Rozporządzenie Ministra Przemysłu z dnia 8 października 1990 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać urządzenia elektroenergetyczne w zakresie ochrony przeciwporażeniowej.

§ 1. Ustala się

1) warunki techniczne. jakim powinny odpowiadać urządze­

nia elektroenergetyczne o napięciu znamionowym nie

wyższym niż 1 kV w zakresie ochrony przeciwporażenio­

wej. stanowiące załącznik nr 1 do rozporządzenia,

2) warunki techniczne. jakim powinny odpowiadać urządze­

nia elektroenergetyczne o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV w zakresie ochrony przeciwporażeniowej

dodatkowej. stanowiące załącznik nr 2 do rozporządzenia.

§ 2. 1. Warunki techniczne. o których mowa w § 1,

stosuje się przy budowie nowych oraz przy przebudowie

i modernizacji istniejących urządzeń elektroenergetycznych.

z wyjątkiem urządzeń

1) w podziemiach kopalń i w nadziemnych obiektach

budowlanych. związanych siecią elektroenergetyczną.

2) ruchomych. urabiających i zwałujących oraz przenoś­

ników taśmowych - w kopalniach odkrywkowych,

składowiskach i kamieniołomach;

3) wojskowych polowych.

4) w sieci i podstacji trakcji elektrycznej kolejowej i miejskiej oraz taboru kolejowego i trakcji miejskiej,

5) zasilających i odbiorczych. znajdujących się w strefie

oddziaływania trakcji elektrycznej kolejowej.

6) zasilających telekomunikacji. licząc od zacisków

wejściowych siłowni zasilanych napięciem 220/380 V

ze wspólnej sieci elektroenergetycznej.

7) na stanowiskach prób (pomiarów) w laboratoriach,

8) prądu stałego O napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV.

9) jednostek pływających morskich i śródlądowych.

10) statków powietrznych.

11) pojazdów mechanicznych ruchu drogowego,

12) latarni morskich i znaków nawodnych.

2. Warunków technicznych, o których mowa w § 1, nie

stosuje się do ochrony zwierząt przed porażeniem prądem

elektrycznym.

Załącznik nr 2

WARUNKI TECHNICZNE, JAKIM POWINNY ODPOWIADAĆ URZĄDZENIA ELEKTROENERGETYCZNE

O NAPIĘCIU ZNAMIONOWYM WYŻSZYM NiŻ 1 kV W ZAKRESIE OCHRONY PRZECIWPORAŻENIOWEJ

DODATKOWEJ

I. Przepisy og61ne

§ 1. Użyte w niniejszym załączniku określenia oznaczają

1) części

dostępne

- przedmioty lub części urządzeń

nie osłoniętym przegrodami obszarze

tworzącym dookoła człowieka walec o średnicy 2,5 m,

rozciągający się 2,5 m ponad poziomem ustawienia stóp

i 1,25 m poniżej tego poziomu,

znajdujące się w

2) miejsce dostępne - miejsce, na które można wejść bez

korzystania z przedmiotów pomocniczych, jak np. drabiny, słupołazy,

3) miejsca wydzielone dla celów elektroenergetycznych

- pomieszczenia i tereny z urządzeniami elektroenergetycznymi, dostępne tylko dla osób upoważnionych,

4) napięcie dotykowe - napięcie, które występuje w warunkach normalnych lub może pojawić się w warunkach

zakłóceniowych pomiędzy dwoma częściami jednocześnie dostępnymi , nie należącymi do obwodu elektroenergetycznego,

5) napięcie rażeniowe dotykowe -

spadek napięcia na

ciele człowieka podczas przepływu prądu wywołanego

napięciem dotykowym,

6)

napięcie uziomowe - napięcie występujące na uziomie

. (układzie uziomowym), wywołane prądem uziomowym

względem dowolnego punktu wierzchniej warstwy gruntu, którego potencjał nie zależy od wartości prądu

uziomowego.

7) ochrona przeciwporażeniowa dodatkowa - zespół śro­

dków zapobiegających wystąpieniu wyższych niż dopuszczalne napięć rażeniowych dotykowych, które mogą

powstać na skutek pojawienia się napięcia na przewodzących częściach, nie należących do obwodu elektrycznego,

8) prąd uziomowy - część prądu jednofazowego zwarcia

doziemnego, spływająca z uziomu bezpośrednio do

ziemi.

§ 2. 1. W urządzeniach elektroenergetycznych o napię­

ciu znamionowym wyższym niż 1 kV ochronę przeciwporażeniową dodatkową należy stosować, jeżeli urządzenia

te mogą spowodować wystąpienie zagrożenia porażeniowe­

go w miejscach określonych w tabeli nr 1.

-

-

Poz. 473

Tabela nr 1

Miejsce występowania zagrożenia porażeniowego

Wymagane stopnie

ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej

2

3

W miejscach nie wydzielonych do celów elektroenergetycznych, obejmujących

1) budynki, podwórza, stadiony i boiska sportowe, kąpieliska, plaże, kempingi, biwaki,

zakłady przemysłowe, place, ogródki, stacje kolejowt}, tereny należące do szkół,

przedszkoli i internatów szkolnych oraz tereny przeznaczone do ruchu pieszego

i kołowego , takie jak drogi publiczne, ścieżki holownicze, ścieżki do zabudowań

mieszkalnych, obiektów użyteczności publicznej, zakładów przemysłowych , obiektów

sportowych, obiektów elektroenergetycznych 1 ),

1

2) pasy o szerokości 10m, przylegające do miejsc wymienionych w pkt 1 i miejsc

wydzielonych do celów elektroenergetycznych oraz stanowiska obsługi urządzeń

elektroenergetycznych, usytuowane poza miejscami wymienionymi w pkt 1,

2

3) pasy o szerokości 10m, przylegające do miejsc wymienionych w pkt 2, jeżeli zagrożenie

porażen i owe jest wywołane pojawieniem się napięcia na przewodzących częściach nie

będących elementami słupów elektroenergetycznych linii napowietrznych z przewoda mi odg romowymi.

2

Lp.

W miejscach wydzielonych do celów elektroenergetycznych, obejmujących

1) pomieszczenia, w których występują

a) czynniki wpływające na zmniejszen ie odporności organizmu ludzkiego na działanie

napięc i a (duża wilgotność, wysoka temperatura, skrępowanie swobody ruchów

i pozycji podczas pracy) lub

b) uziemione podłog i wykonane z materiałów przewodzących, nie połączone metalicznie z częściami urządzeń i konstrukcji, na których mogą występować napięcia

dotykowe,

2

2) stanowiska, na których są wykonywane czynności łączeniowe, remontowo-montażowe

i inne,

3) drogi ruchu wewnętrznego i przejścia,

4) pomieszczenia rozdzieln i i nastawni,

5) pasy o szerokości 3 m przylegające do ogrodzenia zewnętrznego wydzielonego terenu,

6) pomieszczenia i tereny nie wymienione w pkt 1-5

Dr6g polnych i leśnych oraz śc i eżek o małym natężeniu ruchu, znajdujących się poza terenami wymienionymi w lp. 1 pkt 1 i 2, nie u waża się

za przeznaczone do ruchu pieszego i kołowego .

2) W wypadkach techn icznie uzasadnionych dopuszcza się zastosowanie nap i ęć rażen i owych dotykowych trzykrotnie wyższych od , nap i ęć

określonych dla stopn ia ochrony przec i wporażeniowej 1 pod warunkiem używania przez personel obsługujący elektroizolacyjnego s przętu

ochrony osobistej i umieszczenia przy wejściach na te tereny odpowiednich tablic ostrzegawczych.

1)

2. Zagrożenie porażeniowe , o którym mowa w ust. 1,

może wystąpić , gdy na częściach przewodzących, nie należą­

cych do obwodu elektroenergetycznego, pojawią się napię­

cia rażeniowe dotykowe wyższe od napięć dopuszczalnych,

określonych w tabeli nr 2.

Tabela nr 2

Lp.

Czas rażenia

w sekundach

Dopuszczalne wartości napięć ralżeniowych dotykowych, w woltach

przy stopn iu ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej

1

2

1

2

3

4

1

2

3

4

5

6

7

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

390

330

275

235

205

180

160

780

660

550

470

410

360

320

1

2

3

4

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

0,8

0,9

1,0

1,2

1,4

1,6

1,8

2,0

2,5

3,0

3,5

4,0

5,0

145

135

125

112

102

94

88

84

76

71

68

66

65

290

270

250

224

204

188

176

168

152

142

136

132

130

i więcej

3. Czas trwania rażenia należy przyj mować jako rów ny czasowi trwania jednofazowego zwarcia doziemnego

powodującego wystąpienie zagrożenia pora że n io wego , przy

czym

-

Poz. 473

b) wartość prądu znamionowego urządzenia kompensującego, lecz nie mniej niż 20% największej wartości pojemnościowego prądu jednofazowego zwarcia

doziemnego, występującego bez kompensacji, jeżeli

urządzenie stwarzające zagrożenie porażeniowe jest

połączone z urządzeniem kompensującym,

c) wartość większą z następujących wartości

- pojemnościowego prądu jednofazowego zwarcia

doziemnego wyznaczonego dla niekompensowariej,

odłączonej części sieci elektroenergetycznej,

- 20% największej wartości pojemnościowego prądu

jednofazowego zwarcia doziemnego przy połączo­

nych częściach sieci elektroenergetycznej bez kompensacji, jeżeli urządzenie stwarzające zagrożenie

porażeniowe pracuje w części sieci elektroenergetycznej, która ze względów eksploatacyjnych może być

odłączona od urządzeń kompensujących .

1) w urządzeniach elektroenergetycznych, w których zastosowano samoczynne wyłączenie zwarć doziemnych,

za czas trwania jednofazowego zwarcia doziemnego

należy przyjmować sumę czasu działania zabezpieczeń

podstawowych i najdłuższego czasu wyłączenia łącz­

nikóVl( działających przy zwarciach,

2) w razie zastosowania automatyki do samoczynnego

ponownego załączania (SPZ) o czasie prądowym krótszym niż 3 s, czasy prądowe należy sumować.

4. Nie wymaga się ochrony przeciwparażeniowej dodatkowej

1) w urządzeniach elektroenergetycznych, mogących spowodować zagrożenie porażeniowe w miejscach znajdujących się wyłącżnie poza terenami określonymi w tabeli nr 1,

2) w elektroenergetycznych liniach napowietrznych ze

zwiększoną có najmniej o 25% wytrzymałością elektryczną izolacji 'przewodów roboczych w stosunku do

wytrzymałości wynikającej z napięcia znamic;mowego,

jeżeli

.

zwiększona wytrzymałość elektryczna izolacji będzie

zastosowana na tylu słupach , że przy zwarciu przewodu roboczego z konstrukcją dowolnego słupa bez

wzmocnionej izolacji napięcia rażeniowe na stanowiskach słupów znajdujących się w miejscach okreś­

lonych w tabeli nr 1 nie przekroczą dopuszczalnych

dla nich wartości, albo

b) przewody odgromowe będą odizolowane od konstrukcji słupów znajdujących się w miejscach okreś­

lonych w tabeli nr 1,

a)

3) dla słupów elektroenergetycznych linii napowietrznych o napięciu znamionowym 110 kV i wyższym, nie

wyposażonych w aparaturę elektryczną, usytuowanych

poza terenami kąpielisk, plaży, kempingów, biwaków, stadionów i boisk sportowych oraz poza terenami należącymi do szkół, przedszkoli i internató~ szkolnych.

§ 3. Przy doborze r sprawdzaniu skuteczności ochrony

przeciwparażeniowej dodatkowe] należy przyjmować taki

układ połączeń urządzeń ' elektroenergetycznych, w którym

spodziewany prąd jednofazowego zwarcia doziemnego spowoduje największe wartości napięć rażeniowych. W zależno­

ści od sposobu pracy punktu neutralnego sieci elektroenergetycznej, za wartość spodziewanego prądu jednofazowego

zwarcia doziemnego należy przyjmować

1) w sieci elektroenergetycznej z bezpośrednio uziemio nym punktem neutralnym - największą wartość początkową składowej okresowej prądu jednofazowego

zwarcia doziemnego,

2) w sieci elektroenergetycznej z izolowanym punktem

neutralnym - największą wartość pojemnościowego

prądu jednofazowego zwarcia doziemnego,

3) w sieci elektroenergetycznej z uziemionym punktem

neutralnym przez rezystor - największą wartość prądu

jednofazowego zwarcia doziemnego, uwzględniającą

składową czynną i bierną prądu zwarcia,

4) w sieci elektroenergetycznej z kompensacją prądu zwarcia doziemnego

.

a) 20% największej wartości pojemnościowego prądu

jednofazowego zwarcia doziemnego występującego

bez kompensacji, jeżeli urządzenie stwarzające zagrożenie porażeniowe nie jest połączone z urządze­

niami kompensującymi ,

§ 4. 1. W urządzeniach elektroenergetycznych o napię­

ciu znamionowym wyższym niż 1 kV, o których mowa

w § 2 ust. 1, ochronę przeciwparażeniową dodatkową należy

wykonać przez zastosowanie uziemień ochronnych, polegających na uziemieniu części przewodzących, nie należących

do obwodu elektroenergetycznego.

2. W wypadkach technicznie uzasadnionych można, dla

. zmniejszenia zagrożenia porażeniowego, stosować, łącznie

z uziemieniem ochronnym, uzupełniające środki ochrony

przeciwparażeniowej dodatkowej w postaci

1) izolacji stanowisk,

2)

powłok elektroizolacyjnych,

3) wstawek izolacyjnych w elementach przewodzących,

4)

ogrodzeń .

3. Przy stosowaniu uzupełniających środków ochrony

przeciwparażeniowej dodatkowej należy, ze względów eks-

ploatacyjnych, ograniczać ich różnorodność w jednym obiekcie.

4. Przy stosowan.iu uziemień ochronnych należy uziemić następujące części urządzeń

1) obudowy, osłony, kadłuby i podstawy maszyn elektrycznych, transformatorów, łączników i innych urządzeń,

2) elementy napędów i urządzeń pomocniczych do obsługi

urządzeń rozdzielczych, jeżeli nie mają połączeń z częś ­

ciami uziemionymi, spełniających wymagania stawiane

elementom uziemienia,

3) stanowiska obsługi, pomosty montażowe i drabiny zamocowane na stałe,

4) konstrukcje i osłony rozdzielnic,

5) konstrukcje stacji elektroenergetycznych,

6) słupy i inne konstrukcje wsporcze elektroenergetycznych linii napowietrznych ze stali lub betonu zbrojonego,

7) uzwojenia wtórne przekładników, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej.

8)

głowice

kablowe, powłoki, pancerze i żyły powrotne

kabli oraz osłony przewodów,

9) ogrodzenia, bariery i osłony ochronne; zainstalowane na

stałe,

10) podstawy izolatorów zamocowanych na nie uziemio. nych konstrukcjach,

11) rurociągi.

5. Przepis ust. 4

1) stosuje się również do części budowli i urządzeń technologicznych, jeżeli może na nich wystąpić napięcie wskutek uszkodzenia urządzeń elektroenergetycznych lub

oddziaływania pola elektrycznego,

2) nie ma zastosowania do

a) ruchomych lub zdejmowanych drzwi, barier, ogrodzeń i osłon, posiadających co najmniej dwa przewodzące umocowania na uziemionych konstrukcjach,

b) metalowych obudów, kanałów i konstrukcji wsporczych, na których są ułożone kable z uziemionymi

zewnętrznymi pancerzami lub metalowymi powłokami,

c) zbrojeń betonowych konstrukcji wsporczych z zainstalowanymi na nich urządzeniami o napięciu znamionowym wyższym niż 1kV, uziemionymi za pomocą oddzielnych przewodów uziemiających.

. II. Uziemienie ochronne

1. Uziomy

§ 5. 1. W urządzeniach elektroenergetycznych należy

wykorzystywać

przede wszystkim uziomy naturalne oraz

uziomy sztuczne innych obiektów, w tym uziomy słupów

elektroenergetycznych linii napowietrznych połączonych

przewodem odgromowym . Nowe uziomy sztuczne należy

stosować wówczas, gdy uziomy naturalne i istniejące uziomy

sztuczne nie zapewniają wymaganego stopnia ochrony przeciwporażeniowej albo gdy ich wykorzystanie, ze względów

technicznych, jest niemożliwe lub niecelowe.

2. Przy stosowaniu uziemień ochronnych w miejscach

wydzielonych do celów elektroenergetycznych uziomy naturalne i uziomy sztuczne z elementami usytuowanymi poza

tymi miejscami mogą być wykorzystane tylko wówczas, gdy

elementy te nie spowodują wystąpienia poza miejscem

wydzielonym napięć rażeniowych, przekraczających wartości dopuszczalne.

