Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw.

1.

Przepisy ustawy stosuje się do zakładów pracy, w których następuje zmniejszenie zatrudnienia

z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi

albo technologicznymi, w tym także, gdy zmiany te następują w celu poprawy warunków

pracy lub warunków środowiska naturalnego, jeżeli powodują one konieczność jednorazowego

lub w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące rozwiązania stosunków pracy z grupą pracowników

obejmującą co najmniej 10% załogi w zakładach zatrudniających do 1000 pracowników

lub co najmniej 100 pracowników w zakładach zatrudniających powyżej 1000 pracowników.

2.

Przepisy ustawy stosuje się także do zakładów pracy w przypadku ogłoszenia ich upadłości

lub likwidacji.

3.

Do pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy przepisy ustawy stosuje

się, jeżeli wynagrodzenie otrzymywane w zakładzie pracy, o którym mowa w ust. 1 i

2, stanowi jedyne lub zostało wskazane przez zainteresowanego pracownika jako podstawowe

źródło utrzymania.

1.

O konieczności rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn, o których mowa

w art. 1 ust. 1 i 2, kierownik zakładu pracy zawiadamia na piśmie zakładową organizację

związkową nie później niż na 45 dni przed terminem dokonywania wypowiedzeń, informując

o przyczynach uzasadniających zamierzone zwolnienia z pracy i wskazując liczbę pracowników

oraz grupy zawodowe objęte zamiarem zwolnienia z pracy.

2.

Po otrzymaniu zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, zakładowa organizacja związkowa

ma prawo żądać od kierownika zakładu pracy przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji

ekonomiczno-finansowej zakładu oraz zamierzeń dotyczących poziomu i struktury zatrudnienia

w zakładzie, jak również ma prawo przedstawić kierownikowi zakładu, w terminie nie

dłuższym niż 14 dni od zawiadomienia o zamierzonych zwolnieniach, propozycje umożliwiające

ograniczenie rozmiaru tych zwolnień, do których kierownik zakładu pracy zobowiązany

jest ustosunkować się w ciągu 7 dni, podając swoje stanowisko do wiadomości załogi.

O zamierzonym rozwiązaniu z pracownikami stosunków pracy z przyczyn, o których mowa

w art. 1 ust. 1 i 2, kierownik zakładu pracy jest obowiązany zawiadomić również organ

zatrudnienia stopnia podstawowego nie później niż na 45 dni przed terminem dokonywania

wypowiedzeń.

1.

W terminie nie dłuższym niż 30 dni od zawiadomienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1,

kierownik zakładu pracy i zakładowa organizacja związkowa zawierają porozumienie.

W porozumieniu określa się zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników

objętych zamiarem zwolnienia z pracy, a w szczególności kryteria doboru pracowników

do zwolnienia, kolejność i terminy dokonywania wypowiedzeń, a także obowiązki zakładu

pracy w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia innych spraw pracowniczych związanych

z zamierzonymi zwolnieniami.

2.

W zakładzie pracy, w którym działa więcej niż jedna zakładowa organizacja związkowa,

kierownik zakładu pracy zawiera wspólne porozumienie ze wszystkimi organizacjami związkowymi.

3.

W razie niezawarcia porozumienia z powodu niemożności uzgodnienia przez strony jego

treści, zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia

z pracy określa kierownik zakładu pracy w drodze regulaminu, uwzględniając ustalenia

dokonane z organizacją związkową w toku uzgadniania porozumienia.

4.

W zakładzie pracy, w którym nie działa zakładowa organizacja związkowa, zasady postępowania

w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia z pracy określa, w

drodze regulaminu, kierownik zakładu pracy po zasięgnięciu opinii załogi w trybie

przyjętym w danym zakładzie.

1.

Przy rozwiązywaniu z pracownikami stosunków pracy w drodze wypowiedzenia z przyczyn

przewidzianych w art. 1 ust. 1 nie stosuje się trybu postępowania określonego w art. 38 Kodeksu pracy oraz przepisu art. 41 Kodeksu pracy, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ust. 2-4, a także przepisów szczególnych

dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy,

z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 6.

2.

Przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy, a także warunków pracy i płacy, przepisy

art. 38 Kodeksu pracy stosuje się w razie niezawarcia porozumienia, o którym mowa w art. 4.

3.

