Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków.

§ 28. Traci moc rozporządzenie Ministra Gospodarki

Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 6 października 1973 r.

w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy konserwacji

kanałów miejskiej sieci kanalizacyjnej (Dz. U. Nr45, poz. 269).

§ 29. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14

dni od dnia ogłoszenia .

Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa

w z. I. Herbst

438

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I BUDOWNICTWA

z dnia 1 października 1993 r.

w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków.

Na podstawie art. 208 § 2 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1974 r.

Nr 24, poz. 141 , z 1975 r. Nr 16, poz. 91 , z 1981 r. Nr 6, poz.

23, z 1982 r. Nr 31, poz. 214, z 1985 r. Nr 20, poz. 85 i Nr 35,

poz. 162, z 1986 r. Nr 42, poz. 201, z 1987 r. Nr 21 , poz. 124,

z 1988 r. Nr 20, poz. 134, z 1989 r. Nr 20, poz. 107 i Nr 35,

poz. 192, z 1990 r. Nr 4, poz. 19, Nr 43, poz. 251 i Nr 55, poz.

319 oraz z 1991 r. Nr 53, poz. 226 i Nr 55, poz. 236 i 237)

zarządza się, co następuje

Rozdział 1

Przepisy ogólne

§ 1. Rozporządzenie określa warunki bezpieczeństwa

i higieny pracy osób zatrudnionych w zakładach pracy

zajmujących się oczyszczaniem śc i eków w oczyszczalniach,

zbieraniem i gromadzen iem oraz usuwaniem ścieków ze

zbiorników gnilnych (szamb) oraz przetłaczaniem ich

w przepompowniach.

§ 2. Zakład . pracy obowiązany jest sporządzić wykaz

stanowisk pracy i określić dla nich warunki bezpieczeństwa

i higieny pracy oraz wykaz stanowisk pracy wymagających

dwuosobowej obsługi, szczególnie w porze nocnej .

§ 3. Stosowanie środków chemicznych do oczyszczania

ścieków regulują odrębne przepisy.

ścieków, stykający się

bezpośrednio ze ściekami , powinn i korzystać z oddzielnych

urządzeń higienicznosanitarnych, takich jak ustępy , natryski,

§ 4. Pracownicy oczyszczalni

umywalnie, szatnie przepustowe.

§ 5. 1. Poszczególne obiekty i urządzenia oczyszczalni

ścieków powinny mieć ustalone nazwy, zgodnie z dokumentacją techniczną, uwidocznione na przymocowanych tablicach, oraz informacje o zagrożeniach .

apteczki ze środkami do udzielania pierwszej pomocy, wraz

z instrukcją ich stosowania.

§ 7. Pracownicy z uszkodzoną skórą rąk i innych nie

osłoniętych części ciała nie powinni być dopuszczani do

pracy, przy której istnieje możliwość bezpośredniego styka nia się ze ściekami .

§ 8. Wszystkie zauważone odstępstwa od normalnego

toku pracy obiektu, urządzenia lub instalacji powinny być

każdorazowo odnotowywane w raportach dziennych .

§ 9. Teren oczyszczalni , przepompowni oraz zlewni

ścieków

powinien być ogrodzony i niedostępny dla osób

postronnych oraz oświetlony .

§ 10. 1. Poszczególne oczyszczalnie ścieków i samo dzielne przepompownie powinny być wyposażone w łącz ­

ność telefoniczną lub bezprzewodową. Nie dotyczy to oczyszczalni kontenerowych i zblokowanych, nie mających stałej

obsługi .

2. W miarę potrzeby stanowiska pracy, w których mogą

występować zagrożenia w postaci zatrucia lub wybuchu ,

powinny mieć zapewn i oną wewnętrzną łączność telefoniczną lub bezprzewodową ·

3. Wszystkie instalacje służące do zapobiegania lub

usuwania awarii powinny być wyposażone w sygnalizację

zdolną do przekazywania informacji na odleg ł ość.

