Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 11 lutego 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent.

Podstawę wymiaru emerytur i rent, zwaną dalej „podstawą wymiaru”, ustala się od wynagrodzenia

z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, z uwzględnieniem wypłaconych zamiast

tego wynagrodzenia świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa.

1.

Podstawę wymiaru stanowi, z zastrzeżeniem § 3, przeciętne miesięczne wynagrodzenie

wypłacone pracownikowi za okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia albo kolejnych

24 miesięcy zatrudnienia wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat zatrudnienia.

2.

Okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia liczy się wstecz poczynając od miesiąca,

w którym ustało ostatnie zatrudnienie, a jeżeli zatrudnienie trwa nadal - od miesiąca

1)

w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę albo

2)

późniejszego, wskazanego przez osobę zainteresowaną, poprzedzającego miesiąc, od którego

przysługuje prawo do pobierania emerytury lub renty.

3.

Okres kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia obejmuje następujące po sobie miesiące zatrudnienia

w dowolnie wybranym przez zainteresowanego okresie z ostatnich 12 lat zatrudnienia.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1989 r. i ma zastosowanie przy ustalaniu

podstawy wymiaru emerytur i rent, o których przyznanie zgłoszono wnioski począwszy

od tej daty

Za podstawę wymiaru emerytur i rent ustalanych od wynagrodzenia, które stosownie do

przepisów o składkach na ubezpieczenie społeczne jest określane w wysokości zryczałtowanej

z możliwością podwyższenia, przyjmuje się

1)

kwotę ryczałtu obowiązującą w ostatnim miesiącu zatrudnienia,

2)

przeciętne miesięczne wynagrodzenie z okresu ostatnich 36 miesięcy zatrudnienia, nie

niższe jednak od kwoty ryczałtu określonej w pkt 1, jeżeli do podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie społeczne przyjęto wynagrodzenie inne niż ta kwota.

1.

W podstawie wymiaru dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy uwzględnia się

wszystkie składniki wynagrodzenia w gotówce i w naturze z tytułu wykonywania pracy

w ramach stosunku pracy, z wyjątkiem

1)

gratyfikacji (nagród jubileuszowych),

2)

odpraw przysługujących w związku z przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką,

3)

ekwiwalentów za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy, ekwiwalentów za nie wykorzystane

dni wolne od pracy,

4)

odszkodowań przysługujących pracownikowi w razie niezgodnego z prawem rozwiązania

stosunku pracy przez zakład pracy,

5)

dodatkowych świadczeń pieniężnych bądź wartości świadczeń w naturze nie mających charakteru

deputatu, przyznawanych na podstawie przepisów szczególnych (kart branżowych), np.

ekwiwalentu pieniężnego z tytułu zwrotu kosztów przejazdów urlopowych, świadczeń na

pomoce naukowe dla dzieci, świadczeń przyznawanych z okazji uroczystych dni, jak tradycyjne

„barbórkowe”, korzyści materialnych zapewnionych pracownikom w układach zbiorowych

pracy lub w umowach indywidualnych, a polegających na uprawnieniu do zakupu po cenach

niższych niż detaliczne niektórych artykułów lub przedmiotów, korzystania z bezpłatnych

lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji, z biletów teatralnych, kinowych

itp.,

6)

nagród okolicznościowych, wypłacanych w związku z uroczystym dniem lub też należących

do sfery praw honorowych,

7)

nagród za wyniki w procesie inwestycyjnym,

8)

nagród za współzawodnictwo pracy,

9)

nagród za wyniki w handlu zagranicznym,

10)

nagród rzeczowych,

11)

wartości świadczeń rzeczowych, wynikających z przepisów dotyczących bezpieczeństwa

i higieny pracy (w tym posiłków profilaktycznych), oraz ekwiwalentów za te świadczenia,

a także ekwiwalentów za pranie i reperację odzieży roboczej wykonywane we własnym

zakresie przez pracowników, ekwiwalentów za przedłużenie używalności odzieży roboczej,

za używanie odzieży własnej zamiast odzieży roboczej, za nie wydane pracownikom przysługujące

im środki higieny osobistej,

12)

ekwiwalentu pieniężnego za użyte przy wykonywaniu pracy narzędzia, materiały lub sprzęt,

stanowiące własność wykonawcy,

13)

wypłat należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju oraz z tytułu wyrównania

wydatków ponoszonych przez pracownika w związku z wykonywaniem pracy poza stałym miejscem

pracy lub poza stałym miejscem zamieszkania, m.in. dodatków i ryczałtów za rozłąkę,

strawnego, dodatków godzinowych wypłacanych w Przedsiębiorstwie „Polskie Koleje Państwowe”,

