Umowa międzynarodowa Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o grobach i miejscach pamięci ofiar wojen i represji, sporządzona w Krakowie dnia 22 lutego 1994 r.

543

UMOWA

między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o grobach i miejscach pamięci ofiar

wojen i represji ,

sporządzona w Krakowie dnia 22 lutego 1994 r.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Rząd Federacji Rosyjskiej, zwane dalej Stronami,

biorąc pod uwagę postanowienia artykułu 17 Traktatu

między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy z dnia 22 maja 1992 r.,

a także podpisane wraz z nim wspólne oświadczenie Prezy-

dentów Rzeczypospolitej Polskiej i Federacji Rosyjskiej.

uzgodniły, co następuje

Artykuł 1

1. Niniejsza umowa reguluje współpracę Stron w zakresie rozwiązywania wszelkich spraw związanych z ustala niem, rejestracją, urządzaniem, zachowaniem i należytym

utrzymaniem miejsc pamięci i spoczynku - polskich w Federacji Rosyjskiej i rosyjskich w Rzeczypospolitej Polskiej

- żołnierzy i osób cywilnych poległych, pomordowanych

i zamęczonych w wyniku wojen i represji, zwanych dalej

"miejscami pamięci i spoczynku". Postanowienia niniejszej

umowy obejmują także sprawy związane z ekshumacją

szczątków zwłok i godnym ich pamięci ponownym pochowaniem.

2. Strony realizując współpracę, o której mowa w ustę­

pie 1 niniejszego artykułu, kierują się postanowieniami

niniejszej umowy, celami i zasadami Konwencji genewskich

o ochronie ofiar wojny z 12 sierpnia 1949 r. i Protokołów

dodatkowych do tych konwencji, a także państwowymi,

narodowymi i religijnymi zwyczajami i tradycjami narodów

Polski i Rosji.

3. Postanowienia niniejszej umowy obejmują groby

żołnierzy i osób cywilnych, nie mieszczących się w określeniu

ustępu 1 niniejszego artykułu , lecz które znajdują się na

terenie miejsc spoczynku, o których mowa w ustępie 1.

Artykuł 2

1. Strony będą wymieniać wszelkie posiadane informa cje, dotyczące położenia miejsc pamięci i spoczynku, ich

liczby i wielkości oraz danych osobowych poległych , pomordowanych i zamęczonych.

2. Na podstawie informacji, o których mowa w ustępie

1 niniejszego artykułu, każda ze Stron sporządzi wykaz

wszystkich znanych miejsc pamięci i spoczynku.

3. Każda ze Stron umieści w wykazie i zapewni ochronę

wszystkich ujawnionych miejsc pamięci i spoczynku, powiadamiając o tym drugą Stronę.

4. Urządzenie miejsc pamięci i spoczynku przewiduje

wyznaczenie ich granic, postawienie nagrobków, znaków

pamięci, pomników lub innych obiektów upamiętniających.

5. W poszczególnych przypadkach, za zgodą Stron,

sposób urządzenia i utrzymania miejsc pamięci i spoczynku

może zostać dodatkowo sprecyzowany. Obok istniejących

mogą być wznoszone nowe pomniki i inne formy uczczenia

pamięci poległych, pomordowanych i zamęczonych, jeśli

mają one istotne uzasadnienie historyczne.

Artykuł 3

1. Strony utrzymują miejsca pamięci i spoczynku zape pomników i innych

obiektów upamiętniających oraz zazielenienie i zachowanie

ich w należytym porządku.

wniając ochronę grobów, nagrobków,

2. Strony będą dążyć do usunięc i a z terenu otaczające­

go miejsca pamięci i spoczynku wszelkich obiektów nie

licujących z powagą tych miejsc.

3. Strony zobowiązują się do natychmiastowego wzajemnego informowania się o wszystkich przypadkach wandalizmu wobec miejsc pamięci i spoczynku oraz do podejmowania niezwłocznych działań w celu przywrócenia tym

miejscom należytego porządku, ukarania sprawców zgodnie

z ustawodawstwem swojego państwa i zapobiegania podobnym aktom w przyszłości.

Artykuł 4

1. Ekshumacja szczątków zwłok żołnierzy i osób cywilnych w celu identyfikacji pochowanych lub przekazania ich

do pochowania w ojczyźn i e będzie prowadzona wyłączn i e

na prośbę zainteresowanej Strony i za zgodą Strony, na której

terytorium państwowym one spoczywają .