§ 6.

1. Jako uziomy naturalne należy wykorzystywać

-

Poz. 473

zasypanych gruntem z wykopu. Jeżeli jest to uzasadnione

potrzebą zmniejszenia napięć rażeniowych dotykowych na

stanowiskach roboczych, dopuszcza się układanie niektórych elementów uziomów poziomych na głębokości mniejszej niż 0,6 m lub na powierzchni gruntu.

§ 8. 1. Połączenia elementów uziomów sztucznych z naturalnymi powinny być wykonane przez zastosowanie spawa nia, zgrzewania, zacisków śrubowych lub obejmek w sposób

zapewniający trwały styk elektryczny i .zapobiegający przesunięciu się elementów łączonych w miejscach ich styku. Połą­

czenia te powinny mieć obciążalność prądową co najmniej

równą obciążalności łączonych elementów i powinny być

zabezpieczone przed korozją i uszkodzeniami mechanicznymi.

2. Połączenia elementów rurociągów, służących do transportu płynów i gazów wybuchowych lub palnych, wykorzystywanych jako uziomy naturalne, powinny być spawane.

3. Rurociągi wykorzystywane jako uziomy naturalne,

usytuowane na terenie, na którym są ułożone uziomy sztuczne, powinny być połączone z tymi uziomami możliwie

w wielu miejscach, a przede wszystkim przy wejściu do

budynku, w pobliżu transformatorów elektroenergetycznych

oraz w najbardziej oddalonych od siebie miejscach sk rzyżo­

wań z uziomami sztucznymi.

4. Jeżeli w celach pomiarowych przewiduje się rozuziomów sztucznych i naturalnych lub różnych

części układu uziomów sztucznych, należy zastosować pomiędzy tymi uziomami lub częściami połączenia śrubowe,

usytuowane nad ziemią lub w studzienkach kontrolnych.

łączanie

§ 9. 1. Uziomy sztuczne i naturalne powinny być tak

wykonane, aby

1) przewidywane napięcia rażeniowe dotykowe dla okreś­

lonego czasu trwania rażenia i wymaganego stopnia

ochrony przeciwporażeniowej nie przekraczały wartości

określonych w tabeli nr 2,

2)

napięcie uziomowe

-

ułożone w ziemi metalowe konstrukcje i elementy urządzeń

technologicznych i elektroenergetycznych oraz przewodzące

fundamenty i ustoje tych urządzeń i budowli.

2. Jeżeli metalowe konstrukcje i elementy, o których

mowa w ust. 1, znajdują się w środowisku zagrożonym

wybuchem lub mają być zdemontowane przed upływem

okresu eksploatacji uziemienia, nie mogą być wykorzystane

jako uziomy naturalne.

3. Części uziomów naturalnych, pomiędzy którymi

może podczas eksploatacji wystąpić przerwa lub nadmierne powiększenie rezystancji połączeń, należy spawać lub

połączyć przewodami obejściowymi (mostkującymi). o przekroju co najmniej równym przekrojowi przewodów uziemiających.

§ 7. 1. Do wykonania uziomów sztucznych należy stosować stal zwykłej jakości, nieocynkowaną lub ocynkowaną.

W przypadku gruntów o agresywności korozyjnej, powodującej zmniejszenie założonej trwałości uziomów ze stali,

dopuszcza się wykonanie tych uziomów z miedzi.

2. Uziomy sztuczne pionowe powinny być zagłębione

w gruncie w taki sposób, aby ich dolna krawędź znajdowała

się na głębokości większej niż 2,5 m.

3. Uziomy sztuczne poziome powinny być ułożone na

głębokości nie mniejszej niż 0,6 m w rowach lub bruzdach

-

nie przekraczało 80% napięcia probierczego izolacji

urządzeń elektroenergetycznych, znajdujących się na

terenie objętym przez uziom, których jedne części są

połączone z uziomem, a inne części mają połączenia

z urządzeniami znajdującymi się poza ko nturem uziomu,

nie spowodowało zapłonu odgromników chronią­

cych izolację urządzeń .

2. Dopuszcza się wykonanie uziomów sztucznych i naturalnych w taki sposób, aby napięcia rażeniowe nie przekraczały trzykrotnej dopuszczalnej wartości przy stopniu

ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej 1, jeżeli wymagany stopień ochrony 1 lub 2 zostanie osiągnięty przez zastosowanie uzupełniających środków ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej, wymienionych w § 4 ust. 2.

§ 10. Przy stosowaniu uziomów sztucznych na ograniczonej powierzchni lub w gruntach o rezystywności większej

niż 1000 n· m dopuszcza się sztuczne zmniejszenie rezystywności gruntu wokół elementów uziomu przez nasycenie

gruntu związkami nierozpuszczalnymi lub trudno rozpuszczalnymi w wodzie w taki sposób, aby konieczność powtarzania tych czynności nie zachodziła częściej niż co 10 lat.

Związki te nie powinny

1) wywierać szkodliwego wpływu na części podziemne

budowli, jeżeli grunt, do którego związki te mogą

przenikać, styka się bezpośrednio z tymi częściami,

-

2) wywierać szkodliwego wpływu na wegetację roślin,

jeżeli tereny zajęte przez uziomy mają być wykorzystane

do uprawy roślin,

3) powodować zmniejszanie założonej trwałości uziomów.

§ 11. Powierzchnie zewnętrzne elementów uziomów

sztucznych i naturalnych, ze względu na zapobieżenie wysychaniu gruntu lub betonu wokół tych elementów, powinny

być takie, aby

1) suma powierzchni zewnętrznych wszystkich elementów

uziomu w sieci elektroenergetycznej z bezpośrednio

uziemionym punktem neutralnym nie była mniejsza od

obliczonej według wzoru

S = lus x ~ x 10.4

gdzie

S lus -

Poz. 473

1110

powierzchnia zewnętrzna elementów uziomu, w metrach kwadratowych,

przewidywany prąd uziomowy podczas przepływu

największego spodziewanego prądu jednofazowego

zwarcia doziemnego, w amperach,

Q

-

t

-

rezystywność gruntu, w omometrach,

czas przepływu prądu, w sekundach,

2) średnia powierzchniowa gęstość prądu uziomowego

uziomów w sieciach elektroenergetycznych z kompensacją prądu zwarcia doziemnego oraz z izolowanym lub

uziemionym przez rezystor punktem neutralnym nie była

większa od

50 n· m,

a) 3 Ajm 2 . - przy rezystywności gruntu

b) 2 Aj m2 - przy rezystywności gruntu 100 n· m,

c) 0,8 Ajm 2 - przy rezystywności gruntu 500 n· m,

d) 0,5 Ajm 2 - przy rezystywności gruntu 1000 n· m

i większej .

§ 12. 1. Poprzeczne wymiary elementów uziomów

sztucznych i naturalnych powinny być takie, aby był możliwy

ich prawidłowy montaż oraz aby miały wystarczającą wytrzymałość mechaniczną i trwałość w przewidywanym okresie eksploatacj i.

2. Poprzeczne wymiary stalowych uziomów sztucznych

pionowych, ze względu na wytrzymałość mechaniczną, nie

powinny być mniejsze od określonych w tabeli nr 3.

Tabela nr 3

Najmniejsze dopuszczalne poprzeczne wymiary uziomu,

w milimetrach, wykonanego z

Lp.

Rodzaj i sposób zagłębienia uziomu

sztucznego

rur

(średnica)

kątowni-

ków

ceowników

drutów

lub

teowników

(wyróżnik) (wyróżnik) (wyróżnik)

prętów

(średnica)

1

2

3

4

5

6

7

1

Uziom pionowy stalowy wbijany w grunt bez zastosowania wibromłotu

1) w warunkach trudnych·)

2) w warunkach zwykłych

20

15

40 x40 x 5

40x40x4

50

40

40x40

30x30

20

18

-

-

-

-

18

-

-

-

-

8

-

-

-

-

6

2

Uziom pionowy stalowy

1) wbijany w grunt za pomocą wibromłotu

2) wkręcany w grunt za pomocą pogrążacza obrotowego,

3) szyty, zagłębiony w grunt za pomocą wibromłotu

(uziom drutowy)

*) Warunki trudne występuj" przy wbijaniu

uziomu w żwir, grunt kamienisty i skalisty.

3. Poprzeczne wymiary stalowych uziomów sztucznych, pionowych i poziomych, ze względu na trwałość

w przewidywanym okresie eksploatacji, oraz stalowych uzio-

mów sztucznych poziomych, ze względu na wytrzymałość

mechanic;zną, nie powinny być mniejsze od określonych

w tabeli nr 4.

Tabela nr 4

Lp.

1

1

Dane wyrobu zastosowanego na uziom

Rodzaj uziomu

sztucznego

Najmniejsze dopuszczalne poprzeczne wymiary1) uziomów wykonanych ze stali, w milimetrach

Rodzaj wyrobu

Rodzaj wymiaru wyrobu

nieocynkowanej

3

4

5

6

7

grubość znamionowa

5

4

3

szerokość znamionowa

16

12

20

średnica znamionowa

7

2

Uziom poziomy

ocynkowanej

taśmy

druty

-

1

Uziom pionowy

2

4

5

I

6

7

pręty okrągłe o dłu-

rury lekkie

blacha

2)

Poz. 473

3

gości powyżej 3 m

1) Jeżeli

1111

średnica znamionowa

8

6

średnica znamionowa

15

15

grubość ścianki

2,75

2,75

grubość znamionowa

4

3

przewidywany okres 'eksploatacji uziemienia jest krótszy niż 10 lat, wymiary mogą być zmniejszone o 1 mm .

Jeżeli uziomy będą znajdowały się w środowisku powodującym zmniejszenie założonej trwałości, naj mniejsze wymiary poprzeczne należy

zwiększyć o 1 mm .

3) Grubość

powłoki cynku powinna być nie mniejsza niż 40 Jlm .

§ 13. Elementy uziomów sztucznych i naturalnych powinny być tak dobrane do spodziewanego obciążenia prą-

dem elektrycznym, aby ich temperatury nie przekraczały

wartości określonych w tabeli nr 5.

Tabela nr 5

Najwyższe dopuszczalne tempe-

ratury elementów uziemienia

ochronnego przy przepływie

Lp.

prądu

Rodzaj elementu uziemienia ochronnego i warunki jego ułożenia

długotrwałym

(dłuższym niż

krótkotrwałym

10 s)

2

3

4

1) ze stali (gołe).

2) z miedzi (gołe)

150°C

100°C

400°C

300°C

Stal zbrojeniowa konstrukcji z betonu zbrojonego

80°C

100°C

1

1

Elementy uziemienia ułożone w gruncie lub na jego powierzchni, nie stykające

się bezpośrednio z materiałami łatwo zapalnymi, wykonane

2

2. P r z e w o d y u z i e m i aj ą c e

§ 14. 1. Każda część podlegająca uziemieniu powinna

być połączona bezpośrednio

z uziomem lub przewodem

uziemiającym głównym za pomocą oddzielnego przewodu

uziemiającego. Części podlegające uziemieniu nie mogą być

łćlczone szeregowo.

2. Przewody uziemiające należy wykonywać z taśm,

drutów, prętów, kształtowników lub rur ze zwykłej stali

nieocynkowanej lub ocynkowanej . Ze względu na agresywność korozyjną środowiska lub wymagania techniczne dopuszcza się przewody uziemiające miedziane.

styku łączonych elementów nie znajdują się warstwy

izolacyjne.

§ 15. 1. Naziemne części przewodów uziemiających

należy układać w taki sposób, aby były dostępne do wykony-

wania oględzin.

2. Jeżeli w celach pomiarowych przewiduje się rozłączanie przedmiotów podlegających uziemieniu i uziomów

lub ich

części

połączonych

nad

ziemią,

w przewodach

uziemiających należy stosować śrubowe zaciski probiercze,

usytuowane w miejscach łatwo dostępnych, na wysokości

nie mniejszej niż 0,3 m i nie większej niż 1,8 m nad ziemią.

3. Połączenia przewodów uziemiających powinny speł­

3. Dopuszcza się wykorzystanie, jako przewodów uziemniających lub ich części

1) stalowych konstrukcji, rurociągów i zbrojeń konstrukcji

żelbetowych z połączeniami ich elementów, wykonanymi w sposób nierozłączalny, jeżeli nie znajdują się one

w środowiskach zagrożonych wybuchem i nie przewiduje się ich demontażu przed upływem okresu eksploatacji uziemienia,

2) przedmiotów wymienionych w pkt 1 z połączeniami

śrubowymi ich elementów, pod warunkiem że w miejscu

niać wymagania określone w § 8 ust. 1 i 2 dla uziomów.

§ 16. 1. Poprzeczne wymiary przewodów uziemiają­

cych, ze względu na wytrzymałość mechaniczną podczas

montażu i eksploatacji, powinny być co najmniej równe

wymiarom określonym w tabeli nr 6. Przewody uziemiające

wykonane z drutów o średnicy mniejszej od 8 mm, ułożone

na zewnątrz pomieszczeń, w miejscach ogólnie dostępnych,

należy dodatkowo zabezpieczyć przed uszkodzeniami mechanicznymi do wysokości 1,5 m nad ziemią i do głębokości

0,2 m w ziemi ..

-

1112 -

Poz. 473

Tabela nr 6

Najmniejsze dopuszczalne, ze względu

na trwałość i wytrzymałość mechaniczną,

poprzeczne wymiary stalowych

przewodów uziemiających ułożonych

nad ziemią

Dane wyrobu, z którego wykonuje się przewody uziemiające

Lp.

Rodzaj wyrobu

Rodzaj wymiaru

2

3

1

1

Jednostka w pomieszczeniach

zamkniętych

miary

na zewnątrz

pomieszczeń

zamkniętych

4

5

6

przekrój

mm 2

24

48

grubość

mm

3

4

Taśmy, pręty

2

Druty

średnica znamionowa

mm

4

5

3

Kształtown i ki

grubość przynajmniej jednej ścianki

mm

3

3

4

Rury

grubość ścianki

mm

2,5

2,5

wyższym niż

1 kV, znajdujące się poza terenem, na

którym jest ułożony uziom uziemień ochronnych urzą­

dzeń o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV.

2. Poprzeczne wymiary przewodów uziemiających, ze

na ich trwałość, nie powinny być mniejsze od

wymiarów

wzg l ędu

1) uziomów pionowych i poziomych określonych w tabeli

nr 4 - w przypadku przewodów uziemiających ułożo­

nych w ziemi,

2) określonych w tabeli nr 6 - w przypadku przewodów

uziemiających ułożonych nad ziemią.

3. Przewody

uziemiające

należy

pokrywać powłoką

antykorozyjną do wysokości 0,3 m nad ziemią i do głębokości

0,2 m w ziemi.

§ 17. Przewody uziemiające powinny być tak dobrane

do przewidywanego obciążenia prądem elektrycznym, aby

ich temperatury nie przekraczały wartości określonych w tabeli nr 5.

3. Ł ą c z e n i e róż n y c h u z i e m i e ń

§ 18. 1. Wszystkie części urządzeń elektroenergetycz-

nych o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV, podlegające uziemieniu ochronnemu, należy przyłączyć do

wspólnego uziomu, jeżeli jest to uzasadnione pod względem

tech n icznym.

2. Części urządzeń elektroenergetycznych o napięciu

znamionowym wyższym niż 1 kV, podlegające uziemieniu

roboczemu i znajdujące się na terenie, na którym jest ułożony

uziom uziemienia ochronnego tych urządzeń, należy połą­

czyć z uziomem uziemienia ochronnego.

§ 19. 1. Części urządzeń elektroenergetycznych o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV, znajdujące się na

terenie, na którym jest ułożony uziom uziemienia ochronnego

urządzeń o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV, należy

przyłączyć do tego uziomu, jeżeli podlegają one

1) uziemieniu ochronnemu,

2) uziemieniu roboczemu i nie wchodzą w skład sieci

zasilającej urządzenia o napięciu znamionowym nie

2. Części urządzeń elektroenergetycznych o napięciu

znamionowym nie wyższym niż 1 kV, podlegające uziemieniu

roboczemu, inne niż wymienione w ust. 1 pkt 2, należy

przyłączyć do oddzielnego uziomu n i ż uziom uziemienia

ochronnego urządzeń o napięciu znamionowym wyższym

niż 1 kV. Dopuszcza się połączenie tych części z uziomem

uziemienia ochronnego urządzeń o napięciu znamionowym

wyższym niż 1 kV, jeżeli podczas wystąpienia zakłóceń

w sieci o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV zapewni

się na całym terenie, na którym znajdują się urządzenia

należące do sieci o napięciu znamionowym nie wyższym niż

1 kV, ochronę przeciwporażeniową, zgodnie z przepisami

załącznika nr 1 do rozporządzenia .