Wypowiedzenie pracownikom stosunków pracy w sytuacjach, o których mowa w art. 41 Kodeksu pracy, nie jest dopuszczalne w czasie urlopu trwającego krócej niż 3 miesiące, a także

w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął

jeszcze okres uprawniający zakład do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

4.

Pracownikowi, w sytuacjach, o których mowa w art. 41 Kodeksu pracy, zakład pracy może, jeżeli zachodzi taka konieczność, wypowiedzieć warunki pracy

i płacy. Jeżeli powoduje to obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje, przez

okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, dodatek wyrównawczy, obliczany według zasad ustalonych

przepisami wydanymi na podstawie art. 297 Kodeksu pracy.

5.

W sytuacjach wskazanych w art. 1 ust. 1 umowy o pracę zawarte na czas określony lub

na czas wykonania określonej pracy mogą być rozwiązane przez każdą ze stron za dwutygodniowym

wypowiedzeniem.

Jeżeli z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 nie jest możliwe dalsze zatrudnianie

na dotychczasowych stanowiskach pracy pracowników, o których mowa w art. 39 i 177 Kodeksu pracy, a także pracowników będących członkami zarządu zakładowej organizacji związkowej

albo rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego - w czasie trwania ich kadencji

oraz w okresie roku po jej upływie - zakład pracy może jedynie wypowiedzieć im dotychczasowe

warunki pracy i płacy. Jeżeli powoduje to obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje

dodatek wyrównawczy do końca okresu, w którym pracownik jest objęty szczególną ochroną

stosunku pracy, obliczony według zasad ustalonych przepisami wydanymi na podstawie

art. 297 Kodeksu pracy.

Pracownikowi, z którym następuje rozwiązanie stosunku pracy w drodze wypowiedzenia

z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 i 2, zakład pracy może skrócić okres wypowiedzenia

na zasadach określonych w art. 36.

1.

Pracownikowi, z którym został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn, o których mowa

w art. 1 ust. 1 i 2 przysługuje

1)

odprawa pieniężna,

2)

dodatek wyrównawczy.

2.

Odprawa pieniężna przysługuje w wysokości

1)

jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik przepracował łącznie mniej niż 10

lat,

2)

dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik przepracował łącznie 10 lat, lecz

mniej niż 20 lat,

3)

trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik przepracował łącznie 20 lat i więcej.

3.

Odprawa pieniężna nie przysługuje pracownikowi uprawnionemu do otrzymania jednorazowej

odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką.

4.

Dodatek wyrównawczy przysługuje pracownikowi po podjęciu pracy w innym zakładzie pracy

za wynagrodzeniem niższym niż otrzymywane w zakładzie, w którym nastąpiło rozwiązanie

z nim stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 i 2.

5.

Dodatek wyrównawczy jest wypłacany przez zakład pracy, w którym pracownik podjął pracę,

przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn

określonych w art. 1 ust. 1 i 2, w wysokości stanowiącej różnicę między wynagrodzeniami

w poprzednim i nowym zakładzie pracy. Wydatki z tego tytułu obciążają środki Funduszu

Pracy.

6.

Szczegółowy sposób obliczania dodatku wyrównawczego określi, w drodze rozporządzenia,

Minister Pracy i Polityki Socjalnej po porozumieniu z ogólnokrajową organizacją międzyzwiązkową

oraz ogólnokrajowym związkiem zawodowym reprezentatywnym dla pracowników większości

zakładów pracy.

Wypłata odprawy pieniężnej pracownikom, z którymi zakład pracy rozwiązuje stosunki

pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 i 2, w czasie korzystania z urlopu lub

w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy albo nieświadczenia pracy na

podstawie odrębnych przepisów, następuje na zasadach dotyczących ogółu pracowników

objętych zwolnieniem.

1.

Przepisy ustawy, z wyjątkiem art. 2-4, mają odpowiednie zastosowanie także w razie

podejmowania przez kierownika zakładu pracy indywidualnych decyzji o zwalnianiu pracowników

z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód

uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy, a zwolnienia w okresie nie dłuższym niż

3 miesiące obejmują nie więcej niż 10% załogi w zakładach pracy zatrudniających do

1000 pracowników lub nie więcej niż 100 pracowników w zakładach pracy zatrudniających

powyżej 1000 pracowników, z zastrzeżeniem przepisów ust. 2-5.

2.

Przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy, a także warunków pracy i płacy, przepisy

art. 38 Kodeksu pracy mają zastosowanie, z zastrzeżeniem przepisów ust. 3.

3.

