Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 kwietnia 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Trybunale Stanu.

1.

Trybunał Stanu orzeka o odpowiedzialności osób zajmujących stanowiska państwowe określone

w niniejszej ustawie za naruszenie Konstytucji i ustaw.

2.

Odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu ponoszą

1)

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,

2)

osoby wchodzące w skład Rady Ministrów,

3)

prezes Najwyższej Izby Kontroli i prezes Narodowego Banku Polskiego,

4

Naczelny Wódz,

5)

kierownicy urzędów centralnych,

6)

osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie ministerstwem lub urzędem

centralnym,

7

członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

1.

Prezydent ponosi przed Trybunałem Stanu odpowiedzialność konstytucyjną oraz odpowiedzialność

karną za przestępstwo.

2.

W okresie sprawowania urzędu Prezydenta nie biegnie przedawnienie odpowiedzialności

karnej za te przestępstwa, za które osoba sprawująca ten urząd nie została postawiona

w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu.

3.

Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do Marszałka Sejmu zastępującego Prezydenta.

4.

Osoby wymienione w art. 1 ust. 2 pkt 2-7 ponoszą przed Trybunałem Stanu odpowiedzialność

konstytucyjną; mogą one ponosić przed Trybunałem Stanu także odpowiedzialność karną

za przestępstwo popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem, jeżeli w uchwale o

pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej łączne rozpoznanie czynów uznano

za celowe.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Odpowiedzialność konstytucyjna obejmuje czyny, którymi osoby wymienione w art. 1 ust.

2 w zakresie swego urzędowania lub w związku z zajmowanym stanowiskiem w sposób zawiniony

naruszyły Konstytucję lub inną ustawę.

Prawo postawienia Prezydenta w stan oskarżenia przysługuje wyłącznie Zgromadzeniu

Narodowemu.

Prawo do pociągnięcia osób wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2-7 do odpowiedzialności

konstytucyjnej przysługuje wyłącznie Sejmowi.

1.

Wstępny wniosek o postawienie Prezydenta w stan oskarżenia może być złożony do Marszałka

Sejmu przez jedną czwartą ogólnej liczby członków Sejmu i Senatu.

2.

Wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności osób, o których mowa w art. 1

ust. 2 pkt 2-7, może być złożony do Marszałka Sejmu przez

1)

Prezydenta,

2)

komisję sejmową powołaną w trybie art. 11 ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach

między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie

terytorialnym

(Dz. U. Nr 84, poz. 426)

3)

posłów, w liczbie co najmniej 115.

3.

Wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej powinien zawierać

1)

określenie osoby podlegającej odpowiedzialności oraz stanowiska państwowego, z którego

pełnieniem związana jest odpowiedzialność konstytucyjna,

2)

określenie zarzutu wraz ze wskazaniem przepisów Konstytucji lub innej ustawy, które

zostały naruszone,

3)

uzasadnienie.

4.

Jeżeli wstępny wniosek nie odpowiada warunkom określonym w ustawie, Marszałek Sejmu

po zasięgnięciu opinii Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej wzywa wnioskodawcę

do jego uzupełnienia w terminie 14 dni.

5.

W wypadku nieuzupełnienia wstępnego wniosku w terminie, o którym mowa w ust. 4, Marszałek

Sejmu pozostawia wniosek bez biegu.

Marszałek Sejmu kieruje wniosek do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej.

Przewodniczący Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej przesyła osobie objętej wnioskiem

odpis wstępnego wniosku, informując ją o prawie do złożenia pisemnych wyjaśnień i

wniosków dowodowych w wyznaczonym terminie.

1

Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej może przesłuchiwać świadków i biegłych, żądać

od instytucji państwowych i społecznych okazywania wszelkich akt i dokumentów. Osoba,

której dotyczy wniosek, jest uprawniona do składania wyjaśnień i zgłaszania wniosków

oraz do korzystania z pomocy obrońcy. W postępowaniu przed Komisją Odpowiedzialności

Konstytucyjnej stosuje się art. 21 ustawy.

2

Komisja może zlecić prokuratorowi generalnemu lub Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenie

postępowania wyjaśniającego co do określonych okoliczności sprawy.

3

Komisja uchwala sprawozdanie o wystąpieniu do Zgromadzenia Narodowego z wnioskiem

o postawienie Prezydenta w stan oskarżenia lub o umorzenie postępowania w sprawie.

4

W stosunku do osób wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2-7 Komisja uchwala sprawozdanie

o wystąpieniu do Sejmu z wnioskiem o pociągnięcie tych osób do odpowiedzialności konstytucyjnej

lub o umorzenie postępowania w sprawie.

5

Wniosek o postawienie w stan oskarżenia lub o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej

powinien spełniać warunki wymagane przez przepisy Kodeksu postępowania karnego w stosunku

do aktu oskarżenia, a wniosek o umorzenie postępowania - zawierać uzasadnienie faktyczne

i prawne tego wniosku.

1.

Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej przedstawia Zgromadzeniu Narodowemu sprawozdanie

z przeprowadzonego postępowania wraz z wnioskiem, o którym mowa w art. 9 ust. 3. Uchwała

Zgromadzenia Narodowego o postawieniu w stan oskarżenia powoduje, że Prezydent tymczasowo

nie może sprawować urzędu.

2.

Podejmując uchwałę o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia. Zgromadzenie Narodowe

wybiera spośród członków Zgromadzenia dwóch oskarżycieli, z których każdy powinien

odpowiadać warunkom wymaganym do powołania na stanowisko sędziego.

3.

Po podjęciu przez Zgromadzenie Narodowe uchwały, o której mowa w ust. 1, Marszałek

Sejmu przesyła ją przewodniczącemu Trybunału Stanu. Uchwała ta przed Trybunałem Stanu

stanowi akt oskarżenia.

1

Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej przedstawia Sejmowi sprawozdanie z prac nad

każdą przekazaną jej sprawą wraz z wnioskiem o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej

lub o umorzenie postępowania w sprawie. Uchwała Sejmu o pociągnięciu do odpowiedzialności

konstytucyjnej powoduje zawieszenie w czynnościach osoby, której dotyczy. Uchwała

Sejmu o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej w wypadku osoby, która jest

posłem lub senatorem, stanowi wniosek o uchylenie immunitetu poselskiego lub senatorskiego.

2.

Podejmując uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej Sejm wybiera

spośród posłów dwóch oskarżycieli, z których przynajmniej jeden powinien odpowiadać

warunkom wymaganym do powołania na stanowisko sędziego.

3

Po podjęciu przez Sejm uchwały, o której mowa w ust. 1, Marszałek Sejmu przesyła przewodniczącemu

Trybunału Stanu uchwałę Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej lub wniosek mniejszości,

które w dalszym postępowaniu przed Trybunałem Stanu stanowią akt oskarżenia.

4.

Po przekazaniu uchwały o postawieniu w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu nie

można wszcząć postępowania karnego o ten sam czyn, a postępowanie wcześniej wszczęte

ulega zawieszeniu.

1.

Sprawozdania i wnioski, o których mowa w art. 10 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i 3, doręcza

się odpowiednio wszystkim członkom Zgromadzenia Narodowego bądź posłom wraz z informacją

o udostępnieniu do wglądu akt sprawy; akta te powinny być udostępnione przez okres

nie krótszy niż 21 dni przed posiedzeniem, na którym sprawa ma być rozpatrywana.

2.

Sprawozdanie Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej może być przez organ, któremu

zostało przedłożone, zwrócone Komisji w celu uzupełnienia postępowania; zwracając

sprawozdanie organ określa kierunek i zakres dalszego postępowania Komisji.

1.

Uchwałę o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia Zgromadzenie Narodowe podejmuje

większością co najmniej 2/3 głosów ogólnej liczby członków Zgromadzenia. Uchwałę o

pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej osób, o których mowa w art. 1 ust.

2 pkt 2-7, Sejm podejmuje bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy

ogólnej liczby posłów.

2.

Jeżeli Zgromadzenie Narodowe nie podejmie uchwały o postawieniu Prezydenta w stan

oskarżenia w trybie określonym w ust. 1, wówczas przewodniczący Zgromadzenia Narodowego

stwierdza umorzenie postępowania w sprawie.

3.

Jeżeli Sejm nie podejmie uchwały o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej

osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2-7, w trybie określonym w ust. 1, wówczas

Marszałek Sejmu stwierdza umorzenie postępowania w sprawie.

Trybunał Stanu zostaje wybrany na pierwszym posiedzeniu Sejmu na okres jego kadencji,

z tym że zachowuje on swoje kompetencje do czasu wyboru nowego składu Trybunału Stanu.

1

Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego, dwóch jego zastępców oraz 21 członków

i 5 zastępców członków.

2.

Przewodniczącym Trybunału Stanu jest pierwszy prezes Sądu Najwyższego. Pozostałe osoby

wchodzące w skład Trybunału Stanu wybiera Sejm spoza swego grona, w trybie regulaminowo

określonym.

3.

W skład Trybunału Stanu mogą być wybrani obywatele polscy korzystający z pełni praw

obywatelskich, nie karani sądownie, nie zatrudnieni w organach administracji państwowej.

Co najmniej połowa członków Trybunału Stanu powinna składać się z osób posiadających

kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego.

4.

Osoby wybrane w skład Trybunału Stanu składają przed Marszałkiem Sejmu przyrzeczenie

sędziowskie.

1

Sędziowie wybrani w skład Trybunału Stanu w wykonywaniu swoich funkcji sędziowskich

są niezawiśli i podlegają tylko ustawom. Nie mogą być oni pociągnięci do odpowiedzialności

karnej ani pozbawieni wolności bez uprzedniej zgody Trybunału Stanu. Dotyczy to również

okresu po upływie kadencji w stosunku do czynów związanych z wykonywaniem funkcji

w Trybunale Stanu.

2.

