do końca

kadencji, na którą zostali wybrani.

4. Połączenie mandatu posła lub senatora z funkcją lub zatrudnieniem, których dotyczy zakaz określony wart. 103, powoduje wygaśnięcie mandatu po upływie miesiąca od dnia wejścia w życie

Konstytucji, chyba że poseł albo senator wcześniej zrzeknie się

funkcji albo ustanie zatrudnienie.

5. Sprawy będące przedmiotem postępowania ustawodawczego

albo przed Trybunałem Konstytucyjnym bądź Trybunałem Stanu,

a rozpoczęte przed wejściem w życie Konstytucji, są prowadzone

zgodnie z przepisami konstytucyjnymi obowiązującymi w dniu

rozpoczęcia sprawy.

6. W okresie 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji Rada

Ministrów ustali, które z uchwał Rady Ministrów oraz zarządzeń

ministrów lub innych organów administracji rządowej, podjęte

lub wydane przed dniem wejścia w życie Konstytucji, wymagają

- stosownie do warunków określonych wart. 87 ust. 1 i art. 92

Konstytucji - zastąpienia ich przez rozporządzenia wydane na

podstawie upoważnienia ustawy, której projekt w odpowiednim

czasie Rada Ministrów przedstawi Sejmowi. W tym samym okresie Rada Ministrów przedstawi Sejmowi projekt ustawy określa­

jącej, które akty normatywne organów administracji rządowej,

wydane przed dniem wejścia w życie Konstytucji, stają się

uchwałami albo zarządzeniami w rozumieniu art. 93 Konstytucji.

7. Obowiązujące w dniu wejścia w życie Konstytucji akty prawa

miejscowego oraz przepisy gminne stają się aktami prawa miejscowego w rozumieniu art. 87 ust. 2 Konstytucji.

Art. 242.

Tracą moc

1) ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą

-

2470 -

Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym

(Dz. U. Nr 84, poz. 426, z 1995 r. Nr 38, poz. 184 i Nr 150, poz. 729

oraz z 1996 r. Nr 106, poz. 488),

2) ustawa konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1992 r. o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz. U. Nr 67, poz. 336 i z 1994 r. Nr 61, poz. 251).

Art. 243. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej wchodzi w życie

po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Redakcja: Departament Legislacyjny Rządu, Al. Ujazdowskie 1/3,00-583 Warszawa, P-29

Organizacja druku i kolportaż: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

ul. Powsińska 69n 1, 02-903 Warszawa, tel. 694-67-50 i 694-67-52, fax 694-62-06

Tłoczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Wojskowych Zakładach Graficznych , ul. Grzybowska 77, 00-844 Warszawa

Za m. 661fN/C/97

ISSN 0867-3411

Cena 4 zł 80 gr

Nr 78

Warszawa, dnia 16 lipca 1997r.

TREŚĆ

Poz.

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

483 -

uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r.

przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r.

podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r

. 2413

483

KONSTYTUCJA

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 2 kwietnia 1997 r.

W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny,

odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

my, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej,

zarówno wierzący w Boga

będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna,

jak i nie podzielający tej wiary,

a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł,

równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego Polski,

wdzięczni naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość

okupioną ogromnymi ofiarami, za kulturę zakorzenioną w chrze-

ścijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach,

nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypo-

spolitej,

zobowiązani, by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko, co

cenne z ponad tysiącletniego dorobku,

złączeni więzami wspólnoty z naszymi rodakami rozsianymi po

świecie,

świadomi potrzeby współpracy ze wszystkimi krajami dla dobra

Rodziny Ludzkiej,

pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności

i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane,

-

2414 -

pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a działa­

niu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność,

w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem lub przed własnym

sumieniem,

ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej

jako prawa podstawowe dla państwa

oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziała­

niu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości

umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot.

Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali,

wzywamy, aby czynili to, dbając o zachowanie przyrodzonej godności człowieka,

jego prawa do wolności i obowiązku solidarności z innymi,

a poszanowanie tych zasad mieli za niewzruszoną podstawę Rzeczypospolitej Polskiej.

-

2415 -

Rozdział I

RZECZPOSPOLITA