14)

ryczałtów i ekwiwalentów za używanie do celów służbowych prywatnych samochodów lub

innych środków lokomocji,

15)

wartości wyżywienia wydawanego bezpłatnie lub częściowo odpłatnie na kursach i szkoleniach,

16)

wartości posiłków regeneracyjno-wzmacniających oraz innych środków wydawanych niektórym

grupom pracowników do spożycia wyłącznie w czasie wykonywania pracy bez prawa do ekwiwalentu

z tego tytułu, m.in. w zakładach gastronomicznych, placówkach żywienia przyzakładowego,

placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zakładach dla nieletnich, służbie zdrowia, domach

wczasowych, marynarzom i rybakom, oraz dodatków kalorycznych wypłacanych na podstawie

odrębnych przepisów,

17)

wypłat należności obliczanych od wielkości efektów uzyskanych przez zastosowanie pracowniczego

projektu wynalazczego i za dokumentację dostarczoną bezumownie przez twórcę projektu,

przydatną do stosowania projektu, oraz nagród za wynalazczość, a także nagród za prace

badawcze i wdrożeniowe, wypłacanych z funduszu efektów wdrożeniowych,

18)

nagród o charakterze szczególnym, a zwłaszcza nagród państwowych, resortowych o charakterze

nagród państwowych, nagród konkursowych, nagród za szczególne osiągnięcia w zakresie

prac badawczych oraz zastosowania ich wyników w praktyce, nagród dla wyróżniających

się w pracy aktywistów społecznych, nagród za ratownictwo morskie, nagród dla krwiodawców,

nagród za upowszechnianie kultury, nagród za osiągnięcia w eksporcie przyznawanych

z funduszu nagród Ministra Handlu Zagranicznego i Ministra Współpracy Gospodarczej

z Zagranicą(nie dotyczy wynagrodzeń osobowych),

19)

odpraw sześciomiesięcznych wypłacanych na podstawie przepisów w sprawie dodatkowych

świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę,

20)

zasiłków na zagospodarowanie oraz zasiłków osiedleniowych,

21)

jednorazowych pożyczek na zagospodarowanie (np. dla młodych małżeństw),

22)

zapomóg wypłacanych pracownikom z funduszu zapomóg pozostającego w dyspozycji ministrów

(kierowników urzędów centralnych) i wojewodów (prezydentów miast: stołecznego Warszawy,

Krakowa i Łodzi) oraz w dyspozycji Służby Więziennej,

23)

wypłat przeznaczonych na pomoc zdrowotną dla nauczycieli korzystających z opieki zdrowotnej,

24)

ryczałtów oraz dodatków wypłacanych w złotych obywatelom polskim zatrudnionym za granicą

przez pracodawcę zagranicznego w ramach współpracy gospodarczej i naukowo-technicznej,

25)

jednorazowych odszkodowań z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu

albo śmierci oraz odszkodowań za przedmioty utracone lub uszkodzone wskutek wypadku

przy pracy, przysługujących od zakładu pracy,

26)

odpraw pośmiertnych po zmarłych pracownikach, wypłacanych na podstawie Kodeksu pracy lub przepisów układów zbiorowych pracy,

27)

świadczeń finansowych ze środków przeznaczonych na cele socjalne (z funduszu socjalnego,

funduszu mieszkaniowego i przewidzianej na ten cel części czystej nadwyżki w spółdzielczości),

28)

rekompensat pieniężnych z tytułu wzrostu cen detalicznych, wypłacanych na podstawie

odrębnych przepisów osobom korzystającym z urlopu wychowawczego,

29)

ekwiwalentów pieniężnych wypłacanych uczniom szkół zawodowych dla niepracujących z

tytułu praktycznej nauki zawodu,

30)

nagród z zakładowego funduszu nagród, wypłat z zysku do podziału, nadwyżki bilansowej

w spółdzielniach i nagród z funduszu nagród tworzonego na podstawie art. 208 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze

(Dz. U. Nr 30, poz. 210, z 1983 r. Nr 39, poz. 176, z 1986 r. Nr 39, poz. 192, z 1987 r. Nr 33, poz. 181 i z 1988 r. Nr 41, poz. 324) - od których nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne,

31)

wynagrodzeń finansowanych z funduszu Skarbu Państwa, wypłacanych urzędnikom państwowym

zwalnianym w trybie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych

(Dz. U. Nr 31, poz. 214, z 1984 r. Nr 35, poz. 187, z 1988 r. Nr 19, poz. 132 i z 1989 r. Nr 4, poz. 24),

32)

dodatków wyrównawczych i świadczeń pieniężnych finansowanych z Państwowego Funduszu

Aktywizacji Zawodowej, udzielanych pracownikom zwalnianym z urzędów naczelnych i centralnych

organów administracji państwowej.

2.

Do obliczenia podstawy wymiaru przyjmuje się również honoraria wypłacane

1)

dziennikarzom za pracę dziennikarską przez macierzystą redakcję, z tym że w Komitecie

do Spraw Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja” przez redakcję macierzystą

rozumie się w Warszawie Zespół Polskiego Radia albo Zespół Telewizji Polskiej, a w

terenie - rozgłośnię radiową albo ośrodek telewizyjny bądź ośrodek radiowo-telewizyjny

(z uwzględnieniem programu ogólnopolskiego),

2)

pracownikom własnym za prace związane z przygotowaniem, realizacją i organizacją programu

radiowego i telewizyjnego w Komitecie do Spraw Radia i Telewizji „Polskie Radio i

Telewizja”, w ośrodku telewizyjnym bądź ośrodku radiowo-telewizyjnym albo rozgłośni

radiowej oraz wynagrodzenia za pracę dla terytorialnie właściwego ośrodka telewizyjnego

(ośrodka radiowo-telewizyjnego) i programu ogólnopolskiego,

3)

pracownikom za realizację i opracowanie filmów w jednostkach do tego uprawnionych,

w wysokości nie przekraczającej trzykrotnej średniej płacy w gospodarce uspołecznionej,

bez uwzględnienia przemysłu wydobywczego, ustalonej na podstawie danych statystycznych

za rok poprzedzający zgłoszenie wniosku o świadczenie i ogłoszonej przez Prezesa Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w uzgodnieniu z Prezesem Głównego Urzędu Statystycznego.

3.

Rekompensatę wypłaconą pracownikowi przed przejściem na emeryturę lub rentę obok wynagrodzenia

lub zasiłków z ubezpieczenia społecznego dolicza się do wynagrodzeń z miesięcy, z

których wynagrodzenia zostały przyjęte do ustalenia podstawy wymiaru, z wyjątkiem

miesięcy, w których wynagrodzenie obejmuje włączoną rekompensatę.

1.

Wynagrodzenie obejmujące wartość świadczeń w naturze określa się w wysokości ekwiwalentu

pieniężnego ustalonego we właściwych przepisach branżowych lub normach budżetowych,

w razie ich braku - na podstawie cen detalicznych artykułów obejmujących świadczenia

w naturze, a jeżeli świadczenia w naturze stanowią produkty rolne - według cen kontraktacyjnych

ich skupu z okresów, z których wynagrodzenie przyjmuje się do podstawy wymiaru.

2.

Roczną wartość użytkowania działki przez nauczycieli określa się w wysokości równowartości

2 q żyta według cen obowiązujących w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się

do podstawy wymiaru, za 1 hektar użytkowanej działki.

3.

Wynagrodzenie obejmujące wartość świadczeń w naturze (ust. 1) uwzględnia się

1)

w pełnej wysokości, jeżeli pracownik pobrał je całkowicie w naturze nieodpłatnie,

2)

w wysokości odpowiadającej części świadczenia w naturze pobranej nieodpłatnie.

4.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru nie uwzględnia się tej części wynagrodzenia w naturze

lub jego ekwiwalentu, do których emeryt (rencista) zachowuje nadal prawo po uzyskaniu

emerytury lub renty.

Składniki wynagrodzenia pobierane w odstępach czasu dłuższych niż miesiąc oblicza

się w stosunku miesięcznym i dolicza do wynagrodzenia z tych miesięcy zatrudnienia,

za które wynagrodzenie to przysługuje. Jeżeli nie można ustalić okresu, za jaki składniki

wynagrodzenia zostały wypłacone, dolicza się je do wynagrodzenia za miesiąc, w którym

nastąpiła ich wypłata.

