Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługują z tytułu

zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego

1)

pracownikowi - w razie uzyskania uprawnień emerytalnych lub w razie powstania inwalidztwa

- oraz członkom jego rodziny,

2)

członkom rodziny pozostałym po pracowniku albo po osobie uprawnionej do emerytury

lub renty przewidzianej w ustawie.

Świadczenia określone w ustawie przysługują również niektórym osobom nie będącym pracownikami

1)

adwokatom, osobom wykonującym pracę nakładczą, uczniom szkół ponadpodstawowych, studentom

szkół wyższych i uczestnikom studiów doktoranckich oraz osobom pobierającym stypendia

sportowe, z uwzględnieniem zasad przewidzianych w przepisach działu III rozdziału

3 ustawy,

2)

osobom, które z tytułu działalności zawodowej objęte są odrębnymi przepisami o ubezpieczeniu

społecznym, jeżeli - bez uwzględnienia okresów tej działalności - spełniają warunki

do świadczeń określonych w ustawie, z uwzględnieniem art. 3 ust. 3,

3)

członkom rodziny osób, o których mowa w pkt 1 i 2, oraz członkom rodziny pozostałym

po tych osobach.

1.

Odrębne przepisy określają

1)

prawo do świadczeń w razie inwalidztwa lub śmierci pracownika spowodowanych wypadkiem

przy pracy, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo chorobą zawodową,

2)

prawo do świadczeń - w razie uzyskania uprawnień emerytalnych lub w razie powstania

inwalidztwa - dla niektórych grup pracowników zatrudnionych w górnictwie i na kolei

oraz dla członków ich rodzin.

2.

Świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługują jednak

1)

pracownikom i członkom ich rodzin uprawnionym do renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej

na podstawie przepisów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli świadczenia określone

w ustawie są dla nich korzystniejsze,

2)

członkom rodziny pozostałym po osobach uprawnionych do renty inwalidzkiej na podstawie

przepisów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli osoby te zmarły z innych przyczyn

niż wypadek przy pracy, wypadek w drodze do pracy lub z pracy albo choroba zawodowa,

nawet chociażby osoby te nie miały okresu zatrudnienia wymaganego do przyznania po

nich renty rodzinnej stosownie do przepisów niniejszej ustawy,

3)

pracownikom objętym odrębnymi przepisami, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oraz członkom

ich rodzin, jeżeli nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania emerytury lub renty

na podstawie tych odrębnych przepisów albo jeżeli świadczenia na podstawie niniejszej

ustawy są dla tych osób korzystniejsze.

3.

Świadczenia na warunkach i w wysokości określanych w ustawie przysługują również żołnierzom

zawodowym, funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej i Służby Więziennej oraz członkom

ich rodzin, jeżeli nie spełniają oni warunków do emerytury lub renty określonych w

przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób albo jeżeli świadczenia określone

w niniejszej ustawie są dla tych osób korzystniejsze.

Przepisów ustawy nie stosuje się do obywateli państw obcych, których pobyt w Polsce

nie ma charakteru stałego oraz którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach

dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub międzynarodowych

instytucjach, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Użyte w ustawie określenia oznaczają

1)

pracownik - osobę pozostającą w stosunku pracy w myśl Kodeksu pracy,

2)

zatrudnienie - wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy,

3)

renta - rentę inwalidzką i rentę rodzinną,

4)

emeryt - osobę mającą ustalone prawo do emerytury,

5)

rencista - osobę mającą ustalone prawo do renty, 6) najniższe wynagrodzenie - najniższe

wynagrodzenie pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej za pełny miesięczny

wymiar czasu pracy.

Świadczenia określone w ustawie obejmują świadczenia pieniężne i świadczenia w naturze.

Świadczenia pieniężne obejmują

1)

emeryturę,

2)

rentę inwalidzką,

3)

rentę rodzinną,

4)

dodatki do emerytur i rent,

5)

zasiłek pogrzebowy.

1.

Świadczenia w naturze obejmują

1)

świadczenia lecznicze, położnicze i rehabilitacyjne,

2)

zaopatrzenie w leki, przedmioty ortopedyczne, protezy, środki opatrunkowe i pomocnicze,

3)

pobyt w domu pomocy społecznej.

2.

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe

zasady i tryb udzielania świadczeń, o których mowa w ust. 1.

Za okresy zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego uważa się okresy zatrudnienia

wykonywanego na terenach wchodzących w skład Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz

zatrudnienia na terenach wchodzących w skład Państwa Polskiego przed ustaleniem jego

obecnych granic.

1.

Przy ustalaniu świadczeń określonych w ustawie uwzględnia się również okresy zatrudnienia

obywateli polskich za granicą w polskich przedstawicielstwach dyplomatycznych i urzędach

konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych

i innych misjach lub misjach specjalnych, a także w innych polskich placówkach, instytucjach

lub przedsiębiorstwach, do których zostali delegowani lub skierowani; dotyczy to również

członków rodziny delegowanego lub skierowanego tam pracownika, którzy podjęli zatrudnienie

w tych placówkach w czasie pobytu za granicą.

2.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, ustala okresy zatrudnienia obywateli polskich

za granicą inne niż wymienione w ust. 1, w tym również okresy zatrudnienia repatriantów,

które uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie, oraz

warunki i zasady udzielania świadczeń z tytułu tego zatrudnienia.

1.

Okresami zatrudnienia, wymaganymi do uzyskania świadczeń określonych w ustawie, są

- z zastrzeżeniem art. 12 - okresy pozostawania w stosunku pracy, w czasie których

pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy,

macierzyński albo opiekuńczy.

2.

Za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia uważa się okresy

1)

pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub opiekuńczego po ustaniu zatrudnienia

wykonywanego w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym

zawodzie,

2)

pobierania renty chorobowej z tytułu zatrudnienia, o którym mowa w pkt 1, wprowadzonej przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych

z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188),

3)

wykonywanie przed dniem 1 stycznia 1975 r. pracy na podstawie umowy o naukę zawodu,

przyuczania do określonej pracy lub odbywania wstępnego stażu pracy,

4)

niewykonywania pracy, jeżeli za okresy te zostało wypłacone wynagrodzenie w wyniku

przywrócenia do pracy bądź wypłacono z tego tytułu odszkodowanie,

5)

uczęszczania do szkół związków zawodowych i szkół partyjnych pod warunkiem uprzedniego

zatrudnienia do czasu wstąpienia do tych szkół, jeżeli nauka w tej szkole została

ukończona przed dniem wejścia w życie ustawy,

6)

sprawowania mandatu posła do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej,

7)

pracy adwokatów w zespołach adwokackich od dnia 1 stycznia 1964 r.,

8)

pracy członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych

objętej odrębnymi przepisami o ubezpieczeniu społecznym,

9)

opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym zaliczonym do I grupy inwalidów, sprawowanej

przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki

nie osiągał dochodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia,

10)

służby wojskowej pełnionej w Wojsku Polskim w okresie po dniu 1 listopada 1918 r.

oraz służby w Milicji Obywatelskiej, organach bezpieczeństwa publicznego i Służbie

Więziennej,

11)

urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie

bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi, oraz innych

udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych i trwania przerw w pracy spowodowanych

opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4 - łącznie nie dłużej jednak niż 6 lat,

12)

pracy nakładczej, jeżeli spełnione zostały warunki określone w art. 61 pkt 1,

13)

pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu,

14)

czasowego pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania lub niemożności

podjęcia szkolenia zawodowego, udowodnionej dokumentami, oraz pobierania zasiłków

z funduszu aktywizacji zawodowej.

3.

Okresy, o których mowa w ust. 2 pkt 10, ustala się w wymiarze i na zasadach określonych

odpowiednio w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin

lub w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej

i ich rodzin. Okresy zawodowej lub nadterminowej służby wojskowej, okresy służby w

Milicji Obywatelskiej oraz w organach bezpieczeństwa publicznego i Służbie Więziennej

uważa się za okresy pracy o szczególnym charakterze, uprawniającej do świadczeń określonych

w art. 54.

1.

Przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie nie uwzględnia się okresów

zatrudnienia wykonywanego w wymiarze czasu pracy niższym niż połowa wymiaru obowiązującego

pracownika w danym zawodzie; w razie wykonywania zatrudnienia równocześnie w więcej

niż jednym zakładzie pracy bierze się pod uwagę łączny wymiar czasu pracy.

2.

Przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie nie uwzględnia się okresów

zatrudnienia w zakładzie prowadzonym na własny lub wspólny rachunek przez

1)

małżonka,

2)

krewnego lub powinowatego, jeżeli osoba zatrudniona w tym zakładzie

a)

podlega - jako osoba współpracująca - ubezpieczeniu społecznemu na podstawie odrębnych

przepisów,

b)

pozostaje w czasie tego zatrudnienia we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą prowadzącą

zakład.

3.

Krewnymi i powinowatymi w rozumieniu ust. 2 pkt 2 są: dzieci własne, dzieci drugiego

małżonka i dzieci przysposobione, rodzeństwo, rodzice, macocha i ojczym, osoby przysposabiające,

wnuki, dziadkowie, teściowie, zięciowie, synowe, bratowe, szwagierki i szwagrowie.

4.

Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio do zatrudnienia wykonywanego u osoby fizycznej.

5.

Rada Ministrów może określać zasady uwzględniania okresu zatrudnienia wykonywanego

u krewnego lub powinowatego, jeżeli nawet zachodzi okoliczność, o której mowa w ust.

2 pkt 2 lit. b).

1.