§ 20. Uziemienia urządzeń ochrony odgromowej i przepięciowej należy łączyć z uziemieniami urządzeń elektroener-

getycznych w sposób określony w odrębnych przepisach.

§ 21 . Uziom wspólny, wykorzystywany do uziemień

ochronnych i roboczych oraz ochrony odgromowej i przepię­

ciowej powinien spełniać wymagania ustalone dla każdego

z tych uziemień .

§ 22. Uziemienia oddzielne powinny być tak wykonane, aby

1) element jednego uziemienia lub przewodzący przedmiot

łączący się z tym uziemieniem nie stykał się z elementem

innego uziemienia lub połączonym z nim przewodzącym

przedmiotem, przy czym odstęp pomiędzy tymi elementami lub przedmiotami w powietrzu nie powinien być

mniejszy niż 0,1 m,

2)

napięcie na uziemieniu oddzielnym podczas przepływu

prądu przez inne uziemienie nie powodowało wystąpie­

nia napięcia rażeniowego wyższego od dopuszczalnego

przy połączeniu wszystkich urządzeń z uziemieniem

oddzielnym.

-

III. Uzupełniające środki ochrony

przeciwporażeniowej dodatkowej

Poz. 473

2. Materiały zastosowane na wstawki izolacyjne powinny spełniać wymagania określone w § 23 ust. 2.

1. Izolacja stanowiska

4. Ogrodzenia

§ 23. 1. Izolacja stanowiska powinna być wykonana

w taki sposób, aby przewidywane napięcia rażeniowe, ograniczone przez zastosowanie uziemienia ochronnego i izolacji

stanowiska, nie przekraczały wartości dopuszczalnych.

2. Materiały użyte do wykonania izolacji stanowiska

powinny być dostosowane do warunków danego środowis­

ka oraz warunków ich eksploatacji.

3. Powierzchnia .izolowanego stanowiska powinna

być taka, aby części urządzeń i konstrukcji stwarzających

zagrożenie porażeniowe były dostępne tylko z tego stanowiska.

2. P o w ł o k i e I e k t r o i z o I a c y j n e

§ 24. 1. Powłoka elektroizolacyjna powinna być wykonana w taki sposób, aby przewidywane napięcia rażeniowe,

ograniczone przez zastosowanie uzjemienia ochronnego

i powłoki elektroizolacyjnej, nie przekraczały wartości dopuszczalnych. ,

2. Materiały zastosowane na powłoki elektroizolacyjne powinny spełniać wymagania określone w § 23 ust. 2.

3.

ko

Powłokami elektroizolacyjnymi należy pokrywać tyl-

dostępne przewodzące części

urządzeń

i konstrukcji

stwarzających zagrożenie porażeni owe. -

3. W s t a w k i i z o I a c y j n e w e I e m e n t a c h

§ 27. 1. Ogrodzenia wykorzystywane jako uzupełniają­

ce środki ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej powinny być wykonane w taki sposób, aby skutecznie ograniczały

dostęp do miejsc, na których spodziewane napięcia rażenio- '

we dotykowe mogą przekraczać wartości dopuszczalne. Na

zewnętrznej stronie ogrodzenia powinny być umieszczone

odpowiednie tablice ostrzegawcze, informujące o grożącym

niebezpieczeństwie.

2. Ogrodzenia, o których mowa w ust. 1, powinny być

wykonane z materiałów izolacyjnych. Dopuszcza się wykonanie tych ogrodzeń z materiałów przewodzących, pod

warunkiem że

1) na nie uziemionym ogrodzeniu nie będą mogły pojawiać

się napięcia wywołujące napięcia rażeniowe dotykowe

o wartościach przekraczających dopuszczalne lub

2) ogrodzenie będzie połączone z uziemieniem ochronnym, wykonanym jako oddzielne w stosunku do uziemień i konstrukcji znajdujących się wewnątrz tego

ogrodzenia.

§ 28. Przy ustalaniu odstępów izolacyjnych i bezpiecznych oraz wysokości i rodzaju konstrukcji ogrodzeń, o których mowa w § 27 ust. 1, należy przestrzegać wymagań

określonych w przepisach dotyczących budowy urządzeń

elektroenergetycznych w zakresilil obejmującym stacje i rozdzielnie elektroenergetyczne.

.

przewodzących

IV. Sprawdzanie stanu ochrońy przeciwporażenio­

wej dodatkowej

§ 25. 1. Wstawki 'izolacyjne w elementach przewodzą­

cych, przenoszących napięcie uziomowe poza teren objęty

uziemieniem ochronnym, należy stosować tylko wówczas,

gdy istnieją trudności ograniczenia uziemieniami ochronnymi napięć rażeniowych dotykowych, wywołanych napię­

ciem przenoszonym, do wartości dopuszczalnych.

§ 29. Skuteczność ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej stwierdza się za pomocą pomiarów i obliczeń.

Ochronę przeciwporażeniową dodatkową uznaje się za skuteczną, jeżeli został spełniony jeden z następujących warunków

2. Wstawek izolacyjnych nie stosuje się, jeżeli elementy

przenoszące napięcie uziomowe są elementami obwodów

elektroenergetycznych, których przerywanie podczas zakłó­

ceń jest niedopuszczalne.

§ 26. 1. Wstawki izolacyjne, o których mowa w § 25

ust. 1, należy umieszczać

1) w szynach torów kolejowych i konstrukcjach częściowo

usytuowanych poza miejscem wydzielonym dla celów

elektroenergetycznych - w miejscu wydzielonym w pobliżu ogrodzenia i na zewnątrz tego miejsca w odległości

co najmniej 20 m od ogrodzenia,

rurociągach

-

bezpośrednio

za obrysem uziomu

znajdującego się w miejscu wydzielonym dla celów

elektroenergetycznych,

2) w

3) w kablach o powłokach i pancerzach przewodzących

- w postaci muf izolacyjnych pomiędzy ogrodzeniem

miejsca wydzielonego dla celów elektroenergetycznych

a skrajnymi elementami uziomu znajdującego się w miejscu wydzielonym.

1) przewidywane w'artości napięć rażeniowych dotykowych w każdym miejsću objętym ochroną dodatkową

nie przekroczą najwyższych dopuszczalnych wartości,

2) przewidywane wartości napięć dotykowych pomiędzy

metalowymi przedmiotami a powierzchnią gruntu w każdym miejscu objętym ochroną dodatkową nie przekroczą wartości najwyższych dopuszczalnych napięć

rażeniowych dotykowych, a napięcia dotykowe pomię­

dzy dwoma dostępnymi metalowymi przedmiotami, nie

pokrytymi warstwami izolacyjnymi, 'nie przekroczą wartości najwyższych dopuszczalnych napięć rażeniowych

dotykowych,

3) przewidywana wartość napięcia uziomowego nie przekroczy

a) trzykrotnej wartości dopuszczalnego napięcia raże­

niowego dotykowego, ustalonego dla naj ostrzejszego stopnia ochrony przeciwporażeniowej na danym

terenie, jeżeli do uziomu (układu uziomowego) są

przyłączone urządzenia wchodzCłce w skład sieci

elektroenergetycznej z bezpośrednio uziemionym

punktem neutralnym,

-

b) półtorakrotnej wartości dopuszczalnego napięcia

rażeniowego dotykowego, ustalonego dla najostrzejszego stopnia ochrony przeciwporażenio­

wej na danym terenie, jeżeli do uziomu (układu

uziomowego) przyłączone są tylko urządzenia

wchodzące w skład sieci elektroenergetycznej

z kompensacją prądu zwarcia doziemnego oraz z

punk~m neutralnym izolowanym lub uziemionym

przez rezystor.

§ 30. 1. Pomiary

gdzie

I... - przewidywany prąd uziomowy podczas przepływu

największego spodziewanego prądu jednofazowego

zwarcia doziemnego,

lup - prąd uziomowy wymuszony podczas pomiarów.

2. Wartości napięć rażeniowych, dotykowych i uziomo

wych należy mierzyć

1) przy wyznaczaniu napięcia rażeniowego dotykowego

a)

skuteczności

ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej należy wykonać przy wymuszeniu przepływu prądu uziomowego o wartości nie mniejszej niż 20% największej wartości spodziewanego prądu

jednofazowego zwarcia doziemnego i nie mniejszej niż

30 A.

2. Przy pomiarach na stanowiskach słupów elektroenergetycznych linii napowietrznych dopuszcza się, w wypadkach technicznie uzasadnionych, wykonywanie pomiarów

skuteczności ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej

z wymuszeniem prądu uziomowego co najmniej o wartości

1A.

§ 31.

1. Pomocniczy uziom

Poz. 473

1114 -

b) pomiędzy dwoma dostępnymi przedmiotami znaj

dującymi się w odległości nie większej niż 2,5 m

na rezystorze modelującym impedancję ciała

człowieka, podłączonym do obydwu tych przed

miotów,

2) przy wyznaczaniu napięcia dotykowego

a) pomiędzy dostępnym przedmiotem a stanowiskiem

- pomiędzy przedmiotem a sondą pomiarową usta

wioną na stanowisku w odległości 1 m od przed

miotu,

prądowy

zastosowany

w obwodzie wymuszonego przepływu prądu powinien znajdować się w takiej odległości od badanego uziomu, aby nie

występował wzajemny wpływ obu uziomów.

2. Pomocniczy uziom napięciowy stosowany przy

pomiarze napięcia uziomowego powinien być tak usytuowany, aby na wartość mierzonego napięcia nie miały

wpływu

1) zmiany odległości tego uziomu od uziomu badanego

oraz

2) wzajemne oddziaływanie przewodów obwodu wymuszania przepływu prądu przez badany uziom i przewodówobwodu pomiaru napięcia uziomowego.

§ 32. 1. W

celu wyznaczenia wartości przewidywanych napięć rażeniowych i napięć dotykowych oraz

napięć uziomowych należy pomnożyć wartość zmierzonych

napięć przez współczynnik "k", obliczony według wzoru

pomiędzy dostępnym przedmiotem a stanowiskiem

- na rezystorze modelującym impedancję ciała czło

wieka, podłączonym z jednej strony do danego

przedmiotu, a z drugiej strony do sondy pomiarowej,

ustawionej w odległości 1 m od tego przedmiotu,

b) pomiędzy dwoma dostępnymi przedmiotami znaj

dującymi się w odległości nie większej niż 2,5

m - pomiędzy tymi przedmiotami,

3) przy wyznaczaniu napięcia uziomowego - pomiędzy

uziomem badanym a pomocniczym uziomem napięcio

wym .

3. Wymiary czynnych powierzchni sond pomiaro

wych i wymagane siły ich docisku, rezystory modelują

ce impedancję ciała człowieka oraz wartości rezystan

cji wewnętrznych urządzeń do pomiaru napięcia po

winny spełniać wymagania określone w tabeli nr 7, przy

czym na stanowiskach o twardym podłożu należy stosować

sondy elastyczne o rezystywności skrośnej, nie większej niż

10Q·m.

4. Stanowiska pomiarowe, które w warunkach eksploa

tacyjnych mogą być okresowo lub stale wilgotne lub mokre,

należy przed pomiarami zmoczyć wodą.

Tabela nr 7

Wartości wielkości wymienionych w kolumnie 2 powinny wynosić

Lp.

Rodzaj wielkości

1

2

1

Czynna powierzchnia sond pomiarowych

przy wyznaczaniu

napięcia rażeniowego

dotykowego

napięcia dotykowego

napięcia uziomowego

3

4

Jedna sonda o powierzchni 400 cm 2 1ub dwie

sondy o powierzchni 200 cm2 każda, ustawione obok siebie

-

-

Poz. 473

Tabela nr 7

1

2

3

2

Docisk jednej sondy pomiarowej

1) metalowej o czynnej powierzchni

400 cm 2

200 cm 2

2) elastycznej o czynnej powierzchni

400 cm 2

3

Rezystancja rezystora

4

5

co najmniej 400 N

-

co najmniej 200 N

-

co najmniej 200 N

modulującego

ciało człowieka

1) dla czasu trwania rażenia

t ~1s

2) dla czasu trwania rażenia

t> 1 s

4

1000 g

-

-

1500 g

-

-

Rezystancja wewnętrzna urządzeń do

pomiaru napięcia

§ 33. Dopuszcza się wyznaczanie

1) napięć rażeniowych na podstawie innego sposobu

pomiaru niż określony w § 30-32, pod warunkiem zapewnienia nie mniejszej dokładności wyników pomiarów,

2) przewidywanych napięć rażeniowych lub dotykowych na

podstawie rezystancji uziemienia, zmierzonej miernikiem

uziemień, przewidywanego prądu jednofazowego zwarcia

doziemnego i określonego w projekcie największego stosunku napięcia rażeniowego i napięcia uziomowego lub

największego napięcia dotykowego i napięcia uziomowego,

co najmniej 100 kg

3) przewidywanego napięcia uziomowego na podstawie

rezystancji uziemien ia, zmierzonej miern ikiem uziemień

i przewidywanego prądu jednofazowego zwarcia doziemnego, jeżeli

a) uziom znajduje się na teren ie, na którym są zainstalowane urządzenia elektroenergetyczne bez stałej

obsługi, oraz

b) odległości pomocniczego ' uziomu prądowego i na pięciowego od badanego uziomu odpowiadają warunkom określonym w § 31 ust. 1 i 2.

Informacja o możliwości zakupu wydawnictw

Wydział Wydawnictw Urzędu Rady Ministrów uprzejmie informuje, że w sprzedaży znajdują się następujące wydawnictwa

1. Konwencja o znakach i sygnałach drogowych, sporządzona w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r., ratyfikowana przez Polskę w dniu

'

1 czerwca 1984 r. (Dz. U. z 1988 r. Nr 5, poz. 42,46 i 48). Cena 1 egzemplarza wynosi 21.700 zł.

2. Załączniki E3, E4, F5 i F6 do Międzynarodowej konwencji dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego,

sporządzonej w Kyoto dnia 18 maja 1973 r.; (Dz. U. z 1989 r. Nr 39, poz. 214). Cena 1 egzemplarza wynosi 192 żł

koszty przesyłki 750 zł.

3. Konwencja o systemie oceny jakości i atestacji wzajemnie dostarczanych wyrobów, sporządzona w Moskwie dnia 14 października

1987 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 39, poz. 212). Cena 1 egzemplarza wynosi 64 zł

koszty przesyłki 750 zł.

4. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania,

przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1984 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 63, poz. 378). Cena 1 egzemplarza

wynosi 160 zł

koszty przesyłki 750 zł .

'

5. Konwencja o ochronie fizycznej materiałów jądrowych wraz z załącznikami I i II, otwarta do podpisu w Wiedniu i Nowym Jorku

w dniu 3 marca 1980 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 17, poz. 93) . Cena 1 egzemplarza wynosi 128 zł

koszty przesyłki 750 zł.

6. Konwencja wiedeńska o odpowiedzialności cywilnej za szkodę jądrową, sporządzona w Wiedniu dnia 21 maja 1963 r. (Dz. U.

z 1990 r. Nr 63, poz. 370) . Cena 1 egzemplarza wynosi 1020 zł

koszty przesyłki 750 zł.

_

+

+

+

+

+

7. Konwencja wiedeńska o prawie traktatów, sporządzona wWiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. Nr74, poz. 439). Cena 1 egzemplarza

wynosi 2040 zł + koszty przesyłki 750 zł .

Wszyscy zainteresowani tymi wydawnictwami proszeni są o dokonanie wpłaty na konto bankowe Wydziału Wydawnictw Urzędu Rady

Ministrów w Narodowym Banku Polskim, Oddział Okręgowy Warszawa, nr 1052-3157 -139.11 i podanie liczb\{ zamawianych egzemplar~y

oraz adresu odbiorcy.

Ponadto wyżej wymienione wydawnictwa można nabywać w punktach sprzedaży Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego w urzędach

wojewódzkich i w sądach.

Nakład wydawnictw jest ogran iczony.

•

•

•

Wydział Wydawnictw Urzędu Rady Ministrów uprzejmie informuje, że wydane zostało "Godło Rzeczypospolitej Polskiej" ustalone

ustawą z dnia 9 lutego 1990 r. o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 10, poz. 60 z 22 lutego

1990 r.) w formacie 33,5 x 47 cm.

.

Cena 1 egzemplarza wynosi 1500 zł.

Sprzedaż godła prowadzą punkty sprzedaży Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego.

