Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody.

Ustawa określa zasady ochrony przyrody.

1.

Ochrona przyrody w rozumieniu ustawy oznacza zachowanie, właściwe wykorzystanie oraz

odnawianie zasobów i składników przyrody, w szczególności dziko występujących roślin

i zwierząt oraz kompleksów przyrodniczych i ekosystemów.

2.

Ochrona przyrody ma na celu

1)

utrzymanie procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów,

2)

zachowanie różnorodności gatunkowej,

3)

zachowanie dziedzictwa geologicznego,

4)

zapewnienie ciągłości istnienia gatunków i ekosystemów,

5)

kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody,

6)

przywracanie do stanu właściwego zasobów i składników przyrody.

3.

Ochrona przyrody jest częścią polityki ekologicznej państwa.

Ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego obywatela, organów państwowych oraz samorządu

terytorialnego, a także jednostek organizacyjnych oraz osób prawnych i fizycznych

prowadzących działalność wpływającą na przyrodę.

W planach zagospodarowania przestrzennego określa się wymagania ochrony parków narodowych,

rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu oraz

innych składników przyrody podlegających ochronie.

1.

Popularyzowanie ochrony przyrody jest obowiązkiem organów państwowych oraz samorządu

terytorialnego, instytucji naukowych i oświatowych, a także publicznych środków masowego

przekazu.

2.

Szkoły wszystkich stopni są obowiązane objąć programami nauczania zagadnienia ochrony

przyrody.

Organami administracji w zakresie ochrony przyrody są

1)

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa,

2)

wojewoda,

3)

dyrektor parku narodowego.

1.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wykonuje zadania naczelnego

organu administracji państwowej w zakresie ochrony przyrody przy pomocy Głównego Konserwatora

Przyrody.

2.

Głównego Konserwatora Przyrody powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek

Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

1.

Wojewoda wykonuje zadania terenowego organu rządowej administracji ogólnej w zakresie

ochrony przyrody przy pomocy wojewódzkiego konserwatora przyrody.

2.

Wojewódzkiego konserwatora przyrody powołuje i odwołuje wojewoda, po zasięgnięciu

opinii wojewódzkiej komisji ochrony przyrody.

1.

Dyrektor parku narodowego jest organem administracji specjalnej w zakresie ochrony

przyrody na terenie parku narodowego.

2.

Zadania i kompetencje wojewody z zakresu ochrony przyrody na terenie parku narodowego

wykonuje dyrektor tego parku.

Organami opiniodawczo-doradczymi w zakresie ochrony przyrody są

1)

Państwowa Rada Ochrony Przyrody, działająca przy Ministrze Ochrony Środowiska, Zasobów

Naturalnych i Leśnictwa,

2)

wojewódzka komisja ochrony przyrody, działająca przy wojewodzie,

3)

rada naukowa parku narodowego.

1.

Członków Państwowej Rady Ochrony Przyrody w liczbie 30 powołuje Minister Ochrony Środowiska,

Zasobów Naturalnych i Leśnictwa spośród przedstawicieli nauki i praktyki, działających

na rzecz ochrony przyrody.

2.

Państwowa Rada Ochrony Przyrody wybiera ze swego grona przewodniczącego i dwóch jego

zastępców oraz uchwala regulamin.

3.

W posiedzeniach Państwowej Rady Ochrony Przyrody bierze udział Główny Konserwator

Przyrody.

4.

Do zadań Państwowej Rady Ochrony Przyrody należy w szczególności

1)

ocena stanu ochrony przyrody i wykorzystania obszarów chronionych do celów naukowych,

2)

opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących ochrony przyrody,

3)

przedstawianie wniosków i opinii w sprawach ochrony przyrody,

4)

opiniowanie programów badawczych w zakresie ochrony przyrody oraz popularyzowanie

ochrony przyrody.

5.

Działalność Państwowej Rady Ochrony Przyrody jest finansowana z budżetu Ministerstwa

Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

1.

Członków wojewódzkiej komisji ochrony przyrody w liczbie 20 powołuje wojewoda spośród

1)

przedstawicieli nauki i praktyki działających na rzecz ochrony przyrody,

2)

przedstawicieli sejmiku samorządowego,

3)

działaczy organizacji społecznych i gospodarczych.

2.

Wojewódzka komisja ochrony przyrody wybiera ze swego grona przewodniczącego i zastępcę

oraz uchwala regulamin.

3.

W posiedzeniach wojewódzkiej komisji ochrony przyrody bierze udział wojewódzki konserwator

przyrody.

4.

Do zadań wojewódzkiej komisji ochrony przyrody należy w szczególności

1)

ocena stanu i potrzeb ochrony przyrody,

2)

przygotowywanie opinii i wniosków z zakresu ochrony przyrody,

3)

opiniowanie aktów prawa miejscowego w zakresie ochrony przyrody wydawanych przez wojewodę,

4)

opiniowanie projektów inwestycji wpływających na system obszarów chronionych, w tym

regulacji rzek, melioracji bagien i dolin rzecznych.

5.

Działalność wojewódzkiej komisji ochrony przyrody jest finansowana z budżetu wojewody.

1.

Poddanie pod ochronę następuje przez

1)

tworzenie parków narodowych,

2)

uznawanie określonych obszarów za rezerwaty przyrody,

3)

tworzenie parków krajobrazowych,

4)

wyznaczanie obszarów chronionego krajobrazu,

5)

wprowadzanie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt,

6)

wprowadzanie ochrony indywidualnej w drodze uznania za

a)

pomniki przyrody,

b)

stanowiska dokumentacyjne,

c)

użytki ekologiczne,

d)

zespół przyrodniczo-krajobrazowy.