Za okresy zaliczalne do okresu zatrudnienia uważa się okresy

1)

służby w oddziałach powstańczych w powstaniach śląskich w latach 1919-1921 oraz w

powstaniu wielkopolskim,

2)

służby pełnionej przez osoby posiadające obywatelstwo polskie w Armii Związku Socjalistycznych

Republik Radzieckich oraz w okresie wojny 1939-1945 w innych armiach sojuszniczych,

3)

działalności kombatanckiej, w szczególności w ruchu oporu, w walce o utrwalenie władzy

ludowej oraz pobytu w obozie koncentracyjnym,

4)

pobytu w niewoli lub w obozach dla internowanych żołnierzy w czasie od dnia 1 września

1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.

2.

Za okresy zaliczalne do okresu zatrudnienia uważa się także okresy pobytu w obozach

pracy przymusowej w czasie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.

3.

Za okresy zaliczalne do okresów zatrudnienia uważa się również okresy

1)

przerwy w pracy, w granicach nie dłuższych jednak niż 6 lat, spowodowanej koniecznością

osobistej opieki nad

a)

dzieckiem, na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny

przysługuje pielęgnacyjny zasiłek rodzinny,

b)

innym członkiem rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów,

z tym że okres sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa pod lit. a), sumuje

się z okresem wymienionym w art. 11 ust. 2 pkt 11 w odniesieniu do tego samego dziecka,

2)

nauki w szkole, do której pracownik został skierowany przez zakład pracy, oraz nauki

w szkole wyższej pod warunkiem uprzedniego zatrudnienia, jeżeli nauka ta ukończona

została przed dniem wejścia w życie ustawy,

3)

studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej,

4)

wykonywania zawodu adwokata przed dniem 31 grudnia 1964 r.,

5)

działalności innej niż wymieniona w art. 11 ust. 2 pkt 8 i 10, objętej odrębnymi przepisami

o ubezpieczeniu społecznym lub o zaopatrzeniu emerytalnym, z zastrzeżeniem art. 55,

6)

inne uznane odrębnymi przepisami za okresy zaliczalne do okresu zatrudnienia.

4.

Członkami rodziny, o których mowa w ust. 3 pkt 1, są osoby określone w art. 38.

5.

Okresu przerwy w pracy, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, nie zalicza się do okresu zatrudnienia,

jeżeli osoba sprawująca opiekę osiągnęła w tym czasie dochód przekraczający połowę

najniższego wynagrodzenia.

6.

Okresy, o których mowa w ust. 1, ustala się w trybie i na zasadach określonych w przepisach

o szczególnych uprawnieniach kombatantów.

7.

Rada Ministrów może ustalać inne okresy, nie wymienione w ust. 1-3, zaliczalne do

okresów zatrudnienia.

Jeżeli okresy, o których mowa w art. 11 i 13, zbiegają się w czasie, przy ustalaniu

prawa do świadczeń określonych w ustawie uwzględnia się okres korzystniejszy.

Okresów działalności objętej odrębnymi przepisami o ubezpieczeniu społecznym lub o

zaopatrzeniu emerytalnym, o których mowa w art. 13 ust. 3 pkt 5, nie uwzględnia się

przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie, jeżeli z tytułu tej działalności

zostały spełnione warunki do świadczeń na podstawie tych odrębnych przepisów.

1.

Podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi - z zastrzeżeniem ust. 2 - przeciętne miesięczne

wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia albo

kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12

lat zatrudnienia.

2.

Za podstawę wymiaru emerytury i renty ustalonej od wynagrodzenia, które stosownie

do przepisów o składkach na ubezpieczenia społeczne jest ustalane w wysokości zryczałtowanej

z możliwością podwyższenia, przyjmuje się

1)

kwotę ryczałtu obowiązującą w ostatnim miesiącu zatrudnienia,

2)

przeciętne miesięczne wynagrodzenie z okresu ostatnich 36 miesięcy zatrudnienia, jeżeli

do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne przyjęto wynagrodzenie wyższe

od kwot ryczałtowych, nie niższe jednak od kwoty ryczałtu określonej w pkt 1.

3.

Jeżeli przed przyznaniem emerytury pracownik miał ustalone prawo do renty inwalidzkiej,

do obliczenia podstawy wymiaru emerytury przyjmuje się

1)

podstawę wymiaru poprzednio przyznanej renty inwalidzkiej albo

2)

przeciętne miesięczne wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1 lub 2.

4.

Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do obliczenia podstawy wymiaru renty rodzinnej

po emerycie lub renciście.

1.

Do obliczenia podstawy wymiaru świadczeń przyjmuje się - z uwzględnieniem ust. 2 i

3 - wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w jednym zakładzie pracy.

2.

Do obliczenia podstawy wymiaru świadczeń przyjmuje się jednak łączne wynagrodzenie

z tytułu zatrudnienia wykonywanego równocześnie w więcej niż jednym zakładzie pracy,

jeżeli

1)

zatrudnienie wykonywane było w wymiarze czasu pracy nie przekraczającym łącznie obowiązującego

w danym zawodzie albo

2)

dodatkowe zatrudnienie wykonywane było nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat w ciągu

ostatnich 12 lat zatrudnienia.

3.

Wynagrodzenie z tytułu dodatkowego zatrudnienia, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, uwzględnia

się przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczeń, jednakże w wysokości nie przekraczającej

50% wynagrodzenia przyjętego do podstawy wymiaru z tytułu zatrudnienia w zakładzie

pracy, w którym pracownik był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń z tytułu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie

pracy uwzględnia się wszystkie składniki wynagrodzenia w gotówce i w naturze z tytułu

wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, z wyjątkiem składników określonych w rozporządzeniu,

o którym mowa w art. 22.

1.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń z tytułu zatrudnienia w zakładzie pracy

nie będącym zakładem uspołecznionym uwzględnia się wynagrodzenie, od którego ustalono

składki na ubezpieczenie społeczne.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń z

tytułu zatrudnienia wykonywanego u osoby fizycznej.

Jeżeli wynagrodzenie, od którego oblicza się podstawę wymiaru świadczeń, podlegało

podatkowi od wynagrodzeń i składce na cele emerytalne, pomniejsza się je o kwotę tego

podatku i składki.

1.

Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 16 ust. 1, pracownik wykonywał działalność

zawodową objętą odrębnymi przepisami o ubezpieczeniu społecznym lub o zaopatrzeniu

emerytalnym, określoną w art. 11 ust. 2 pkt 8 oraz w art. 13 ust. 3 pkt 5, przy ustalaniu

podstawy wymiaru świadczeń przewidzianych w ustawie uwzględnia się na wniosek pracownika

kwotę, która byłaby przyjęta za podstawę wymiaru świadczeń stosownie do tych odrębnych

przepisów.

2.

2, Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do osób pełniących służbę, o której mowa

w art. 11 ust. 2 pkt 10.

1.

Rada Ministrów po zasięgnięciu opinii właściwych komisji sejmowych, w drodze rozporządzenia,

określa

1)

składniki wynagrodzenia wypłacanego z tytułu zatrudnienia, których nie uwzględnia

się przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń,

2)

wypadki, w których przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń uwzględnia się wypłaty

nie będące wynagrodzeniem z tytułu zatrudnienia, i zasady uwzględniania tych wypłat,

3)

wypadki, w których podstawę wymiaru świadczeń ustala się z okresu krótszego niż określony

w art. 16 ust. 1,

4)

zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń, gdy pracownik zatrudniony był za granicą,

5)

inne szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń.

2.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może określać zasady ustalania podstawy wymiaru

świadczeń w wypadkach, w których wskutek inwalidztwa zmniejszyła się w znacznym stopniu

możliwość uzyskania przez pracownika wyższego wynagrodzenia w przyszłości.

Inwalidą w rozumieniu ustawy jest osoba częściowo lub całkowicie niezdolna do wykonywania

zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu.

1.

Ustala się trzy grupy inwalidów w zależności od stopnia niezdolności do wykonywania

zatrudnienia.

2.

Do III grupy inwalidów zalicza się osoby

1)

częściowo niezdolne do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, jeżeli osoby te zachowały

zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie,

2)

całkowicie niezdolne do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, jeżeli osoby te

zachowały zdolność do wykonywania innego, niżej kwalifikowanego zatrudnienia,

3)

dotknięte szczególnym naruszeniem sprawności organizmu, nawet jeżeli naruszenia te

nie ograniczają zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia.

3.

Do II grupy inwalidów zalicza się osoby niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia.

4.

Do I grupy inwalidów zalicza się osoby niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia,

które ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymagają stałej lub długotrwałej

opieki innej osoby.

5.

Zachowanie zdolności do wykonywania zatrudnienia w warunkach specjalnie stworzonych

lub na specjalnych stanowiskach pracy nie stanowi przeszkody do zaliczenia do I lub

II grupy inwalidów.

1.

Ocena zdolności do wykonywania zatrudnienia, zaliczanie do jednej z grup inwalidów,

ustalanie daty powstania inwalidztwa, a także wskazań i przeciwwskazań do zatrudnienia

lub przeszkolenia zawodowego inwalidów należy do komisji lekarskich do spraw inwalidztwa

i zatrudnienia.

2.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa ustrój, zakres działania komisji

lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, tryb odwoławczy oraz sposób i zakres

sprawowania nadzoru nad działalnością tych komisji.

3.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki

Społecznej, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe zasady ustalania inwalidztwa,

w tym również zasady zaliczania do grup inwalidów osób nie będących pracownikami,

skład komisji lekarskich, ich szczegółowe zadania, tryb postępowania, tryb kierowania

na badanie przez te komisje oraz sposób powoływania i zasady wynagradzania członków

komisji lekarskich i lekarzy działających w zakresie orzecznictwa inwalidzkiego.

4.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki

Społecznej, w drodze rozporządzenia, może powierzać komisjom lekarskim przeprowadzanie

badań dla celów innych niż rentowe.

1.

Emerytura przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki

1)

osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn w czasie

zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia albo nie później niż

w ciągu 5 lat od ustania tych okresów,

2)

ma okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do

okresów zatrudnienia co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

2.