" Godło" w oryginalnych opakowaniach po 200 egz. można nabyć bezpośrednio (za gotówkę) w Wydziale Wydawnictw URM, 00-979

Warszawa, ul. Powsińska 69/71 lub po dokonaniu wpłaty na konto Wydziału Wydawnictw URM w NBP Oddział Okręgowy Warszawa, nr

1052-3157-139.11.

'

Pojedyncze egzemplarze Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego można nabywać za gotówkę

w Warszawie

- w punkcie sprzedaży Urzędu Rady Ministrów, al. I Armii Wojska Polskiego 2/4 (tel. 29-61-73) -; egzemplarze bieżące oraz z lat 1980--1989,

-

w księgarniach: Powszechnego Domu Książki "Uniwersus", ul. Belwederska 20/ 22 (tel. 41-40-05) ; im. Stefana Żeromskiego, al. gen. K. $wierczewskiego

119/ 123 (tel. 20-46-28); Wydawnictw Ekonomicznych i Budowlanych, ul. Żurawia 1/3 przy pl. Trzech Krzyży (tel. 21-44-05) - egzemplarze bieżące oraz

z roku 1989;

poza Warszawą -

-

egzemplarze bieżące oraz z ostatnich 2 lat

w punktach sprzedaży znajdujących się w urzędach wojewódzkich w: Białej Podlaskfej (ul. Brzeska 41 ), Białymstoku (ul. Mickiewicza 3/ 5), Bielsku- Białej

(ul. Miczurina 2a), Bydgoszczy (ul. Jagiellońska 3) , Kielcach (ul. IX Wieków Kielc 3), Krakowie (pl. Wiosny Ludów 3/4) Lesznie Wlkp. (pl. Kościuszki 4),

Łodzi (ul. Piotrkowska 104), Opolu (ul. Piastowska 14), Ostrołęce (pl. Gen. Bema 3), Piotrkowie Trybunalskim (ul. Słowackiego 5), Płocku (ul. Kolegialna

15), Przemyślu (ul. Rynek 26), Radomiu (ul. Żeromskiego 53), Sieradzu (ul. XX-Lecia PL 2), Skierniewicach (ul. 22 Lipca 6) , Suwałkach (ul. Lenina 13),

Tarnobrzegu (ul. 1 Maja 4) i Włocławku (ul. 3 Maja 17);

w punktach sprzedaży znajdujących się w sądach w : Białymstoku (ul. Marii Curie-Skłodowskiej 1), Bielsku-Białej (ul. Cieszyńska 1O), Bydgoszczy (ul. Wały

Jagiellońskie), Bytomiu (ul. Piekarska 1), Cieszynie (ul. Garncarska 8), Częstochowie (ul. Dąbrowskiego 23/ 35) , Elblągu (ul. Trybunalska 25), Gdańsku (ul.

Gen. K. $wierczewskiego 30), Gdyni (pl. Konstytucji 3), Gliwicach (ul. Powstańców 23) , Gorzowie Wlkp. (ul. Mieszka I 33), Jeleniej Górze (ul. Wojska

Polskiego 56), Kaliszu (al. Wolności 13), Katowicach (ul. Andrzeja 16/ 18), Kielcach (ul. Żeromskiego 26), Koninie (ul. Energetyka 5), Koszalin ie (ul. Alfreda

Lampego 34), Krakowie (ul. Przy Rondzie 7), Legnicy (ul. Złotoryjska 29), Lublinie (ul. Krakowskie Przedmieście 76), Łodzi (pl. Dąbrowskiego 5), Nowym

Sączu (ul. Pijarska 3), Olsztynie (ul. Dąbrowszczaków 44) , Opolu (pl. Thaelmanna 1), Ostrowie Wielkopolskim (ul. Sądowa 2), Poznaniu (ul. Młyńska 10),

Radomiu (ul. Nowotki 10), Rzeszowie (pl. Gwardii Ludowej 3), Słupsku (ul. Bolesława Bieruta 13), Szczecinie (ul. Kaszubska 42) , $widnicy (pl.

Grunwaldzki 14), Tarnowie (ul. Dąbrowskiego 29), Toruniu (ul. Fosa Staromiejska), Wrocławiu (ul. Sądowa 1), Zamościu (ul. Akademicka 1), Zielonej Górze

(pl. Słowiański 1).

Egzemplarze bieżące oraz z lat ubiegłych można nabywać na podstawie nadesłanego zamówienia w Wydziale Wydawnictw Urzędu Rady

Ministrów. ul . Powsińska 69j71, 00-979 Warszawa P-1 .

Reklemacje z powodu niedor,czenia poszczególnych numerów zgłaszać należy na piśmie do Wydziału Wydawnictw Urz,du Rady Ministrów, ul. Powsińska 69171,

00-979 Warszawa, P-1. niezwłocznie po otrzymaniu nast,pnego kolejnego numeru.

Wydawca: Urząd Rady Ministrów

Redakcja: Biuro Prawne, 00-583 Warszawa, Al. Ujazdowskie 1/ 3, P-29, tel. 694-60-03

Organizacja druku i kolportaż: Wydział Wydawnictw, 00-979 Warszawa, ul. Powsińska 69/71, P-1,

tel. 42-14- 78 i 694-67 -50, teleks 825944 WW, telefaks 428222 i 22-428222.

Tłoczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Zakładach Graficznych " Tamka", Zakład nr 1, Warszawa, ul. Tamka 3.

Zam. 2811 -1300-90.

,

PL ISSN 0209-2123

Cena 2040 zł

§ 3. Warunki techniczne, o których mowa w § 1, nie mają

zastosowania do urządzeń elektroenergetycznych, dla których

założenia techniczno-ekonomiczne inwestycji lub dokumentacja jednostadiowa zostały zatwierdzone lub będą zatwierdzone

w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia.

§ 4. Tracą moc

1) rozporządzenie Ministra Górnictwa i Energetyki oraz Ministra Administracji. Gospodarki Terenowej i Ochrony Śro­

dowiska z dnia 30 stycznia 1976 r. w sprawie niektórych

warunków technicznych. jakim powinna odpowiadać

ochrona przeciwporażeniowa w urządzeniach elektroenergetycznych o napięciu do 1 kV (Dz. U. Nr 6, poz. 31),

2) zarządzenie Ministra Górnictwa i Energetyki oraz Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych

z dnia 5 października 1966 r. w sprawie warunków

technicznych. jakim powinna odpowiadać ochrona

przeciwporażeniowa w urządzeniach elektroenergetycznych o napięciu wyższym niż 1 kV (Dziennik Budownictwa Nr 17, poz. 70),

3) zarządzenie Ministra Górnictwa i Energetyki oraz Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych

zdnia 31 grudnia 1968 r. w sprawie warunkówtechnicznych. jakim powinna odpowiadać ochrona przeciwporażeniowa w urządzeniach elektroenergetycznych

o napięciu do 1 kV (Dziennik Budownictwa z 1969 r.

Nr 4, poz. 13 i Nr 6, poz. 22, z 1971 r. Nr 4, poz. 14,

Nr 7, poz. 28 i Nr 10. poz. 35. z 1974 r. Nr 3, poz. 6

oraz Dz. U. z 1976 r. Nr 6, poz. 31) .

§ 5. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni

od dnia ogłoszenia.

Minister Przemysłu : T. Syryjczyk

-

1094 -

Poz. 473

§ 6. 1. Instalowanie urządzeń elektroenergetycznych

w budynku wymaga ułożenia przewodu wyrównawczego

głównego lub zastosowania zacisku wyrównawczego łączą­

cego ze sobą następujące części przewodzące, w celu

wyrównania ich potencj a łów

1) przewody ochronne, uziemione przewody neutralne

oraz wszystkie wprowadzone do budynku przewody

uziomowe, połączone z uziomami naturalnymi i sztucznymi, w tym piorunochronne, jeżeli odrębne przepisy nie

stanowią inaczej,

2) części przewodzące obce

a) rurociągi wodne,

b) rurociągi gazowe,

c) rurociąg i centralnego ogrzewania,

d) dostępne elementy metalowe konstrukcji budynku,

tory jezdne suwnic, estakady,

e) elementy metalowe innych instalacji.

2. Dopuszcza się nieprzyłączanie do przewodów wyrównawcZych głównych przewodów uziomowych, przyłączonych

do uziomów roboczych, jeżeli połączenie to uniemożliwiłoby

działanie uziomu roboczego zgodnie z przeznaczeniem.

II. Urządzenia elektroenergetyczne o napięciu bezpiecznym

§ 7. 1. Urządzenia elektroenergetyczne o napięciu bezpiecznym powinny być zasilane z bezpiecznych źródeł o napięciu roboczym nie przekraczającym napięcia bezpiecznego

Ul w określonych warunkach środowiskowych i powinny

być oddzielone elektrycznie, w sposób pewny, od innych

obwodów elektroenergetycznych.

2. Za bezpieczne źródła zasilan ia, o których mowa

w ust. 1, uważa się

1) transformatory bezpieczeństwa lub przetwornice bezpieczeństwa ,

2) baterie akumulatorów i zespoły prądotwórcze, o napię­

ciu roboczym nie przekraczającym wartości napięcia

bezp!ecznego Ul'

3) urządzenia elektroniczne wykonane w taki sposób, aby

w razie wewnętrznego uszkodzenia napięcie na zaciskach wyjściowych nie mogło przekroczyć wartości napięcia bezpiecznego Ul; napięcie wyższe dopuszcza się

na zaciskach wyjściowych urządzenia elektronicznego pod

warunkiem zapewnienia obniżenia tego napięcia w czasie

określonym w tabeli nr 2 do wartości napięcia bezpiecznego

przy dotyku części czynnej lub części przewodzącej dostępnej .

3. Urządzenia elektroniczne, o których mowa w ust. 2

pkt 3, nie mogą być zasilane z sieci napięcia wyższego od

bezpiecznego napięcia UL poprzez autotransformatory, prosto··:niki, półprzewodniki lub inne urządzenia nie zapewniające elektrycznego oddzielenia od tej sieci.

4. Przenośne transformatory bezpieczeństwa lub przetwornice bezpieczeństwa powinny być urządzeniami klasy

ochronności II, w których ochrona przeciwporażeniowa jest

zapewniona przez zastosowanie izolacji o parametrach ogra niczających do minimum możliwość porażenia prądem elektrycznym.

§ 8. 1. W celu zapewnienia elektrycznego oddzielenia

urządzeń

o napięciu bezpiecznym od innych obwodów

elektroenergetycznych, w urządzeniach tych

1) nie należy

a) uziemiać części czynnych i łączyć ich z częsclami

czynnymi i przewodami ochronnymi innych obwodów,

b) wykonywać połączeń części przewodzących dostę­

pnych z ziemią lub z przewodami ochronnymi i częś­

ciami przewodzącymi dostępnymi innych instalacji

oraz z częściami przewodzącymi obcymi,

2) należy układać przewody obwodów oddzielnie w stosunk~ do obwodów o wyższym napięciu .

2. Dopuszcza się

1) wykorzystywanie dla obwodów o napięCiu bezpiecznym

żył w przewodach wielożyłowych, w których inne żyły są

przeznaczone dla obwodów o wyższym napięciu, pod

warunkiem izolowania obwodów o napięciu bezpiecznym do najwyższego napięcia przewidzianego w przewodzie wielożyłowym, lecz nie niższego niż 500 V,

2) uziemienie i stosowanie połączeń z przewodami ochronnymi innego urządzenia obwodów o napięciu bezpiecz nym, służących wyłącznie do sygnalizacji, sterowania

lub telekomunikacji.

§ 9. W razie konieczności ułożenia przewodów obwo -

dówo napięciu bezpiecznym i przewodów obwodów o wyższych napięciach na wspólnych konstrukcjach przewodzą­

cych lub w sposób stykający się ze sobą, należy zastosować

jedno z następujących rozwiązań

-

Poz. 473

2) gniazda wtyczkowe powinny uniemożliwiać przyłącze­

nie wtyczek odbiorników o innych napięciach,

3) gniazda wtyczkowe nie mogą być wyposażone w zaciski

do przyłączania przewodÓw ochronnych.

2. Jeżeli napięcie znamionowe urządzeń elektroenergetycznych o napięciu bezpiecznym jest wyższe niż 25 V

prądu przemiennego lub 60 V prądu stałego, wszystkie części

czynne powinny być chronione przez zastosowanie osłony

lub izolacji roboczej wytrzymującej w czasie 60 s napięcie

probiercze 500 V przy 50 Hz.

III. Ochrona przeciwporażeniowa podstawowa

§ 11. Ochronę przeciwporażeniową podstawową urzą­

dzeń

elektroenergetycznych o napięciu znamionowym nie

wyższym niż 1 kV należy wykonać przez zastosowanie co

najmniej jednego z następujących środków

1) w pomieszczeniach i na terenach z urządzeniami elektroenergetycznymi, dostępnymi tylko dla osób upoważ ­

nionych, oraz w pomieszczeniach przemysłowych i na

zewnątrz budynków izolacji roboczej, osłon, barier

i ogrodzeń przenośnych lub umieszczenie części czynnych poza zasięgiem ręki,

2) w pomieszczeniach nie wymienionych w pkt 1 roboczej lub osłon.

izolacji

§ 12. 1. Izolacja robocza zastosowana jako środek

ochrony przeciwporażeniowej podstawowej urządzeń elektroenergetycznych powinna pokrywać całkowicie części

czynne i powinna być tak wykonana, aby była trwale odporna

na występujące w czasie eksploatacji oddziaływania mechaniczne, chemiczne, elektryczne i cieplne, a usunięcie jej było

możliwe tylko przez zniszczenie.

2. W wyrobach fabrycznych dopuszcza się wykonanie

izolacji roboczej przez zastosowanie żywic izolacyjnych

i lakierów, pod warunkiem spełnienia przez nie wszystkich

wymagań stawianych materiałom izolacyjnym i przeprowadzenia w tym zakresie odpowiednich prób.

§ 13. 1. Osłony

zastosowane jako

środek

ochrony

przeciporażeniowej podstawowej powinny mieć wystarcza-

jącą w warunkach eksploatacyjnych trwałość dla zachowa ~

nia wymaganego stopnia ochrony i odpowiedniej odległości

od części czynnych urządzeń elektroenergetycznych. Usunięcie osłon powinno być możliwe tylko z użyciem odpowiednich narzędzi.

1) przewody obwodu o napięciu bezpiecznym powinny

być izolowane do najwyższego napięcia przewidzianego dla przewodów układanych na wspólnej konstrukcji

przewodzącej lub obok siebie, lecz nie n i ższego niż

500 V, albo

2. Nieizolowane części czynne urządzeń elektroenergetycznych powinny znajdować się wewnątrz osłon o stopniu ochrony co najmniej I P2X. Dopuszcza się stosowanie

osłon, poza ich częściami poziomymi, o stopniu ochrony

n i ższym niż I P2X, pod warunkiem zastosowania napisów

ostrzegawczych, lamp sygnalizacyjnych lub innych równo-

2) przewody obwodu o napięciu bezpiecznym powinny

być osłonięte dodatkowym, poza własną izolacją roboczą, nieprzewodzącym płaszczem, albo

urządzenia , zastosowane jako środek ochrony przeciwpora-

3) przewody obwodów o wyższych napięciach powinny

być osłonięte uziemionym płaszczem lub uziemionym

przewodzącym ekranem.

§ 10. 1. Wtyczki i gniazda wtyczkowe zastosowane

w obwodach o napięciu bezpiecznym powinny odpowiadać

następującym warunkom

1) wtyczki nie mogą pasować do gniazd wtyczkowych

obwodów o innych napięciach,

rzędnych środków.

§ 14. 1. Bariery i ogrodzenia przenośne i inne podobne

żeniowej

podstawowej, powinny być tak wykonane, aby

zapobiegały nie zamierzonemu dotknięciu części czynnych

chronionych urządzeń elektroenergetycznych w razie koniew czasie eksploatacji innych środków

ochronnych.

czności usunięcia

2. Urządzenia, o których mowa w ust. 1, mogą być

usuwane bez użycia narzędzi , z tym że powinny być zabezpieczone przed nie zamierzonym usunięciem i wyposażone

w napisy ostrzegawcze.

-

§ 15. 1. Ochrona przeciwporażeniowa podstawowa,

polegająca na umieszczeniu urządzeń elektroenergetycznych

poza zasięgiem ręki, powinna być tak wykonana, aby w zasięgu ręki nie znajdowały się części jednocześnie dostępne

o różnych potencjałach.

2. Jeżeli części jednocześnie dostępne o różnych potencjałach są oddzielone od siebie osłoną (siatką, ekranem)

o niższym stopniu ochrony niż I P2X, to zasięg ręki powinien

być określony bez jej uwzględnienia .