2.

Obszary wymienione w ust. 1 pkt 1-4 tworzą krajowy system obszarów chronionych. System

ten stanowi układ przestrzenny wzajemnie uzupełniających się form ochrony przyrody.

1.

Park narodowy obejmuje obszar chroniony, wyróżniający się szczególnymi wartościami

naukowymi, przyrodniczymi, społecznymi, kulturowymi i wychowawczymi, o powierzchni

nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega całość przyrody oraz swoiste

cechy krajobrazu.

2.

Wszelkie działania na terenie parku narodowego podporządkowane są ochronie przyrody

i mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi działaniami.

3.

Nadrzędnym celem parku narodowego jest poznanie, zachowanie całości systemów przyrodniczych

danego terenu, wraz z warunkami ich funkcjonowania, oraz odtwarzanie zniekształconych

i zanikłych ogniw rodzimej przyrody.

4.

Wokół parku narodowego tworzy się strefę ochronną, zwaną otuliną, w której obowiązują

zasady ochrony środowiska zabezpieczające park narodowy przed szkodliwym oddziaływaniem

czynników zewnętrznych.

5.

W otulinie, o której mowa w ust. 4, może być utworzona strefa ochronna zwierzyny.

Obszar tej strefy nie podlega włączeniu w granice obwodów łowieckich. Strefę ochronną

zwierzyny ustanawia Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa,

określając sposoby gospodarowania zwierzyną na jej obszarze.

6.

Park narodowy jest udostępniony do zwiedzania. Za wstęp lub korzystanie z wartości

przyrody parku narodowego, jego urządzeń, mogą być pobierane opłaty. Zasady udostępniania

parku i stawki opłat ustala dyrektor parku narodowego.

7.

Utworzenie parku narodowego następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, które

określa nazwę parku, obszary wchodzące w jego skład i obszary tworzące otulinę parku

oraz ograniczenia i zakazy przewidziane w art. 37 ust. 1.

8.

Statut parku narodowego nadaje Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i

Leśnictwa.

9.

Dla obszaru parku narodowego wraz z otuliną sporządza się plan ochrony. Plan ten zatwierdzany

jest przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Zawarte w

planie ustalenia są wiążące przy sporządzaniu planów zagospodarowania przestrzennego.

10.

Nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa, położone w granicach parku narodowego,

przechodzą w zarząd parku. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, wyjątki

od tej zasady.

11.

Zmiana sposobu wykorzystania gruntu lub nieruchomości położonej w granicach parku

narodowego wymaga zgody dyrektora parku narodowego. Dyrektorowi parku narodowego przysługuje

prawo pierwszeństwa przy przejęciu w zarząd lub zakupie tej nieruchomości na rzecz

parku narodowego.

12.

Plany zagospodarowania przestrzennego dotyczące obszarów, w których skład wchodzi

park narodowy wraz z otuliną, wymagają uzgodnienia z dyrektorem parku narodowego.

13.

W parkach narodowych i rezerwatach przyrody grunty objęte ochroną, budynki oraz grunty

pod budynkami służące wykonywaniu zadań statutowych są zwolnione od podatków i opłat

określonych w innych ustawach.

Park narodowy jest państwową jednostką budżetową.

1.

Parkiem narodowym zarządza dyrektor parku narodowego.

2.

Dyrektora parku narodowego powołuje i odwołuje Minister Ochrony Środowiska, Zasobów

Naturalnych i Leśnictwa, po zasięgnięciu opinii Państwowej Rady Ochrony Przyrody.

3.

Dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w obrocie cywilnoprawnym w zakresie

zarządzanego mienia i realizuje zadania określone w statucie, o którym mowa w art.

14 ust. 8.

4.

Przy dyrektorze parku narodowego działa rada naukowa parku jako organ opiniodawczy

i doradczy dyrektora parku narodowego. Radę naukową parku powołuje Minister Ochrony

Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, określając jej skład, zakres działania

oraz czas trwania kadencji.

5.

Dyrektor parku narodowego wydaje szczegółowe zarządzenia w sprawach ochrony przyrody

na terenie parku, w tym również dotyczące redukcji zwierzyny.

6.

Dyrektor parku narodowego ma prawo

1)

wnoszenia i popierania aktu oskarżenia w postępowaniu uproszczonym w sprawach o przestępstwa

z art. 199, 213 i 215 Kodeksu karnego, jeżeli przedmiotem przestępstwa jest drewno z parku narodowego,

2)

prowadzenia postępowania w sprawach o wykroczenia oraz udziału w rozprawach przed

kolegiami do spraw wykroczeń w charakterze oskarżyciela publicznego i wnoszenia odwołań

od postanowień i orzeczeń tych kolegiów w sprawach zwalczania wykroczeń w zakresie

ochrony przyrody.

7.

Do wykonywania czynności, o których mowa w ust. 6, dyrektor parku narodowego może

upoważnić funkcjonariusza Straży Parku.

1.

W parkach narodowych tworzy się Służbę Parków Narodowych. Do Służby Parków Narodowych

zalicza się pracowników zajmujących się zarządzaniem parkami narodowymi, wykonywaniem

ochrony przyrody, prowadzeniem gospodarki rezerwatowej, wykonywaniem badań naukowych

i działalnością dydaktyczną, a także ochroną mienia parków narodowych oraz zwalczaniem

przestępstw i wykroczeń w zakresie ochrony przyrody.