Pracownikowi, który osiągnął wiek emerytalny po upływie 5 lat od ustania zatrudnienia

lub okresów równorzędnych z okresem zatrudnienia, emerytura przysługuje, jeżeli

1)

ma okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do

okresów zatrudnienia co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn albo

2)

w chwili osiągnięcia tego wieku uprawniony był do renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej

i ma okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi

do okresów zatrudnienia co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

1.

Pracownik, który nie osiągnął wieku emerytalnego określonego w art. 26 ust. 1 pkt

1, może przejść na emeryturę

1)

kobieta - po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli ma 30-letni okres zatrudnienia albo

jeżeli ma 20-letni okres zatrudnienia i zaliczona została do I lub II grupy inwalidów,

2)

mężczyzna - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma 25-letni okres zatrudnienia i zaliczony

został do I lub II grupy inwalidów.

2.

Okresy zatrudnienia, o których mowa w ust. 1. liczy się łącznie z okresami równorzędnymi

i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia.

3.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może określać zasady wcześniejszego przechodzenia

na emeryturę na warunkach innych niż ustalone w ust. 1.

4.

Odrębne przepisy określają zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę

1)

inwalidów wojennych, kombatantów oraz inwalidów wojskowych, których inwalidztwo pozostaje

w związku ze służbą wojskową,

2)

inwalidów, których inwalidztwo powstało wskutek wypadku przy pracy, wypadku w drodze

do pracy lub z pracy albo wskutek choroby zawodowej.

Pracownik, który nie osiągnął okresu zatrudnienia określonego w art. 26 ust. 1 pkt

2, może przejść na emeryturę w niepełnym wymiarze na następujących warunkach

1)

kobieta, jeżeli osiągnęła wiek 60 lat w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym

z okresem zatrudnienia oraz ma okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi

i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia co najmniej 15 lat,

2)

mężczyzna, jeżeli osiągnął wiek 65 lat w okresie, o którym mowa w pkt 1, oraz ma okres

zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów

zatrudnienia co najmniej 20 lat.

1.

Emerytura wynosi 100% podstawy jej wymiaru do kwoty 3.000 zł oraz 55% nadwyżki ponad

tę kwotę.

2.

Emeryturę zwiększa się o 1% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok zatrudnienia w

Polsce Ludowej ponad okres wynoszący 20 lat. Okresy zatrudnienia w Polsce Ludowej

liczy się łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia.

1.

Emerytura w niepełnym wymiarze wynosi miesięcznie 90% podstawy tej wymiaru do kwoty

3.000 zł oraz 50% nadwyżki ponad tę kwotę.

2.

Przepis art. 29 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

Rada Ministrów podwyższa kwoty podstawy wymiaru, o których mowa w art. 29 ust. 1 oraz

art. 30 ust. 1, kierując się wzrostem najniższego wynagrodzenia.

Renta inwalidzka przysługuje - z uwzględnieniem art. 34 - pracownikowi, który spełnił

łącznie następujące warunki

1)

jest inwalidą,

2)

ma wymagany okres zatrudnienia,

3)

inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia

albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

1.

Warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia, w myśl art. 32 pkt 2, uważa się

za spełniony, gdy pracownik osiągnął okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami

równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia co najmniej

1)

1 rok - jeżeli inwalidztwo powstało przed ukończeniem 20 lat,

2)

2 lata - jeżeli inwalidztwo powstało w wieku powyżej 20 do 22 lat,

3)

3 lata - jeżeli inwalidztwo powstało w wieku powyżej 22 do 25 lat,

4)

4 lata - jeżeli inwalidztwo powstało w wieku powyżej 25 do 30 lat,

5)

5 lat - jeżeli inwalidztwo powstało w wieku powyżej 30 lat, z zastrzeżeniem ust. 4.

2.

Okres 5 lat zatrudnienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu

ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką, a jeżeli

zainteresowany w chwili zgłoszenia wniosku nie pozostaje w zatrudnieniu - przed dniem

powstania inwalidztwa; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania

renty inwalidzkiej lub rodzinnej.

3.

Jeżeli pracownik nie osiągnął okresu zatrudnienia, o którym mowa w ust. 1, warunek

posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się za spełniony, gdy podjął on zatrudnienie

przed osiągnięciem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej

lub w szkole wyższej oraz pozostawał w zatrudnieniu do dnia powstania inwalidztwa

bez przerwy lub z przerwami nie przekraczającymi 6 miesięcy, z uwzględnieniem art.

34.

4.

Okres zatrudnienia wymagany do przyznania renty inwalidzkiej wynosi 10 lat, w tym

co najmniej 5 lat w okresie ostatniego dziesięciolecia, o którym mowa w ust. 2, jeżeli

pracownik podjął zatrudnienie po raz pierwszy po ukończeniu 40 lat życia.

5.

Przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio do pracownika, który po ukończeniu 40 lat życia

podjął zatrudnienie po upływie 10 lat od ustania poprzedniego zatrudnienia lub okresów

równorzędnych z okresem zatrudnienia. Okresów zatrudnienia oraz okresów równorzędnych

i zaliczalnych do okresów zatrudnienia sprzed tej przerwy nie wlicza się.

1.

Pracownikowi, który stał się inwalidą I lub II grupy przed podjęciem zatrudnienia

po raz pierwszy, renta inwalidzka przysługuje po osiągnięciu okresu zatrudnienia wynoszącego

łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia

1)

5 lat w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką

albo

2)

10 lat, jeżeli zatrudnienie podjął po raz pierwszy po ukończeniu 40 lat.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do pracownika, który stał się inwalidą I lub

II grupy po upływie 18 miesięcy od ustania poprzedniego zatrudnienia (okresów równorzędnych

z okresem zatrudnienia). Jeżeli podjęcie ponownego zatrudnienia nastąpiło po upływie

10 lat od ustania ostatniego zatrudnienia, okresów zatrudnienia oraz okresów równorzędnych

i zaliczalnych do okresów zatrudnienia sprzed tej przerwy nie wlicza się.

1.

Renta inwalidzka wynosi miesięcznie

1)

dla inwalidów zaliczonych do I i II grupy - 100% podstawy jej wymiaru do kwoty 3.000

zł oraz 55% nadwyżki ponad tę kwotę,

2)

dla inwalidów zaliczonych do III grupy - 85% podstawy jej wymiaru do kwoty 3.000 zł

oraz 50% nadwyżki ponad tę kwotę.

2.

Rentę inwalidzką zwiększa się o 1%podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok zatrudnienia

w Polsce Ludowej ponad okres wynoszący 20 lat. Okresy zatrudnienia w Polsce Ludowej

liczy się łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia.

3.

Przepis art. 31 stosuje się odpowiednio.

Prawo do renty inwalidzkiej, które ustało z powodu ustąpienia inwalidztwa, podlega

przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty pracownik ponownie

stał się inwalidą.

1.

Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny pracownika, który w chwili

śmierci pozostawał w zatrudnieniu i miał okres zatrudnienia nie krótszy niż wymagany

do uzyskania renty inwalidzkiej.

2.

Renta rodzinna przysługuje również po osobie nie pozostającej w chwili śmierci w zatrudnieniu,

jeżeli osoba ta miała ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej albo spełniała

warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty

inwalidzkiej przyjmuje się, że osoba zmarła była inwalidą.

1.

Do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki

określone w art. 39-42

1)

dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przy sposobione,

2)

przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo

i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej,

3)

małżonek (wdowa i wdowiec),

4)

rodzice.

2.

Za rodziców w rozumieniu ustawy uważa się również ojczyma i macochę oraz osoby przysposabiające.

1.

Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty

rodzinnej;

1)

do ukończenia 16 lat życia,

2)

do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak

niż do osiągnięcie 25 lat życia, albo

3)

bez względu na wiek, jeżeli stały się inwalidami I lub II grupy w okresie, o którym

mowa w pkt 1 lub 2.

2.

Jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej,

prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.

Przyjęte na wychowanie i utrzymanie wnuki, rodzeństwo i inne dzieci mają prawo do

renty rodzinnej, jeżeli spełniają warunki określone w art. 39, a ponadto

1)

zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią pracownika

(emeryta lub rencisty), chyba że śmierć była następstwem wypadku, oraz

2)

nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy rodzice żyją, jeżeli

a)

nie mogą zapewnić im utrzymania albo

b)

pracownik (emeryt lub rencista) lub jego małżonek był ich opiekunem ustanowionym przez

sąd.

1.

Wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli

1)

w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była inwalidką albo

2)

wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa, uprawnione do renty rodzinnej

po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat

życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem zaliczonym do I lub II grupy inwalidów

uprawnionych do renty rodzinnej.

2.

Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała

się inwalidką po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci

lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2.

3.

Małżonka rozwiedziona lub wdowa, która w chwili śmierci męża nie pozostawała z nim

we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków

określonych w ust. 1 lub 2 miała w chwili śmierci męża prawo do alimentów z jego strony

ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

4.

Wdowa nie spełniająca warunków do renty rodzinnej określonych w ust. 1 lub 2 i nie

mająca niezbędnych źródeł utrzymania ma prawo do okresowej renty rodzinnej

1)

przez okres jednego roku od chwili śmierci męża,

2)

przez okres uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji

do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od chwili śmierci

męża.

5.

Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do wdowca, z tym że wiek uprawniający go

do renty rodzinnej wynosi 65 lat.

Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli

1)

pracownik (emeryt lub rencista) bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich

utrzymywania,

2)

spełniają odpowiednio warunki określone dla wdowy i wdowca w art. 41 ust. 1 i 2 oraz

co do wieku również w ust. 5.

W razie ustania prawa do renty rodzinnej z powodu ustąpienia inwalidztwa stosuje się

odpowiednio przepis art. 36.

