Ustawa z dnia 28 stycznia 1987 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej.

Ustawa reguluje zasady przeciwdziałania praktykom monopolistycznym stosowanym przez

jednostki gospodarcze oraz przez ich zrzeszenia i związki, które wywołują skutki na

terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Ustawa nie narusza praw wynikających z przepisów o wynalazczości, znakach towarowych,

wzorach zdobniczych oraz z przepisów Prawa autorskiego, a także z umów międzynarodowych.

1.

Ustawy nie stosuje się do przedsiębiorstw państwowych podległych Ministrom: Finansów,

Obrony Narodowej, Sprawiedliwości, Spraw Wewnętrznych oraz Spraw Zagranicznych, a

także przedsiębiorstw podległych Prezesowi Narodowego Banku Polskiego.

2.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może

1)

wyłączyć stosowanie ustawy w odniesieniu do

a)

jednostek gospodarczych wykonujących uprawnienia wynikające z określonego przepisami

prawa monopolu oraz z zasad reglamentacji obrotu towarami,

b)

określonej dziedziny działalności gospodarczej, ze względu na szczególny interes gospodarki

narodowej, informując uprzednie właściwe komisje sejmowe o przyczynach i okresie wyłączenia,

2)

określić zakres stosowania ustawy w odniesieniu do jednostek, o których mowa w pkt

1 lit. a).

1.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym określonym w ustawie należy do Ministra

Finansów, zwanego dalej „organem antymonopolowym”.

2.

Do zadań organu antymonopolowego należy czuwanie nad przestrzeganiem przepisów o przeciwdziałaniu

praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej, a w szczególności

1)

wydawanie decyzji przewidzianych w ustawie oraz wymierzanie przewidzianych w niej

kar pieniężnych,

2)

występowanie do właściwych organów administracji państwowej i gospodarczej z wnioskami

mającymi na celu ochronę funkcjonowania rynku i konkurencji, w szczególności w sprawach

tworzenia, łączenia i likwidacji przedsiębiorstw państwowych, ustanawiania wyłączności

obrotu oraz ograniczenia terenu działania jednostek gospodarczych,

3)

przeprowadzanie kontroli mającej na celu ustalenie, czy i w jakim zakresie jednostka

gospodarcza stosuje w swojej działalności praktyki monopolistyczne,

4)

występowanie do właściwych organów w sprawie wydania, zmiany lub uchylenia aktów normatywnych

mających wpływ na stan monopolizacji gospodarki,

5)

przedstawianie projektów aktów normatywnych w sprawach, o których mowa w art. 3 ust.

2.

1.

Przy organie antymonopolowym działa Rada do Spraw Przeciwdziałania Praktykom Monopolistycznym,

zwana dalej „Radą”.

2.

W skład Rady wchodzą przedstawiciele zainteresowanych organów administracji państwowej,

ogólnokrajowych organizacji spółdzielczych i związkowych, organizacji konsumenckich

oraz innych zainteresowanych organizacji społecznych, społeczno-zawodowych i zawodowych,

a także przedstawiciele środowisk naukowych.

3.

Rada jest organem opiniodawczym i doradczym organu antymonopolowego w sprawach

1)

dokonywania okresowych ocen stopnia monopolizacji gospodarki oraz przedstawiania wniosków

wynikających z tych ocen,

2)

określania kierunków polityki demonopolizacji,

3)

wszczynania i prowadzenia postępowania w sprawach o szczególnej doniosłości społecznej

lub prowadzących do podziału jednostek gospodarczych,

4)

wprowadzania i doskonalenia regulacji prawnych ograniczających praktyki monopolistyczne

oraz rozszerzających zakres i formy konkurencji w gospodarce.

Minister Finansów wykonuje zadania określone w przepisach ustawy o przeciwdziałaniu

praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej.

Prezes Rady Ministrów na wniosek organu antymonopolowego określa szczegółowe zadania,

skład i tryb działania Rady.