Rozwiązanie stosunku pracy w drodze wypowiedzenia z pracownikami, których stosunek

pracy podlega szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem z mocy przepisów

Kodeksu pracy lub przepisów szczególnych, może nastąpić pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez

zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o zamierzonym

wypowiedzeniu. W razie niezgłoszenia sprzeciwu w tym terminie przez organizację związkową,

kierownik zakładu pracy podejmuje decyzję w sprawie rozwiązania stosunku pracy.

4.

Pracownikom, o których mowa w ust. 3, kierownik zakładu pracy może wypowiedzieć warunki

pracy i płacy, jeżeli z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 nie jest możliwe dalsze

ich zatrudnianie na dotychczasowych stanowiskach pracy.

5.

Jeżeli w wyniku wypowiedzenia warunków pracy i płacy następuje obniżenie wynagrodzenia

pracowników, o których mowa w ust. 4, uprawnienie do dodatku wyrównawczego przysługuje

w zakresie i na zasadach przewidzianych w art. 5 ust. 4 i w art. 6.

Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn

określonych w art. 1 ust. 1 i 2 na mocy porozumienia stron.

Zakład pracy powinien ponownie zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał stosunek pracy

z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1, w razie ponownego zatrudniania pracowników

w tej samej grupie zawodowej, jeżeli pracownik zgłosi zamiar powrotu do zakładu pracy

w ciągu roku od rozwiązania stosunku pracy.

Do nieuzasadnionych lub niezgodnych z prawem wypowiedzeń umów o pracę mają odpowiednie

zastosowanie przepisy oddziału 4 rozdziału II działu drugiego Kodeksu pracy.

Przepisy ustawy nie dotyczą pracowników przechodzących do zakładu pracy powstałego

w wyniku przekształcenia organizacyjno-prawnego dotychczasowego zakładu pracy lub

jego części.

1.

W uzasadnionych wypadkach, na wniosek organu zatrudnienia, a także ogólnokrajowej

organizacji międzyzwiązkowej lub ogólnokrajowego związku zawodowego reprezentatywnego

dla pracowników większości zakładów pracy, Minister Pracy i Polityki Socjalnej, w

porozumieniu z Ministrem Finansów, może wstrzymać na okres do 3 miesięcy wykonanie

zamierzonej decyzji kierownika zakładu pracy w sprawie zmniejszenia zatrudnienia w

zakładzie w sytuacji określonej w art. 1 ust. 1.

2.

Wynagrodzenie pracowników nie zwolnionych w wyniku wstrzymania zamierzonej decyzji

kierownika zakładu pracy finansowane jest w okresie tego wstrzymania z Funduszu Pracy.

Przepisy ustawy nie naruszają uprawnień samorządu załogi, wynikających z przepisów

odrębnych.

Przepisów ustawy nie stosuje się do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania.

Jednakże pracownikom tym przysługują świadczenia pieniężne, przewidziane w art. 8,

w razie rozwiązania stosunku pracy w okolicznościach, o których mowa w art. 1 ust.

1 i 2, jeżeli przepisy regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidują takich świadczeń.

W ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

(Dz. U. Nr 16, poz. 134, z 1972 r. Nr 53, poz. 341 i 342, z 1974 r. Nr 24, poz. 142 i Nr 47, poz. 282, z 1979 r. Nr 15, poz. 97, z 1983 r. Nr 16, poz. 78 oraz z 1989 r. Nr 20, poz. 104, Nr 34, poz. 178 i Nr 35, poz. 192) po art. 79 dodaje się art. 79

„

Art. 79

Żołnierza można zwolnić z zawodowej służby wojskowej w razie niewyrażenia przez niego

zgody, z ważnych powodów osobistych, na objęcie innego równorzędnego lub wyższego

stanowiska służbowego, jeżeli w związku z przekształceniem sił zbrojnych jednostka

wojskowa, w której pełni służbę, podlega rozformowaniu lub następuje zmniejszenie

jej stanu etatowego.

”

W ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe

(Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 oraz z 1989 r. Nr 10, poz. 57, Nr 20, poz. 108, Nr 34, poz. 178 i Nr 35, poz. 192) wprowadza się następujące zmiany

1)

w art. 57 w ust. 3 pkt 2 otrzymuje brzmienie

„

2)

rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron,

”

2)

po art. 57 dodaje się art. 57

„

Art. 57

1.

W razie połączenia zakładów pracy, mieszkania zakładowe pozostające dotychczas w dyspozycji

tych zakładów stają się mieszkaniami zakładowymi nowo powstałego zakładu.