IV. Ochrona przeciwporażeniowa dodatkowa

1. Zerowanie

§ 16. 1. Zerowanie, jako środek ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej, polegający na połączeniu części przewodzących dostępnych z uziemionym przewodem ochron-

nym PE lub przewodem ochronno-neutralnym PEN i powodujący w warunkach zakłóceniowych samoczynne odłącza­

nie zasilania, może być stosowane w urządzeniach prądu

przemiennego o napięciu znamionowym nie przekraczają­

cym 500 V i o układzie sieciowym TN, mającym punkt

neutralny bezpośrednio uziemiony, a części przewodzące

dostępne odbiorników mogą być połączone z tym punktem

2. Jeżeli w urządzeniu lub jego części znajdują się częś­

ci przewodzące dostępne , dla których warunki środowis­

kowe są odmienne, należy przyjmować maksymalny czas

odłączenia napięcia , wymagany dla warunków środowis­

kowych 2.

3. Czas odłączenia napięcia dłuższy od podanego

w tabeli nr 2, ale nie przekraczający 5 s, dopuszcza

się

1) w sieci rozdzielczej i liniach zasilających,

2) w obwodach odbiorczych, do których są przyłączone

jedynie odbiorniki stałe, zasilanych z rozdzielnie

a) do których nie są przyłączone obwody odbiorcze

z odbiornikami wymagającymi odłączenia napięcia

w czasie podanym w tabeli nr 2,

b) do których są przyłączone również inne obwody

odbiorcze z odbiornikami wymagającymi odłączenia

napięcia w czasie podanym w tabeli nr 2 pod

warunkiem wykonania, w całej instalacji zasilanej

z tej rozdziel nicy, połączeń wyrównawczych miejscowych.

4. Jeśli warunki określone w ust. 1-3 nie mogą być

spełnione, należy zastosować inne środki ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej.

1) przewodem ochronnym PE (układ TN - S) ,

2) przewodem ochronno-neutralnym PEN (układ TN-C),

3) w części układu przewodem ochronnym PE, a w części

układu przewodem ochronno-neutralnym PEN (układ

TN-C-S) .

2. Wszystkie części

Poz. 473

przewodzące dostępne

§ 18. 1. Wymagania dotyczące czasów samoczynnego

odłączenia zasilania, o których mowa w § 17 ust. 1 i 3, uważa

się za spełnione, gdy

powinny

być przyłączone do przewodu ochronnego PE lub przewodu

ochronno-neutralnego PEN sieci.

gdzie: Z. la -

§ 17. 1. Charakterystyka urządzenia odłączającego napięcie i przekroje przewodów powinny być tak dobrane, aby

w wypadku zwarcia pomiędzy przewodem skrajnym a przewodem ochronnym PE lub przewodem ochronno-neutralnym PEN albo częściami urządzeń objętych ochroną następowało samoczynne odłączenie zasilania w czasie nie

dłuższym od podanego w tabeli nr 2, w zależności od

napięcia pomiędzy przewodem skrajnym a ziemią i warunków środowiskowych.

Tabela nr 2

Napięcie pomię-

Lp.

dzy przewodem

skrajnym a ziemią, w woltach

1

1

2

3

4

Maksymalny cza s odłączenia napięcia Ts, w sekundach

Warunki środowiskowe 1')

Warunki środowiskowe 22 )

2

3

4

120

235

400

580

0,8

0,4

0,2

0,1

0,4

0,2

0,1

0,1

,) Warunki środowiskowe 1 są to takie warunki, w których rezystancja ciała ludzkiego w stosunku do ziemi wynosi co najmniej 1000

n.

2)

Warunki środowiskowe 2 są to takie warunki, w których rezystancja ciała ludzkiego w stosunku do ziemi wynosi mniej niż 1000 n.

Uo -

impedancja pętli zwarciowej, w omach,

wartość prądu, w amperach, zapewniająca sa-

moczynne zadziałanie urządzenia odłączające­

go zasilanie w czasie określonym w tabeli nr

. 2 lub dla części instalacji, zgodnie z § 17 ust. 3,

w czasie nie przekraczającym 5 s,

napięcie pomiędzy przewodem skrajnym a ziemią, w woltach.

2. Impedancja pętli zwarciowej powinna być określona

przez pomiary lub obliczona. Przy obliczaniu impedancji

należy przyjąć, że rzeczywista impedancja jest o 25% większa

od obliczonej, przy założeniu pełnego metalicznego zwarcia,

z pominięciem impedancji zestyków, przekaźników i innych

elementów. Inną wartość niż obliczona w ten sposób można

przyjąć po przeprowadzeniu badań lub gdy jest to technicznie uzasadnione.

3. W urządzeniach, w których dopuszczono samoczynne odłączenie zasilania w czasie nie przekraczającym 5 s (§ 17

ust. 3), wartość prądu la mającego spowodować to odłączenie powinna być większa od wartości obliczonej według wzoru

gdzie wartości k i In należy przyjmować zgodnie z tabelą

nr 3 lub wyznaczyć indywidualnie z charakterystyk prą­

dowoczasowych urządzeń wyłączających prąd zwarciowy.

-

1098 -

Poz. 473

Tabela nr 3

Lp.

Urządzenie samoczynnie odłączające zasilanie

1

2

1

Bezpiecznik

1) instalacyjny z wkładką topikową szybką

a) na prąd znamionowy do 35 A

40 do 100 A

b)

"

"

125 do 200 A

c)

"

"

2) instalacyjny z wkładką topikową zwłoczną

a) na prąd znamionowy do 16 A

20 do 25 A

b)

"

"

32 do 63 A

c)

"

"

80 do 100 A

d)

"

"

3) instalacyjny z wkładką topikową o działaniu

Wartość współ-

czynnika k

Wartość prądu In

3

4

2,5

3,0

3,5

3,5

4,0

4,5

5,0

szybko-

zwłocznym

a) na prąd znamionowy do 50 A

63 do 100 A

b)

"

"

4) wielkiej mocy z wkładką topikową szybką

a) na prąd znamionowy 25 A

32 do 200 A

b)

"

"

5) wielkiej mocy z wkładką topikową zwłoczną

a) na prąd znamionowy do 10 A

16 do 50 A

b)

"

"

63 do 100 A

c)

"

"

d)

125 do 250 A

"

"

e)

400 do 500 A

"

4,5

6,0

3,2

4,0

5,0

5,5

6,0

6,5

7,0

"

2

3

Wyłącznik

zgodnie z normą PNjE-06150, wyposażony w wyzwalacze lub przekaźniki bezzwłoczne

1,2

prąd nastawczy wyzwa1acza lub przekaźnika

.zwarciowego

Wyłącznik instalacyjny nadmiarowy zgodnie z normą PNj E-93002

1 ) typ L

a) na prąd znamionowy do 10 A

b)

16 do 25 A

"

"

c)

32 do 63 A

"

"

2) typ U

a) na prąd znamionowy do 10 A

16 do 25 A

b)

"

"

c)

32 do 63 A

"

"

3) typ K

4) typ D

4

prąd znamionowy wkła­

dki bezpiecznikowej

5,2

4,9

4,5

12,0

11,2

10,4

10,0

50,0

Wyłącznik przeciwporażeniowy różnicowoprądowy

1,2

prąd znamionowy wyłą­

cznika

wyzwalający prąd róż­

nicowy

Objaśnienie

podane pod lp. 3 w rubryce 3 współczynniki k gwarantują zadziałanie (wyłączenie) wyłącznika nadmiarowego instalacyjnego

w czasie t ~ 0,1 s.

§ 19. W szczególnych wypadkach, gdy może nastąpić

bezpośrednie zwarcie przewodu skrajnego z ziemią, urządze­

nia elektroenergetyczne powinny być tak wykonane, aby

przewód ochronny PE lub przewód ochronno-neutralny PEN

i przyłączone do niego części przewodzące dostępne nie

mogły osiągnąć napięcia względem ziemi przekraczającego

wartość 50 V. Wymaganie to zostanie spełnione, jeżeli

RB

50

-~---

RE '" U. - 50

gdzie

RB RE -

rezystancja wszystkich połączonych równolegle uziomów, w omach,

minimalna wartość rezystancji przy styku z ziemią

części przewodzących obcych nie połączonych

z przewodem ochronnym, poprzez które może na-

stąpić zwarcie pomiędzy przewodem skrajnym a ziemią; jeżeli wartość RE nie jest znana, dopuszczalne jest

przyjęcie tej wartości jako równej 1 O

napięcie znamionowe pomiędzy przewodem skrajnym a ziemią, w woltach .

n,

U. -

§ 20. 1. Przy zastosowaniu zerowania

1) w przewodzie neutralnym N oraz ochronno-neutralnym

PEN nie wolno umieszczać bezpiecznika lub jednobiegunowego łącznika,

2) można rozłączać wielobiegunowym łącznikiem wraz

z przewodem skrajnym

a) w stacji zasilającej - przewód neutralny N lub

ochronno-neutralny PEN łącznikiem głównym transformatora lub prądnicy, jeżeli przez to nie zostanie

odłączone od sieci uziemienie robocze,

b) w urządzeniach odbiorczych - przewód neutralny.

-

1099 -

2. Łącznik wielobiegunowy przerywający ciągłość

przewodu neutralnego N lub ochronno-neutralnego PEN

powinien spełniać jeden z następujących warunków

1) przy odłączaniu-ciągłość przewodu neutralnego N lub

ochronno-neutralnego PEN może ulec przerwaniu dopiero po rozłączeniu przewodów skrajnych, a przy włą­

czeniu - ciągłość przewodu neutralnego N lub ochronno-neutralnego PEN powinna być przywrócona przed

zetknięciem się styków przewodów skrajnych,

2) styki ruchome wszystkich biegunów łącznika powinny

być sprzężone mechanicznie i poruszać się migowo,

z szybkością niezależną od obsługi łącznika, a także

zapewnić możliwie jednoczesne otwieranie lub zamykanie zestyków we wszystkich biegunach.

2. U z i e m i e n i e o c h r o n n e

§ 21. Uziemienie ochronne, jako środek ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej, polegający na połączeniu czę­

ści przewodzących dostępnych z uziomami (uziomem) i po-

warunkach zakłóceniowych samoczynne odzasilania, może być stosowane w urządzeniach

prądu przemiennego i stałego, niezależnie od ich napięcia

znamionowego, w układzie sieciowym

wszystkie części przewodzące, jednocześnie dostępne urzą­

dzeń zainstalowanych na stałe, z węzłami przewodzącymi

obcymi, w tym z elementami konstrukcji budowli, lub zastosować inne środki ochrony przeciwparażeniowej dodatkowej.

§ 23. 1. W układach sieciowych IT urządzenia elekroenergetyczne mogą być izolowane od ziemi lub połączo­

ne z ziemią poprzez impedancję o dostatecznie wysokiej

wartości. Połączenie to może być wykonane w punkcie

neutralnym układu zasilania albo w sztucznym punkcie

gwiazdowym.

2. Wszystkie części czynne powinny być izolowane od

ziemi.

3. Części przewodzące dostępne powinny być uziemione pojedynczo. grupowo lub zbiorczo, a części przewodzące

jednocześnie dostępne powinny być przyłączone do wspólnego uziemienia albo połączone ze sobą połączeniami wyrównawczymi miejscowymi i uziemione. Wartość rezystancji

uziemienia oblicza się według wzoru

wodujący w

łączenie

1) TT - mającym punkt neutralny bezpośrednio uziemiony, a części przewodzące dostępne odbiorników połą­

czone przewodami ochronnymi PE z uziomami (uziomem), niezależnymi od uziomu roboczego,

2) IT - będącym układem sieciowym izolowanym w stosunku do ziemi lub mającym punkt neutralny uziemiony

poprzez bezpiecznik iskiernikowy, a części przewodzące

dostępne odbiorników połączone przewodami ochronnymi PE z uziomami (uziomem).

§ 22. 1. Przy stosowaniu

w układzie sieciowym TT

uziemienia

ochronnego

1) części przewodzące dostępne powinny być pojedynczo

lub grupowo połączone z uziomem bezpośrednio lub za

pomocą uziemionego przewodu ochronnego PE,

2) uziemienie powinno być tak dobrane, aby w razie

zwarcia przewodu skrajnego z częścią przewodzącą

dostępną powodowało samoczynne odłączenie w czasie określonym w tabeli nr 2, a dla sieci (instalacji)

spełniających wymagania określone w § 17 ust.

3 - w czasie nie dłuższym niż 5 s.

2. Wymagania, o których mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się

za spełnione, jeżeli

RA X la ~ UL

gdzie: RA la -

UL -

rezystancja uziemienia części przewodzących

dostępnych, w omach,

wartość prądu zapewniająca samoczynne zadziałanie urządzenia ochronnego, w amperach, wyznaczonego zgodnie z § 18,

napięcie bezpieczne, w woltach.

3. Jeżeli w urządzeniu lub jego części znajdują się części

przewodzące dostępne, dla których warunki oddziaływania

otoczenia wymagają stosowania napięć bezpiecznych o róż­

nych wartościach, należy przyjąć niższą wartość napięcia

bezpiecznego.

4. Jeżeli dla poszczególnych urządzeń nie mogą

być spełnione wymagania określone w ust. 2, to należy

wykonać połączenie wyrównawcze miejscowe, łączące

gdzie: RA -

rezystancja uziemienia części przewodzących

dostępnych, w omach,

la

-

UL -

wartość prądu pierwszego zwarcia, w amperach, pomiędzy przewodem skrajnym a czę­

ścią przewodzącą dostępną,

napięcie bezpieczne, w woltach.

4. Jeżeli w urządzeniu lub jego części znajdują się części

przewodzące dostępne, dla których warunki oddziaływania

otoczenia wymagają stosowania napięć bezpiecznych o róż­

nych wartościach, należy przyjąć niższą wartość napięcia

bezpiecznego.

5. Urządzenia elektroenergetyczne powinny być wyposażone w urządzenia do kontroli stanu ich izolacji, sygnalizujące nadmierne zmniejszenie się rezystancji izolacji.

Urządzenie to powinno uruchomić sygnał akustyczny lub

optyczny.

6. W wypadku utrzymywania się w urządzeniu pierwszego zwarcia, drugie zwarcie powinno spowodować wyłą ­

czenie zasilania, jeżeli części przewodzące dostępne są

uziemione

1) pojedynczo lub w grupach, z zachowaniem wymagań

określonych dla układu sieciowego TT,

2) zbiorczo, z zachowaniem wymagań

układu sieciowego TN.

określonych

dla

3. Sieć ochronna

§ 24. 1. Sieć ochronna, jako środek ochrony przeciwparażeniowej dodatkowej, polegający na połączeniu części

przewodzących dostępnych i obcych z uziemioną siecią,

wykonaną z przewodów ochronnych PE i połączeń wyrów-

nawczych, może być stosowana w układach sieciowych TT

w sieciach prądu przemiennego i stałego, niezależnie od ich

napięcia znamionowego, zasilających odbiorniki stałe i ruchome, z wyjątkiem przeznaczonych do trzymania w ręku

podczas ich użytkowania, jeżeli są spełnione jednocześnie

następujące wymagania

1) urządzenia są zasilane z osobnego transformatora, zespołu prądotwórczego lub baterii akumulatorów,

2) wszystkie części czynne są izolowane od ziemi,

-

1100 -

3} części przewodzące dostępne są połączone z siecią

uziemionych przewodów ochronnych,

1} wartość rezystancji uziemienia sieci ochronnej może być

zwiększona do 1 00 Q,

4} znajdujące się w zasięgu ręki części przewodzące dostępne i części przewodzące obce są połączone ze sobą

uziemionymi, miejscowymi przewodami wyrównawczymi,

2} można nie stosować urządzeń kontrolujących stan izolacji, jeżeli podwójne zwarcie powstałe w dowolnych

miejscach urządzenia jest samoczynnie odłączane przed

upływem 1 s.

5}

urządzenia pozostające pod napięciem roboczym są

zawsze dostępne dla stałej obsługi w sposób umoż­

liwiający bezzwłoczne usuwanie każdego zwarcia doziemnego,

6} sieć robocza jest wyposażona w urządzenie do kontroli

stanu izolacji, sygnalizujące wystąpienie znacznego

zmniejszenia rezystancji izolacji i pozwalające ustalić,

czy bezpiecznik iskiernikowy nie został przebity; urzą­

dzenie to powinno być przyłączone na stałe i powinno

mieć impedancję nie mniejszą niż 15 kil.