1.

Do obliczenia podstawy wymiaru emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w nie

uspołecznionych zakładach pracy lub przez osoby fizyczne przyjmuje się składniki wynagrodzenia,

od których zostały ustalone składki na ubezpieczenie społeczne.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się także do obywateli polskich zatrudnionych w obcych przedstawicielstwach

dyplomatycznych, urzędach konsularnych, obcych misjach, misjach specjalnych lub międzynarodowych

instytucjach działających w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

W razie inwalidztwa lub śmierci pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę

w celu przygotowania zawodowego (nauki zawodu) przy ustalaniu podstawy wymiaru przyjmuje

się

1)

z tytułu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy - kwotę odpowiadającą najniższemu

miesięcznemu wynagrodzeniu, jakie przysługuje w tym zakładzie pracy pracownikom wykonującym

pracę w tym samym zawodzie bezpośrednio po ukończeniu przygotowania zawodowego (nauki

zawodu),

2)

z tytułu zatrudnienia w nie uspołecznionym zakładzie pracy - kwotę odpowiadającą najniższej

podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w danym zakładzie pracy, ustalonej

pracownikom bezpośrednio po ukończeniu przygotowania zawodowego (nauki zawodu).

1.

Do podstawy wymiaru nie przyjmuje się wynagrodzenia z miesięcy, w których pracownik

przez okres dłuższy niż 5 dni w miesiącu nie wykonywał zatrudnienia wskutek podjęcia

lub zaprzestania pracy, a przyjmuje się wynagrodzenie z kolejnych miesięcy poprzednich.

2.

Wynagrodzenie z miesięcy podlegających wyłączeniu w myśl ust. 1 przyjmuje się jednak

do obliczenia podstawy wymiaru na wniosek zainteresowanego, jeżeli jest to dla niego

korzystniejsze.

3.

W razie pobierania przez pracownika wynagrodzenia zmniejszonego w związku z odbywaniem

czynnej służby wojskowej lub służby zastępczej, do obliczenia podstawy wymiaru przyjmuje

się wynagrodzenie w pełnej wysokości.

4.

W razie zmniejszenia pracownikowi wynagrodzenia w związku z pobytem w areszcie tymczasowym,

do obliczenia podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie w pełnej wysokości.

1.

Jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru,

pracownik pobierał zasiłek chorobowy, podstawę wymiaru ustala się na zasadach określonych

w ust. 2 i 3.

2.

Jeżeli pracownik pobierał zasiłek chorobowy przez część miesiąca, podstawę wymiaru

stanowi wynagrodzenie wypłacone za ten miesiąc, uzupełnione o kwotę zasiłku. Jednak

na wniosek pracownika wynagrodzenie z miesiąca, w którym przysługiwał zasiłek, podlega

wyłączeniu i jest przyjmowane wynagrodzenie z kolejnego miesiąca poprzedniego.

3.

Jeżeli pracownik pobierał zasiłek chorobowy przez pełny miesiąc kalendarzowy, do podstawy

wymiaru przyjmuje się - na jego wniosek - kwotę miesięcznego zasiłku chorobowego za

ten miesiąc lub wynagrodzenie z kolejnego miesiąca poprzedniego.

4.

Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio w razie pobierania zasiłku macierzyńskiego,

opiekuńczego i świadczenia rehabilitacyjnego.

5.

W razie pobierania przez pracownika zasiłku wyrównawczego, świadczenia wyrównawczego

lub dodatku wyrównawczego w okresie, z którego wynagrodzenie przyjęto do ustalenia

podstawy wymiaru, wynagrodzenie wypłacone za te miesiące uzupełnia się o kwotę tych

świadczeń.

1.

Jeżeli pracownik był zatrudniony przez okres krótszy niż 12 miesięcy, nie mniej jednak

niż przez miesiąc, podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie uzyskane w miesiącach faktycznie

przepracowanych, podzielone przez liczbę tych miesięcy.

2.