2. Po uzyskaniu zgody na ekshumację i przekazanie

szczątków zwłok żołnierzy i osób cywilnych do pochowania

w ojczyźnie Strony uzgodnią procedurę przeprowadzenia

ekshumacji i przekazania szczątków zwłok, wraz ze znalezionymi przy nich przedmiotami osobistymi, dokumentami,

odznaczen iami oraz dystynkcjami.

3. Ekshumacja przeprowadzana jest przez kompetentnych specjalistów pod bezpośrednim nadzorem upoważ­

nionych przedstawicieli Stron. Po zakończeniu prac ekshumacyjnych i przekazaniu szczątków zwłok sporządza się

protokół, który między innymi stanowi podstawę przekazania

znalezionych przy zwłokach przedmiotów nie wymienionych

w ustępie 2 niniejszego artykułu .

Artykuł 5

1. Zmiany miejsca spoczynku szczątków zwłok w pańs­

twie, w którym zostały one pochowane, odbywają się tylko

w sytuacjach wyjątkowych, zgodn ie z decyzją właściwych

władz tej Strony, na której terytorium państwowym znajduje

się miejsce spoczynku. O planowanej zmianie miejsca spoczynku będą niezwłocznie poinformowane właściwe władze

drugiej Strony. Zmiany miejsca spoczynku, o których mowa

powyżej, będą dokonywane przede wszystkich przez przeniesienie szczątków zwłok w istniejące miejsca spoczynku.

2. Zmiany miejsca spoczynku przeprowadzane będą

przez właśc i wych specjalistów pod bezpośrednim nadzorem

upoważnionych przedstawicieli Stron przy obowiązkowym

przestrzeganiu ustawodawstwa Państwa, na którego terytorium odbywają się te zmiany. Po zakończeniu tych czynności

sporządza się protokół.

-

3. Jeśli teren będący miejscem pamięci i spoczynku lub

jego część, ze względu na wyższą konieczność państwową,

jest niezbędny dla innych celów, to Strona, na której terytorium państwowym ten teren się znajduje, zmieni jego granice

lub wydzieli inny odpowiedni teren i poniesie wszystkie

koszty powtórnego pochówku i urządzenia cmentarza. Strony będą przeprowadzać konsultacje w celu wypracowania

uzgodnionych decyzji w sprawach dotyczących wytyczenia

nowych granic terenu lub wyboru nowego terenu oraz

sposobu jego urządzenia, włącznie z przeniesieniem pomników, uwzględniając przy tym postanowienia ustępu

2 artykułu 1 niniejszej umowy.

Artykuł 6

1. Każda ze Stron, po uzgodnieniu z drugą Stroną,

przyjmie na swoim terytorium państwowym wyznaczone

przez właściwe organy tej drugiej Strony specjalne grupy

robocze, w celu przeprowadzenia przedsięwzięć związanych

z ustaleniem danych osobowych poległych, pomordowa nych i zamęczonych, ich upamiętnieniem oraz wykonania

innych działań przewidzianych w artykułach 1-5 niniejszej

umowy, na okres niezbędny do ich zakończenia.

2. Każda ze Stron zapewni, zgodnie z ustawodawstwem

swego państwa, specjalnym grupom roboczym drugiej Strony wszystkie niezbędne warunki dla ich działalności, łącznie

z udostępnieniem pomieszczeń roboczych i mieszkalnych,

swobodą dostępu do miejsc pamięci i spoczynku oraz

korzystaniem z wszelkich źródeł informacji dotyczących tych

miejsc. Strony zobowiązują się do udzielania tym grupom

wszelkiej możliwej pomocy i poparcia.

3. Plany prac specjalnych grup roboczych podlegają

uzgodnieniu z upoważnionymi przedstawicielami tego Pańs­

twa, na którego terytorium będą one prowadzone.

4. Upoważnieni przedstawiciele Stron mają prawo, bez

wcześniejszego powiadamiania, zapoznać się z działalnością

specjalnych grup roboczych .

Artykuł 7

1. Sprzęt, środki transportu i materiały czasowo wwoprzez specjalne grupy robocze z terytorium jednego

Państwa na terytorium drugiego Państwa, przeznaczone do

urządzania miejsc pamięci i spoczynku, są zwolnione od

ograniczeń przywozowych, należności celnych i zabezpieczenia tych należności.