2. Sieci ochronne można stosować w urządzeniach

zasilających odbiorniki przeznaczone do trzymania w ręku

podczas użytkowania w traktach operacyjnych oraz w oddziałach intensywnej opieki i reanimacji obiektów służby

zdrowia.

§ 25.

1. Uziemienie robocze może być połączone z sie-

cią ochronną·

Wówczas wartość wypadkowa rezystancji

uziemienia zmierzona w stacji zasilającej nie powinna być

większa od war.tości obliczonej według wzoru

4. Wy ł ą c z n i k i p r z e c i w p o r a ż e n i o w e

§ 29. 1. Wyłączniki

czać 20 Q.

§ 26. Równolegle do bezpiecznika iskiernikowego

uziemienia roboczego, przyłączonego do punktu neutralnego układu, można przyłączać na stałe następujące urzą­

dzenia

1} boczniki o impedancji zapewniającej zwiększenie prądu

ziemnozwarciowego do wartości ułatwiającej wykrycie

miejsca utrzymania się zwarcia doziemnego, bez wywierania ujemnego wpływu na działanie zbocznikowanego

bezpiecznika iskiernikowego,

2} przycisk o dostatecznej obciążalności, dopuszczającej

krótkotrwałe zbocznikowanie bezpiecznika iskiernikowego, w celu wykrycia miejsca utrzymującego się zwarcia doziemnego.

§ 27. Sieć robocza urządzenia, w której zastosowa-

no sieć ochronną, nie powinna mieć żadnego urządzenia

przewodów z innymi sieciami, z wyjątkiem sieci roboczych mających wspólną sieć

dopuszczającego połączenie

ochronną·

§ 28". Przy zastosowaniu sieci ochronnej w urządze­

niach obsługujących odbiorniki ruchome, z wyjątkiem przeznaczonych do trzymania w ręku podczas ich użytkowania,

zasilane z zespołu prądotwórczego przewoźnego lub przenośnego o mocy do 25 kW i napięciu znamionowym nie

przekraczającym 440 V

różnicowo­

kowej, wyposażony w człon pomiarowy różnicowoprądowy

oraz w człon wyłączający, powodujący samoczynne odłączenie zasilania w warunkach wystąpienia nadmiernego

prądu doziemnego, mogą być stosowane we wszystkich

układach sieciowych (TN, n

i IT), niezależnie od ich

napięcia znamionowego.

2. Prąd wyzwalający wyłącznika i rezystancja uziemienia części przewodzących dostępnych chronionego pojedynczego odbiornika lub grupy odbiorników powinny być tak

dobrane, aby w warunkach zakłóceniowych nastąpiło samoczynne odłączenie zasilania w czasie określonym w tabeli

nr 2. Wymaganie to uważa się za spełnione, jeżeli

RA X la ~ UL

gdzie: RA -

rezystancja uziemienia części przewodzących

dostępnych, w omach,

-

wartość różnicowego prądu wyłączającego wy-

UL -

łącznik, w amperach, wyznaczona zgodnie z § 18,

napięcie bezpieczne, w woltach.

la

%

2. Wartość rezystancji uziemienia sieci ochronnej nie

połączonej z uziemieniem roboczym nie powinna przekra-

przeciwporażeniowe

-prądowe, jako środek ochrony przeciwporażeniowej dodat-

UL

Ru% = -1gdzie

RU% - wypadkowa rezystancja uziemienia, w omach,

UL - napięcie bezpieczne, w woltach,

1% - wartość prądu zwarcia doziemnego, w amperach,

w sieci wyższego napięcia, określona zgodnie z § 54

ust. 3.

róż n i c 0-

woprądowe

§ 30. 1. Wyłącznik

przeciwporażeniowy

różnicowo­

prądowy powinien być tak dobrany i zainstalowany, aby

1} zapewniał wyłączenie wszystkich przewodów skrajnych

i przewodu neutralnego obwodu objętego ochroną,

2} na obwód magnetyczny urządzenia różnicowoprądo­

wego oddziaływały wszystkie prądy płynące w przewodach skrajnych i neutralnych obwodu objętego ochroną;

prąd płynący w przewodzie ochronnym nie powinien

oddziaływać na obwód magnetyczny urządzenia,

3} suma wektorów prądów upływowych w normalnych

warunkach pracy obwodu objętego ochroną była mniejsza

od połowy różnicowego prądu powodującego wyłączenie

wyłącznika.

2. Obwód chroniony wyłącznikiem przeciwporażeniowym

różnicowoprądowym należy zabezpieczyć przed zakłóceniami

powodowanymi przez przyłączone do niego kondensatory.

§ 31. 1. Wszystkie części przewodzące dostępne, chronione przez jeden wyłącznik przeciwporażeniowy różnicowo­

prądowy, powinny być dołączone do wspólnego uziemienia.

2. Dopuszcza się instalowanie wyłączników przeciwróżnicowoprądowych bez zastosowania

przewodu ochronnego, pod warunkiem że znamionowy

różnicowy prąd powodujący wyłączenie wyłącznika nie

przekracza 30 mA.

porażeniowych

§ 32. 1. Przewody ochronne urządzenia zabezpieczo-

nego

wyłącznikiem

przeciwporażeniowym

różnicowo­

prądowym powinny być izolowane od takich przedmiotów

przewodzących, które w wypadku pojawienia się na nich

niebezpiecznego napięcia dotykowego mogą pozostawać

pod napięciem nawet wówczas, gdy wyłącznik przeciwporażeniowy wyłączy urządzenie z sieci.

-

Poz. 473

2. Przewody ochronne w sieci, w której zastosowano

wyłączniki przeciwporażeniowe różnicowoprądowe, nie powinny być połączone z przewodem neutralnym sieci zasilają­

cej. Przewody te powinny być izolowane od części przewodzących obcych, stykających się lub narażonych na zetknięcie z przewodem neutralnym .

3. W rozległych układach przewodów ochronnych zaleca się uziemienie tych przewodów w kilku miejscach. Przewody ochronne kilku wyłączników przeciwporażeniowych

różnicowoprądowych mogą być uziemione wspólnie.

§ 33. 1. Wszystkie przewody zasilające odbiorniki przez

wyłącznik przeciwporażeniowy różnicowoprądowy powinny być izolowane.

2. Przewodów skrajnych i przewodów neutralnych nie

za wyłącznikiem ani łączyć z przewodem

ochronnym za lub przed wyłącznikiem.

należy uziemiać

5. S e p a r a c j a o d b i o r n i k ó w

§ 34. 1. Separacja odbiorników, jako środek ochrony

przeciwporażeniowej

dodatkowej, polegający na zasilaniu

odbiornika lub grupy odbiorników za pomocą transformatora

separacyjnego lub przetwornicy separacyjnej. może być

stosowana w sieciach na napięcie znamionowe nie przekraczające 500 V przy prądzie przemiennym i 750 V przy

prądzie stałym.

2. Napięcie znamionowe obwodu separowanego nie

mo~e przekraczać 500 V.

3. Separacja nie stanowi środka ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej, jeżeli została zastosowana do użyt­

kowanego na stanowisku przewodzącym odbiornika ruchomego klasy ochronności O, w ·którym ochrona przeciwporażeniowa jest zapewniona wyłącznie przez zastosowanie

izolacji roboczej.

§ 35. 1. Obwód separowany powinien być zasilany

przez transformator separacyjny lub przetwornicę separacyjną. Przenośne transformatory separacyjne i przetwornice

separacyjne powinny być urządzeniami klasy ochronności II.

2. Obwodu separowanego i zasilanych z niego odbiorników nie wolno uziemiać, zerować lub łączyć z innym

obwodem elektrycznym.

3. W obwodzie separowanym powinien być instalowany tylko jeden odbiornik. W obiektach o charakterze nieprzemysłowym dopuszcza się stosowanie większej liczby

odbiorników, pod warunkiem że długość obwodu nie przekroczy 30 m.

4. Jeżeli obwód separowany zasila grupę odbiorników,

ich dostępne części przewodzące powinny być ze sobą

połączone za pomocą izolowanych, nie uziemionych miejscowych połączeń wyrównawczych. Przewody tych połączeń

nie powinny być połączone z przewodami ochronnymi albo

częściami przewodzącymi dostępnymi innych obwodów lub

częściami przewodzącymi obcymi.

§ 36. 1. Jeżeli odbiornik jest użytkowany w ciasnym

pomieszczeniu, to transformator separacyjny lub przetwornica separacyjna zasilająca powinny być ustawione na zewnątrz tego pomieszczenia.

2. W miejscach, w których odbiorniki separowane są

stale użytkowane, zaleca się instalowanie na stałe transformatorów separacyjnych lub przetwornic separacyjnych.

6. I zo I a cj a sra n ow iska

§ 37. 1. Izolacja stanowiska, jako środek ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej, polegający na izolowaniu stanowiska od ziemi i na wyrównaniu potencjałów części

przewodzących obcych, dostępnych z tego stanowiska,

może być stosowana do urządzeń prądu przemiennego

i prądu stałego, niezależnie od ich napięcia znamionowego,

w obrębie pomieszczeń suchych.

2. W miejscach zainstalowania urządzeń elektroenergetycznych rezystancja podłóg i ścian izolacyjnych powinna

być nie mniejsza niż

1) 50 kn - gdy napięcie znamionowe względem ziemi

nie przekracza 500 V,

2) 100 kn - gdy napięcie znamionowe względem ziemi

przekracza 500 V.

3. Materiał zastosowany w celu uzyskania wymaganej

rezystancji stanowiska powinien mieć w warunkach użytkowa­

nia trwałe własności izolacyjne i mechaniczne. Stosowanie

przenośnych środków izolacji stanowiska jest dopuszczalne tylko

w pomieszczeniach dostępnych dla osób upoważnionych.

§ 38. 1. Urządzenia elektroenergetyczne znajdujące się

na stanowisku powinny być zainstalowane na stałe. Dopuszcza się stosowanie urządzeń ruchomych, pod warunkiem

określenia takiej powierzchni izolowanego stanowiska, aby

przy każdym ich usytuowaniu były spełnione wymagania

określone w ust. 4.

2. Części przewodzące obce, dostępne wyłącznie z izolowanego stanowiska i nie połączone metalicznie z częściami

przewodzącymi obcymi, dostępnymi spoza izolowanego

stanowiska, powinny być połączone miejscowymi przewodami wyrównawczymi.

3. Części przewodzące obce, dostępne również z innych

stanowisk, powinny być zabezpieczone osłonami izolacyjnymi o stopniu ochrony co najmniej IP2X przed dotknięciem

tych części z izolowanego stanowiska.

4. Izolowane stanowisko powinno mieć taką powierzaby części przewodzące obce wymienione w ust.

2 znajdowały się poza zasięgiem ręki z innych stanowisk.

chnię,

7. Izolacja ochronna

§ 39. 1. Izolację ochronną, jako środek ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej, polegający na zastosowaniu izolacji

o parametrach ograniczających do minimum możliwość porażenia prądem elektrycznym, stosuje się do fabrycznie produkowanych urządzeń i przyrządów przemiennoprądowych i stałop­

rądowych, niezależnie od ich napięcia znamionowego.

2. Do części przewodzących dostępnych, objętych izolacją ochronną, nie należy przyłączać przewodów ochronnych i wyrównawczych .

§ 40. Urządzenia klasy ochronności II. wykonane zgodnie z wymaganiami właściwych norm, uważa się za speł­

niające wymagania określone dla urządzeń z izolacją ochron ną . Urządzenia te powinny być oznaczone symbolem [9.

§ 41. 1. Obudowa izolacyjna urządzeń elektroenergetycznych, zapewniająca równocześnie ochronę podstawową

i dodatkową, powinna osłaniać części czynne i mieć stopień

ochrony co najmniej I P2X. Obudowy przewodzące, pokryte

lakierami, farbami, emaliami i innymi podobnymi powłokami,

nie uważa się za ochronne obudowy izolacyjne.

-

2. Jeżeli przez obudowę izolacyjną mają przechodzić

elementy mechaniczne, to powinny być one wykonane w taki

sposób, aby bezpieczeństwo przeciwporażeniowe nie uległo

pogorszeniu.

§ 42. 1. Otwarcie, usunięcie lub obluźnienie obudowy

izolacyjnej urządzenia elektroenergetycznego powinno być

tylko przy użyciu narzędzi. Po zdjęciu obudowy

części czynne urządzenia powinny być zabezpieczone przed

dotykiem bezpośrednim.

możliwe

2. Jeżeli obudowa izolacyjna zawiera drzwiczki lub

pokrywę, otwierane bez użycia narzędzi, to wszystkie części

czynne, które mogą być dostępne po otwarciu drzwiczek lub

zdjęciu pokrywy, powinny być chronione przez obudowę

izolacyjną, utrudniającą przypadkowe dotknięcie tych części.

Usunięcie tej obudowy powinno być możliwe jedynie przy

użyciu narzędzi.

.

V. Ochrona przeciwporażeniowa w pomieszczeniach

przeznaczonych na stały pobyt ludzi oraz w ograniczonych przestrzeniach przewodzących

-

Poz. 473

1) warnik elektryczny przymocowany

przyłączony

na

stałe,

2) przewody zasilające warnik.

2. Jeżeli przy wannie ma 'Znajdować się przycisk sygnalizacyjny, należy go umieścić nad wewnętrzną przestrzenią

ochronną i zaopatrzyć w cięgno z materiału izolacyjnego.

Jeżeli przestrzeń ochronna sięga sufitu, przycisk sygnalizacyjny może być umieszczony w górnej części tej przestrzeni.

§ 47. 1. W zewnętrznej przestrzeni ochronnej i na przylegających do niej powierzchniach ochronnych można wyłą­

cznie instalować

1) sprzęt dopuszczony do instalowania w

przestrzeni ochronnej,

wewnętrznej

2) oprawyoświetleniowe,

3) gniazdo wtyczkowe, zasilane za pomocą transformatora

separacyjnego, umieszczonego poza przestrzenią

ochronną,

4) przewody

zasilające

gniazda wtyczkowe i oprawy

oraz przechodzące do przestrzeni wewnętrznej, jeśli nie można ich ułożyć ponad przestrzenią

oświetleniowe

§ 43. 1. Do urządzeń elektroenergetycznych w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi o podłodze

źle przewodzącej można nie stosować ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej. Ochrony tej można nie stosować

także w wypadku, gdy w pomieszczeniach tych są zainstalowane metalowe, uziemione rury i grzejniki centralnego

lub lokalnego ogrzewania i metalowe uzi3mione rury wodociągowe i gazowe.

2. Lokale w pomieszczeniach; o których mowa w ust. 1,

powinny być wyposażone w odpowiednią liczbę gniazd

wtyczkowych, tak rozmieszczonych, aby przy stosowaniu

domowych odbiorników ruchomych powszechnego użytku

nie zachodziła potrzeba używania przedłużaczy i wtyczek

rozgałęźnych.

3. Zaleca się stosować odbiorniki i przyrządy ruchome

klasy ochronności II.

§ 44. W kuchniach i łazienkach, a także w innych

pomieszczeniach z wannami lub urządzeniami natryskowymi

należy stosować ochronę przeciwporażeniową dodatkową,

niezależnie od rodzaju podłogi.

§ 45. W łazienkach, a także w innych pomieszczeniach

z wannami lub urządzeniami natryskowymi, ze względu na

dopuszczalne rozmieszczenie wyposażenia elektrycznego,

rozróżnia się następujące przestrzenie i powierzchnie

ochronne

zewnętrzną·

2. Jeżeli obwód, z którego zasila się gniazdo wtyczkowe, jest zabezpieczony wyłącznikiem przeciwporażenio­

wym różnicowoprądowym o prądzie wyzwalającym, nie

przekraczającym 30 mA, nie stosuje się transformatora separacyjnego, o którym mowa w ust. 1 pkt 3.

§ 48. W łazience poza przestrzeniami ochronnymi moż­

na instalować dowolne urządzenia elektryczne oraz gniazda

wtyczkowe w obudowie izolacyjnej ze stykiem ochronnym,

a także łączniki i przyciski dzwonkowe w obudowie z materiału izolacyjnego.

§ 49. 1. W pomieszczeniu łazienki nie należy stosować

przewodów i rurek izolacyjnych z płaszczem metalowym.

Przewody powinny być prowadzone tylko poziomo lub

pionowo. Trasy poziome powinny przebiegać nad przestrzenią ochronną lub w odległości nie większej niż 0,25 m

od sufitu. Nie należy instalować osprzętu odgałęźnego lub

rozgałęźnego.

2. Oprawy oświetleniowe nie powinny mieć dostęp­

nych części z materiału przewodzącego, a źródła światła

powinny być zabezpieczone przed bryzgami wody.