2.

Pracownicy parków narodowych stanowiący Służbę Parków Narodowych mają prawo do

1)

bezpłatnego umundurowania,

2)

bezpłatnego mieszkania, jeżeli stanowisko oraz charakter pracy związane są z koniecznością

zamieszkania w miejscu jej wykonywania,

3)

zniżki kolejowej 50%.

3.

Służba Parków Narodowych przy wykonywaniu czynności służbowych ma obowiązek noszenia

munduru i korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla

funkcjonariuszy publicznych.

1.

W parkach narodowych ochronę mienia, zwalczanie przestępstw i wykroczeń w zakresie

ochrony przyrody wykonują funkcjonariusze Straży Parku, zaliczani do Służby Parków

Narodowych.

2.

Funkcjonariusz Straży Parku przy wykonywaniu zadań określonych w ust. 1 ma prawo do

1)

legitymowania osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, jak również

świadków przestępstwa lub wykroczenia w celu ustalenia ich tożsamości.

2)

nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatów karnych za wykroczenia przeciwko

przepisom z zakresu ochrony przyrody,

3)

zatrzymywania i dokonywania kontroli środków transportu w celu sprawdzenia ich ładunku

oraz przeglądania zawartości bagaży w razie zaistnienia uzasadnionego podejrzenia

popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary,

4)

przeszukiwania pomieszczeń i innych miejsc w przypadkach uzasadnionego podejrzenia

o popełnienie przestępstwa,

5)

odbierania za pokwitowaniem przedmiotów pochodzących z przestępstwa lub wykroczenia

oraz narzędzi i środków służących do ich popełnienia,

6)

kontroli i zatrzymania za pokwitowaniem dokumentów w zakresie legalności posiadania

tworów przyrody i obrotu nimi, pochodzących z obszaru parku narodowego, zarówno na

jego terenie, jak też poza jego granicami, w tym w punktach przerobu,

7)

kontroli podmiotów prowadzących działalność gospodarczą na terenie parku w zakresie

przestrzegania przepisów wynikających z niniejszej ustawy i przepisów wydanych na

jej podstawie, a także w strefie ochronnej w zakresie działalności mającej ujemny

wpływ na przyrodę parku narodowego,

8)

noszenia broni palnej i gazowej oraz ręcznego miotacza gazu.

3.

Funkcjonariusz Straży Parku może stosować środki przymusu bezpośredniego, polegające

na użyciu siły fizycznej, broni gazowej lub ręcznego miotacza gazu wobec osób uniemożliwiających

wykonywanie przez niego zadań określonych w ustawie.

4.

Zastosowanie przez funkcjonariusza Straży Parku środka przymusu bezpośredniego powinno

odpowiadać potrzebom wynikającym z istniejącej sytuacji i zmierzać do podporządkowania

się osoby wydanym poleceniom.

5.

Jeżeli zastosowanie środków przymusu bezpośredniego wymienionych w ust. 3 okaże się

niewystarczające, funkcjonariusz Straży Parku ma prawo użycia broni palnej w następujących

przypadkach

1)

w celu odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie jego lub innej osoby,

2)

przeciwko osobie, która wezwana do natychmiastowego porzucenia broni lub innego niebezpiecznego

narzędzia nie zastosuje się do tego wezwania, a jej zachowanie wskazuje na bezpośredni

zamiar ich użycia przeciwko strażnikowi lub innej osobie,

3)

przeciwko osobie, która usiłuje przemocą odebrać broń.

6.

Użycie broni palnej powinno następować w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą

szkodę osobie, przeciwko której użyto broni, i nie może zmierzać do pozbawienia jej

życia, a także narażać na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia innych osób.

7.

Do wykonywania przez funkcjonariusza Straży Parku czynności, o których mowa w ust.

2 pkt 1 i 3, a także do użycia przez niego środków przymusu, o których mowa w ust.

3-6, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o Policji.

8.

Funkcjonariuszowi Straży Parku wykonującemu obowiązki służbowe w granicach parku narodowego

przysługują uprawnienia określone odrębnymi przepisami odnoszącymi się do

1)

strażników łowieckich - w zakresie zwalczania kłusownictwa,

2)

Państwowej Straży Rybackiej - w zakresie kontroli legalności dokonywania połowu.

9.

Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady

1)

funkcjonowania Straży Parku,

2)

współpracy Policji ze Strażami Parku oraz sprawowania nadzoru przez Policję nad tymi

Strażami,

3)

przydziału, ewidencjonowania i przechowywania broni i amunicji oraz ręcznych miotaczy

gazu w parku narodowym.

Uprawnienia i obowiązki funkcjonariusza Straży Parku, o których mowa w art. 18, przysługują

nadleśniczemu, leśniczemu, podleśniczemu i strażnikowi wchodzącym w skład Służby Parków

Narodowych.

1.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa określi

1)

stanowiska i wymagania kwalifikacyjne Służby Parków Narodowych,

2)

stanowiska Służby Parków Narodowych, na których zatrudnionym pracownikom przysługuje

bezpłatne mieszkanie, oraz szczegółowe zasady, tryb przyznawania i zwalniania tych

mieszkań.

2.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może rozciągnąć na pracowników Służby Parków

Narodowych w całości lub w części przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych.