Ilekroć w ustawie jest mowa o

1)

praktykach monopolistycznych - rozumie się przez to sprzeczne z niniejszą ustawą działania

jednostek gospodarczych naruszające interes społeczny albo interes jednostek gospodarczych

lub konsumentów, a także zawieranie i wykonywanie sprzecznych z niniejszą ustawą porozumień

monopolistycznych,

2)

porozumieniach monopolistycznych - rozumie się przez to umowy zawierane między jednostkami

gospodarczymi lub niektóre ich postanowienia,

3)

jednostkach gospodarczych - rozumie się przez to osoby prawne i osoby fizyczne prowadzące

działalność gospodarczą,

4)

cenach - rozumie się przez to ceny, marże handlowe, prowizje i narzuty do cen,

5)

towarach - rozumie się przez to rzeczy ruchome, a także świadczone usługi i roboty

budowlane,

6)

ustawie o cenach - rozumie się przez to ustawę z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach

(Dz. U. z 1985 r. Nr 49, poz. 261 i z 1986 r. Nr 47, poz. 226).

Zakazuje się działań jednostek gospodarczych, godzących w interes społeczny albo w

interesy innych jednostek gospodarczych lub konsumentów, które polegają na

1)

narzucaniu bez uzasadnionego powodu uciążliwych warunków umów, przynoszących jednostce

gospodarczej narzucającej te warunki nieuzasadnione korzyści lub ograniczających jej

odpowiedzialność za wykonanie umowy,

2)

uzależnianiu zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego

świadczenia, nie związanego z przedmiotem umowy, którego nie przyjęłaby lub nie spełniałaby

mając zapewnioną możliwość wyboru,

3)

nakładaniu na jednostkę gospodarczą będącą stroną umowy obowiązku wyłącznego zakupu,

sprzedaży lub zawierania innych umów wyłącznie z określoną jednostką gospodarczą,

4)

pobieraniu rażąco wysokiej ceny w rozumieniu ustawy o cenach.

Organ antymonopolowy może uznać za godzące w interes społeczny albo w interesy innych

jednostek gospodarczych lub konsumentów działanie jednostki gospodarczej, polegające

na ograniczaniu produkcji, skupu lub zbytu towarów, mimo istnienia możliwości zaopatrzeniowych,

nie wykorzystanych zdolności produkcyjnych i niezaspokojonego popytu, prowadzącym

do podwyższenia ceny danego towaru, zakazując takiego działania.

1.

Jeżeli organ antymonopolowy stwierdzi, że działanie jednostki gospodarczej godzi w

interes społeczny albo w interesy innych jednostek gospodarczych lub konsumentów,

w rozumieniu art. 8 pkt 1-3 i art. 9, wydaje decyzję stwierdzającą nieważność umowy

lub poszczególnych jej postanowień.

2.

Postanowienia umowy inne niż określone w ust. 1 pozostają w mocy, chyba że bez postanowień

dotkniętych nieważnością wykonanie umowy mogłoby prowadzić do rażącego naruszenia

interesów jednostki gospodarczej, będącej stroną umowy.

3.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się do umów już wykonanych.

4.

Jeżeli organ antymonopolowy stwierdzi, w drodze decyzji, pobieranie rażąco wysokiej

ceny, o której mowa w art. 8 pkt 4, podejmie działania określone w art. 8 ust. 1 ustawy

o cenach.

Zakazuje się zawierania porozumień monopolistycznych między jednostkami gospodarczymi

będącymi dostawcami (sprzedawcami) lub odbiorcami (kupującymi), prowadzących do

1)

podziału rynku według zasięgu terytorialnego lub według odbiorców,

2)

ustalania lub ograniczania wielkości produkcji lub sprzedaży,

3)

ograniczania dostępu do rynku lub eliminowania z rynku jednostek gospodarczych nie

objętych porozumieniem.