3. W każdej łazience zaleca się wykonanie miejscowego

połączenia wyrównawczego, obejmującego części przewodzące dostępne i obce.

1) wewnętrzną przestrzeń ochronną, rozciągającą się od

podłogi do wysokości 2,25 m nad rzutem poziomym

wanny i szczeliny oddzielającej od ściany albo nad

niecką; jeżeli dno wanny znajduje się powyżej 0,15 m od

poziomu podłogi, wysokość wewnętrznej przestrzeni

ochronnej podlega odpowiedniemu zwiększeniu,

§ 50. Za ograniczone przestrzenie przewodzące uważa

się takie przestrzenie, w których uziemione części przewodzące obce i dostępne znajdują się w takiej odległości, że

przebywający w nich człowiek ma ograniczoną możliwość

przerwania styku z tymi częściami.

2) zewnętrzną przestrzeń ochronną o wysokości 2,25 m,

otaczającą wewnętrzną przestrzeń ochronną o szerokości 0,6 m, jeżeli nie jest ograniczona do mniejszej

§ 51. 1. Jako środki ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej dla urządzeń elektroenergetycznych w ograniczonych przestrzeniach przewodzących należy stosować

szerokości ścianami,

3) powierzchnie ścian, podłogi i sufitu, przylegające do

przestrzeni ochronnych, o których mowa w pkt 1 i 2.

§ 46. 1. W wewnętrznej przestrzeni ochronnej i na

przylegających

instalować

do niej powierzchniach można wyłącznie

1) dla narzędzi lub lamp przeznaczonych do trzymania

w ręku podczas użytkowania

a) napięcie bezpieczne UL ~. 25 V prądu przemiennego

i UL ~ 60 V prądu stałego lub

b) elektryczną separację obwodów zasilających pojedyncze odbiorniki w klasie ochronności II,

-

Poz. 473

2) dla wyposażenia zainstalowanego na stałe-zerowanie

lub uziemienie ochronne przy napięciu bezpiecznym

UL ~ 25 V prądu przemiennego lub UL ~ 60 V prądu

stałego, z wykonaniem połączeń wyrównawczych miejscowych, łączących części przewodzące dostępne z czę­

ściami przewodzącymi obcymi .

2. Jeżeli urządzenie jest zasilane z sieci o wyższym

to wartość rezystancji uziemienia roboczego, z

wyjątkiem dodatkowych uziemień roboczych w sieci, nie

powinna przekraczać 5 n i wartości obliczonej według

wzoru

2. Bezpieczne źródła zasilania powinny być umieszczone na zewnątrz ograniczonych przestrzeni przewodzą­

cych .

R ~­

3. Jeżeli urządzenie wymaga zastosowania uziemienia

roboczego, to należy wykonać połączenie wyrównawcze

pomiędzy uziomem roboczym a każdą częścią przewodzącą,

znajdującą się w ograniczonej przestrzeni przewodzącej .

napięciu,

50

r"'" I

z

gdzie

Rr - wartość rezystancji uziemienia roboczego, w omach,

Iz - wartość prądu zwarcia doziemnego w sieci wyższego

napięcia, w amperach, wyznaczona zgodnie z ust. 3,

z uwzględnieniem sytuacji, w której z obliczeń wynika

większa wartość rezystancji uziemienia roboczego .

3. Wartość prądu zwarcia doziemnego, o którym mowa

w ust. 2, należy przyjmować jako równą

VI. Uziemienie robocze

§ 52. 1. Uziemienie robocze, które ma zapewnić prawidłową pracę urządzeń elektroenergetycznych w warunkach

normalnych oraz ochronę przeciwporażeniową w warunkach

w sieci lub urządzeniu,

jeżeli sieć ta lub urządzenie jest

zakłóceniowych , należy wykonać

1) połączone z przewodami napowietrznymi bezpośrednio,

przez transformator lub przetwornicę albo

1) 2-5-krotnej wartości prądu znamionowego wkładki

bezpiecznikowej, która powinna przerwać przepływ prą­

du doziemnego przez uziemienie robocze,

2) 1,2-krotnej wartości prądu nastawczego zabezpieczenia

prądowego, które powinno przerwać przepływ prądu

doziemnego przez uziemienie robocze,

2) zasilone z układu o napięciu znamionowym wyższym niż

1 kV.

3) wartości pojemnościowego prądu zwarcia doziemnego dla sieci zasilającej z izolowanym punktem neutralnym,

2. Uziemienie robocze należy wykonać w każdej stacji

Dodatkowe uziemienia robocze, niezależnie od

uziemienia w każdej stacji zasilającej. należy wykonać

4) 20% wartości całkowitego pojemnościowego prądu

zwarcia doziemnego dla sieci zasilającej z kompensacją

prądu zwarcia doziemnego,

1) w sieciach napowietrznych o układzie TN

a) na końcu każdej linii i na końcu każdego odgałęzienia

o długości większej niż 200 m,

b) na końcu każdego przyłącza o długości większej niż

100 m,

c) wzdłuż trasy linii tak, aby długość przewodu ochronnego pomiędzy uziemieniami roboczymi nie była

większa niż 500 m,

5) wartości początkowej składowej okresowej prądu zwarcia doziemnego dla sieci zasilającej z bezpośrednim lub

o małej rezystancji połączeniem punktu neutralnego

z ziemią, z wyjątkiem wypadków, w których jest dopuszczalne zwiększenie rezystancji uziemienia roboczego na

zasadach określonych w załączniku nr 2 do rozporządze­

nia.

2) w sieciach kablowych o układzie TN każdego budynku .

mień

zasilającej.

w przyłączach

3. Nie dopuszcza się stosowania uziemienia roboczego

§ 55. Rezystancja poszczególnych dodatkowych uzie-

roboczych nie powinna przekraczać 30 n, a w razie

wykonywania ich w gruncie o rezystywności powyżej

500 n ' m, nie powinna przekraczać wartości obliczonej według wzoru

1) w obwodzie wtórnym transformatora separacyjnego lub

przetworn icy separacyj nej,

2) w urządzeniu elektroenergetycznym o

piecznym .

napięciu

Q

16

bezgdzie: Q -

rezystywność gruntu, w

omometrach.

§ 53. 1. W układzie sieciowym z dostępnym punktem

neutralnym lub środkowym uziemienie robocze należy przyłączyć do tego punktu.

2. Uziemienie robocze w urządzeniu na prąd przemienny może być bezpośrednie lub otwarte z zastosowaniem

bezpiecznika iskiernikowego. Uziemienie robocze powinno

być bezpośrednie, jeżeli napięcie przewodu skrajnego wzglę­

dem ziemi ma być równe napięciu pomiędzy przewodem

skrajnym a punktem neutralnym układu.

3. Uziemienie robocze w urządzeniu prądu stałego o napięciu znamionowym do 250 V powinno być wykonane jako

otwarte z zastosowaniem bezpiecznika iskiernikowego; dla

urządzeń telekomunikacyjnych można zastosować uziemienie robocze bezpośrednie.

§ 54. 1. Wartość rezystancji uziemienia roboczego,

z wyjątkiem dodatkowych uziemień roboczych w sieci, nie

powinna przekraczać 5 n .

VII. Uziomy oraz przewody uziomowe. ochronne

i wyrównawcze

1. Uziomy

§ 56. 1. W urządzeniach elektroenergetycznych należy

wykorzystywać

przede wszystkim uziomy naturalne oraz

uziomy sztuczne innych obiektów. Nowe uziomy . sztuczne

należy wykonywać, gdy uziomy naturalne i istniejące uziomy

sztuczne mają lub mogą mieć rezystancję uziemienia większą

od wymaganej albo gdy ich wykorzystanie, ze względów

technicznych, jest niemożliwe lub niecelowe.

2. W

urządzeniach

prądu

stałego

uziomy naturalne

można wykorzystywać tylko wówczas, gdy prądy doziemne

są krótkotrwałe

i nie ma niebezpieczeństwa nadmiernego

zwiększenia korozji urządzeń podziemnych, wykorzystywa-

nych jako uziomy naturalne.

-

Poz. 473

§ 57. 1. Jako uziomy naturalne należy wykorzystywać

3. Części uziomów naturalnych, pomiędzy którymi mo-

ułożone w ziemi metalowe konstrukcje i elementy urządzeń

technologicznych i elektroenergetycznych oraz przewodzące

fundamenty i ustoje urządzeń i budowli.

że podczas eksploatacji wystąpić przerwa lub nadmierne

powiększenie rezystancji połączeń, należy spawać lub połą­

czyć przewodami obejściowymi (mostkującymi) o przekroju

co najmniej równym przekrojowi przewodów uziemiających.

2. Jeżeli metalowe konstrukcje i elementy, o kórych mowa w ust. 1, znajdują się w środowisku zagrożo­

nym wybuchem lub mogą być zdemontowane przed upły­

wem okresu eksploatacji urządzeń ochrony przeciwporażeniowej, nie mogą być wykorzystane jako uziomy naturalne.

§ 58. 1. Do wykonania uziomów sztucznych należy

stosować s.t al zwykłej jakości, o poprzecznych wymiarach,

nie mniejszych od podanych w tabeli nr 4. W przypadku

gruntów o · agresywności korozyjnej powodującej zmniejszenie założonej trwałości uziomów ze stali, dopuszcza się

wykonanie tych uziomów z miedzi.

Tabela nr 4

,

Dane wyrobu -zastosowanego na uziom

Rodzaj uziomu

sztucznego

Lp.

Rodzaj wyrobu

Rodzaj wymiaru

nieocynkowanej2)

3

4

5

6

7

grubość znamionowa

5

4

3

szerokość znamionowa

16

12

20

druty

średnica znamionowa

7

5

pręty okrągłe

średnica znamionowa

8

6

kształtowniki

grubość znamionowa ścianki

5

4

średnica znamionowa

15

15

grubość znamionowa ścianki

2,75

2,75

grubość znamionowa

4

3

2

1

Uziom poziomy

1

2

Uziom pionowy

Najmniejsze dopuszczalne poprzeczne wymiary uziomu wykonanego ze stali'),

w milimetrach

taśmy

rury lekkie

blacha

ocynkowanej3)

,) W wypadku stosowania miedzi. wymiary mogą być zmniejszone o 50% .

uziomy będą znajdowały się w środowisku powodującym zmniejszenie założonej trwałości, najmniejsze wymiary poprzeczne należy

zwiększyć o 1 mm .

3) Grubość powłoki cynku powinna być nie mniejsza niż 40 Jlm.

2) Jeżeli

2. Do zabezpieczenia uziomów sztucznych przed koronie można stosować powłok nie przewodzących, jak

asfalty i farby ochronne. Przepis ten nie dotyczy części

uziomów sztucznych, znajdujących się na głębokości nie

przekraczającej 0,2 m, oraz miejsc łączenia elementów uziomów i przewodów uziomowych.

zją

3. Uziomy sztuczne pionowe powinny być zagłębione

w gruncie w taki sposób, aby ich dolna krawędź znajdowała

się na głębokości większej niż 2,5 m.

4. Uziomy sztuczne poziome powinny być ułożone na

głębokości nie mniejszej niż 0,6 m w rowach lub bruzdach

zasypanych gruntem bez kamieni, żwiru i gruzu. Należy

unikać układania tych uziomów pod warstwą nie przepuszczającą wody, jak asfalt, beton.

5 . .Uziomy sztuczne nie mogą być umieszczane w korytach rzek, na dnie jezior lub stawów oraz zasypywane żużlem.

§ 59. 1. Rodzaj i sposób wykonania uziomów sztucznych powinny zapewniać rezystancję uziemienia nie wyższą

od wymaganej, bez względu na wysuszenie lub przemarznięcie gruntu.

2. Sztuczne zmniejszenie rezystancji uziemienia przez

nasycenie gruntu środkami chemicznymi jest dopuszczalne

tylko w razie trudności wykonania uziomów o wymaganej

rezystancji w gruncie naturalnym ze względu na ograniczoną

powierzchnię

lub rezystywność gruntu większą niż

1000 n·m.

§ 60. 1. Uziemienia urządzeń stałoprądowych można

łączyć z uziemieniami urządzeń przemiennoprądowych, jeżeli

nie przewiduje się utrzymywania przepływu doziemnego

prądów stałych.

2. Sposób łączenia uziemień urządzeń elektroenergetycznych z uziemieniami urządzeń ochrony odgromowej regulują odrębne przepisy.

3. Wszystkie uziemienia urządzeń elektroenergetycznych powinny być wspólne, z wyjątkiem wypadków, w kórych uziemienie wspólne wymagałoby większych nakładów

niż wykonanie uziemień oddzielnych.

2. P r z e w o d y u z i o m o w e

§ 61. 1. Przewody uziomowe należy wykonywać

z taśm, c:Irutu lub prętów, ze zwykłej stali chronionej przed

korozją, o przekrojach poprzecznych nie mniejszych niż

przekroje poprzeczne poziomych uziomów stalowych, okreś­

lone w tabeli nr 4. Dopuszcza się przewody uziomowe

z miedzi, jeżeli jest to uzasadnione agresywnością korozyjną

środowiska lub względami techniczno-eksploatacyjnymi.

-

2. Przewody uziomowe wyprowadzone z gruntu w miejscach ogólnie dostępnych, wykonane z taśmy o grubości

mniejszej niż 4 mm lub z drutu o średnicy mniejszej niż 8 mm,

powinny być chronione przed uszkodzeniami mechanicznymi

do wysokości 1,5 m nad ziemią i do głębokości 0,2 m w ziemi.

3. Połączenie przewodu uziomowego z uziomem powinno być wykonane w sposób trwały pod względem elektrycznym i mechanicznym. Konduktancja połączenia nie może być

mniejsza od konduktancji równoważnego odcinka przewodu.

§ 62. 1. Przewody uziomowe powinny być połączone

z przewodami ochronnymi za pomocą zacisków probierczych,

łatwo rozłączalnych przy użyciu narzędzi. Zacisków probierczych nie stosuje się, jeżeli rezystancję uziemienia uziomów

można zmierzyć bez odłączenia przewodów ochronnych.

2. Zacisk probierczy powinien być umieszczony na wysokości nie mniejszej niż 0,3 m i nie większej niż 1 ,8 m od ziemi

lub podłogi. W technicznie uzasadnionych wypadkach zacisk

probierczy można umieścić na wysokości większej niż 1,8 m.

3. Zaciski probiercze powinny być odporne na korozję.

$ruby stalowe powinny być ocynkowane lub w inny sposób

zabezpieczone przed korozją.

3. Przewody ochronne

§ 63. 1. Przewody ochronne przyłączone do urządzeń ele-

ktroenergetycznych, zainstalowanych na stałe, lub do nieruchomych przedmiotów metalowych powinny być ułożone na stałe .

2. Przewody ochronne, które mają być ułożone obok

siebie, można zastąpić wspólnym przewodem ochronnym.

3. Przewody ochronne, ułożone na stałe, powinny być

wykonane ze stali, miedzi lub aluminium, a przewody

ochronne ruchome - z miedzi lub aluminium o dostatecznej

giętkości.

§ 64. 1. Przekroje przewodów ochronnych powinny

być nie mniejsze od podanych w tabeli nr 5, z tym że

1) przekrój przewodu ochronnego nie stanowiącego części

przewodu wielożyłowego i nie tworzącego osłony przewodów nie może być mniejszy niż

a) 2,5 mm 2 - przy zastosowaniu ochrony przewodu

przed uszkodzeniami mechanicznymi,

b) 4 mm 2 przy braku ochrony przewodu przed

uszkodzeniami mechanicznymi,

2) przekrój przewodu pojedynczego (jednożyłowego), speł­

niającego funkcję przewodu ochronno-neutralnego PEN,

zastosowanego w urządzeniach elektroenergetycznych, zainstalowanych na stałe, nie może być mniejszy niż 10 mm 2

w przypadku miedzi i 16 mm2 w przypadku aluminium.

Tabela nr 5

Przekrój (S) przewodów

skrajnych instalacji*>

w mm 2

Najmniejszy dopuszczalny

przekrój przewodów

ochronnych

wmm 2

1

2

S ~ 16

16 < S ~ 35

S> 35

16

S

S/2

*) Przekroje przewodów skrajnych są podane przy założeniu, że

przewody ochronne i przewody skrajne są wykonane z tego

samego materiału. W razie użycia różnych materiałów, przekrój

przewodu ochronnego należy zastosować o takiej samej konduktancji.