1.

Renta rodzinna dla 1 osoby wynosi miesięcznie 85% podstawy jej wymiaru do kwoty 3000

zł oraz 50% nadwyżki ponad tę kwotę.

2.

Na każdą następną osobę uprawnioną do renty rodzinnej przysługuje zwiększenie tej

renty o 5% podstawy jej wymiaru.

3.

Rentę rodzinną zwiększa się o 1% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok zatrudnienia

zmarłego pracownika w Polsce Ludowej ponad okres wynoszący 20 lat. Okresy zatrudnienia

w Polsce Ludowej liczy się łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów

zatrudnienia.

4.

Przepis art. 31 stosuje się odpowiednio.

1.

Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna.

2.

Renta rodzinna podlega podziałowi między uprawnionych, jeżeli

1)

do renty uprawnione są osoby małoletnie, nad którymi opiekę sprawują różne osoby,

2)

pełnoletni członek rodziny zażąda podziału renty,

3)

zachodzą inne okoliczności uzasadniające podział renty.

3.

Renta rodzinna podlega podziałowi na równe części, z tym że dodatki do renty wypłaca

się w całości osobom do nich uprawnionym.

1.

Do emerytury i renty przysługują dodatki

1)

rodzinne,

2)

pielęgnacyjny,

3)

z tytułu odznaczeń państwowych,

2.

Do renty rodzinnej przysługuje również dodatek dla sierot zupełnych.

1.

Dodatki rodzinne przysługują na zasadach i w wysokości przewidzianych w odrębnych

przepisach dla zasiłków rodzinnych przysługujących pracownikom.

2.

Jeżeli do renty rodzinnej uprawnione są sieroty zupełne, część renty przysługującą

każdej z tych sierot zwiększa się o dodatek dla sierot zupełnych w wysokości 30% najniższej

renty rodzinnej dla 1 osoby.

1.

Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli

osoba taka zaliczona została do I grupy inwalidów albo ukończyła 75 lat życia.

2.

Dodatek pielęgnacyjny wynosi miesięcznie kwotę odpowiadającą 30% najniższej emerytury.

1.

Dodatek z tytułu odznaczenia państwowego przysługuje osobie uprawnionej do emerytury

lub renty, odznaczonej orderem: Budowniczy Polski Ludowej, Odrodzenia Polski, Virtuti

Militari, Krzyża Grunwaldu, Sztandaru Pracy lub Krzyżem Walecznych albo tytułem honorowym

„Zasłużony Górnik PRL”, „Zasłużony Nauczyciel PRL”, „Zasłużony Hutnik PRL”, „Zasłużony

Kolejarz PRL”, „Zasłużony Stoczniowiec PRL”, „Zasłużony Portowiec PRL”, „Zasłużony

Lekarz PRL”, „Zasłużony dla Zdrowia Narodu”, „Lotnik Kosmonauta PRL”, lub „Zasłużony

Pilot Wojskowy PRL”.

2.

Dodatek z tytułu odznaczenia państwowego wynosi miesięcznie 20% podstawy wymiaru świadczenia,

nie więcej jednak niż 3.000 zł.

3.

Z tytułu odznaczenia orderami lub tytułami honorowymi przysługuje tylko jeden dodatek.

1.

Zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci osoby pobierającej emeryturę lub rentę

albo członka rodziny takiej osoby.

2.

Członkami rodziny, o których mowa w ust. 1, są osoby określone w art. 38.

3.

Zasiłek pogrzebowy przysługuje również w razie śmierci osoby, która nie miała ustalonego

prawa do emerytury lub renty, lecz spełniała warunki do ich uzyskania i pobierania.

Przepis art. 37 ust. 2 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.

4.

Z tytułu śmierci osoby, o której mowa w ust. 1-3, przysługuje tylko jeden zasiłek

pogrzebowy.

1.

Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu.

2.

W razie poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę zasiłek pogrzebowy

ulega podziałowi między te osoby - proporcjonalnie do poniesionych kosztów pogrzebu.

1.

W razie poniesienia kosztów pogrzebu przez członka rodziny, o którym mowa w art. 38,

zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości sześciokrotnej kwoty najniższej emerytury

obowiązującej w dniu śmierci osoby, po której przysługuje zasiłek pogrzebowy.

2.

W razie poniesienia kosztów pogrzebu przez inną osobę niż wymieniona w ust. 1, zasiłek

pogrzebowy przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu, nie więcej jednak

niż w wysokości określonej w ust. 1.

3.

Jeżeli pogrzeb organizowany był na koszt Państwa, organizacji politycznej lub społecznej

albo zakładu pracy, lecz osoby, o których mowa w ust. 1, poniosły również część jego

kosztów, przysługuje im zasiłek w wysokości określonej w ust. 2.

4.

Prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa w wypadku niezgłoszenia wniosku o jego przyznanie

w okresie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek przysługuje.

1.

Pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługują

świadczenia na zasadach i w wysokości określonych w ustawie, z uwzględnieniem art.

54 i 55.

2.

Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników stale

zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu

uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo

własne lub otoczenia, a w szczególności zatrudnionych

1)

pod ziemią,

2)

bezpośrednio przy przetwórstwie azbestu, produkcji ołowiu i kadmu,

3)

przy pracach technologicznych związanych z wytwarzaniem aluminium,

4)

w zespołach formujących szkło,

5)

w charakterze rybaków morskich i nurków,

6)

w stoczniach morskich na niektórych stanowiskach pracy bezpośrednio przy budowie i

remoncie statków morskich,

7)

na statkach morskich w żegludze międzynarodowej i w polskim ratownictwie okrętowym,

8)

na statkach żeglugi powietrznej,

9)

w charakterze ratowników w Górskim Ochotniczym Pogotowiu Ratunkowym,

10)

w morskich portach handlowych oraz w niektórych przedsiębiorstwach pomocniczych działających

na rzecz tych portów,

11)

na niektórych stanowiskach w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych.

3.

Za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się

1)

funkcjonariuszy pożarnictwa,

2)

pracowników organów administracji celnej,

3)

pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną,

4)

dziennikarzy,

5)

niektórych pracowników budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych nie objętych

przepisem ust. 2 pkt 11,

6)

pracowników organów kontroli państwowej.

4.

Odrębne przepisy regulują uprawnienia z tytułu szczególnego charakteru zatrudnienia

nauczycieli, nauczycieli akademickich i innych pracowników naukowo-badawczych oraz

pracowników naukowych.

1.

Z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze może

być

1)

przyznane prawo do emerytury w wieku niższym niż określony w art. 26 ust. 1 pkt 1,

2)

przyznany wzrost emerytury lub renty inwalidzkiej w wysokości 10 lub 15% podstawy

jej wymiaru.

2.

Jeżeli wzrost, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, przysługuje z dwóch lub więcej tytułów,

wypłaca się tylko wzrost z jednego tytułu - korzystniejszy lub wybrany przez osobę

zainteresowaną.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa rodzaje prac lub stanowisk pracy

oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w art. 11 ust. 3 oraz w art.

53 ust. 2 i 3 przysługuje

1)

prawo do emerytury w określonym wieku, niższym niż to wynika z art. 26 ust. 1 pkt

1,

2)

wzrost emerytury lub renty, o którym mowa w art. 54 ust. 1 pkt 2.

1.

Osobom zajmującym kierownicze stanowiska państwowe przysługują świadczenia na zasadach

i w wysokości określonych w ustawie, z uwzględnieniem art. 57 i 58.

2.

Za stanowiska kierownicze w rozumieniu ust. 1 uważa się stanowiska określone przepisami

o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe.

1.

Osobom, o których mowa w art. 56, emerytura przysługuje po osiągnięciu wieku: 55 lat

dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz okresu zatrudnienia wynoszącego co najmniej

20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 5 lat na kierowniczych

stanowiskach państwowych.

2.

Emerytura przysługuje również osobie odwołanej ze stanowiska kierowniczego, jeżeli

osoba ta osiągnęła okres zatrudnienia wynoszący co najmniej 30 lat dla mężczyzn i

25 lat dla kobiet, w tym co najmniej 8 lat na kierowniczych stanowiskach państwowych.

1.

Emeryturę i rentę inwalidzką przysługującą osobom, o których mowa w art. 56, obliczoną

stosownie do zasad określonych w art. 29 lub 35, zwiększa się o 1,5% podstawy wymiaru

za każdy pełny rok pracy na stanowiskach kierowniczych.

2.

W razie zbiegu u jednej osoby prawa do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej, o

którym mowa w art. 54, oraz do zwiększenia emerytury lub renty inwalidzkiej określonego

w ust. 1, wypłaca się wzrost lub zwiększenie wyższe albo wybrane przez osobę zainteresowaną.

1.

Przepisy art. 57 i 58 stosuje się również do osób zajmujących kierownicze stanowiska

w

1)

naczelnych i wojewódzkich statutowych organach Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

i stronnictw politycznych oraz w naczelnych wykonawczych organach tej Partii i stronnictw

politycznych,

2)

centralnych organach organizacji spółdzielczych.

2.

Za stanowiska kierownicze w rozumieniu ust. 1 uważa się stanowiska określone przepisami

o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska w tych organach.

Adwokatom wykonującym pracę w zespołach adwokackich oraz pozostałym po nich członkom

rodzin przysługują świadczenia na zasadach i w wysokości określonych w ustawie, z

tym że podstawę wymiaru świadczeń ustala się od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

adwokata z tytułu pracy w zespole, przyjętego do ustalenia składek na ubezpieczenie

społeczne.