1.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa koordynuje i nadzoruje

działalność parków narodowych przy pomocy Krajowego Zarządu Parków Narodowych.

2.

Dyrektora Krajowego Zarządu Parków Narodowych powołuje i odwołuje Minister Ochrony

Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

3.

Do zadań Krajowego Zarządu Parków Narodowych należy w szczególności

1)

zatwierdzanie rocznych planów ochrony, planów naukowo-badawczych, finansowych i gospodarczych

oraz sporządzanie sprawozdań zbiorczych z działalności parków narodowych,

2)

koordynowanie działalności naukowej i dydaktycznej parków narodowych,

3)

udzielanie niezbędnej pomocy parkom narodowym w sprawach wymagających decyzji władz

centralnych oraz współpracy z zagranicą,

4)

kontrola parków narodowych w zakresie ich działalności,

5)

wykonywanie funkcji dysponenta środków budżetowych przeznaczonych dla parków narodowych.

4.

Koszty działalności Krajowego Zarządu Parków Narodowych pokrywane są z budżetu państwa,

z działu dotyczącego parków narodowych.

Parki narodowe i Krajowy Zarząd Parków Narodowych używają pieczęci okrągłych z wizerunkiem

orła ustalonym dla godła Rzeczypospolitej Polskiej oraz nazwą jednostki organizacyjnej

w otoku.

1.

Rezerwat przyrody jest obszarem obejmującym zachowane w stanie naturalnym lub mało

zmienionym ekosystemy, określone gatunki roślin i zwierząt, elementy przyrody nieożywionej,

mające istotną wartość ze względów naukowych, przyrodniczych, kulturowych bądź krajobrazowych.

2.

Wokół rezerwatu przyrody może być utworzona otulina, zabezpieczająca jego obszar przed

szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych.

3.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa uznaje za rezerwat przyrody

obszar, o którym mowa w ust. 1, określając jego nazwę, położenie, szczególne cele

ochrony, ograniczenia, zakazy i nakazy przewidziane w art. 37 ust. 1 oraz organ sprawujący

bezpośredni nadzór nad rezerwatem.

4.

Dla rezerwatu przyrody sporządza się plan ochrony, zatwierdzany przez Ministra Ochrony

Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

1.

Park krajobrazowy jest obszarem chronionym ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne

i kulturowe, a celem jego utworzenia jest zachowanie, popularyzacja i upowszechnienie

tych wartości w warunkach racjonalnego gospodarowania.

2.

Grunty rolne, leśne i inne nieruchomości znajdujące się w granicach parku krajobrazowego

pozostawia się w gospodarczym wykorzystaniu.

3.

Wokół parku krajobrazowego może być utworzona otulina zabezpieczająca park przed szkodliwym

oddziaływaniem czynników zewnętrznych.

4.

Utworzenie parku krajobrazowego następuje w drodze rozporządzenia wojewody.

5.

Rozporządzenie, o którym mowa w ust. 4, określi nazwę parku krajobrazowego, obszar

parku i otuliny, ogólne zasady zagospodarowania i wykorzystania parku oraz stosowne

ograniczenia, zakazy i nakazy przewidziane w art. 37 ust. 1.

6.

Dyrektora parku krajobrazowego lub zespołu parków krajobrazowych powołuje i odwołuje

wojewoda. Dyrektora parku krajobrazowego, położonego w kilku województwach, powołuje

i odwołuje Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w uzgodnieniu

z wojewodami.

7.

Do zadań dyrektora parku krajobrazowego należy w szczególności

1)

ochrona przyrody zgodnie z rozporządzeniem o utworzeniu parku krajobrazowego,

2)

organizacja działalności naukowej i dydaktycznej na terenie parku krajobrazowego i

jego otuliny,

3)

wydawanie z upoważnienia wojewody decyzji administracyjnych w zakresie ochrony przyrody

na terenie parku krajobrazowego i jego otuliny,

4)

współdziałanie w zakresie ochrony przyrody z jednostkami organizacyjnymi, osobami

prawnymi i fizycznymi.

8.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa koordynuje działalność

parków krajobrazowych.

9.

Dla parku krajobrazowego wraz z otuliną sporządza się plan ochrony. Plan ten zatwierdzany

jest przez wojewodę. Ustalenia zawarte w tym planie są wiążące przy sporządzaniu planów

zagospodarowania przestrzennego.

10.

Na terenie Lasów Państwowych znajdujących się w granicach parku krajobrazowego zadania

w zakresie ochrony przyrody wykonuje samodzielnie miejscowy nadleśniczy, zgodnie z

planem ochrony parku krajobrazowego, uwzględnionym w operacie urządzania lasu.

11.

Przy dyrektorze parku krajobrazowego działa rada naukowo-społeczna parku jako organ

opiniodawczo-doradczy. Radę naukowo-społeczną parku powołuje wojewoda, określając

jej skład, zakres działania oraz czas trwania kadencji.

12.

Tworzy się Służby Parków Krajobrazowych. Do pracowników parków krajobrazowych, zaliczonych

do tych Służb, stosuje się przepisy art. 17 ust. 2 i 3, art. 19 oraz art. 20.

Plany ochrony parku narodowego i krajobrazowego są planami obszaru funkcjonalnego

w rozumieniu ustawy o planowaniu przestrzennym.

1.

Obszar chronionego krajobrazu obejmuje wyróżniające się krajobrazowe tereny o różnych

typach ekosystemów. Zagospodarowanie tych systemów powinno zapewnić stan względnej

równowagi ekologicznej systemów przyrodniczych.