Jeżeli pracownik był zatrudniony przez okres krótszy niż miesiąc, podstawę wymiaru

stanowi wynagrodzenie, które otrzymałby na podstawie umowy o pracę, gdyby pracował

przez pełny miesiąc, albo wynagrodzenie, jakie otrzymywali inni pracownicy tego zakładu

pracy, zatrudnieni w tym samym lub podobnym charakterze i o podobnych kwalifikacjach

w tym miesiącu zatrudnienia, w którym pracownik przerwał pracę, jeżeli na podstawie

umowy o pracę nie można ustalić wynagrodzenia.

Podstawę wymiaru renty rodzinnej stanowi

1)

w razie śmierci pracownika, który nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty

inwalidzkiej - przeciętne miesięczne wynagrodzenie zmarłego pracownika obliczone według

przepisów § 1-11,

2)

w razie śmierci emeryta (rencisty), który nie był zatrudniony po przyznaniu emerytury

lub renty inwalidzkiej - podstawa wymiaru tej emerytury lub renty,

3)

w razie śmierci emeryta (rencisty) zatrudnionego po przyznaniu emerytury lub renty

inwalidzkiej - podstawa wymiaru tej emerytury lub renty albo przeciętne miesięczne

wynagrodzenie emeryta (rencisty) ustalone według zasad określonych w pkt 1, jeżeli

jest to korzystniejsze.

1.

Jeżeli wskutek likwidacji zakładu pracy albo zniszczenia lub zaginięcia dokumentów

płacowych znajdujących się w zakładzie pracy, jak kart wynagrodzeń lub list płac,

potwierdzonego przez jednostkę nadrzędną nad zakładem pracy, w którym pracownik był

zatrudniony, nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia

pracownika z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, przy ustalaniu podstawy wymiaru uwzględnia

się wynagrodzenie przypadające za te miesiące, na które istnieją inne jakiekolwiek

dokumenty stwierdzające wysokość wynagrodzenia. Jeżeli brak jest takich dowodów, organ

rentowy ustala podstawę wymiaru według danych stwierdzonych przez jednostkę nadrzędną

nad zakładem pracy, wynikających z przepisów płacowych, przy uwzględnieniu kwalifikacji

pracownika oraz zajmowanego stanowiska lub rodzaju wykonywanej pracy.

2.

W braku dowodów stwierdzających wysokość wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia

w nie uspołecznionym zakładzie pracy, do obliczenia świadczenia za miesiące, na które

brak dowodów, przyjmuje się najniższą miesięczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne, jaka byłaby ustalona dla danego pracownika w okresie, z którego wynagrodzenie

przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru.

3.

Jeżeli nie jest możliwe ustalenie wysokości wynagrodzenia w sposób określony w ust.

1, za podstawę wymiaru emerytury lub renty należy przyjąć najniższe wynagrodzenie

obowiązujące w jednostkach gospodarki uspołecznionej w dniu zgłoszenia wniosku o przyznanie

świadczenia.

1.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru dla osób, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin

(Dz. U. Nr 40, poz. 267, z 1984 r. Nr 52, poz. 268 i 270 oraz z 1986 r. Nr 1, poz. 1), uwzględnia się odpowiednio składniki uposażenia i inne należności przyjmowane do

podstawy wymiaru według przepisów odrębnych, dotyczących zaopatrzenia emerytalnego

tych osób.

2.

Dla osób, o których mowa w ust. 1, pobierających w zamian uposażenia wynagrodzenie

według zasad i stawek przewidzianych dla pracowników, do podstawy wymiaru przyjmuje

się to wynagrodzenie.

1.

Przepisy rozporządzenia stosuje się przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytur i rent,

o których przyznanie zgłoszono wnioski począwszy od dnia 1 lipca 1985 r.

2.

Podstawa wymiaru emerytur i rent przyznanych od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia wejścia

w życie rozporządzenia, ustalona bez uwzględnienia zasad dotyczących honorariów (§

4 ust. 2) oraz zasiłków z ubezpieczenia społecznego (§ 10), ulega ponownemu ustaleniu

- na wniosek zainteresowanego - z uwzględnieniem tych zasad.

3.

Wypłata świadczeń ustalonych w myśl ust. 2 następuje za okres 3 miesięcy kalendarzowych

poprzedzających miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o ponowne ustalenie podstawy wymiaru

świadczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia wejścia w życie rozporządzenia

Traci moc rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w

sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia

na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne

(Dz. U. Nr 35, poz. 246, z 1972 r. Nr 27, poz. 196 i z 1976 r. Nr 40, poz. 239).

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1985 r.”