4. Procesy technologiczne niebezpieczne i szkodliwe

dla zdrowia lub życia pracowników powinny być w miarę

technicznych możliwości mechanizowane, automatyzowane

i hermetyzowane, a kontrola tych procesów powinna być

prowadzona bez bezpośredniego udziału człowieka, przy

zastosowaniu zdalnego sterowania i kontroli .

2. Instalacje stosowane w oczyszczalniach ścieków

i przepompowniach powinny posiadać oznaczenia umoż ­

liwiające łatwe rozróżnienie przesyłanych mediów.

5. Prace niebezpieczne powinny być wykonywane co

najmniej przez 2 osoby.

3. Instalacje powinny być wyposażone w urządzenia

kontrolno - pomiarowe umożl i wiające łatwą ocenę prawidłowości pracy.

§ 11 . Na całym terenie oczyszczalni ścieków i wokół

samodzielnych przepompowni należy utrzymywać i pielęg ­

nować zieleń , a wały i groble ziemne obsiewać trawą.

4. Wszystkie zasuwy i zawory powinny mieć oznaczone

położenie, w którym otwierają lub zamykają przewód. Poło ­

żenie tych zasuw i zaworów powinno odpowiadać schema -

§ 12. 1. Konserwacje bieżące i okresowe obiektów,

urządzeń i instalacji powinny być przeprowadzane zgodnie

tom technologicznym, wywieszonym w pomieszczeniach

stałej obsługi .

§ 6. W poszczególnych obiektach oczyszczaln i ścieków

i w samodzielnych przepompowniach ścieków, w których są

stałe stanowiska robocze, powinny znajdować się podręczne

z wytycznymi zawartymi w instrukcjach eksploatacyjnych

opracowywanych przez użytkownika lub w dokumentacji

techniczno -ruchowej dostarczanej przez producentów tych

urządzeń .

2. Prz ejęcie obiektu do eksploatacji po pracach remon towo-budowlanych może nastąpić po całkowitym ich za-

-

kończeniu i odebraniu przez komisję powołaną przez użyt ­

kownika .

3. Odbiór obiektu lub urządzenia powinien być poprze dzony rozruchem.

4 . Prace konserwacyjno - remontowe i montażowe powinny być organizowane i prowadzone pod fachowym

nadzorem oraz zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higie ny pracy w budownictwie.

Poz. 438

2 . Sprzęt ratunkowy i gaśniczy powinien być utrzymywany w stanie zdatnym do użytku oraz kontrolowany raz

w kwartale, jeśli instrukcja eksploatacji tego sprzętu nie

stanowi inaczej . Wynik i kontroli powinny być odnotowywane w specjalnym dzienniku .

§ 18. Każda oczyszczalnia ścieków powinna być wyposażona w

1)

dostarczone przez użytkownika

instrukcję eksploatacji całej oczyszczaln i wraz ze sche-

matem technologicznym,

§ 13. 1. Prace konserwacyjne i remontowe, prowadzo -

instrukcję bezpieczeństwa i higieny pracy dla całej

oczyszczalni ścieków, ze szczególnym uwzględnieniem

miejsc i obiektów najbardziej zagrożonych zatruciami ,

wybuchem lub utonięciem ,

ne w miejscach, w których występują lub mogą wystąpić

zagrożenia zatruciem, wybuchem lub pożarem , powinny być

wykonywane na pisemne polecenie.

2)

2. Polecenia, w których powinny być określone warunki

wykonywania pracy i środki techniczno - organizacyjne, mo gą wydawać kierownicy oczyszczalni ścieków lub osoby

przez nich upoważnione .

3) instrukcje stanowiskowe obsługi maszyn, urządzeń i instalacji , zarówno technologiczne, jak i służące do zapobiegania lub usuwania skutków awarii oraz dotyczące

sposobów i dróg ewakuacji załogi,

3 . Prace określone w ust. 1, prowadzone przez pracow ników przedsiębiorstw obcych, powinny być wykonywane

pod nadzorem osób wyznaczonych przez kierownika oczyszczalni lub przepompowni .