Osobom wykonującym pracę nakładczą oraz pozostałym po nich członkom rodzin przysługują

świadczenia na zasadach i w wysokości określonych w ustawie, z tym że

1)

okresy pracy nakładczej uważa się za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia w

myśl art. 11 ust. 2 pkt 12, jeżeli osoba wykonująca pracę nakładczą podlega obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego na podstawie przepisów obowiązujących w czasie wykonywania

tej pracy albo uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości co najmniej 50% obowiązującego

w tym okresie najniższego wynagrodzenia,

2)

podstawę wymiaru świadczeń ustala się od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia osoby

wykonującej pracę nakładczą, jednakże w kwocie nie wyższej niż czterokrotna kwota

najniższego wynagrodzenia obowiązującego w dniu, od którego przysługuje prawo do świadczeń.

1.

Osobie, która stała się inwalidą w czasie pobierania stypendium sportowego z tytułu

wyczynowego uprawiania sportu, przysługuje prawo do renty inwalidzkiej na zasadach

i w wysokości określonych w ustawie.

2.

Członkom rodziny osób, o których mowa w ust. 1, przysługuje prawo do renty rodzinnej

na zasadach i w wysokości określonych w ustawie.

3.

Podstawę wymiaru świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, ustala się od miesięcznej

kwoty ostatnio pobranego stypendium sportowego.

4.

W razie śmierci osoby pobierającej świadczenia, o której mowa w ust. 1 i 2, albo spełniającej

warunki do tych świadczeń oraz w razie śmierci członka rodziny tej osoby, zasiłek

pogrzebowy przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie.

1.

Uczniom szkół ponadpodstawowych, studentom szkół wyższych i uczestnikom studiów doktoranckich

lub aspirantury naukowej, którzy stali się inwalidami I lub II grupy w czasie uczęszczania

do szkoły lub odbywania studiów, przysługuje prawo do renty inwalidzkiej.

2.

Członkom rodziny osób, o których mowa w ust. 1, przysługuje renta rodzinna na zasadach

określonych w ustawie.

3.

Świadczenia wymienione w ust. 1 i 2 przysługują w wysokości najniższej renty inwalidzkiej

lub renty rodzinnej, o których mowa w art. 67.

4.

W razie śmierci osoby pobierającej rentę, o której mowa w ust. 1 lub 2. albo spełniającej

warunki do tych świadczeń oraz w razie śmierci członka rodziny tej osoby, zasiłek

pogrzebowy przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie.

Prezes Rady Ministrów, na wniosek władz naczelnych organizacji politycznych lub społecznych,

ministrów (kierowników urzędów centralnych), może przyznać emeryturę lub rentę na

warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie, jeżeli jest to uzasadnione

szczególnymi zasługami, zwłaszcza w działalności politycznej, społecznej, gospodarczej,

naukowej i kulturalnej osoby, której ta emerytura lub renta ma być przyznana.

Pracownikom oraz innym osobom objętym przepisami ustawy, a także pozostałym po nich

członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków

wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu

na inwalidztwo lub wiek - podjąć zatrudnienia i nie mają niezbędnych środków utrzymania,

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia

w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może określać zasady, wysokość oraz tryb

przyznawania i wypłaty świadczenia socjalnego osobom, które nie nabyły uprawnień do

emerytury lub renty określonej w ustawie, jeżeli ze względu na wiek lub inwalidztwo

nie mogą zapewnić sobie niezbędnych środków utrzymania i nie ma osób zobowiązanych

do ich alimentacji.

Rada Ministrów określa kwoty najniższej emerytury i renty, z tym że

1)

najniższa emerytura, renta inwalidzka I i II grupy oraz renta rodzinna, bez uwzględnienia

dodatków, o których mowa w art. 46, nie może być niższa niż 90% najniższego wynagrodzenia,

2)

najniższa renta inwalidzka III grupy bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w

art. 46 ust. 1 pkt 1 i 3, nie może być niższa niż 75% najniższego wynagrodzenia.

1.

Kwota emerytury lub renty, bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art. 46 ust.

1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2, nie może przekraczać 100% podstawy wymiaru emerytury lub

renty.

2.

Ograniczenie wysokości świadczeń do 100% podstawy ich wymiaru nie dotyczy emerytur

i rent w wysokości określonej w art. 67.

3.

Kwota emerytury i renty wraz z dodatkiem z tytułu odznaczeń państwowych nie może być

niższa od kwoty odpowiedniego świadczenia określonej w art. 67 wraz z takim dodatkiem.

1.

W razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury i renty albo do dwóch rent przewidzianych

w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się również - z uwzględnieniem art. 70 - w razie zbiegu u jednej

osoby prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych

w odrębnych przepisach o ubezpieczeniu społecznym lub o zaopatrzeniu emerytalnym.

Odrębne przepisy określają wypłatę świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do

1)

emerytury określonej w ustawie z prawem do renty inwalidzkiej z tytułu inwalidztwa

wojennego, inwalidztwa powstałego wskutek pobytu w obozie koncentracyjnym albo z tytułu

inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą wojskową oraz do renty rodzinnej przysługującej

po osobach uprawnionych do takich rent,

2)

emerytury określonej w ustawie z prawem do renty inwalidzkiej z tytułu inwalidztwa

powstałego wskutek wypadku przy pracy, wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo

wskutek choroby zawodowej,

3)

emerytury lub renty określonej w ustawie z prawem do emerytury lub renty z tytułu

przekazania gospodarstwa rolnego następcy lub państwu.

1.

Wstrzymanie wypłaty jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 69, następuje od dnia,

od którego przysługuje prawo do wypłaty zbiegających się świadczeń.

2.

W razie zbiegu prawa do świadczeń, o których mowa w art. 70, wypłata ich następuje

od dnia powstania prawa do dwóch lub więcej świadczeń, jednak za okres nie dłuższy

niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek.

W razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z tytułu pobierania emerytury lub renty

i z tytułu zatrudnienia wypłaca się zasiłek wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, w drodze rozporządzenia, określa zasady wypłacania

świadczeń określonych w ustawie osobie uprawnionej jednocześnie do świadczeń o charakterze

rentowym z instytucji zagranicznej.

1.

Podstawa wymiaru emerytury i renty ulega corocznym podwyżkom o taki procent, o jaki

wzrosło przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce uspołecznionej w roku poprzedzającym

rok podwyżki, nie więcej jednak niż o 150% kwoty wzrostu tego wynagrodzenia.

2.

Podwyższenia świadczeń w myśl ust. 1 dokonuje się przy zastosowaniu współczynnika

waloryzacyjnego stanowiącego - wyrażony procentowo - stosunek emerytury lub renty

do podstawy wymiaru tych świadczeń bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art.

46 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2.

3.

Podwyższenie świadczeń następuje od dnia 1 marca każdego roku i obejmuje świadczenia

przyznane przed dniem 1 stycznia roku poprzedniego, przy czym podwyższenie świadczeń

po raz pierwszy nastąpi od dnia 1 marca 1986 r.

4.

Podwyższenie świadczeń stosownie do ust. 1-3 następuje z urzędu, a jeżeli prawo do

świadczeń było zawieszone - na wniosek osoby zainteresowanej, po ustaniu przyczyn

uzasadniających zawieszenie tego prawa.

5.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe zasady podwyższania świadczeń

w myśl ust. 1-4.

1.

Dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sierot zupełnych podlegają każdorazowo podwyższeniu

w razie podwyższenia najniższych emerytur i rent.

2.

Przepis art. 74 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia się wszystkich

warunków wymaganych do nabycia tego prawa, a jeżeli pracownik pobiera zasiłek chorobowy,

prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej powstaje z dniem zaprzestania pobierania

tego zasiłku.

Prawa do świadczeń albo do świadczeń w wyższym wymiarze nie nabywa osoba, która wywołała

przestępstwem umyślnym okoliczności uzasadniające powstanie tego prawa.

Prawo do świadczeń uzależnionych od inwalidztwa oraz wysokość tych świadczeń ulega

zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu,

ustalono zmianę grupy inwalidzkiej, brak inwalidztwa lub ponowne powstanie inwalidztwa.

1.

Wysokość emerytury i renty inwalidzkiej ulega ponownemu ustaleniu w sposób określony

w ust. 2 i 3, jeżeli emeryt lub rencista wykonywał zatrudnienie po przyznaniu tych

świadczeń.

2.

Na wniosek osoby zainteresowanej ustala się nową podstawę wymiaru świadczenia na zasadach

określonych w art. 16, jeżeli emeryt lub rencista

1)

po przyznaniu świadczenia - wskutek dalszego wykonywania zatrudnienia nie podjął świadczeń,

2)

pobierał świadczenie i ma co najmniej 24-miesięczny okres zatrudnienia po jego przyznaniu.

3.

Na wniosek osoby zainteresowanej ustala się ponownie wysokość świadczenia stosownie

do art. 29 ust. 2 lub art. 35 ust. 2, z uwzględnieniem okresów zatrudnienia po przyznaniu

świadczenia.

4.

Ponowne ustalenie wysokości emerytury i renty inwalidzkiej następuje po ustaniu zatrudnienia.

1.

Prawo do świadczeń, lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej

lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone

nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które

mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość.

2.

Jeżeli prawo do świadczeń lub ich wysokość ustalono orzeczeniem organu odwoławczego,

organ rentowy na podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1

1)

wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo do świadczenia lub podwyższającą

ich wysokość,

2)

występuje do organu odwoławczego z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem,

gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń

nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości; z wnioskiem tym organ

rentowy może wystąpić w każdym czasie,

3)

wstrzymuje wypłatę świadczeń w całości lub części, jeżeli emeryt lub rencista korzystał

ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych dokumentów lub zeznań albo w innych wypadkach

złej woli.

Prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu

na zasadach określonych w art. 82-86 w razie

1)

wykonywania zatrudnienia lub osiągania dochodów z innych źródeł,

2)

korzystania ze świadczeń z funduszów publicznych,

3)

wyjazdu za granicę,

4)

pozbawienia wolności.