Poz. 473

2. Jako przewody ochronne mogą być wykorzystane

1) żyły w kablach i przewodach wielożyłowych,

2) przewody izolowane lub gołe, we wspólnej obudowie

z przewodami czynnymi,

3) przewody gołe lub izolowane, ułożone po wierzchu,

4)

osłony

metalowe przewodów i kabli

(powłoki,

pan-

cerze),

5) metalowe konstrukcje osłonowe przewodów, pod warunkiem zachowania trwałego połączenia elektrycznego,

6) części przewodzące obce i części przewodzące dostęp­

ne, pod warunkiem że

a) części te zostaną zabezpieczone przed demontażem,

b) ciągłość i jakość ich połączeń pod względem elektrycznym nie ulegnie pogorszeniu,

c) konduktancja części przewodzącej będzie co najmniej równa konduktancji przewodu ochronnego,

ustalonej zgodnie z tabelą nr 5,

d) będzie zapewniona możliwość przyłączenia innych

przewodów ochronnych w każdym niezbędnym

miejscu .

3. Jako przewody ochronne nie mogą być wykorzystane w szczególności rurociągi i zbiorniki gorącej wody

i innych płynów, pary i gazów, rynny i rury ściekowe,

przewody wentylacyjne, łańcuchy, linki nośne linii przewodowych, szyny kolei i kolejek, ogrodzenia, balustrady i poręcze .

§ 65. Przewody ochronne powinny

1) być odpowiednio zabezpieczone przed występującym i

w miejscu ich ułożenia naprężeniami i uszkodzeniami

mechanicznymi, szkodliwymi wpływami chemicznym i

oraz występującymi siłami elektrodynamicznymi,

2)

mieć połączenia tak wykonane, aby były dostępne

w celu przeprowadzania badań lub kontroli i rozłączalne

jedynie za pomocą narzędzi; wymagania te nie dotyczą

połączeń zalanych tworzywem izolacyjnym lub zaprasowanych.

4. Przewody wyrównawcze

§ 66. Przewody wyrównawcze główne, ułożone w najniższej kondygnacji

budynku, powinny mieć konduktancję

nie mniejszą niż połowa konduktancji przewodu skrajnego

linii zasilającej budynek, z tym że przekrój tych przewodów,

wykonanych ze stali, powinien wynosić co najmniej 25 mm 2 .

Dopuszcza się, aby przekrój przewodów wyrównawczych

głównych , wykonanych ze stali, nie przekraczał 100 mm 2 •

§ 67. 1. Przewody połączeń wyrównawczych miejsco wych, łączące części przewodzące dostępne z częściami przewodzącymi obcymi, powinny mieć przekrój nie mniejszy niż

połowa przekroju odpowiedniego przewodu ochronnego.

2. Jako przewody połączeń wyrównawczych miejsco wych mogą być wykorzystane części przewodzące obce,

ułożone na stałe (konstrukcje maszyn i budowli, rurociągi).

VIII. Przyłączanie odbiorników i innych

urządzeń elektroenergetycznych

§ 68. Przy przyłączaniu przewodów do urządzeń elektroenergetycznych należy przestrzegać następujących warunków

.,..

-

1) zewnętrzne warstwy ochronne przyłączonych przewodów powinny być usunięte tylko z tych części przewodu,

które po przyłączeniu będą niedostępne,

2) metalowe osłony przewodów powinny być usunięte

i zakończone w takich miejscach i w taki sposób, aby nie

mogły zetknąć się z zaciskami lub żyłami roboczymi,

3)

żyła przewodu powinna być pozbawiona izolacji tylko

na długości niezbędnej do prawidłowego połączenia

z zaciskiem,

4) koniec żyły wielodrutowej powinien być zabezpieczony

przed możliwością oddzielenia się poszczególnych drutów lub skrętek przez oblutowanie, zastosowanie koń ­

cówek lub tulejek,

5)

końce żył przewodów wprowadzonych do odbiornika,

które nie zostały wykorzystane, powinny być unieruchomione i zaizolowane,

6) przewody do odbiorników i innych przyrządów stałych

nie powinny przenosić naciągu na nie przystosowane do

tego zaciski , a przewód ochronny powinien być dłuższy

niż przewody skrajne,

7) jeżeli odbiornik lub inne urządzenie zainstalowane

na stałe podlega drganiom lub wstrząsom, to przewody powinny być wprowadzone w sposób zapewniający dostateczną elastyczność i ruchliwość przyłą­

czenia,

....

8) w razie stosowania ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej za pomocą przewodu ochronno-neutralnego

PEN, przewód ten powinien być doprowadzony do

zacisku ochronnego odbio'rnika, a następnie połączony

z zaciskiem neutralnym odbiornika.

Poz. 473

§ 69.

1. Odbiorniki i inne urządzenia ruchome należy

przyłączać giętkimi wielożyłowymi przewodami izolowany-

mi o budowie odpornej na uszkodzenia mechaniczne. Przewody te należy wprowadzać do odbiornika w taki sposób,

aby nie mogły ulec skręceniu i nie przenosiły naciągu na

zaciski.

2. Odbiorniki ruchome należy przyłączać przewodem

z oddzielną żyłą ochronną o przekroju odpowiadającym

wymaganiom określonym w tabeli nr 5.

3. Przewód ochronno-neutralny PEN może być stosowany w przewodach ruchomych, przyłączanych do odbiorników lub innych urządzeń, pod warunkiem że

1) . ma on przekrój nie mniejszy niż 16 mm2 w przypadku żył

miedzianych i 25 mm 2 w przypadku żył aluminiowych,

2) przewód ma wtyczkę nie dopuszczającą zmiany biegunowości żył przy wprowadzeniu jej do gniazda wtyczkowego, a w przypadku przewodu dwustronnie rozłączalnego - również nasadkę spełniającą ten warunek,

3) przewód ochronno-neutralny PEN jest połączony

ze stykiem ochronnym w nasadce, a w przypadku

przewodu jednostronnie rozłączalnego z zaciskiem ochronnym przyłączonego odbiornika lub urzą­

dzenia.

§ 70.

należy

1. Wtyczek i nasadek ze stykiem ochronnym nie

przyłączać

do przewodu nie

zawierającego

żyły

ochronnej.

2. Gniazd wtyczkowych ze stykiem ochronnym nie

należy instalować bez jednoczesnego połączenia tego styku

z przewodem ułożonym na stałe.

Warszawa, dnia 26 listopada 1990 r.

Nr 81

TREŚC

Poz.

ROZPORZĄDZENIE

473 -

Ministra Przemysłu z dnia 8 października 1990 r. w sprawie warunków technicznych. jakim powinny

zakresie ochrony przeciwporażeniowej

1093

odpowiadać urządzenia elektroenergetyczne w

473

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRZEMYSŁU

z dnia 8 października 1990 r.

w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać urządzenia elektroenergetyczne w zakresie

ochrony przeciwporażeniowej.

Na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24

Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38. poz.

229, z 1981 r. Nr 12. poz. 57. z 1983 r. Nr 44. poz. 200 i 201,

z 1984 r. Nr 35, poz. 185 i 186. z 1987 r. Nr 21, poz. 124,

z 1988 r. Nr 41. poz. 324 i z 1990 r. Nr 34. poz. 198) zarządza

się, co następuje

października 1974 r. -

Załączniki do rozporządzenia Ministra

Przemysłu z dnia 8 października 1990 r.

(poz. 473)

Załącznik nr 1

WARUNKI TECHNICZNE, JAKIM POWINNY ODPOWIADAĆ URZĄDZENIA ELEKTROENERGETYCZNE O NAPIĘCIU

ZNAMIONOWYM NIE WYŻSZYM NiŻ 1 kV W ZAKRESIE OCHRONY PRZECIWPORAŻENIOWEJ

I. Przepisy ogólne

§ 1. Użyte w niniejszym załączniku określenia oznaczają

1) część czynna -

żyłę przewodu lub inną część przeelektryczny, znajdującą się w czasie

normalnej pracy pod napięciem, w tym także przewód

neutralny N, z wyjątkiem przewodu ochronno-neutralnego PEN,

wodzącą

prąd

2) części jednocześnie dostępne -

części czynne, części

przewodzące dostępne, części przewodzące obce, przewody ochronne, wyrównawcze i uziomy, które znajdują

się w zasięgu ręki,

14) stopień ochrony urządzeń I P2X, I P4X - stopnie ochrony urządzeń, dobrane według PN-79j E-08106 "Obudowy urządzeń elektroenergetycznych. Stopnie ochrony. Podział, wymagania i badania",

15) zasięg ręki - dostępny wokół człowieka obszar w kształcie walca, o średnicy 2,5 m, rozciągający się 2,5 m

ponad poziomem ustawienia stóp i 1,25 m poniżej tego

poziomu.

§ 2. 1. Napięcie robocze lub dotykowe uważa się za

bezpieczne, jeżeli w określonych warunkach środowisko­

wych nie przekracza wartości napięcia bezpiecznego Ul

podanego w tabeli nr 1.

Tabela nr 1

3) część przewodzącą dostępna - przedmiot przewodzący

lub część przewodzącą urządzenia, znajdujące się w zasięgu ręki, oddzielone od części czynnych jedynie izolacją roboczą, mogące znaleźć się w warunkach zakłóce­

niowych pod napięciem,

Wartości napięcia bez-

piecznego UL 1),

w woltach

Lp.

4) część przewodząca obca - przedmiot przewodzący lub

część przewodząca, nie będącą częścią urządzenia elektrycznego, mogące znaleźć się pod napięciem,

1

5) miejsce dostępne - miejsce, na które można wejść bez

korzystania z przedmiotów pomocniczych, jak np. drabiny, słupołazy,

6) napięcie dotykowe - napięcie, które występuje w warunkach normalnych lub może pojawić się w warunkach

zakłóceniowych pomiędzy dwoma częściami jednocześnie dostępnymi, nie należącymi do obwodu elektrycznego,

7) ochrona przeciwporażeniowa podstawowa (ochrona przed dotykiem bezpośrednim) - ochronę zapobiegającą niebezpiecznym skutkom dotknięcia części czynnych,

Rodzaj prądu

1

2

1)

Warunki

środowis-

kowe 12 )

kowe 23 )

3

4

50

25

120

60

Prąd przemienny o częstotliwości 15-500 Hz

2

Warunki

środowis-

Prąd stały

Napięcie bezpieczne UL jest to największa bezpieczna wartość

napięcia roboczego lub dotykowego, utrzymująca się długotrwale

w określonych warunkach oddziaływania otoczenia.

2) Warunki środowiskowe 1 są to takie warunki, w których rezystan-

cja ciała ludzkiego w stosunku do ziemi wynosi co najmniej 1000

n.

3)

Warunki środowiskowe 2 są to takie warunki, w których rezystancja ciała ludzkiego w stosunku do ziemi wynosi mniej niż 1000 n.

8) ochrona przeciwporażeniowa dodatkowa (ochrona

przed dotykiem pośrednim) - ochronę zapobiegającą

niebezpiecznym skutkom dotknięcia części przewodzą­

cych, dostępnych w wypadku pojawienia się na nich

napięcia w warunkach zakłóceniowych,

2. W wypadku występowania szczególnych warunków

środowiskowych, np. zanurzenia ciała w wodzie, pracy

wewnątrz zbiorników metalowych, należy zastosować niższe

napięcia bezpieczne od podanych w tabeli nr 1, ustalone

w drodze indywidualnej analizy zagrożenia porażeniem prą­

9) przewód neutralny N - przewód roboczy wyprowadzony z neutralnego punktu układu sieciowego,

dem elektrycznym.

10) przewód ochronny PE - przewód stanowiący element

zastosowanego środka ochrony przeciwporażeniowej,

do którego przyłącza się części przewodzące dostępne

i części przewodzące obce w celu objęcia ich ochroną

przeciwporażeniową dodatkową,

11) przewód ochronno-neutralny PEN - przewód speł­

niający jednocześnie funkcję przewodu ochronnego PE

i przewodu neutralnego N,

12) przewody skrajne - przewody fazowe przy prądzie

przemiennym oraz przewody dodatni i ujemny przy

prądzie stałym,

13) przewód uziomowy - przewód łączący uziom z przewodem ochronnym PE lub zaciskiem probierczym uziomowym,

§ 3. 1. W urządzeniach elektroenergetycznych o napię­

ciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV ochronę przeciwporażeniową należy zapewnić przez zastosowanie

1) napięć bezpiecznych albo

2) ochrony przeciwporażeniowej podstawowej oraz co

najmniej jednego z następujących środków ochrony

przeciwporażeniowej dodatkowej

a) zerowania,

b) uziemienia ochronnego,

c) sieci ochronnej,

d) wyłączników przeciwporażeniowych różnicowoprądowych,

e) separacji odbiorników,

f) izolacji stanowiska,

g) izolacji ochronnej.

2. Dopuszcza się

1) niestosowanie ochrony przeciwporażeniowej

a) w obwodach roboczych (głównych obwodach

prądowych) urządzeń spawalniczych, elektrotermicznych i elektrochemicznych, jeżeli ochrona

taka, ze względów technologicznych lub eksploatacyjnych, nie może być wykonana i zastosowano

inne ochronne środki techniczne i organizacyjne,

skutecznie ograniczające p rawdopodobieństwo po rażen i a,

laboratoryjnych, jeżeli przy

i obsłudze urządzeń są stale obecne

co najmniej dwie osoby i jeżeli urządzenia te są

zabezpieczone przed dostępem osób nie upoważ­

nionych,

c) w urządzeniach iskrobezpiecznych,

b) w

urządzeniach

użytkowaniu

2) zastosowanie innych technicznie uzasadnionych środ­

ków ochrony przeciwporażeniowej niż wymienione

w niniejszym załączniku, jeżeli środki te zapewnią

ochronę przeciwporażeniową w stopniu nie mniejszym

niż środki określone w tym załączniku,

3) stosowanie w urządzeniach podlegających stałemu

nadzorowi wyłączn i ków przeciwporażeniowych w innych układach niż różnicowoprądowe, pod warunkiem

że zapewnią one co najmn iej taką samą skuteczność

i zakres ochrony.

§ 4. Ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej można

nie stosować do

1) odcinków rur metalowych lub innych osłon przewodzą­

cych o długości do 2 m, zabezpieczających izolowane

przewody przed uszkodzeniami mechanicznymi lub stanowiących przepusty przez śc i any i stropy,

2) przepustów kablowych i przewodów oponowych,

3) uchwytów, obejmek, klamer i wieszaków metalowych,

służących do zamocowania przewodów i kabli,

4) drobnych części metalowych, jak śruby i nity, przymocowanych do izolacyjnych części urządzenia,

5) metalowych płaszczy ochronnych rur izolacyjnych oraz

przewodów płaszczowych, zainstalowanych w pomieszczeniach o wilgotności względnej nie przekraczającej

75 %,

6) metalowych osłon sprzętu instalacyjnego, np. łączni ­

ków, gniazd wtyczkowych, puszek zaciskowych, opraw

oświetleniowych i urządzeń znajdujących się w po mieszczeniach o wilgotnośc i względnej nie przekraczającej 75% oraz z nieprzewodzącą podłogą lub stanowiskiem.

7) metalowych osłon liczników i innych przyrządów

w układach taryfowych, zainstalowanych w urządze­

niach odbiorczych nieprzemysłowych , oraz tablic meta lowych, na których przyrządy te są umieszczone,

8) stojaków dachowych i przyściennych oraz części kon strukcyjnych, służących do ich zamocowania i uszczelnienia - niedostępnych z ziemi,

9) wsporników izolatorów linii napowietrznych i połączo ­

nyc:h z nimi części metalowych - niedostępnych z ziemi.

10) słupów stalowych i żelbetowych, na których nie ma

innych urządzeń elektroenergetycznych oprócz przewodów zawieszonych na izolatorach lub znajdują się,

niedostępne z ziemi, urządzenia elektroenergetyczne,

odddzielone od słupa i zolacją dodatkową,

-

Poz. 473

11) metalowych drzwi wejściowych do pomieszczeń dostępnych tylko dla osób upoważnionych, metalowych

osłon złączy kablowych, tablic rozdzielczych i innych

elementów osadzonych w ścianie z cegły lub z betonu,

12) metalowych ram okiennych i ościeżnic drzwiowych,

13) trzonów izolatorów,

14) metalowych konstrukcji wsporczych kabli i przewodów

mających zewnętrzną powłokę izolacyjną , umieszcionych na wydzielonych trasach kopalni odkrywkowych,

15) półek i wsporników kablowych.

§ 5. 1. Ochroną przeciwporażeniową należy obejmować całe urządzenia , z tym że dobór środków dla ich części

lub poszczególnych urządzeń powinien być dostosowany do

warunków środowiskowych i rodzaju urządzeń .

2. Przy doborze środków ochrony przeciporażeniowej

w danym obiekcie należy ograniczać ich różnorodność oraz

zapobiegać możliwości występowania niepożądanych od działywań wzajemnych.