Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich.

§ 1.

Przepisy ustawy stosuje się w zakresie

1)

zapobiegania i zwalczania demoralizacji - w stosunku do osób, które nie ukończyły

lat 18,

2)

postępowania w sprawach o czyny karalne - w stosunku do osób, które dopuściły się

takiego czynu po ukończeniu lat 13, ale nie ukończyły lat 17,

3)

wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych - w stosunku do osób, względem których

środki te zostały orzeczone, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez te osoby lat

21.

§ 2.

Ilekroć w ustawie jest mowa o

1)

„nieletnich” - rozumie się przez to osoby, o których mowa w § 1,

2)

„czynie karalnym” - rozumie się przez to czyn zabroniony przez ustawę jako

a)

przestępstwo lub przestępstwo skarbowe albo

b)

wykroczenie określone w art. 51, 62, 69, 74, 76, 85, 87, 119, 122, 124, 133 lub 143 Kodeksu wykroczeń.

Przewidziane w ustawie działania podejmuje się w wypadkach, gdy nieletni wykazuje

przejawy demoralizacji albo dopuści się czynu karalnego.

§ 1.

W sprawie nieletniego należy kierować się przede wszystkim jego dobrem, dążąc do osiągnięcia

korzystnych zmian w osobowości i zachowaniu się nieletniego oraz zmierzając w miarę

potrzeby do prawidłowego spełniania przez rodziców lub opiekuna ich obowiązków wobec

nieletniego, uwzględniając przy tym interes społeczny.

§ 2.

W postępowaniu z nieletnim bierze się pod uwagę osobowość nieletniego, a w szczególności

wiek, stan zdrowia, stopień rozwoju psychicznego i fizycznego, cechy charakteru, a

także zachowanie się oraz przyczyny i stopień demoralizacji, charakter środowiska

oraz warunki wychowania nieletniego.

§ 1.

Każdy, kto stwierdzi istnienie okoliczności świadczących o demoralizacji nieletniego,

w szczególności naruszanie zasad współżycia społecznego, popełnienie czynu zabronionego,

systematyczne uchylanie się od obowiązku szkolnego lub kształcenia zawodowego, używanie

alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia, uprawianie nierządu,

włóczęgostwo, udział w grupach przestępczych, ma społeczny obowiązek odpowiedniego

przeciwdziałania temu, a przede wszystkim zawiadomienia o tym rodziców lub opiekuna

nieletniego, szkoły, sądu rodzinnego, Milicji Obywatelskiej lub innego właściwego

organu.

§ 2.

Każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu czynu karalnego przez nieletniego, ma społeczny

obowiązek zawiadomić o tym sąd rodzinny lub Milicję Obywatelską.

§ 3.

Instytucje państwowe i organizacje społeczne, które w związku ze swą działalnością

dowiedziały się o popełnieniu przez nieletniego czynu karalnego ściganego z urzędu,

są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym sąd rodzinny lub Milicję Obywatelską oraz

przedsięwziąć czynności nie cierpiące zwłoki, aby nie dopuścić do zatarcia śladów

i dowodów popełnienia czynu.

Wobec nieletniego mogą być stosowane środki wychowawcze oraz środek poprawczy w postaci

umieszczenia w zakładzie poprawczym; kara może być orzeczona tylko w wypadkach prawem

przewidzianych, jeżeli inne środki nie są w stanie zapewnić resocjalizacji nieletniego.

Wobec nieletnich sąd rodzinny może

1)

udzielić upomnienia,

2)

zobowiązać do określonego postępowania, a zwłaszcza do naprawienia wyrządzonej szkody,

do przeproszenia pokrzywdzonego, do podjęcia nauki lub pracy, do powstrzymania się

od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach albo do zaniechania używania

alkoholu lub innego środka w celu wprowadzania się w stan odurzenia,

3)

ustanowić nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekuna,

4)

ustanowić nadzór organizacji młodzieżowej lub innej organizacji społecznej, zakładu

pracy albo osoby godnej zaufania - udzielających poręczenia za nieletniego,

5)

zastosować nadzór kuratora,

6)

skierować do kuratorskiego ośrodka pracy z młodzieżą,

7)

orzec zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych,

8)

orzec przepadek rzeczy uzyskanych w związku z popełnieniem czynu karalnego,

9)

orzec umieszczenie w instytucji lub organizacji powołanej do przygotowania zawodowego,

w rodzinie zastępczej, w zakładzie wychowawczym albo w innej odpowiedniej placówce

opiekuńczo-wychowawczej,

10)

orzec umieszczenie w zakładzie poprawczym,

11)

zastosować inne środki zastrzeżone w niniejszej ustawie do właściwości sądu rodzinnego,

jak również zastosować środki przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

§ 1.