1.

Prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu w razie osiągania

1)

wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy,

2)

przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem gruntowym, jeżeli roczny przychód

szacunkowy ustalony dla celów tego podatku przekracza kwotę określoną w drodze rozporządzenia

przez Radę Ministrów,

3)

dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym, chyba że dochód ten zwolniony

został od podatku dochodowego albo działalność podlegająca opodatkowaniu tym podatkiem

wykonywana jest osobiście bez zatrudniania pracowników.

2.

Jeżeli wynagrodzenie osiągane z tytułu zatrudnienia wykonywanego w niepełnym wymiarze

czasu pracy lub inne przychody w rozumieniu przepisów o opodatkowaniu podatkiem od

wynagrodzeń przekroczą przed zakończeniem roku kalendarzowego dopuszczalną kwotę określoną

przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, pobierane

świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę tego przekroczenia aż do pełnego zawieszenia

emerytury lub renty.

3.

W odniesieniu do emeryta lub rencisty uprawnionych do dodatku pielęgnacyjnego zawieszenie

lub zmniejszenie świadczeń w sytuacji, o której mowa w ust. 1 i 2, ogranicza się do

kwoty stanowiącej równowartość tego dodatku.

1.

Prawo do renty rodzinnej dla osób, o których mowa w art. 38 ust. 1 pkt 1 i 2, ulega

również zawieszeniu, jeżeli osoby te

1)

pobierają stypendia na studia zagraniczne,

2)

uczą się w szkołach wojskowych kształcących kandydatów na żołnierzy zawodowych,

3)

przebywają w zakładzie specjalnym, w domu dziecka lub w innej placówce opiekuńczo-wychowawczej,

jeżeli pobyt w tych placówkach jest nieodpłatny lub rodzice (opiekunowie) zwolnieni

są w całości od ponoszenia odpłatności, z uwzględnieniem ust. 2 i 3,

4)

przebywają w zakładzie poprawczym lub karnym.

2.

W razie pobytu sieroty zupełnej w placówce, o której mowa w ust. 1 pkt 3, nie podlega

zawieszeniu 4 części przysługującej renty, którą przekazuje się na wystawioną przez tę placówkę

mieszkaniową książeczkę oszczędnościową.

3.

Jeżeli w placówce, o której mowa w ust. 1 pkt 3, przebywa więcej niż jedna sierota

zupełna uprawniona do tej samej renty rodzinnej, każdej z nich przekazuje się na książeczkę

oszczędnościową przysługującą jej część renty, nie więcej jednak niż 4 łącznej kwoty świadczenia.

1.

Prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu, niezależnie od okoliczności określonych

w art. 82 i 83, w razie wyjazdu rencisty za granicę

1)

na pobyt stały,

2)

na pobyt czasowy, jeżeli trwa on dłużej niż 12 miesięcy,

chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

2.

Zawieszenia prawa do emerytury i renty, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, nie stosuje

się do osób skierowanych lub delegowanych do pracy za granicę w polskich przedstawicielstwach

dyplomatycznych i w urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji

Narodów Zjednoczonych i innych misjach lub misjach specjalnych, a także innych polskich

placówkach, instytucjach lub przedsiębiorstwach oraz do członków rodzin tych osób

- na ich wniosek, chyba że zachodzą okoliczności wymienione w art. 82.

3.

W okresie pierwszych 12 miesięcy pobytu czasowego za granicą oraz w wypadkach, o których

mowa w ust. 2, świadczenia przekazuje się na rachunek emeryta lub rencisty w powszechnej

kasie oszczędności lub wypłaca w kraju wskazanej osobie.

4.

Prawo do świadczeń, które zawieszono z powodu wyjazdu za granicę, przywraca się na

wniosek emeryta lub rencisty od dnia powrotu do kraju, jednak za okres nie dłuższy

niż 3 miesiące kalendarzowe wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

1.

W razie odbywania kary pozbawienia wolności na mocy orzeczenia sądu osobie uprawnionej

do emerytury lub renty inwalidzkiej wypłaca się te świadczenia w wysokości 25%, z

uwzględnieniem ust. 2.

2.

Jeżeli emeryt lub rencista, o którym mowa w ust. 1, ma członków rodziny spełniających

warunki do renty rodzinnej, wypłaca się im pozostałą część emerytury lub renty, chyba

że zachodzą okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń w myśl art.

82 i 83. Dodatki rodzinne wypłaca się w pełnej wysokości osobom, na które je przyznano.

3.

Na wniosek emeryta lub rencisty, o którym mowa w ust. 1, przekazuje się członkom rodziny

również część świadczenia, przysługującą emerytowi lub renciście.

4.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do renty rodzinnej, z tym że jeżeli do renty

tej uprawnionych jest więcej niż jeden członek rodziny, zmniejszeniu do 25% podlega

część renty przysługującej osobie pozbawionej wolności.

5.

W razie wydania orzeczenia uniewinniającego bądź umarzającego postępowanie wypłaca

się część świadczenia wstrzymanego w myśl ust. 1, 2 i 4 za cały okres pozbawienia

wolności.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa

1)

szczegółowe zasady zawieszania prawa do emerytury lub renty oraz zmniejszania wysokości

tych świadczeń,

2)

wypadki, w których mimo zajścia okoliczności określonych w art. 82 nie następuje zawieszenie

prawa do emerytury lub renty ani zmniejszenie wysokości tych świadczeń.

Prawo do świadczeń ustaje

1)

gdy odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa,

2)

ze śmiercią osoby uprawnionej.

Decyzje w sprawach świadczeń wydają i świadczenia te wypłacają oddziały Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej lub

inne jednostki organizacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 94

i 105, zwane dalej „organami rentowymi”.

1.

Postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku, chyba że przepis

szczególny stanowi inaczej.

2.

Wnioski w sprawie przyznania świadczeń zgłasza się w organie rentowym za pośrednictwem

zakładu pracy lub bezpośrednio.

3.

Do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające

prawo do świadczeń i ich wysokości, określone w drodze rozporządzenia przez Radę Ministrów.

1.

Decyzja powinna być wydana niezwłocznie, nie później niż w ciągu 60 dni od dnia zgłoszenia

wniosku.

2.

Od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki odwoławcze określone

w odrębnych przepisach.

Jeżeli prawo do świadczeń zostało udowodnione, ale zainteresowany nie przedłożył dowodów

niezbędnych do ustalenia wysokości świadczeń, organ rentowy przyznaje zainteresowanemu

świadczenia w kwocie zaliczkowej zbliżonej do kwoty przewidywanych świadczeń.

1.

Wyciągi z akt stanu cywilnego, zaświadczenia wydawane w celu ustalenia uprawnień do

świadczeń oraz pisma o wydanie tych dokumentów są wolne od opłat.

2.

W sprawach świadczeń przewidzianych w ustawie osoby zainteresowane i organy rentowe

są zwolnione od wszelkich opłat.

Organy administracji państwowej i zakłady pracy są obowiązane udzielać organom rentowym

pomocy i informacji w sprawach świadczeń przewidzianych w ustawie.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowy tryb postępowania w sprawach

ustalania prawa do świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie.

W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

1.

Uspołecznione zakłady pracy są obowiązane do

1)

udzielania pracownikowi i pozostałym po nim członkom rodziny informacji o przysługujących

im świadczeniach,

2)

ustalania na podstawie posiadanej dokumentacji, nie później niż na 2 lata przed osiągnięciem

przez pracownika wieku emerytalnego, czy ma on okres zatrudnienia wymagany do emerytury,

i zawiadomienia pracownika o wyniku tych ustaleń,

3)

współdziałania z pracownikiem w gromadzeniu dokumentacji o zatrudnieniu w poprzednich

zakładach pracy,

4)

wydawania zaświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń i ich wysokości.

2.

Uspołecznione zakłady pracy są obowiązane również do

1)

przygotowania wniosku o emeryturę i przedłożenia go organowi rentowemu nie później

niż na 2 miesiące przed zamierzonym terminem przejścia pracownika na emeryturę, a

jeżeli część okresu udowadniana jest zeznaniami świadków - nie później niż na 6 miesięcy

przed tym terminem,

2)

przygotowania, za zgodą pracownika, wniosku o rentę inwalidzką i przedłożenia go organowi

rentowemu na 2 miesiące przed ustaniem prawa do zasiłków chorobowych,

3)

poinformowania bezzwłocznie po śmierci pracownika pozostałej po nim rodziny o warunkach

uzyskania renty rodzinnej, przygotowania wniosku o rentę i przedłożenia go organowi

rentowemu.

3.

W trakcie postępowania w sprawach o świadczenia zakłady pracy są obowiązane udzielać

pracownikom i ich rodzinom niezbędnej pomocy.

1.

Jeżeli wskutek niedopełnienia lub nienależytego dopełnienia przez zakład pracy obowiązków

określonych w art. 96 ust. 1 i 2

1)

organ rentowy nie mógł wydać decyzji przyznającej emeryturę lub dokonać wypłaty świadczenia

w kwocie zaliczkowej od dnia, w którym ustał stosunek pracy - zakład pracy jest zobowiązany

na wniosek pracownika przedłużyć stosunek pracy na czas określony do chwili wydania

tej decyzji,

2)

pracownik lub pozostali po nim członkowie rodziny ponieśli szkodę - zakład pracy jest

zobowiązany do wynagrodzenia tej szkody według przepisów prawa cywilnego.

2.

Przepis ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli pracownik utrudnia postępowanie mające

na celu ustalenie prawa do emerytury lub renty.

Rada Ministrów może nałożyć na zakłady pracy obowiązek udzielania pracownikom przechodzącym

na emeryturę lub rentę oraz członkom rodzin pozostałym po pracownikach innych form

pomocy niż określone w art. 96.

Świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, jednak

za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono

wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

1.