Jeżeli organ antymonopolowy stwierdzi naruszenie przez jednostki gospodarcze przepisów

art. 11, wydaje decyzję unieważniającą porozumienie.

Organ antymonopolowy może stwierdzić nieważność porozumienia monopolistycznego jednostek

gospodarczych prowadzącego do wzrostu cen lub utrzymywania ich na nieuzasadnionym

gospodarczo poziomie.

1.

Organ antymonopolowy może zakazać wykonywania porozumienia monopolistycznego zawartego

między jednostkami gospodarczymi będącymi dostawcami (sprzedawcami) lub odbiorcami

(kupującymi), które

1)

wprowadza specjalizację asortymentową produkcji lub sprzedaży albo

2)

przewiduje wspólną sprzedaż lub wspólne zakupy

- jeżeli stwierdzi praktyki monopolistyczne w rozumieniu art. 7 pkt 1.

2.

Organ antymonopolowy zakaże wykonywania porozumienia określonego w ust. 1, jeżeli

prowadzi ono do istotnego ograniczenia konkurencji lub warunków do jej powstania na

danym rynku oraz nie przynosi korzyści gospodarczych polegających na

1)

znacznym obniżeniu kosztów produkcji lub sprzedaży, albo

2)

poprawie jakości towarów, albo

3)

zwiększeniu produkcji, albo

4)

zwiększeniu innowacyjności jednostek gospodarczych uczestniczących w porozumieniu.

3.

Organ antymonopolowy zakaże wykonywania porozumienia monopolistycznego zawartego między

jednostkami gospodarczymi będącymi dostawcami (sprzedawcami) lub odbiorcami (kupującymi),

ustalającego warunki umów zawieranych z osobami trzecimi, jeżeli warunki te są nadmiernie

uciążliwe dla osób trzecich.

4.

W decyzji zakazującej wykonywania porozumień monopolistycznych, o których mowa w ust.

1 i 3, organ antymonopolowy może również orzec nieważność tych porozumień.

Przepisy art. 11-14 stosuje się odpowiednio do uchwał zrzeszeń przedsiębiorstw państwowych

oraz uchwał i zaleceń innych związków jednostek gospodarczych.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może uznać za praktyki monopolistyczne inne

niż wymienione w ustawie rodzaje działań jednostek gospodarczych i zakazać ich stosowania.

Zamiar połączenia jednostek gospodarczych podlega zgłoszeniu organowi antymonopolowemu.

Zgłoszenia zamiaru dokonania połączenia jednostek gospodarczych dokonują organy uprawnione

do wszczęcia postępowania zmierzającego do połączenia tych jednostek.

1.

Połączenie jednostek, o których mowa w art. 17, może być dokonane, jeżeli organ antymonopolowy

nie wniesie sprzeciwu wobec zamiaru połączenia tych jednostek w terminie dwóch miesięcy

od dnia zgłoszenia.

2.

Organ antymonopolowy wnosi sprzeciw co do połączenia jednostek gospodarczych, jeżeli

mogłoby ono spowodować istotne ograniczenie konkurencji, a z tego połączenia nie wynikną

wymierne korzyści gospodarcze, polegające w szczególności na obniżeniu kosztów produkcji

lub sprzedaży, poprawie jakości towarów bądź zwiększeniu innowacyjności łączących

się jednostek gospodarczych.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia

1)

może określić rodzaje jednostek gospodarczych zwolnionych od obowiązku zgłoszenia

zamiaru połączenia,

2)

określa warunki, jakim powinno odpowiadać zgłoszenie, i tryb zgłaszania zamiaru połączenia

oraz tryb postępowania odwoławczego w razie zgłoszenia sprzeciwu przez organ antymonopolowy.

1.