Sąd rodzinny może

1)

zobowiązać rodziców lub opiekuna do poprawy warunków wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych

nieletniego, a także do ścisłej współpracy ze szkołą, do której nieletni uczęszcza,

poradnią wychowawczo-zawodową, zakładem pracy, w którym jest zatrudniony, oraz lekarzem

lub zakładem leczniczym,

2)

zobowiązać rodziców lub opiekuna do naprawienia w całości lub w części szkody wyrządzonej

przez nieletniego,

3)

zawiadomić - jeżeli rodzice lub opiekun w wyniku zawinionego niewykonywania obowiązków

wobec nieletniego dopuszczają do jego demoralizacji - zakład pracy, w którym są zatrudnieni,

albo organizację społeczną, do której należą.

§ 2.

Sąd może zwrócić się do właściwej instytucji lub szkoły o udzielenie niezbędnej pomocy

w poprawie warunków wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego.

§ 1.

W wypadku gdy rodzice lub opiekun nieletniego uchylają się do wykonania obowiązków

nałożonych na nich przez sąd rodzinny, sąd ten może wymierzyć im karę pieniężną w

wysokości od 500 do 5.000 zł.

§ 2.

Sąd uchyla karę pieniężną w całości lub w części, jeżeli osoba ukarana w ciągu 14

dni usprawiedliwi swoje zachowanie lub przystąpi do wykonywania nałożonych obowiązków.

§ 1.

W sprawie wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 8 § 1, orzeka sąd rodzinny

z urzędu, a w sprawie uchylenia tej kary - także na wniosek osoby ukaranej, stosując

odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

§ 2.

Postanowienie sądu w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinno być wydane po

wysłuchaniu osoby, której ma ono dotyczyć, chyba że osoba ta bez usprawiedliwienia

nie stawiła się na wezwanie.

Sąd rodzinny może orzec umieszczenie w zakładzie poprawczym nieletniego, który dopuścił

się czynu karalnego, o którym mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a), jeżeli przemawiają

za tym wysoki stopień demoralizacji nieletniego oraz okoliczności i charakter czynu,

zwłaszcza gdy inne środki wychowawcze okazały się nieskuteczne lub nie rokują resocjalizacji

nieletniego.

§ 1.

Umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym można warunkowo zawiesić, jeżeli właściwości

i warunki osobiste oraz środowiskowe sprawcy, jak również okoliczności i charakter

jego czynu uzasadniają przypuszczenie, że pomimo niewykonania środka poprawczego cele

wychowawcze zostaną osiągnięte.

§ 2.

Warunkowe zawieszenie następuje na okres próby, który wynosi od roku do lat 3; w okresie

próby sąd stosuje do nieletniego środki wychowawcze.

§ 3.

Jeżeli w okresie próby zachowanie nieletniego wskazuje na dalszą demoralizację albo

jeżeli nieletni uchyla się od wykonywania nałożonych na niego obowiązków lub od nadzoru,

sąd rodzinny może odwołać warunkowe zawieszenie i zarządzić umieszczenie nieletniego

w zakładzie poprawczym.

§ 4.

Jeżeli w okresie próby i w ciągu dalszych 3 miesięcy odwołanie warunkowego zawieszenia

nie nastąpiło, orzeczenie o umieszczeniu w zakładzie poprawczym z mocy prawa uważa

się za niebyłe.