Świadczenia wypłaca się za miesiące kalendarzowe w dniu ustalonym w decyzji organu

rentowego jako termin płatności świadczeń.

2.

Świadczenia wypłaca się do rąk osoby uprawnionej za pośrednictwem poczty lub na wniosek

tej osoby na jej rachunek w powszechnej kasie oszczędności.

1.

W razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości,

przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym

powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak za okres nie dłuższy

niż

1)

3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o ponowne

rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu,

2)

3 lata wstecz, licząc od miesiąca, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie

niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się również w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń

lub ich wysokości wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo

wskutek rewizji nadzwyczajnej, z tym że okres 3 miesięcy lub 3 lat liczy się od miesiąca

wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub o złożenie rewizji nadzwyczajnej.

1.

Wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli

1)

powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego

prawa,

2)

osoba pobierająca świadczenia mimo pouczenia lub żądania organu rentowego nie przedłoży

dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczeni

3)

osoba uprawniona do świadczeń nie poddała się badaniu lekarskiemu bez uzasadnionych

przyczyn, mimo wezwania organu rentowego,

4)

okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało,

5)

świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego.

2.

Wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca

1)

przypadającego po miesiącu, w którym organ rentowy wydał decyzję o wstrzymaniu wypłaty

w wypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4,

2)

za który przysługiwało świadczenie nie doręczone w wypadkach, o których mowa w ust.

1 pkt 5.

3.

Przepis ust. 2 pkt 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające

zmniejszenie wysokości świadczeń.

1.

W razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia

się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące

kalendarzowe wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub

wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu. Przepis art. 84 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

2.

Jeżeli wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, wypłatę

wznawia się poczynając od miesiąca, w którym je wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy

niż 3 lata wstecz licząc od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty

lub wydano decyzję z urzędu o jej wznowieniu.

1.

W razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia

należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi i dzieciom, z którymi prowadziła

wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi

osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, oraz innym członkom rodziny

uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba.

2.

Osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania

o świadczenia, nie ukończonego wskutek śmierci osoby, która o te świadczenia wystąpiła.

3.

Roszczenia o wypłatę świadczeń, o których mowa w ust. 1, wygasają po upływie 12 miesięcy

od śmierci osoby, której świadczenia przysługiwały, chyba że przed upływem tego okresu

zgłoszony zostanie wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe zasady wypłaty świadczeń.

1.

Osoba, która pobrała nienależne jej świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

2.

Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń w rozumieniu ust. 1 uważa się

1)

świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie

prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli

osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania,

2)

świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów

albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

3.

Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12

miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu

okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie

wypłaty świadczeń, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś

wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata.

4.

Organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń

w całości lub w części, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.

1.

Organ rentowy może potrącić ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie następujące

należności

1)

świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej,

2)

zasiłki wypłacane z tytułu pomocy społecznej, jeżeli przy wypłacie zastrzeżono ich

potrącanie,

3)

kwoty nienależnie pobranych emerytur, rent i innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego

oraz funduszu alimentacyjnego,

4)

koszty utrzymania osób uprawnionych do świadczeń w domu pomocy społecznej, w zakładach

lecznictwa stacjonarnego oraz koszty wyżywienia takich osób w zakładach szkolenia

inwalidów.

2.

Poza należnościami wymienionymi w ust. 1 ze świadczeń pieniężnych potrąceniu podlegają

świadczenia alimentacyjne, z wyjątkiem wypadków, gdy

1)

świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna

suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności

alimentacyjnych,

2)

świadczenie pieniężne zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.

Potrącenia świadczeń alimentacyjnych organ rentowy dokonuje na wniosek wierzyciela

na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego.

3.

Świadczenia alimentacyjne potrąca się w pierwszej kolejności, a należności wymienione

w ust. 1 - w kolejności podanej w tym przepisie.

1.

Potrącenia nie mogą przekraczać

1)

trzech piątych miesięcznego świadczenia - jeżeli potrąceniu podlegają należności alimentacyjne,

2)

połowy miesięcznego świadczenia - jeżeli potrąceniu podlegają należności, o których

mowa w art. 107 ust. 1 pkt 1-3,

3)

trzech czwartych świadczenia - jeżeli potrąceniu podlegają kwoty na koszty utrzymania

osób uprawnionych do świadczeń w domu pomocy społecznej.

2.

Potrącenia świadczeń alimentacyjnych, łącznie z potrąceniami świadczeń wymienionych

w art. 107 ust. 1 pkt 1-3. nie mogą przekraczać trzech piątych miesięcznego świadczenia

pieniężnego.

1.

Świadczenia pieniężne podlegają egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych

w trzech piątych częściach, a na zaspokojenie innych należności - w jednej czwartej.

2.

W razie zbiegu egzekucji należności alimentacyjnych z egzekucją innych należności

świadczenia pieniężne podlegają egzekucji w trzech piątych częściach.

3.

Poza tym do egzekucji ze świadczeń pieniężnych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego albo przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

1.

Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa kwoty świadczeń pieniężnych wolne

od potrąceń i egzekucji.

2.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki

Społecznej, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe zasady dokonywania potrąceń,

o których mowa w art. 107 ust. 1 pkt 4.

W razie przyznania świadczeń za okres wsteczny organ rentowy ma prawo potrącić na

zaspokojenie należności, o których mowa w art. 107 ust. 1, całą kwotę przypadającą

od dnia powstania prawa do świadczeń do dnia wydania decyzji ustalającej to prawo.

Od osób nie uprawnionych do dalszego pobierania świadczeń określonych w ustawie kwoty

nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w art. 106 ust. 2, podlegają ściągnięciu

w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie ostatecznej

decyzji organu rentowego.

Użyte w niniejszym dziale określenie „przepisy dotychczasowe” oznacza ustawę z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin

(Dz. U. Nr 3, poz. 6, z 1972 r. Nr 16, poz. 114 i Nr 53, poz. 341, z 1973 r. Nr 38, poz. 225, z 1974 r. Nr 21, poz. 116 i 117, Nr 47, poz. 280 i Nr 50, poz. 321, z 1975 r. Nr 45, poz. 232, z 1976 r. Nr 40, poz. 235, z 1977 r. Nr 11, poz. 43, z 1981 r. Nr 20, poz. 100 i z 1982 r. Nr 7, poz. 62).

Ilekroć inne przepisy odsyłają do ustawy, o której mowa w art. 113, stosuje się odpowiednio

przepisy niniejszej ustawy.

1.

Przepisy ustawy stosuje się do wniosków o świadczenia, zgłoszonych poczynając od dnia

jej wejścia w życie, przy czym także na podstawie przepisów ustawy ustala się wysokość

świadczeń przysługujących za okres przed dniem jej wejścia w życie.

2.

Przepisy ustawy stosuje się również do wniosków o świadczenia, zgłoszonych przed dniem

jej wejścia w życie, jeżeli choćby jeden z warunków do przyznania świadczeń został

spełniony po tym dniu.

3.

Przy ustalaniu składników wynagrodzenia wchodzących do podstawy wymiaru emerytury

lub renty na podstawie zarobków osiągniętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje

się w tym zakresie przepisy dotychczasowe.

Do wniosków zgłoszonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe,

z uwzględnieniem art. 115 ust. 2 i art. 121.

Rozpatrzeniu na podstawie ustawy podlegają wnioski

1)

osób, które nie odpowiadały warunkom wymaganym do uzyskania prawa do emerytury lub

renty na podstawie przepisów dotychczasowych, jeżeli osoby te odpowiadają warunkom

do uzyskania świadczeń na podstawie ustawy,

2)

osób, które przedłożyły nowe dowody mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, w drodze rozporządzenia, określa dostosowanie

przepisów dotyczących zasiłków rodzinnych przysługujących pracownikom do dodatków

rodzinnych do emerytur i rent wypłacanych w dniu wejścia w życie ustawy.

Wznowienie wypłaty renty rodzinnej, do której prawo zostało zawieszone z powodu zawarcia

związku małżeńskiego przed dniem wejścia w życie ustawy, następuje na wniosek osoby

zainteresowanej.

Zasiłek pogrzebowy w wysokości określonej w ustawie przysługuje, jeżeli śmierć emeryta

lub rencisty albo członka jego rodziny nastąpiła po dniu wejścia w życie ustawy. Jeżeli

śmierć nastąpiła przed dniem wejścia w życie ustawy, wysokość zasiłku ustala się na

podstawie przepisów dotychczasowych.

Osobom pobierającym w dniu wejścia w życie ustawy emerytury, renty inwalidzkie i renty

rodzinne na podstawie przepisów dotychczasowych przyznaje się - zamiast tych świadczeń

- odpowiednio emerytury i renty określone w ustawie, przy zastosowaniu zasad określonych

w art. 122-125.

1.

Emerytury i renty, o których mowa w art. 121, ustala się od dotychczasowej podstawy

wymiaru, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2.

Podstawę wymiaru emerytur i rent przyznanych do dnia 31 grudnia 1981 r. zwiększa się

- niezależnie od zwiększenia określonego w ust. 3 i 4 - w następujący sposób

Rok przyznania emerytury lub renty

Procent, o który ulega zwiększeniu podstawa wymiaru

Minimalna kwota zwiększenia podstawy wymiaru w zł

Maksymalna kwota zwiększenia podstawy wymiaru w zł

do 1960

511

3500

7000

1961-1965

382

3350

6700

1966-1970

302

3150

6300

1971

257

3050

6100

1972

236

2950

5800

1973

201

2800

5600

1974

164

2600

5200

1975

123

2300

4600

1976

105

2150

4300

1977

90

2000

4000

1978

80

1850

3700

1979

65

1650

3300

1980

46

1300

2600

1981

15

550

1100

3.