2.

Obszar chronionego krajobrazu uwzględnia się w planach zagospodarowania przestrzennego.

1.

Ochrona gatunkowa ma na celu zabezpieczenie dziko występujących roślin i zwierząt,

a w szczególności gatunków rzadkich lub zagrożonych wyginięciem jak też zachowanie

różnorodności gatunkowej i genetycznej.

2.

Organy ochrony przyrody podejmują działania w celu ratowania gatunków zagrożonych

wyginięciem.

3.

Ochronę gatunkową roślin i zwierząt wprowadza się w drodze rozporządzenia Ministra

Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa

i Gospodarki Żywnościowej. Rozporządzenie to określa listę gatunków objętych ochroną,

sposoby wykonywania ochrony oraz stosowne ograniczenia, zakazy i nakazy przewidziane

w art. 37 ust. 1.

4.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa może zezwolić wyjątkowo

na pozyskiwanie roślin i zwierząt chronionych oraz na inne czynności podlegające ograniczeniu,

zakazom lub nakazom.

5.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w porozumieniu z Ministrem

Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Ministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej określi

w drodze rozporządzenia zasady pozyskiwania ze stanu dzikiego roślin leczniczych lub

mających znaczenie dla przemysłu farmaceutycznego oraz prowadzenie plantacji tych

roślin.

6.

Wojewoda może, w drodze rozporządzenia, wprowadzić na obszarze województwa, na czas

określony lub nieokreślony, ochronę gatunków roślin lub zwierząt nie objętych przepisem,

o którym mowa w ust. 3, oraz określić stosowne ograniczenia, zakazy i nakazy wprowadzone

na podstawie ustawy.

7.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa określi sposoby ochrony

w odniesieniu do gatunków zwierząt nie należących do rodzimej fauny, prowadzących

wędrowny tryb życia.

8.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa określi wysokość odszkodowań

za bezprawnie pozyskane rośliny i zwierzęta pozostające pod ochroną gatunkową.

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia

o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno-pamiątkowej i krajobrazowej

oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów,

w szczególności sędziwe i okazałych rozmiarów drzewa i krzewy gatunków rodzimych lub

obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe, jaskinie.

Stanowiskami dokumentacyjnymi przyrody nieożywionej są nie wyodrębniające się na powierzchni

lub możliwe do udostępnienia, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym miejsca występowania

formacji geologicznych, nagromadzeń skamieniałości tub tworów mineralnych oraz fragmenty

eksploatowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych.

1.

Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających

znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów środowisk, jak: naturalne

zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne „oczka wodne”, kępy drzew i krzewów, bagna,

torfowiska, wydmy, płaty nie użytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne,

skarpy, kamieńce itp.

2.

Użytki ekologiczne uwzględnia się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego

i uwidacznia w ewidencji gruntów.

Zespół przyrodniczo-krajobrazowy wyznacza się w celu ochrony wyjątkowo cennych fragmentów

krajobrazu naturalnego i kulturowego, dla zachowania jego wartości estetycznych.

Wprowadzenie form ochrony przyrody, o których mowa w art. 26 i 28-31, następuje w

drodze rozporządzenia wojewody, które określa nazwę obszaru lub obiektu, jego położenie,

w miarę potrzeb otulinę oraz ograniczenia, zakazy i nakazy przewidziane w art. 37

ust. 1.

1.

Park narodowy, rezerwat przyrody, park krajobrazowy i stanowisko dokumentacyjne przyrody

nieożywionej mogą uzyskać status o znaczeniu międzynarodowym, określony odpowiednimi

konwencjami międzynarodowymi lub uchwałami organizacji międzynarodowych. Dotyczy to

szczególnie rezerwatów biosfery.

2.

W drodze porozumienia z sąsiednimi państwami mogą być wyznaczane przygraniczne obszary

cenne przyrodniczo, w celu ich wspólnej ochrony.

Rady gmin mogą wprowadzać formy ochrony przyrody, o których mowa w art. 13 ust. 1

pkt 4-6, jeżeli tych form nie wprowadziły organy ochrony przyrody, o których mowa

w art. 6.

Określenie obszarów poddawanych ochronie, o których mowa w rozdziale 3, ustalanie

otulin oraz ustalanie zasad zagospodarowania tych obszarów następuje stosownie do

krajowej strategii ochrony przyrody, ustalonej przez Ministra Ochrony Środowiska,

Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

1.

Zabrania się budowy lub rozbudowy obiektów i urządzeń w parku narodowym i rezerwacie

przyrody, z wyjątkiem obiektów i urządzeń służących celom parku lub rezerwatu oraz

związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i leśnego.

2.

Wydawanie przewidzianych odrębnymi przepisami pozwoleń na budowę lub rozbudowę obiektów

i urządzeń na obszarach, o których mowa w ust. 1, wymaga uzgodnienia z wojewodą.

1.