4)

zakładowy plan ratownictwa chemicznego, szczególnie

w tych zakładach , które używają środków chemicznych,

jak np. chloru , z wykazem telefonów pogotowia ratunkowego, chemicznego, straży pożarnej , policji, obrony

terytorialnej itp.,

5)

instrukcję przeciwpożarową ,

4 . Wchodzenie do wszelkich pomieszczeń technologi cznych zagłębionych powinno być poprzedzone badaniami,

o jakich mowa w § 33.

5. Wszelkie prace wykonywane w kanałach zamknię­

tych należy prowadzić zgodnie z odrębnymi przepisami .

§ 14. 1. Pomieszczen ia technolog iczne

należy

utrzy-

6) instrukcję stosowan ia, przechowywania i eksploatacji

sprzętu ochrony dróg oddechowych ,

7)

instrukcję

udzielania pierwszej pomocy w razie wy-

padku,

mywać w czystości i w porządku .

8) tablice ostrzegające przed niebezpieczeństwem dla życia

lub zdrowia,

2 . Powierzchnie podłóg, schodów i pomostów robo czych w pomieszczeniach technologicznych nie powinny

być śliskie i nasiąkliwe oraz powinny być łatwo zmywalne,

a podłogi ponadto wyposażone w kratki ściekowe . Powierzchnie ścian powinny być łatwo zmywalne .

9) sprzęt ratunkowy, jak koła ratunkowe z rzutką, linki

asekuracyjne, bosaki, rozm ieszczone na obrzeżach zbiornika otwartego, w odległościach nie większych niż

100 m,

3. W pomieszczeniach urządzeń technologicznych powinny się znajdować zawory czerpalne ze złączką do przewodu giętkiego .

§ 15. Stanowiska stałej obsługi urządzeń na otwartej

przestrzeni powinny być chronione przed szkodliwymi wpły­

wami czynników atmosferycznych .

§ 16. 1. Otwarte obiekty technolog iczne o głębokości

większej od 0,5 m, jak zbiorniki, kanały lub osadniki, pqwinny

posiadać ściany wyniesione nad teren co najmniej do wysokości 0,3 m.

2. W przypadku gdy wysokość ścian , o których mowa

w ust. 1, jest mniejsza n i ż 1,1 m, należy ją uzupełnić do tej

wysokości barierą lub inną osłoną; bariery i osłony ze

względów eksploatacyjnych mogą być rozbieralne .

3. Pomosty nad kanałami i otwartymi zbiornikami, jeśli

służą za przejścia lub są stanowiskiem obsługi, powinny być

ogrodzone barierami o wysokości co najmniej 1,1 m oraz

wyposażone w krawężniki o wysokości 0,15 m i oświetlone .

4 . W razie gdy odległość zbiornika od dróg lub przejść

jest mniejsza ni ż 2 m, należy zastosować ogrodzenie dodatkowe .

5. W zejściach lub wejściach do obsługi i kontroli

urządzeń wykorzystywanych co najmniej raz na zm i anę

zam iast stopni włazowych , klamer lub drabin należy stoso wać schody.

§ 17 . 1. Obi ekty oczyszczalni ścieków powinny być

wypos ażo ne w sp rzęt ratunkowy i gaśniczy, dostosowany do

występu j ącego z agrożenia pożarowego .

10) przyrządy kontrolno - pomiarowe i sygnalizacyjne, służą­

ce do ostrzegania przed substancjami szkodliwymi i nie bezpiecznymi dla życia i zdrowia .

Rozdział 2

Zagrożenia wybuchem pomieszczeń, stref

i przestrzeni zewnętrznych

§ 19. Pomieszczenia, strefy i przestrzenie zewnętrzne ,

zagrożone wybuchem, oraz ich kategorie określa się na etapie

projektowania, przebudowy, rozbudowy, modernizacji lub

remontu i eksploatacji w celu ustalenia niezbędnych środków

prewencyjnych zapobiegających wybuchom .