Sędziowie Trybunału Stanu sprawują swe funkcje nieodpłatnie, z tym że zachowują prawo

do diet i zwrotu poniesionych kosztów podróży.

1.

Utrata stanowiska sędziego Trybunału Stanu następuje wskutek zrzeczenia się funkcji,

trwałej utraty zdolności do wykonywania czynności albo skazania prawomocnym wyrokiem

sądu.

2.

W razie wygaśnięcia mandatu więcej niż trzech członków Trybunału Stanu lub ich zastępców

Sejm dokonuje wyboru uzupełniającego.

1

W postępowaniu przed Trybunałem Stanu oraz Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej

stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, chyba że niniejsza

ustawa stanowi inaczej. Trybunał Stanu orzeka jako sąd w pierwszej instancji oraz

jako sąd w drugiej instancji.

2.

W warunkach określonych w art. 2 Trybunał Stanu może

1

zlecić prokuratorowi generalnemu przeprowadzenie w określonym zakresie postępowania

co do czynu wypełniającego znamiona przestępstwa, a w razie gdy postępowanie takie

zostało już wszczęte - przedstawienie zebranych materiałów wraz z wnioskiem co do

dalszego postępowania w sprawie,

2)

przejąć do łącznego rozpoznania sprawę, która toczy się już przed sądem.

1

W pierwszej instancji Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 4 członków.

2

W drugiej instancji Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 6 członków,

z wyłączeniem sędziów, którzy uczestniczyli w rozpatrzeniu sprawy w pierwszej instancji.

Jeżeli członek Trybunału Stanu nie może pełnić swych funkcji, w jego miejsce wstępuje

najstarszy wiekiem zastępca członka.

3.

Poza rozprawą główną Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 2 członków.

4.

Obsługę kancelaryjną Trybunału Stanu zapewnia Sąd Najwyższy.

Trybunał Stanu rozpatruje sprawę w granicach określonych w uchwale Zgromadzenia Narodowego

albo Sejmu.

Osoby składające wyjaśnienia przed Trybunałem Stanu, jak również świadkowie i biegli

zwolnieni są od obowiązku zachowania tajemnicy państwowej.

W postępowaniu przed Trybunałem Stanu powództwo cywilne jest niedopuszczalne.

1

Ściganie przed Trybunałem Stanu jest dopuszczalne w okresie 10 lat od popełnienia

czynu, chyba że czyn stanowi przestępstwo, dla którego przewidziany jest dłuższy okres

przedawnienia. Okoliczność, że sprawca nie sprawuje już urzędu lub nie piastuje funkcji,

nie stoi na przeszkodzie do wszczęcia i prowadzenia postępowania.

2

Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu, o której mowa w art. 2, ponoszą

także osoby wchodzące w skład byłej Rady Państwa, z zastrzeżeniem ust. 1.

3

Złożenie wstępnego wniosku, o którym mowa w art. 6 ust. 2, przerywa bieg przedawnienia.

Wykluczenie jawności rozprawy przed Trybunałem Stanu może uzasadnić wyłącznie wzgląd

na bezpieczeństwo Państwa lub tajemnicę państwową.

1.

Za czyny przewidziane w art. 2 ust. 1 i 4, o ile nie wypełniają znamion przestępstwa,

Trybunał Stanu wymierza łącznie lub osobno następujące kary

1

utratę czynnego i biernego prawa wyborczego na urząd Prezydenta oraz do Sejmu, Senatu

i rad gmin,

2)

zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną

odpowiedzialnością w organach państwowych i w organizacjach społecznych,

3)

utratę wszystkich lub niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę

zdolności do ich uzyskania.

2.

Kary dotyczące utraty praw i zakazów, o których mowa w ust. 1, mogą być orzekane na

czas od 2 do 10 lat, z tym że kara, o której mowa w ust. 1 pkt 2, może być orzekana

na stałe.

3.

Trybunał Stanu może, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, poprzestać na stwierdzeniu

winy oskarżonego.

4

W razie uznania przez Trybunał Stanu zawinionego popełnienia czynów przewidzianych

w art. 2 ust. 1 i 4, Trybunał orzeka odpowiednio w odniesieniu do Prezydenta - złożenie

go z urzędu, a w odniesieniu do pozostałych osób - utratę zajmowanego stanowiska,

z którego pełnieniem związana jest odpowiedzialność konstytucyjna.

Za czyny wypełniające znamiona przestępstwa Trybunał Stanu wymierza kary przewidziane

w ustawach karnych.

Sejm uchwala regulamin czynności Trybunału Stanu.

Trybunał Stanu właściwy jest również w sprawach czynów popełnionych przed dniem wejścia

w życie niniejszej ustawy, o ile w czasie popełnienia były one zabronione pod groźbą

kary. Jeżeli czyn uprzednio popełniony polegał na zawinionym naruszeniu Konstytucji

lub innej ustawy, Trybunał Stanu ogranicza się do stwierdzenia dokonanych naruszeń

prawa.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Ustawa wchodzi w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisu

art. 52, który wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1993 r.