Ograniczenia i zakazy wprowadzone w odniesieniu do przyrody mogą w szczególności dotyczyć

1)

polowania, wędkowania, rybołówstwa, chwytania, płoszenia i zabijania dziko żyjących

zwierząt, zbierania poroży zwierzyny płowej, niszczenia nor i legowisk zwierzęcych,

gniazd ptasich i wybierania jaj,

2)

pozyskiwania, niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin,

3)

wysypywania, zakopywania i wylewania odpadów lub innych nieczystości, innego zanieczyszczania

wód i gleby oraz powietrza,

4)

dokonywania wszelkich lub istotnych zmian przedmiotów z obszarów objętych odnową na

czas określony lub nieokreślony,

5)

używania, użytkowania, uszkadzania i zanieczyszczania przedmiotów i obszarów objętych

ochroną,

6)

zmiany stosunków wodnych, regulacji rzek i potoków,

7)

wydobywania skał, minerałów, torfu i bursztynu,

8)

niszczenia gleby lub zmiany sposobu jej użytkowania,

9)

palenia ognisk,

10)

stosowania środków chemicznych w gospodarce rolnej, leśnej, zadrzewieniowej i łowieckiej,

11)

prowadzenia działalności przemysłowej, rolniczej, hodowlanej lub handlowej,

12)

zbioru wszystkich lub niektórych dziko rosnących roślin albo ich części, w szczególności

owoców i grzybów,

13)

zbywania, nabywania, przewożenia lub wywożenia przedmiotów objętych ochroną albo ich

części,

14)

ruchu pojazdów,

15)

umieszczania na określonych przedmiotach lub obszarach objętych ochroną tablic, napisów,

ogłoszeń reklamowych i innych znaków nie związanych z ochroną przedmiotu, z wyjątkiem

znaków drogowych i innych znaków związanych z ochroną porządku i bezpieczeństwa,

16)

sprzedaży i spożywania napojów alkoholowych i innych środków odurzających.

17)

palenia tytoniu,

18)

zakłócania ciszy,

19)

używania łodzi motorowych, pływania, żeglowania, uprawiania sportów wodnych i motorowych,

prowadzenia żeglugi pasażerskiej,

20)

używania motolotni i lotni,

21)

wykonywania lotów cywilnymi statkami powietrznymi poniżej 2000 metrów wysokości względnej

nad obszarem chronionym, z wyjątkiem lotów patrolowych i interwencyjnych zarządów

Lasów Państwowych oraz Państwowej Straży Pożarnej,

22)

dostępu do określonych przedmiotów poddanych pod ochronę lub wstępu na określone tereny,

z wyjątkiem ich właścicieli, posiadaczy, zarządców, jak też domowników i pracowników,

z wyjątkiem sytuacji, kiedy prowadzenie akcji ratowniczej takiego dostępu lub wstępu

wymaga,

23)

budowy lub rozbudowy obiektów budowlanych, linii komunikacyjnych, urządzeń lub instalacji.

2.

Wydawanie przewidzianych odrębnymi przepisami pozwoleń na działalność, której skutki

dotyczą ograniczeń lub zakazów wprowadzonych w odniesieniu do przedmiotów i obszarów

objętych ochroną, wymaga uzgodnienia z wojewodą.

Wojewoda może, w drodze rozporządzenia, wprowadzić na okres sześciu miesięcy ograniczenia

i zakazy, o których mowa w art. 37 ust. 1, albo nakazać wykonanie określonych prac

lub urządzeń w stosunku do obiektu lub obszaru o stwierdzonych wartościach przyrodniczych

lub krajobrazowych, przewidzianego do objęcia ochroną, a któremu zagraża zmiana lub

zniszczenie.

1.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa prowadzi rejestr parków

narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu

i pomników przyrody.

2.

Wojewoda prowadzi dokumentację stanu przyrody, a w szczególności cennych ze względów

naukowych lub rzadkość występowania tworów przyrody, obszarów przyrodniczych i innych

składników przyrody.

1.

Organy ochrony przyrody, o których mowa w art. 6, przy wykonywaniu ochrony przyrody

mogą korzystać z opinii biegłych w zakresie ochrony przyrody.

2.

Kwalifikacje oraz tryb nadawania uprawnień biegłym w zakresie ochrony przyrody określi

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

1.

Gospodarka zasobami dziko występujących roślin i zwierząt powinna zapewniać ich trwałość

i optymalną liczebność, przy zachowaniu w możliwie największym stopniu różnorodności

genetycznej.

2.

Realizacja zadań, o których mowa w ust. 1, następuje w szczególności przez

1)

ochronę, utrzymanie i racjonalne zagospodarowanie naturalnych zbiorowisk roślinnych,

a przede wszystkim lasów, torfowisk, bagien, muraw, solnisk, wydm i brzegów wód oraz

naturalnych stanowisk roślin i zwierząt,

2)

rozmnażanie i rozprzestrzenianie ginących gatunków roślin i zwierząt, ochronę i odtwarzanie

stanowisk zwierząt rzadkich oraz ochronę tras migracyjnych zwierząt.

3.

W parkach narodowych i rezerwatach przyrody oraz w odniesieniu do gatunków chronionych

roślin i zwierząt stosuje się ochronę ścisłą lub częściową, która polegać może na

całkowitym zaniechaniu ingerencji człowieka albo wyrażać się w czynnym oddziaływaniu

na stan ekosystemów i ich składników przez stosowanie zabiegów ochronnych, hodowlanych

i pielęgnacyjnych.

Wprowadzenie do wolnej przyrody oraz przemieszczanie zwierząt i roślin obcych rodzimej

faunie i florze jest zabronione, a wyjątkowe odstępstwa wymagają zgody Ministra Ochrony

Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wydanej po zasięgnięciu opinii Państwowej

Rady Ochrony Przyrody.