§ 20. 1. Do ustalenia kategorii zagrożenia wybuchem

pomieszczeń, stref i przestrzeni zewnętrznych właściwa jest

komisja kwalifikacyjna, powoływana przez kierownika za kładu pracy lub jednostki projektowej .

2 . W skład komisji kwalifikacyjnej powinni wchodzić

przewodniczący oraz jej członkowie - specjaliści do spraw

ochrony pożarowej , bezpieczeństwa i higieny pracy, technologii oczyszczania ścieków oraz zainteresowani kierownicy

obiektów lub pracowni projektowych .

§ 21. Przystąpienie do klasyfikacj i pomieszczeń , stref

lub przestrzeni zewnętrznych, zagrożonych wybuchem, powinno być poprzedzone

1) ustaleniem szczegółowego składu ścieków doprowadzanych do oczyszczalni , ze specjalnym uwzględnie­

niem substancj i palnych lub wybuchowych, mogących

stworzyć zagrożenie wybuchem w czasie normalnego

stanu pracy i w czasie stanu awaryjnego,

-

1708 -

Poz. 438

cyjne i montażowe, dostosowane do wymiarów pomp i armatury oraz ewakuacji pracownika w razie zasłabnięcia .

stosowane są przenośniki ślimakowe lub podnośniki kubeł­

kowe, urządzenia te powinny być obudowane.

4. Przepompownie z wydzielonymi zbiornikami czerpalnymi powinny posiadać ściany szczelne, oddzielające zbiornik czerpalny od pomieszczenia pomp.

§ 40. W przypadku dokonywania przeglądu, konserwacji lub remontu pomp, przenośników śl i makowych i podnoś­

ników kubełkowych urządzenia napędowe powinny być

wyłączone i skutecznie zabezpieczone przed przypadkowym

5. Jeżeli do pomieszczeń pomp nie przewidziano schodów, to należy zapewnić otwory ewakuacyjne. Otworami

takimi mogą być otwory montażowe , jeżeli znajdujące się

pod nimi urządzenia nie będą stanowiły przeszkody w ewa kuacji pracownika.

§ 35. 1. W przepompowniach jednokomorowych wyposażonych w kratę,

w których dobowa masa skratek nie

przekracza 100 kg, dopuszcza się ręczne czyszczenie kraty.

W przypadku gdy ilość skratek przekracza 100 kg, usuwanie

ich powinno być zmechanizowane.

2. Praca pomp w przepompowniach jednokomorowych

powinna być zautomatyzowana.

3. Zasuwy odcinające przepływ ścieków powinny być

obsługiwane z poziomu terenu .

4. Obiekty, o których mowa w ust. 1, powinny być

wyposażone w urządzenia zapewniające bezpieczny montaż

i demontaż pomp.

§ 36. Pomieszczenia technologiczne przepompowni,

w których czasowo mogą przebywać ludzie, powinny posia dać skuteczną wentylację grawitacyjną i mechaniczną oraz

temperaturę + 5°C.

§ 37. 1. Zbiorniki czerpalne w przepompowniach ście ­

ków, zlokalizowane poza budynkiem pomp, powinny posiadać dwa rodzaje włazów: kanalizacyjne oraz montażowe ,

dostosowane do potrzeb ewakuacyjnych .

2. Zejścia na dno zbiorn ików czerpalnych, których głę­

bokość

nie przekracza 6 m, powinny

w klamry złazowe .

być

wyposażone

3. Zejścia i wyjścia ze zbiorników, o których mowa

w ust. 2, mogą również odbywać się za pomocą drabin

opuszczonych.

4. W zbiornikach czerpalnych o głębokości ponad

6 m należy stosować pomosty dodatkowe (stropy pośrednie ,

galerie, spoczniki) .

5. Wejście pracownika do zbiornika czerpalnego po winno być poprzedzone czynnościami wymienionymi

w § 33.