Poz: 543

2. Miejsca pamięci i spoczynku - polskie w Federacji

Rosyjskiej i rosyjskie w Rzeczypospolitej Polskiej - również

nowo odkryte, niezależnie od tego, na czyim terytorium

się znajdują, będą urządzane na koszt zainteresowanej Strony.

3. Finansowanie przedsięwzięć wyszczególnionych

w artykułach 4 i 5 niniejszej umowy ponosi zainteresowana

Strona.

4. Każda ze Stron finansuje pobyt i działalność kierowanych przez siebie specjalnych grup roboczych .

5. Każda ze Stron, kierując się dobrą wolą i uwzględ­

niając realne możliwości, może w każdym konkretnym przy-

padku, w części lub całkowicie, podjąć się realizacji przedo których mowa w ustępactl 2-4 niniejszego

sięwzięć,

artykułu .

Artykuł 9

Nie później niż w dwa lata po wejściu w życie niniejszej

umowy Strony przeprowadzą konsultacje w celu oceny jej

realizacji, w szczególności wykonania postanowień artykułu

8 niniejszej umowy i określenia priorytetowych kierunków

dalszej współpracy . Kolejne konsultacje będą przeprowadzane z reguły nie rzadziej niż raz w roku. Ustalenia co do działań

w celu realizacji ustępu 5 artykułu 8 niniejszej umowy,

przyjęte przez Strony w trakcie konsultacji, będą sporządzane

w formie protokołów dodatkowych do niniejszej umowy.

Artykuł 10

1. Każda ze Stron; zgodnie z ustawodawstwem swojego Państwa, zapewni na swoim terytorium państwowym

swobodny dostęp obywateli obu Państw do miejsc pamięci

i spoczynku .

2. Strony, stosownie do potrzeb, będą sprzyjać zakłada­

niu i utrzymywaniu muzeów i ośrodków spotkań w pobliżu

miejsc pamięci i spoczynku, w celu zapoznania z przeszłością

zainteresowanych osób, głównie młodzieży, i podejmowania

działań na rzecz pojednania narodów.

Artykuł 11

żone

2. Powrotny wywóz urządzeń, środków transportu,

a także nie wykorzystanych materiałów, o których mowa

w ustępie 1 niniejszego artykułu, następuje w terminie nie

dłuższym niż jeden miesiąc od zakończenia prac na terytorium Państwa, w którym były one wykonywane.

3. Organy celne Stron, nie później niż w ciągu trzech

w życie niniejszej umowy, uzgodnią

uproszczony tryb przemieszczania przez granice sprzętu,

środków transportu i materiałów, o których mowa w ustępie

1 niniejszego artykułu.

miesięcy od wejścia

Artykuł 8

1. Każda ze Stron zobowiązuje się do finansowania

wszelkich przedsięwzięć związanych z utrzymaniem na swoim terytorium państwowym przewidzianych w artykule 1 niniejszej umowy miejsc pamięci i spoczynku - polskich

w Federacji Rosyjskiej i rosyjskich w Rzeczypospolitej Polskiej.

Każda ze Stron wyznaczy upoważniony organ odpowiedzialny za koordynację działań związanych z wykonywaniem

postanowień niniejszej umowy.

Artykuł 12 -

1. Niniejsza umowa wchodzi w życie po upływie trzydziestu dni od daty późniejszego z powiadomień potwierdzających wykonanie przez każdą ze Stron procedur wewnętrzych niezbędnych do jej wejścia w życie.

2. Niniejsza umowa zawarta jest na czas nieokreślony.

Może być ona wypowiedziana przez każdą ze Stron w drodze

przekazania drugiej Stronie pisemnego powiadomienia.

W takim przypadku umowa utraci moc po upływie sześciu

miesięcy od dnia wysłania powiadomienia.

Sporządzono w - Krakowie dnia 22 lutego 1994 r.

w dwóch egzemplarzach, każdy w językach polskim i rosyjskim, przy czym obydwa teksty mają jednakową moc.

Z upoważnienia Rządu

Rzeczypospolitej Polskiej

A. Olechowski

Z upoważnienia , Rządu

Federacji Rosyjskiej

A. Kozyriew

-

-

Poz. 543, 544 i 545 .