Gospodarka zasobami przyrody nieożywionej powinna być prowadzona w sposób zapewniający

ochronę innych zasobów, oszczędne użytkowanie przestrzeni oraz zachowanie jej szczególnie

cennych tworów naturalnych, jak przede wszystkim profile geologiczne i glebowe, groty,

turnie, skałki, głazy narzutowe, naturalne zbiorniki wodne, źródła i wodospady, glebowe

powierzchnie wzorcowe, zgodnie z założeniami strategii ochrony litosfery.

Zmiana przeznaczenia terenów, na których znajduje się starodrzew, może być dokonana

w porozumieniu z wojewodą.

Zabrania się wypalania roślinności na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach

przydrożnych, szlakach kolejowych lub w strefie oczeretów i trzcin.

1.

Ogrody botaniczne i zoologiczne podlegają ochronie niezbędnej do zapewnienia zachowania

gatunków fauny i flory zagrożonych wyginięciem w stanie naturalnym.

2.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa określi zasady ochrony

i hodowli w ogrodach botanicznych i zoologicznych gatunków, o których mowa w ust.

1.

Wojewoda sprawuje kontrolę nad przestrzeganiem przepisów o ochronie przyrody w trakcie

gospodarczego wykorzystywania zasobów i poszczególnych składników przyrody przez jednostki

organizacyjne oraz osoby prawne i fizyczne. W tym zakresie przysługuje mu prawo wstępu

na nieruchomość, przeprowadzania badań i obserwacji, żądania wyjaśnień i przeglądania

dokumentacji.

1.

Minister Ochrony środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa na wniosek organizacji

społecznych zainteresowanych ochroną przyrody może im powierzyć tworzenie Straży Ochrony

Przyrody.

2.

Członkiem Straży Ochrony Przyrody może być każdy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej,

który wyraził zgodę na pełnienie tej funkcji, posiada pełną zdolność do czynności

prawnych, nie był karany za przestępstwa oraz posiada znajomość przepisów prawnych.

3.

Działalność Straży Ochrony Przyrody na terenie parku narodowego lub krajobrazowego

wymaga uzgodnienia z dyrektorem parku, a na terenie nadleśnictwa - z nadleśniczym.

4.

Członek Straży Ochrony Przyrody przy wykonywaniu swoich obowiązków jest uprawniony

do

1)

pouczania i legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody,

2)

nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatów karnych za wykroczenia przeciwko

przepisom z zakresu ochrony przyrody,

3)

odbierania za pokwitowaniem przedmiotów uzyskanych z naruszeniem przepisów o ochronie

przyrody oraz narzędzi służących do uzyskania tych przedmiotów,

4)

występowania w charakterze oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia przeciwko

przepisom o ochronie przyrody.

5.

Członek Straży Ochrony Przyrody przy wykonywaniu swoich obowiązków korzysta z ochrony

prawnej oraz podlega odpowiedzialności na zasadach określonych dla funkcjonariuszy

publicznych.

6.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa określi organizację Straży

Ochrony Przyrody, zasady i tryb przyjmowania jej członków oraz nada jej statut.

1.

Osoby fizyczne zainteresowane ochroną przyrody mogą uzyskać uprawnienia społecznych

opiekunów przyrody.

2.

Uprawnienia, o których mowa w ust. 1, nadaje wojewoda.

3.

Społecznym opiekunem przyrody może być każdy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej, który

wyraził zgodę na objęcie tej funkcji, posiada pełną zdolność do czynności prawnych,

nie był karany za przestępstwa oraz posiada znajomość przepisów prawnych.

4.

Społeczni opiekunowie przyrody mogą działać indywidualnie lub w zespole, zwanym kołem

opiekunów przyrody.

5.

Społeczny opiekun przyrody przy wykonywaniu swoich obowiązków jest uprawniony do pouczania

osób naruszających przepisy o ochronie przyrody.

1.

O poddaniu pod ochronę w myśl art. 13, wprowadzeniu ograniczeń w myśl art. 37 ust.

1 lub wydawaniu tymczasowego zarządzenia ochronnego na podstawie art. 38 ogłasza się

przez publiczne obwieszczenie w gminie, w sposób odpowiadający zwyczajom miejscowym.

2.

Na obrzeżach chronionych kompleksów przyrodniczych i otulin oraz w pobliżu chronionych

tworów przyrody należy umieszczać tablice obwieszczające o ograniczeniach i zakazach,

wprowadzonych w myśl przepisów rozdziału 4, lub inne oznakowania informujące o poddaniu

pod ochronę. Wzory tablic urzędowych ustali Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych

i Leśnictwa.

3.

W przypadku przebiegu trasy komunikacyjnej przez park narodowy zasady ruchu oraz wyznaczenie

miejsc parkingowych wymaga uzgodnienia z dyrektorem parku narodowego.

W przypadku poddania pod ochronę całości lub części przedmiotu, dla którego istnieje

księga wieczysta, na wniosek wojewody lub dyrektora parku ujawnia się w niej poddanie

przedmiotu pod ochronę. Gdy dalsza ochrona stanie się bezprzedmiotowa, odnośny wpis

skreśla się.

1.

Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez żubry, niedźwiedzie i bobry. Odpowiedzialność

nie obejmuje utraconych korzyści.

2.

Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia zasady i tryb ustalania poniesionych

szkód w mieniu oraz zasady, wysokość i tryb przyznawania odszkodowań, o których mowa

w ust. 1.

3.

Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia inne gatunki zwierząt chronionych

wyrządzających szkody, za które odpowiada Skarb Państwa.

4.

Szkody spowodowane przez gatunki zaliczone do zwierząt łownych, występujące w parkach

narodowych, szacuje się oraz dokonuje wypłaty według zasad ustalonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1959 r. o hodowli, ochronie zwierząt łownych i prawie łowieckim

(Dz. U. z 1973 r. Nr 33, poz. 197, z 1990 r. Nr 34, poz. 198 i z 1991 r. Nr 101, poz. 444).

Obiekty i urządzenia zbudowane wbrew wprowadzonym zakazom albo bez uzyskania wymaganej

zgody organu ochrony przyrody lub niezgodnie z warunkami uzgodnienia podlegają przymusowej

rozbiórce w trybie przepisów prawa budowlanego.

1.

Kto niszczy, poważnie uszkadza lub istotnie zmniejsza wartość przyrodniczą chronionego

terenu, chronionego obiektu przyrodniczego albo wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi

dopuszcza do zniszczenia, poważnego uszkodzenia lub istotnego zmniejszenia ich wartości

przyrodniczej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 2, ograniczenia wolności

albo grzywny.

2.

Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.

3.

Przy wymierzaniu kary za przestępstwa, o których mowa w ust. 1, orzeka się nawiązkę

w wysokości od 1.000.000 do 10.000.000 złotych na rzecz właściwego wojewódzkiego funduszu

ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

1.

Kto na terenie objętym ochroną przyrody wbrew przepisom na nim obowiązującym pozyskuje,

niszczy lub uszkadza rośliny, zabija zwierzęta i powoduje przez to poważną szkodę

przyrodniczą, podlega karze pozbawienia wolności do lat 2, ograniczenia wolności lub

grzywny.

2.

Tej samej karze podlega, kto pozyskuje, uszkadza lub niszczy rośliny, zabija zwierzęta

pozostające pod ochroną gatunkową i powoduje przez to poważną szkodę przyrodniczą.

3.

Przy wymierzaniu kary za przestępstwa, o których mowa w ust. 1 lub 2, orzeka się nawiązkę

w wysokości od 1.000.000 do 10.000.000 złotych na rzecz właściwego wojewódzkiego funduszu

ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

1.

Kto na obszarze objętym ochroną przyrody albo w otulinie takiego obszaru wznosi lub

powiększa istniejący obiekt budowlany albo prowadzi działalność gospodarczą wbrew

zakazom lub ograniczeniom obowiązującym na tych terenach, podlega karze pozbawienia

wolności do lat 2, ograniczenia wolności albo grzywny.

2.

Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.

3.

Przy wymierzaniu kary za przestępstwa, o których mowa w ust. 1, orzeka się nawiązkę

w wysokości od 5.000.000 do 50.000.000 złotych na rzecz właściwego wojewódzkiego funduszu

ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

1.

Kto zabija lub łowi chronione gatunki fauny bez wymaganego zezwolenia, podlega karze

pozbawienia wolności do lat 3.

2.

Przy wymierzaniu kary za przestępstwa, o których mowa w ust. 1, orzeka się nawiązkę

w wysokości od 1.000.000 do 50.000.000 złotych na rzecz właściwego wojewódzkiego funduszu

ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

1.

Kto narusza zakazy lub ograniczenia, o których mowa w art. 36 i art. 37 ust. 1, podlega

karze aresztu lub grzywny.

2.

W razie popełnienia wykroczenia określonego w ust. 1, orzeka się

1)

przepadek narzędzi i przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia oraz przedmiotów

uzyskanych za pomocą wykroczenia,

2)

obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego, a jeśli obowiązek taki byłby niewykonalny,

nawiązkę do wysokości 5.000.000 złotych na rzecz właściwego wojewódzkiego funduszu

ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Kto wypala roślinność na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach przydrożnych,

szlakach kolejowych, w strefie oczeretów lub trzcin, podlega karze aresztu albo grzywny.

W ustawie z dnia 20 grudnia 1989 r. o utworzeniu urzędu Ministra Ochrony Środowiska,

Zasobów Naturalnych i Leśnictwa

(Dz. U. Nr 73, poz. 433 i z 1991 r. Nr 101, poz. 444) w art. 5 na końcu zdania kropkę zastępuje się przecinkiem i dodaje wyrazy: „a w zakresie ochrony przyrody przy pomocy Głównego Konserwatora Przyrody.”

W ustawie z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach

szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie

niektórych ustaw

(Dz. U. Nr 34, poz. 198, Nr 43, poz. 253 i Nr 87, poz. 506 oraz z 1991 r. Nr 95, poz. 425 i Nr 107, poz. 464) w art. 1 pkt 2 skreśla się.

1.

W ciągu roku od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy

1)

nieruchomości będące własnością Skarbu Państwa, a znajdujące się w granicach parków

narodowych, przejmą w zarząd dyrektorzy parków,

2)

obsługę ruchu turystycznego na obszarze parków narodowych przejmą dyrektorzy parków.

2.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa może określić odstępstwa

od spraw, o których mowa w ust. 1.

Traci moc ustawa z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody

(Dz. U. Nr 25, poz. 180, z 1987 r. Nr 33, poz. 180 i z 1990 r. Nr 34, poz. 198).

Do czasu wydania przepisów wykonawczych do niniejszej ustawy zachowują moc przepisy

dotychczasowe, jeżeli nie są sprzeczne z tą ustawą.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.