Jednostka gospodarcza, która wbrew decyzji organu antymonopolowego stwierdzającej

naruszenie przepisów ustawy

1)

stosuje praktyki określone w art. 8 i 9 lub

2)

zawiera porozumienia monopolistyczne sprzeczne z ustawą albo wykonuje porozumienia

zakazane lub unieważnione na podstawie ustawy,

jest obowiązana wpłacić na Fundusz Rozwoju Rynku karę pieniężną w wysokości ustalonej

przez organ antymonopolowy. Kara pieniężna nie może być niższa niż 100 000 złotych

i wyższa niż 10% zysku po opodatkowaniu, osiągniętego w okresie stosowania tych praktyk,

nie dłuższym jednak niż trzy lata. Kara ta jest płatna z zysku do podziału, z nadwyżki

bilansowej lub innej formy nadwyżki dochodów nad wydatkami.

2.

Decyzja o zastosowaniu kary przewidzianej w ust. 1 nie może być wydana, jeżeli od

końca roku, w którym zaprzestano stosowania praktyki monopolistycznej, upłynął rok.

1.

Jeżeli mimo trzykrotnego ukarania na podstawie art. 20 przedsiębiorstwo państwowe

w okresie 3 lat od dnia wydania pierwszej decyzji o ukaraniu stosuje praktyki określone

w art. 8 i 9, organ antymonopolowy może wystąpić do organu założycielskiego z wnioskiem

o przeprowadzenie podziału tego przedsiębiorstwa oraz określić jego warunki.

2.

Jeżeli w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania wniosku określonego w ust. 1 organ

założycielski nie wyda zarządzenia o podziale przedsiębiorstwa, jest on obowiązany

zawiadomić organ antymonopolowy o przyczynach nieuwzględnienia wniosku.

3.

W razie nieuwzględnienia wniosku, o którym mowa w ust. 1, Prezes Rady Ministrów na

wniosek organu antymonopolowego może nałożyć na organ założycielski obowiązek dokonania

podziału lub likwidacji przedsiębiorstwa oraz określić jego warunki.

4.

Na dokonanie podziału przedsiębiorstwa państwowego na podstawie wniosku określonego

w ust. 1 nie jest wymagana zgoda rady pracowniczej.

1.

Jeżeli mimo trzykrotnego ukarania na podstawie art. 20 jednostka gospodarcza będąca

spółdzielnią lub spółką handlową w okresie 3 lat od dnia wydania pierwszej decyzji

o ukaraniu stosuje praktyki określone w art. 8 i 9, organ antymonopolowy może wydać

decyzję ustanawiającą nakaz podziału tej jednostki oraz określić jego warunki.

2.

W razie niewykonania decyzji określonej w ust. 1, ustanawiającej nakaz podziału spółdzielni

w terminie 6 miesięcy od dnia jej podjęcia, organ antymonopolowy wystąpi do zarządu

właściwego centralnego związku spółdzielczego z wnioskiem o postawienie spółdzielni

w stan likwidacji w trybie określonym w art. 114 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze

(Dz. U. Nr 30, poz. 210 i z 1983 r. Nr 39, poz. 176). Jeżeli jednostką nie wykonującą nakazu jest spółka handlowa, podlega ona rozwiązaniu.

Organ antymonopolowy wystąpi w takim wypadku do sądu o rozwiązanie spółki.

3.

W odniesieniu do jednostek gospodarczych nie wymienionych w ust. 1 oraz w art. 21

ust. 1 organ antymonopolowy, w wypadkach określonych w ust. 1, może wydać decyzję

ustanawiającą nakaz ograniczenia działalności gospodarczej w sposób uniemożliwiający

prowadzenie tych praktyk oraz zawiadamia organ administracji państwowej, który wydał

zezwolenie na taką działalność.

4.

W razie niewykonania decyzji określonej w ust. 3 w terminie 3 miesięcy od dnia jej

otrzymania, organ administracji państwowej, który wydał zezwolenie na wykonywanie

działalności gospodarczej, wyda decyzję o cofnięciu jednostce gospodarczej zezwolenia

na wykonywanie tej działalności.