6. Zbiorniki czerpalne w przepompowniach powinny

posiadać wenty l ację grawitacyjną zapewniającą co najmniej

dwie wymiany powietrza w czasie godziny oraz możliwość

zainstalowania wentylatorów przewoźnych, zapewniających

co najmniej 10 wymian w czasie godzi!1Y.

§ 38.' 1. Przepompownie ścieków ze stałą obsługą powinny spełniać wymagania przepisów budowlanych, okreś­

lonych dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi.

2. Jeżeli przepompownia nie jest połączona obudowanymi przejściami z innymi obiektami, w których znajdują się

pomieszczenia socjalno-bytowe oraz higienicznosanitarne,

w obiekcie przepompowni należy urządzić co najmniej

1) ustęp z umywalką,

2) stanowisko śniadaniowe z możliwością podgrzania posiłku ,

3) szafkę na odzież własną i roboczą .

§ 39. Jeżeli zamiast pomp do podnoszenia ścieków

włączeniem .

Rozdział 5

Komory fermentacyjne otwarte

§ 41. 1. Zbiorniki otwartych komór fermentacyjnych

powinny być ogrodzone barierami, zgodnie z wymaganiam i

określonymi w § 16.

2. Dojścia i przejścia wokół otwartych komór fermen tacyjnych powinny być utwardzone.

3. W pobliżu zejścia na dno zbiornika powinny znaj dować się koła ratunkowe z rzutką lub pływająca tratwa

ratunkowa .

4. Zejście na dno komory może odbywać się za pomocą

schodów i drabin.

5. Wejście na dno zbiornika powinno być poprzedzone

opróżnieniem komory i zmyciem schodów oraz sprawdzeniem stężenia substancji szkodliwych dla zdrow ia w powietrzu na dnie zbiornika .

Rozdział 6

Komory fermentacyjne zamknięte

§ 42. 1. Komory fermentacyjne zamknięte ze względu

na występowanie metanu i siarkowodoru klasyfikuje się jako

obiekty szczególnie niebezpieczne.

2. Zasięg strefy zewnętrznej zagrożonej wybuchem

ustala komisja, o której mowa w § 20.

§ 43. Osad z komory fermentacyjnej należy doprowadzać i odprowadzać w sposób kontrolowany, aby nie dopuś ­

cić do powstania nadmiernego nadciśnienia lub podciśnienia

w komorze fermentacyjnej i w zbiorniku gazu .

§ 44. Urządzenia zabezpieczające i nstalację gazową ko mór fermentacyjnych powinny być systematycznie przeglą ­

dane i kontrolowane, a wyniki kontroli zapisywane w dziennikach eksploatacji tych urządzeń.

§ 45. Czyszczenie lub remont wnętrza komory fermen tacyjnej zamkniętej powinny się odbywać zgodn ie z opracowaną instrukcją eksploatacji oraz wymaganiami rozdziału

8.

Rozdział 7

Zbiorniki gazu i instalacje gazowe

§ 46. Zbiornik gazu dopuszczony do eksploatacji powi nien mieć odpowiednią dokumentację techn i czną, obej mującą

1) sposób przeprowadzania prób szczelności,

2) zestaw niezbędnego sprzętu przeciwpożarowego wraz

ze szczegółową instrukcją przeciwpożarową ,

3) szczegółową instrukcję eksploatacji wraz z wymaganiami bezpieczeństwa i higieny pracy.

§ 47 . Do zbiornika gazu należy zapewnić dojazd drogą

o utwardzonej nawierzchni .

-

1) ziemnymi i innymi budowlanymi, mają zastosowanie

przepisy rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 marca 1972 r.

w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót budowlano - montażowych i rozbiórkowych

(Dz. U. Nr 13, poz. 93),

2) prowadzonymi na drogach i ulicach z ograniczeniem

ruchu na jezdni, mają zastosowanie przepisy rozporzą­

dzenia Ministrów Komunikacji oraz Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10

lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy

Poz. 437 i 438

przy wykonywaniu robót drogowych i mostowych (Dz.

U. Nr 7, poz. 30).