Podstawą wymiaru emerytur i rent przyznanych do dnia 31 grudnia 1982 r. zwiększa się

o kwotę rekompensat z tytułu podwyżek cen, które pobierał emeryt lub rencista w ostatnim

miesiącu przed dniem wejścia w życie ustawy, z tym że podstawę wymiaru renty rodzinnej

zwiększa się o kwotę rekompensat przysługujących jednej osobie.

4.

Zwiększenie emerytury lub renty z tytułu okresów zatrudnienia w Polsce Ludowej oblicza

się z uwzględnieniem art. 29 ust. 2, art. 35 ust. 2 oraz art. 44 ust. 3. Jeżeli do

emerytury przysługiwał wzrost w wysokości 5% emerytury, wprowadzony na podstawie art.

118 ustawy, o której mowa w art. 113 - zwiększa się ją o 5% podstawy wymiaru ustalonej

w myśl ust. 2 i 3.

5.

Przy ustalaniu zwiększenia podstawy wymiaru emerytury lub renty

1)

za rok przyznania emerytury lub renty inwalidzkiej uważa się rok kalendarzowy, w którym

przypada termin, od jakiego ustalono prawo do świadczenia, a jeżeli świadczenie to

uległo ponownemu ustaleniu na podstawie wyższych zarobków - ostatni rok kalendarzowy,

w którym osiągnięto te zarobki,

2)

za rok przyznania emerytury zamiast renty inwalidzkiej uważa się rok kalendarzowy,

w którym przyznana była renta inwalidzka, ustalony zgodnie z pkt 1, jeżeli za podstawę

wymiaru emerytury przyjęto podstawę wymiaru renty inwalidzkiej,

3)

za rok przyznania renty rodzinnej uważa się rok kalendarzowy, w którym nastąpiła śmierć

osoby, po której przyznano tę rentę, a jeżeli przyznano ją po osobie pobierającej

emeryturę lub rentę inwalidzką - rok przyznania tych świadczeń, ustalony zgodnie z

pkt 1 i 2.

1.

Kwoty podwyżki świadczeń wynikająca z różnic między miesięczną kwotą świadczeń ustalonych

w myśl art. 122 a miesięczną kwotą świadczeń przysługujących w dniu 31 grudnia 1982 r.

realizuje się - z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 122 ust. 5 - według następujących

zasad

1)

emerytury i renty dla osób, które osiągnęły lub osiągną wiek 75 lat do dnia 31 grudnia

1983 r. albo są inwalidami I grupy - zwiększa się o pełną kwotę podwyżki od dnia 1

stycznia 1983 r.,

2)

emerytury i renty dla osób nie wymienionych w pkt 1, którym świadczenia przyznane

zostały w okresie od dnia 1 stycznia 1979 r. do dnia 31 grudnia 1981 r. - zwiększa

się od dnia 1 stycznia 1983 r. o kwotę odpowiadającą rekompensatom z tytułu podwyżki

cen, które emeryt lub rencista pobierał w ostatnim miesiącu przed dniem wejścia w

życie ustawy, a pozostałą część podwyżki w dwóch równych ratach poczynając od dnia

1 stycznia 1984 r. oraz od dnia 1 stycznia 1985 r.,

3)

emerytury i renty dla osób nie wymienionych w pkt 1, którym świadczenia przyznane

zostały w okresie od dnia 1 stycznia 1982 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. - zwiększa

się według zasad określonych w pkt 2,

4)

emerytury i renty dla osób nie wymienionych w pkt 1-3 zwiększa się od dnia 1 stycznia

1983 r. o kwotę odpowiadającą rekompensatom z tytułu podwyżki cen, które emeryt lub

rencista pobierał w ostatnim miesiącu przed dniem wejścia w życie ustawy, a pozostałą

część podwyżki wypłaca się w trzech równych ratach poczynając od dnia 1 stycznia 1983 r.,

a następnie od dnia 1 stycznia 1984 r. oraz od dnia 1 stycznia 1985 r.

2.

Nie przenosi się na rok następny ostatniej części podwyżki, jeżeli nie przekracza

ona 100 zł.

3.

Podwyżki dodatków pielęgnacyjnych oraz dodatków dla sierot zupełnych realizuje się

w całości od dnia 1 stycznia 1983 r.

Jeżeli kwota świadczeń ustalona w myśl art. 122 i 123 byłaby - bez uwzględnienia dodatków

rodzinnych i dodatku pielęgnacyjnego oraz dodatku dla sierot zupełnych - niższa od

1)

kwoty przysługującej, bez uwzględnienia tych dodatków, w dniu 31 grudnia 1982 r. -

świadczenie wypłaca się nadal w dotychczasowej wysokości,

2)

kwoty odpowiedniego świadczenia w najniższej wysokości ustalonej stosownie do art.

67 na rok 1983 - świadczenie podwyższa się do tej kwoty.

1.

Przyznanie emerytur i rent określonych w ustawie zamiast odpowiednich świadczeń przysługujących

na podstawie dotychczasowych przepisów następuje z urzędu, a jeżeli prawo do świadczeń

było zawieszone - na wniosek osoby zainteresowanej.

2.

Przyznanie z urzędu emerytur i rent w wysokościach wynikających z przepisów ustawy

oraz wypłata różnicy należności za okres od dnia 1 stycznia 1983 r. nastąpi nie później

niż do dnia 30 czerwca 1983 r.

3.

Przy przyznawaniu świadczeń, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się na wniosek osoby

zainteresowanej wzrost emerytury lub renty z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej oraz

z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jeżeli

wzrost lub dodatek z tego tytułu nie przysługiwał przed dniem wejścia w życie ustawy

lub przysługiwał w innej wysokości.

Osobie pobierającej w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy inwalidzką rentę wyrównawczą

na podstawie art. 28 albo rentę chorobową na podstawie art. 29a ustawy, o której mowa

w art. 113, renty te wypłaca się na zasadach i w wysokości określonych w przepisach

dotychczasowych.

1.

Osobę pobierającą w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy rentę wypadkową przewidzianą

w art. 111 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 113, poddaje się z urzędu badaniu przez

komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, nie później niż w ciągu 3 miesięcy

od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

2.

Jeżeli w wyniku badania lekarskiego osoba, o której mowa w ust. 1, zaliczona zostanie

do jednej z grup inwalidów z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku z wypadkiem,

przyznaje się jej zamiast renty dotychczas pobieranej rentę inwalidzką na zasadach

i w wysokości określonych w przepisach o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy

i chorób zawodowych, a jeżeli nie zostanie zaliczona do żadnej z grup inwalidów z

tytułu inwalidztwa pozostającego w związku z wypadkiem, lecz do I lub II grupy inwalidów

z innych przyczyn niż wypadek przy pracy - przyznaje się zamiast renty dotychczas

pobieranej rentę inwalidzką w wysokości przewidzianej dla III grupy inwalidów z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

3.

Podstawę wymiaru renty inwalidzkiej, o której mowa w ust. 2, stanowi półtorakrotne

najniższe wynagrodzenie obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy.

4.

Jeżeli osoba, o której mowa w ust. 1, nie zostanie zaliczona do I lub II grupy inwalidzkiej

albo do III grupy z tytułu wypadku przy pracy lub nie poddała się badaniu lekarskiemu,

przyznaje się zamiast dotychczas pobieranej renty jednorazową odprawę odpowiadającą

kwocie tej renty za okres 10 lat.

5.

Osobie, o której mowa w ust. 4, przysługuje prawo do świadczeń leczniczych.

1.

Pracownikom, którym w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad

przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do

dnia 31 grudnia 1981 r.

(Dz. U. Nr 19, poz. 95 i Nr 28, poz. 145 oraz z 1982 r. Nr 25, poz. 177) zapewniono otrzymywanie emerytury po osiągnięciu obowiązującego wieku emerytalnego,

nawet jeżeli wiek ten osiągnęli po upływie 5 lat od ustania zatrudnienia, przysługuje

emerytura określona w ustawie z chwilą osiągnięcia określonego w niej wieku emerytalnego.

2.

Emeryturę, o której mowa w ust. 1, ustaloną na zasadach ogólnych zwiększa się w dniu

jej przyznania o kwotę, o jaką wzrosła przeciętna emerytura w okresie od roku ustania

zatrudnienia do roku poprzedzającego rok uzyskania prawa do emerytury.

3.

Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w razie ponownego podjęcia zatrudnienia w ramach

stosunku pracy w uspołecznionym zakładzie pracy przed uzyskaniem wieku emerytalnego.

Do emerytur i rent przyznanych w myśl niniejszej ustawy nie przysługują dotychczas

wypłacane rekompensaty z tytułu podwyżek cen.

1.

Tracą moc

1)

ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin

(Dz. U. Nr 3, poz. 6, z 1972 r. Nr 16, poz. 114 i Nr 53, poz. 341, z 1973 r. Nr 38, poz. 225, z 1974 r. Nr 21, poz. 116 i 117, Nr 47, poz. 280 i Nr 50, poz. 321, z 1975 r. Nr 45, poz. 232, z 1976 r. Nr 40, poz. 235, z 1977 r. Nr 11, poz. 43, z 1981 r. Nr 20, poz. 100 i z 1982 r. Nr 7, poz. 62),

2)

ustawa z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie

niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym

(Dz. U. Nr 11, poz. 43) - w zakresie unormowanym niniejszą ustawą.

2.

Do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w niniejszej ustawie pozostają

w mocy przepisy aktów wykonawczych wydane na podstawie ustawy wymienionej w ust. 1

pkt 1, jeżeli nie są sprzeczne z postanowieniami niniejszej ustawy.

3.

Pozostaje w mocy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad

przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do

dnia 31 grudnia 1981 r.

(Dz. U. Nr 19, poz. 95 i Nr 28, poz. 145 oraz z 1982 r. Nr 25, poz. 177).

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1983 r.