Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich.

1.

Ustanawia się Rzecznika Praw Obywatelskich.

2.

Rzecznik Praw Obywatelskich, zwany dalej Rzecznikiem, stoi na straży praw i wolności

obywateli, określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i innych przepisach

prawa.

3.

W sprawach o ochronę praw i wolności obywateli Rzecznik bada, czy wskutek działania

lub zaniechania organów, organizacji i instytucji, obowiązanych do przestrzegania

i realizacji tych praw i wolności, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia

i sprawiedliwości społecznej.

Rzecznikiem może być obywatel polski wyróżniający się wiedzą prawniczą, doświadczeniem

zawodowym oraz wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i wrażliwość społeczną.

1.

Rzecznika powołuje Sejm za zgodą Senatu na wniosek Marszałka Sejmu albo grupy 35 posłów.

2.

Szczegółowy tryb zgłaszania kandydatów na Rzecznika Praw Obywatelskich określa uchwała

Sejmu.

3.

Uchwałę Sejmu o powołaniu Rzecznika Marszałek Sejmu przesyła niezwłocznie Marszałkowi

Senatu.

4.

Senat podejmuje uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika w ciągu miesiąca

od dnia przekazania Senatowi uchwały Sejmu, o której mowa w ust. 3. Niepodjęcie uchwały

przez Senat w ciągu miesiąca oznacza wyrażenie zgody.

5.

Jeżeli Senat odmawia wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika, Sejm powołuje na stanowisko

Rzecznika inną osobę. Przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio.

6.

Dotychczasowy Rzecznik pełni swoje obowiązki do czasu objęcia stanowiska przez nowego

Rzecznika.

Przed przystąpieniem do wykonywania obowiązków Rzecznik składa przed Sejmem następujące

ślubowanie

„

Ślubuję uroczyście, że przy wykonywaniu powierzonych mi obowiązków Rzecznika Praw

Obywatelskich dochowam wierności Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, będę strzec

praw i wolności obywateli, kierując się przepisami prawa oraz zasadami współżycia

społecznego i sprawiedliwości.Ślubuję, że powierzone mi obowiązki wypełniać będę bezstronnie, z najwyższą sumiennością

i starannością, że będę strzec godności powierzonego mi stanowiska oraz dochowam tajemnicy

państwowej i służbowej.

”

1.

Kadencja Rzecznika trwa cztery lata, licząc od dnia złożenia ślubowania przed Sejmem.

2.

Ta sama osoba nie może być Rzecznikiem więcej niż przez dwie kadencje.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1.

Rzecznik jest w swej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych

i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie.

2.

Rzecznik nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, aresztowany lub zatrzymany

bez zgody Sejmu.

3.

Z obowiązkami Rzecznika nie można łączyć innego zatrudnienia ani funkcji publicznej.

4.

Po zaprzestaniu wykonywania obowiązków Rzecznik ma prawo powrócić na stanowisko zajmowane

poprzednio lub otrzymać stanowisko równorzędne poprzednio zajmowanemu, jeżeli nie

ma przeszkód prawnych.

1.

Sejm odwołuje Rzecznika przed upływem okresu, na jaki został powołany, jeżeli

1)

zrzekł się wykonywania obowiązków,

2)

stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby, ułomności lub

upadku sił,

3)

sprzeniewierzył się złożonemu ślubowaniu.

2.

Sejm podejmuje uchwałę w sprawie odwołania Rzecznika na wniosek Marszałka Sejmu.

Rzecznik podejmuje czynności przewidziane w ustawie, jeżeli poweźmie wiadomość wskazującą

na naruszenie praw i wolności obywatela.

Podjęcie czynności przez Rzecznika następuje

1)

na wniosek obywateli lub ich organizacji,

2)

na wniosek organów samorządów,

3)

z własnej inicjatywy.

Wniosek kierowany do Rzecznika jest wolny od opłat, nie wymaga zachowania szczególnej

formy, lecz powinien zawierać oznaczenie wnioskodawcy oraz osoby, której praw i wolności

sprawa dotyczy, a także określać przedmiot sprawy.