2.

W wypadku podziału zakładu pracy powinno być zawarte porozumienie w sprawie przejęcia

poszczególnych mieszkań zakładowych do dyspozycji przez zakłady utworzone w wyniku

podziału.

3.

Do najemców, z którymi został rozwiązany stosunek pracy w związku z połączeniem lub

podziałem zakładów pracy, którzy nie zostali zatrudnieni w zakładach nowo utworzonych,

stosuje się odpowiednio przepisy art. 57 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 lit. a).

4.

W razie likwidacji zakładu pracy lub ogłoszenia jego upadłości, mieszkania zakładowe

pozostające w dyspozycji tego zakładu tracą dotychczasowy charakter; najemcy takich

mieszkań zachowują na czas nie oznaczony uprawnienia nabyte w wyniku zawarcia umowy

najmu.

5.

Przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio do najemców lokali mieszkalnych w budynkach

przekazanych przez zakłady pracy do zasobów komunalnych.

”

W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy

(Dz. U. Nr 24, poz. 141, z 1975 r. Nr 16, poz. 91, z 1981 r. Nr 6, poz. 23, z 1982 r. Nr 31, poz. 214, z 1985 r. Nr 20, poz. 85 i Nr 35, poz. 162, z 1986 r. Nr 42, poz. 201, z 1987 r. Nr 21, poz. 124, z 1988 r. Nr 20, poz. 134 oraz z 1989 r. Nr 20, poz. 107 i Nr 35, poz. 192) wprowadza się następujące zmiany

1)

w art. 41

2)

w art. 177 w § 4 w zdaniu pierwszym wyrazy „likwidacji zakładu pracy” zastępuje się wyrazami „ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy”,

3)

w art. 196 pkt 2 otrzymuje brzmienie

„

2)

ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy,

”

1.

Świadczenia przewidziane w art. 8 przysługują także pracownikom, z którymi rozwiązanie

stosunków pracy z przyczyn, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 2, nastąpiło po dniu

1 września 1989 r., a przed dniem wejścia w życie ustawy.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy następuje

po dniu wejścia w życie ustawy wskutek wypowiedzenia dokonanego przed tym dniem.

Przepisów ustawy nie stosuje się do pracowników, z którymi rozwiązano stosunek pracy

w związku z upadłością lub likwidacją przedsiębiorstwa państwowego na podstawie art. 1 pkt 2 lit. c) ustawy z dnia 11 maja 1988 r. o nadzwyczajnych uprawnieniach

i upoważnieniach dla Rady Ministrów

(Dz. U. Nr 13, poz. 98) albo na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o niektórych warunkach konsolidacji

gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz. U. Nr 10, poz. 57), jeżeli ogłoszenie upadłości lub likwidacja przedsiębiorstwa nastąpiły przed dniem

1 września 1989 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1.

W razie połączenia zakładów pracy, mieszkania zakładowe pozostające dotychczas w dyspozycji

tych zakładów stają się mieszkaniami zakładowymi nowo powstałego zakładu.

2.

W wypadku podziału zakładu pracy powinno być zawarte porozumienie w sprawie przejęcia

poszczególnych mieszkań zakładowych do dyspozycji przez zakłady utworzone w wyniku

podziału.

3.

Do najemców, z którymi został rozwiązany stosunek pracy w związku z połączeniem lub

podziałem zakładów pracy, którzy nie zostali zatrudnieni w zakładach nowo utworzonych,

stosuje się odpowiednio przepisy art. 57 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 lit. a).

4.

W razie likwidacji zakładu pracy lub ogłoszenia jego upadłości, mieszkania zakładowe

pozostające w dyspozycji tego zakładu tracą dotychczasowy charakter; najemcy takich

mieszkań zachowują na czas nie oznaczony uprawnienia nabyte w wyniku zawarcia umowy

najmu.

5.

Przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio do najemców lokali mieszkalnych w budynkach

przekazanych przez zakłady pracy do zasobów komunalnych.

Żołnierza można zwolnić z zawodowej służby wojskowej w razie niewyrażenia przez niego

zgody, z ważnych powodów osobistych, na objęcie innego równorzędnego lub wyższego

stanowiska służbowego, jeżeli w związku z przekształceniem sił zbrojnych jednostka

wojskowa, w której pełni służbę, podlega rozformowaniu lub następuje zmniejszenie

jej stanu etatowego.