Jeżeli jednostka gospodarcza stosuje praktyki, o których mowa w art. 8, sąd wojewódzki

lub okręgowa komisja arbitrażowa na żądanie jednostki dotkniętej stosowaniem tych

praktyk mogą nałożyć na jednostkę stosującą te praktyki obowiązek zawarcia umowy i

ustalić jej treść zgodnie z warunkami umów przyjętymi w danej dziedzinie obrotu lub

unieważnić umowę zawartą z naruszeniem tych warunków.

1.

Kto pełniąc funkcję kierownika jednostki gospodarczej, wbrew decyzji organu antymonopolowego

stwierdzającej naruszanie przepisów ustawy

1)

stosuje praktyki określone w art. 8 i 9,

2)

zawiera lub wykonuje porozumienia monopolistyczne sprzeczne z ustawą

- podlega karze pieniężnej w wysokości ustalonej przez organ antymonopolowy, jednak

nie przekraczającej jego trzymiesięcznego wynagrodzenia. Przepis art. 20 ust. 1 stosuje

się odpowiednio.

2.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli funkcję kierownika jednostki gospodarczej

pełni osoba prowadząca działalność gospodarczą we własnym imieniu.

Kto w imieniu jednostki gospodarczej udziela organowi antymonopolowemu nieprawdziwych

danych dotyczących działalności gospodarczej tej jednostki,

podlega karze aresztu do 3 miesięcy, ograniczenia wolności do 3 miesięcy lub grzywny

do 50 000 złotych.

1.

Postępowanie w sprawach przeciwdziałania praktykom monopolistycznym może być wszczęte

z urzędu lub na wniosek.

2.

Uprawnionymi do występowania z wnioskiem o wszczęcie postępowania są

1)

właściwe miejscowo wojewódzkie rady narodowe,

2)

jednostki gospodarcze, których interes został lub może być naruszony przez praktykę

monopolistyczną, oraz zrzeszenia i związki takich jednostek gospodarczych,

3)

organy kontroli państwowej i społecznej oraz organy sprawujące nadzór nad działalnością

jednostek gospodarczych,

4)

organizacje społeczne, do których zadań statutowych należy ochrona konsumentów, jeżeli

został lub może być naruszony interes konsumentów.

3.

Wniosek o wszczęcie postępowania wnosi się na piśmie wraz z uzasadnieniem.

1.

W postępowaniu w sprawach przeciwdziałania praktykom monopolistycznym stosuje się

przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

2.

Decyzja organu antymonopolowego wydana na podstawie ustawy może być zaskarżona do

Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem, z wyłączeniem

spraw, o których mowa w art. 18.

1.

Zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych i związki spółdzielcze istniejące w dniu wejścia

w życie ustawy dokonają przeglądu swoich umów założycielskich i statutów oraz, w razie

stwierdzenia niezgodności z ustawą, dokonają w nich zmian, eliminując z ich treści

postanowienia naruszające przepisy ustawy lub upoważniające do podejmowania uchwał

niezgodnych z przepisami ustawy. Zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych i związki

spółdzielcze dokonają zgłoszenia do rejestru tych zmian w terminie 6 miesięcy od dnia

ogłoszenia ustawy.

2.

Do czasu zarejestrowania zmiany umów założycielskich i statutów pozostają w mocy postanowienia

dotychczasowych umów i statutów. Jednakże w razie sprzeczności między nimi a przepisami

ustawy stosuje się jej przepisy.

W ustawie z dnia 29 grudnia 1982 r. o urzędzie Ministra Finansów oraz o urzędach i izbach

skarbowych

(Dz. U. Nr 45, poz. 289 i z 1985 r. Nr 12, poz. 50) dodaje się art. 5a w brzmieniu

„

Art. 5a.

Minister Finansów wykonuje zadania określone w przepisach ustawy o przeciwdziałaniu

praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej.

”

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1988 r., z wyjątkiem przepisów art. 28,

które wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.