Rzecznik po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może

1)

podjąć sprawę,

2)

poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania,

3)

przekazać sprawę według właściwości,

4)

nie podjąć sprawy

- zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy.

Podejmując sprawę Rzecznik może

1)

samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające,

2)

zwrócić się o zbadanie sprawy lub jej części do właściwych organów, w szczególności

organów nadzoru, prokuratury, kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej,

3)

zwrócić się do Sejmu o zlecenie Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenia kontroli

dla zbadania określonej sprawy lub jej części.

1.

Prowadząc postępowanie, o którym mowa w art. 12 pkt 1, Rzecznik ma prawo

1)

zbadać każdą sprawę na miejscu,

2)

żądać złożenia wyjaśnień, przedstawienia akt każdej sprawy prowadzonej przez naczelne

i centralne organy administracji państwowej, organy administracji rządowej, organy

organizacji spółdzielczych, społecznych, zawodowych i społeczno-zawodowych oraz organy

jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną, a także organy gmin i jednostek

organizacyjnych samorządu terytorialnego,

3)

żądać przedłożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, a także prokuraturę

i inne organy ścigania,

4)

zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.

2.

W sprawach objętych tajemnicą państwową udzielanie informacji lub umożliwianie Rzecznikowi

wglądu do akt następuje na zasadach i w trybie określonych w przepisach o ochronie

tajemnicy państwowej i służbowej.

Po zbadaniu sprawy Rzecznik może

1)

wyjaśnić wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia praw i wolności obywatela,

2)

skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w których działalności

stwierdził naruszenie praw i wolności obywatela; wystąpienie takie nie może naruszać

niezawisłości sędziowskiej,

3)

zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką, o której mowa w pkt 2, z wnioskiem

o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa,

4)

żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych, jak również wziąć udział w każdym

toczącym się już postępowaniu - na prawach przysługujących prokuratorowi,

5)

żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach

o przestępstwa ścigane z urzędu,

6)

zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, zaskarżać decyzje do sądu

administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących

prokuratorowi,

7)

wystąpić z wnioskiem o ukaranie, a także o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia

w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych

przepisach,

8)

wnieść rewizję nadzwyczajną od każdego prawomocnego orzeczenia, na zasadach i w trybie

określonych w odrębnych przepisach.

1.

W wystąpieniu, o którym mowa w art. 14 pkt 2, Rzecznik formułuje opinie i wnioski

co do sposobu załatwiania sprawy, a także może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego

lub zastosowania sankcji służbowych.

2.

Organ, organizacja lub instytucja, do których zostało skierowane wystąpienie, obowiązane

są bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika

o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. W wypadku gdy Rzecznik nie podziela

tego stanowiska, może zwrócić się do właściwej jednostki nadrzędnej o podjęcie odpowiednich

działań.

1.

W związku z rozpatrywanymi sprawami Rzecznik może przedstawiać właściwym organom,

organizacjom i instytucjom oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony

praw i wolności obywateli i usprawnienia trybu załatwiania ich spraw.

2.

Rzecznik może również

1)

występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź

o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących praw i wolności

obywateli,

2)

występować z wnioskami, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym

(Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470), na zasadach i w trybie określonych w tej ustawie,

3)

występować do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami o dokonanie powszechnie obowiązującej

wykładni ustaw,

4)

występować z wnioskami do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie

przepisów prawnych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności

w orzecznictwie.

Organ, organizacja lub instytucja, do których zwróci się Rzecznik, obowiązane są z

nim współdziałać i udzielać mu pomocy, a w szczególności

1)

zapewniać dostęp do akt i dokumentów na zasadach określonych w art. 13,

2)

udzielać Rzecznikowi żądanych przez niego informacji i wyjaśnień,

3)

udzielać wyjaśnień dotyczących podstawy faktycznej i prawnej swoich rozstrzygnięć,

4)

ustosunkowywać się do ogólnych ocen, uwag i opinii Rzecznika.

1.

Przepisy ustawy dotyczące ochrony praw i wolności obywateli odnoszą się również do

osób stale zamieszkałych w Polsce, których obywatelstwo polskie nie zostało stwierdzone,

a które nie są też obywatelami innego państwa.