WSPÓLNE OŚWIADCZENIE MINISTRÓW SPRAW ZAGRANICZNYCH

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ I FEDERACJI ROSYJSKIEJ

W związku z podpisaniem dnia 22 lutego 1994 r. w Krakowie Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej

a Rządem Federacji Rosyjskiej o grobach i miejscach pamięci ofiar wojen i represji oraz dążąc do budowania stosunków

polsko-rosyjskich na jakościowo nowej podstawie, a także do przezwyciężenia negatywnej spuścizny przeszłości, mając

świadomość ogromu cierpień spowodowanych przez reżim stalinowski, a także pamiętając o niepowetowanych stratach,

jakie poniosły narody Polski i Rosji, Ministrowie Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej i Federacji Rosyjskiej

wyrażają przekonanie, że miejsca pamięci i spoczynku ofiar wojen i represji, obywateli polskich na terytorium Federacji

Rosyjskiej i rosyjskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powinny być objęte należnym staraniem i opieką.

Kierując się dobrą wolą i wartościami humanitarnymi, Strona rosyjska zamierza rozpocząć w maju 1994 r. w Katyniu

i Miednoje ekshumację szczątków ofiar totalitaryzmu, w tym oficerów polskich, oraz uczestniczyć w godnym ich pamięci

pochowaniu. Strona rosyjska oświadcza, iż jest gotowa ponieść związane z tym koszty oraz udzielić pomocy w urządzeniu

cmentarzy-pomników w Katyniu i Miednoje.

Strona rosyjska zamierza również udzielać dalszej pomocy w pracach nad urządzaniem innych cmentarzy w miejscach

martyrologii obywateli polskich na terytorium Federacji Rosyjskiej.

Strona polska oświadcza, iż jest gotowa ściśle współdziałać ze Stroną rosyjską dla zapewnienia należytej troski

o znajdujące się na terytorium Polski miejsca spoczynku żołnierzy nie objęte działaniem umowy. Decyzje pociągające za sobą

zmianę statusu takich miejsc spoczynku będą podejmowane po uprzednim poinformowaniu urzędów konsularnych Rosji

w Polsce.

Obie Strony będą rozwijać współpracę

związanych z historią Polski i Rosji.

w celu zachowania na swoich terytoriach

państwowych

miejsc pamięci

A. Kozyriew

A. Olechowski

544

OŚWIADCZENIE RZĄDOWE

z dnia 6 października 1994 r.

w sprawie wejścia w życie Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej

o grobach i miejscach pamięci ofiar wojen i represji, sporządzonej w Krakowie dnia 22 lutego 1994 r.

Podaje się niniejszym do wiadomości, że zgodnie z ar12 ustęp 1 Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o grobach

i miejscach pamięci :,ofiar wojen i represji, sporządzonej

w Krakowie dnia 22 lutego 1994 r., dokonane zostały

tykułem

przewidziane w tym artykule notyfikacje i w związku z tym

powyższa umowa weszła w życie dnia 9 września 1994 r.

Minister Spraw Zagranicznych: A. Olechowski

545

UMOWA

między Rządem

Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o ochronie miejsc pamięci i spoczynku ofiar

wojny i represji politycznych,

sporządzona w Warszawie dnia 21

marca 1994 r.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Rząd Ukrainy, zwane

dalej Umawiającymi się Stronami,

dążąc do zapewnienia wolnego przepływu informacji

i pełnego dostępu do potwierdzonej źródłowo prawdy,

zgodnie z dążeniem swoich narodów do godnego

uczczenia miejsc pamięci i spoczynku osób poległych i pomordowanych zarówno na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak i Ukrainy na skutek wojen i represji politycznych,

działając na rzecz zbliżenia obu narodów i ich wzajemnego zrozumienia w przyszłości,

mając na względzie postanowienia artykułu 17 Traktatu

między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o dobrym sąsiedzt­

wie, przyjaznych stosunkach i współpracy, podpisanego

w Warszawie dnia 18 maja 1992 r.,

kierując się odpowiednimi postanowieniami Konwencji

genewskich o ochronie ofiar wojny z dnia 12 sierpnia 1949 r.

oraz Protokołów dodatkowych do nich,

uzgodniły, co następuje

Artykuł 1

Umawiające się Strony będą się kierować postanowieniami niniejszej umowy przy rozwiązywaniu wszelkich problemów związanych z ustalaniem, rejestracją, urządzaniem,

zachowaniem i należytym utrzymaniem miejsc pamięci i spoczynku ofiar wojny i represji politycznych, jak również z eks-