Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

1.

Uznaje się za nieważne orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości

lub przez organy pozasądowe w okresie od rozpoczęcia ich działalności na ziemiach

polskich, począwszy od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., jeżeli czyn zarzucony

lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również orzeczenia wydane

za opór przeciwko kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się również, jeżeli czyn został popełniony w celu uniknięcia

w stosunku do siebie lub innej osoby represji za działalność, o której mowa w tym

przepisie.

3.

Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się, jeżeli dobro poświęcone pozostawało w rażącej

dysproporcji do dobra, które uzyskano lub zamierzano uzyskać, albo sposób działania

lub zastosowany środek były rażąco niewspółmierne do zamierzonego lub osiągniętego

skutku.

4.

Uznaje się również za nieważne orzeczenia wydane po dniu 31 grudnia 1956 r., jeżeli

dotyczyły one czynu lub działalności mających miejsce w okresie od 1 stycznia 1944 r.

do 31 grudnia 1956 r.

1.

Nieważność orzeczenia stwierdza sąd wojewódzki lub wojskowy sąd okręgowy, jeżeli zgodnie

z obowiązującymi przepisami w dniu wejścia w życie ustawy właściwy do rozpoznania

sprawy o czyn będący przedmiotem tego orzeczenia jest sąd wojskowy. Stwierdzenie nieważności

orzeczenia uznaje się za równoznaczne z uniewinnieniem.

2.

Miejscowo właściwy do stwierdzenia nieważności jest sąd, w którego okręgu, określonym

przepisami obowiązującymi w dniu wejścia w życie ustawy, wydane zostało przez organ

I instancji orzeczenie będące przedmiotem postępowania o unieważnienie.

3.

Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej sądu według przepisu ust. 2, sprawę

rozpoznaje odpowiednio sąd wojewódzki lub wojskowy sąd okręgowy w Warszawie.

1.

Stwierdzenie nieważności orzeczenia następuje na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich,

Ministra Sprawiedliwości, prokuratora, osoby represjonowanej, osoby uprawnionej do

składania na jej korzyść środków odwoławczych, a w razie śmierci, nieobecności w kraju

lub choroby psychicznej osoby represjonowanej, także jej krewnego w linii prostej,

przysposabiającego lub przysposobionego, rodzeństwa oraz małżonka; jak również organizacji

zrzeszającej osoby represjonowane za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego.

2.

Sąd orzeka na posiedzeniu na podstawie akt postępowania organu, który wydał orzeczenie,

a w miarę potrzeby przeprowadza dalsze postępowanie dowodowe.

3.

Na postanowienie w przedmiocie nieważności orzeczenia przysługuje zażalenie podmiotom,

o których mowa w ust. 1.

4.

Jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności

orzeczenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania karnego, z

tym że udział prokuratora w posiedzeniu o stwierdzenie nieważności jest obowiązkowy.

W posiedzeniu ma prawo wziąć udział osoba represjonowana, osoba uprawniona do składania

na jej korzyść środków odwoławczych, a w razie śmierci, nieobecności w kraju lub choroby

psychicznej osoby represjonowanej, także jej krewny w linii prostej, przysposabiający

lub przysposobiony, rodzeństwo oraz małżonek, a ponadto, za zgodą sądu, inne osoby.

Z przebiegu posiedzenia sporządza się protokół.

Stwierdzeniu nieważności orzeczenia nie stoi na przeszkodzie wykonanie kary, zastosowanie

amnestii lub abolicji, zatarcie skazania, akt łaski, przedawnienie, zadośćuczynienie,

śmierć osoby represjonowanej, której orzeczenie dotyczy, zawieszenie postępowania

lub jego umorzenie z innych powodów niż te, o których mowa w art. 11 pkt 1 Kodeksu

postępowania karnego.

1.

Stwierdzając nieważność orzeczenia, sąd może orzec, na wniosek podmiotów, o których

mowa w art. 3 ust. 1, o podaniu treści postanowienia do publicznej wiadomości w szczególny

sposób.

2.

Na postanowienie przysługuje zażalenie podmiotom, o których mowa w art. 3 ust. 1.

Stwierdzając nieważność orzeczenia, sąd poucza osoby uprawnione o przysługujących

im uprawnieniach do żądania odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia

za doznaną krzywdę.

1.

Sąd pozostawia bez rozpoznania wniosek, o którym mowa w art. 3 ust. 1, jeżeli oskarżonego

uniewinniono lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 11 pkt 1 Kodeksu

postępowania karnego.

2.

Na postanowienie przysługuje zażalenie podmiotom, o których mowa w art. 3 ust. 1.

1.

Osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, przysługuje od Skarbu Państwa

odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe

z wydania takiego orzeczenia. W razie śmierci tej osoby, uprawnienie to przechodzi

na małżonka, dzieci i rodziców.

2.

Żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia należy zgłosić odpowiednio w sądzie wojewódzkim

lub wojskowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w

terminie roku od daty jego uprawomocnienia się

3.

W postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie mają odpowiednie zastosowanie przepisy

rozdziału 50 Kodeksu postępowania karnego.

4.

Przepis ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli w wyniku rewizji nadzwyczajnej lub wznowienia

postępowania prawomocnie zasądzono odszkodowanie, chyba że za jego zastosowaniem przemawiają

względy słuszności.

Niezależnie od odszkodowania i zadośćuczynienia sąd może zasądzić od Skarbu Państwa

pokrycie w całości lub w części kosztów symbolicznego upamiętnienia osoby niesłusznie

represjonowanej, jeżeli jej śmierć była skutkiem wykonania orzeczenia uznanego za

nieważne; przepisy art. 3 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

W wypadku stwierdzenia nieważności orzeczenia, osobie uprawnionej zwraca się mienie,

którego przepadek lub konfiskatę orzeczono na rzecz Skarbu Państwa, oraz przedmioty

zatrzymane w toku postępowania - z wyjątkiem przedmiotów, których posiadanie jest

zakazane lub wymaga zezwolenia - jeżeli znajdują się one w posiadaniu państwowej jednostki

organizacyjnej, a w razie niemożności zwrotu - ich równowartość.

1.

Przepisy art. 8 - 10 mają odpowiednie zastosowanie również wobec osób, co do których

zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, jeżeli oskarżonego uniewinniono

lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 11 pkt 1 Kodeksu postępowania

karnego, i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie, a osoby

te były zatrzymane lub tymczasowo aresztowane. Odpowiednie żądanie może być zgłoszone

w terminie roku od dnia wejścia ustawy w życie.

2.

Przepis ust. 1 ma odpowiednie zastosowanie wobec osób pozbawionych życia albo wolności

przez organy, o których mowa w art. 1 ust. 1, bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem

postępowania.

Sprawy o czyny lub z powodu działalności określonych w art. 1, w których do dnia wejścia

ustawy w życie nie rozpoznano wniesionej rewizji nadzwyczajnej lub złożonego wniosku

o wznowienie postępowania, przekazuje się sądowi właściwemu według przepisów niniejszej

ustawy.

Koszty postępowania w sprawach objętych ustawą ponosi Skarb Państwa.

Przepisy ustawy mają odpowiednie zastosowanie do orzeczeń w sprawach o czyny, o których

mowa w art. 1, wydanych przez organy Polskich Sił Zbrojnych w Związku Socjalistycznych

Republik Radzieckich nie podlegających rządowi Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie

od daty i miejsca ich wydania.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.