2.

Przepisy, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio także do cudzoziemców w

zakresie przysługujących im w Polsce praw i wolności.

1.

Rzecznik przedstawia Sejmowi i Senatowi corocznie sprawozdania ze swojej działalności

i uwagi o stanie przestrzegania prawa i wolności obywateli.

2.

Sprawozdanie Rzecznika podawane jest do wiadomości publicznej.

3.

Rzecznik może przedkładać Sejmowi i Senatowi określone sprawy wynikające z jego działalności.

4.

Rzecznik na wniosek Marszałka Sejmu przedstawia informację lub podejmuje czynności

w określonych sprawach.

1.

Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.

2.

Zadania i organizację Biura określa statut, który nadaje Marszałek Sejmu na wniosek

Rzecznika.

3.

Na wniosek Rzecznika Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców

Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Odwołanie następuje w tym samym trybie.

4.

Rzecznik określa zakres zadań zastępcy (zastępców) Rzecznika.

5.

Do zastępców Rzecznika oraz pracowników Biura Rzecznika Praw Obywatelskich stosuje

się odpowiednio przepisy o pracownikach urzędów państwowych, z uwzględnieniem ust.

6 i 7.

6.

W odniesieniu do zastępców Rzecznika oraz do pracowników Biura Rzecznika Praw Obywatelskich

przepisy określone w art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 3, art. 7 ust. 6, art. 20 ust. 4, art. 21 ust. 3, art. 22

ust. 2, art. 26 ust. 2 i art. 36 ust. 7 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach

urzędów państwowych

(Dz. U. Nr 31, poz. 214, z 1984 r. Nr 35, poz. 187, z 1988 r. Nr 19, poz. 132, z 1989 r. Nr 4, poz. 24, Nr 34, poz. 178 i 182, z 1990 r. Nr 20, poz. 121 oraz z 1991 r. Nr 55, poz. 234, Nr 88, poz. 400 i Nr 95, poz. 425) wydaje Marszałek Sejmu.

7.

Uprawnienia wynikające z art. 30 ust. 1 i z art. 31 ust. 3 ustawy, o której mowa w

ust. 6, przysługują - w odniesieniu do zastępców Rzecznika oraz do pracowników Biura

Rzecznika Praw Obywatelskich - Marszałkowi Sejmu.

W Kodeksie postępowania administracyjnego w art. 210 po wyrazach „Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej” dodaje

się wyrazy „oraz Rzecznik Praw Obywatelskich”.

Wydatki związane z funkcjonowaniem Rzecznika Praw Obywatelskich pokrywane są z budżetu

centralnego.

W Kodeksie postępowania cywilnego w art. 417 w § 1 po wyrazach „Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”

dodaje się wyrazy „oraz Rzecznik Praw Obywatelskich”.

Rzecznik, za zgodą Sejmu, może ustanowić swoich pełnomocników terenowych.

W Kodeksie postępowania karnego w art. 464 na końcu dodaje się wyrazy „oraz Rzecznik

Praw Obywatelskich”.

W ustawie z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości

(Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) w art. 117 w zdaniu pierwszym po wyrazach „Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej” dodaje się wyrazy „a także Rzecznik Praw Obywatelskich”.

W ustawie z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska

państwowe

(Dz. U. Nr 20, poz. 101, z 1982 r. Nr 31, poz. 214, z 1985 r. Nr 22, poz. 98 i Nr 50, poz. 262) w art. 2 w pkt 1 na końcu dodaje się wyrazy „a także Rzecznika Praw Obywatelskich”.

W ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym

(Dz. U. Nr 22, poz. 98) w art. 19 w ust. 1 po wyrazach „Prezes Najwyższej Izby Kontroli” dodaje się wyrazy

„Rzecznik Praw Obywatelskich”.

Powołania Rzecznika Praw Obywatelskich na pierwszą kadencję Sejm dokona nie później

niż przed dniem 1 grudnia 1987 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1988 r., z tym że art. 18 ust. 2 i art.

27 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 27 maja 1990 r.