W razie stwierdzenia u nieletniego, który popełnił czyn karalny, niedorozwoju umysłowego,

choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych bądź nałogowego używania

alkoholu albo innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia, sąd rodzinny

może orzec umieszczenie nieletniego w szpitalu psychiatrycznym lub innym odpowiednim

zakładzie leczniczym. Jeżeli zachodzi potrzeba zapewnienia jedynie opieki wychowawczej,

sąd może orzec umieszczenie nieletniego w zakładzie pomocy społecznej lub w odpowiedniej

placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Jeżeli wobec nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego, o którym mowa w art.

1 § 2 pkt 2 lit. a), ale w chwili orzekania ukończył lat 18, zachodzą podstawy do

orzeczenia umieszczenia w zakładzie poprawczym - sąd rodzinny może wymierzyć karę,

gdy uzna, że stosowanie środków poprawczych nie byłoby już celowe. Wydając wyrok skazujący

sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary.

W sprawach nieletnich, którzy dopuścili się czynu karalnego, sąd rodzinny stosuje

odpowiednio przepisy części ogólnej Kodeksu karnego lub Kodeksu wykroczeń, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą.

Sprawy nieletnich należą do właściwości sądu rodzinnego, chyba że przepis szczególny

stanowi inaczej.

§ 1.

Jeżeli w sprawie o czyn karalny, o którym mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a), wszczęto

postępowanie przeciwko nieletniemu wespół z dorosłym, prokurator wyłącza sprawę nieletniego

i przekazuje ją sędziemu rodzinnemu.

§ 2.

W szczególnie uzasadnionych wypadkach, jeżeli czyn karalny nieletniego pozostaje w

ścisłym związku z czynem osoby dorosłej, a dobro nieletniego nie stoi na przeszkodzie

łącznemu prowadzeniu sprawy, prokurator wszczyna lub prowadzi śledztwo. Po ukończeniu

śledztwa prokurator bądź je umarza, bądź przekazuje sprawę nieletniego sądowi rodzinnemu.

Jeżeli łączne rozpoznanie sprawy jest konieczne - przekazuje sprawę z aktem oskarżenia

sądowi właściwemu według przepisów Kodeksu postępowania karnego, który orzeka w sprawie nieletniego z zachowaniem przepisów niniejszej ustawy.

§ 1.

Właściwość miejscową sądu rodzinnego ustala się według miejsca zamieszkania nieletniego,

a w razie trudności w ustaleniu miejsca zamieszkania - według miejsca pobytu nieletniego.

§ 2.

Z ważnych względów, zwłaszcza jeżeli przyczyniłoby się to do uproszczenia lub przyspieszenia

postępowania, sąd właściwy według miejsca zamieszkania nieletniego może przekazać

sprawę sądowi rodzinnemu, w którego okręgu nieletni przebywa.

§ 3.

W wypadku nie cierpiącym zwłoki sąd rodzinny może wydać postanowienie w sprawie nieletniego,

który nie podlega jego właściwości miejscowej, po czym przekazuje sprawę sądowi miejscowo

właściwemu, zawiadamiając go o dokonanych czynnościach; przekazanie sprawy jest wiążące.

Sąd właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego rozpoznaje sprawę, jeżeli

1)

zachodzą podstawy do orzeczenia wobec nieletniego kary na podstawie art. 9 § 2 Kodeksu karnego,

2)

przeciwko nieletniemu, który dopuścił się czynu karalnego, o którym mowa w art. 1

§ 2 pkt 2 lit. a), wszczęto postępowanie po ukończeniu przez nieletniego lat 18.

Przy wysłuchaniu nieletniego należy dążyć do zapewnienia mu pełnej swobody wypowiadania

się. Wysłuchanie nieletniego powinno odbywać się w warunkach zbliżonych do naturalnych,

w miarę potrzeby w miejscu zamieszkania nieletniego, przy czym unikać należy wielokrotnego

wysłuchiwania nieletniego co do tych samych okoliczności lub okoliczności ustalonych

już innymi dowodami i nie budzących wątpliwości.

W sprawach nieletnich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego - trybu nieprocesowego, a w zakresie zbierania, utrwalania i przeprowadzania dowodów

przez Milicję Obywatelską, powoływania i działania obrońcy oraz w postępowaniu poprawczym

- przepisy Kodeksu postępowania karnego, ze zmianami przewidzianymi w ustawie.

§ 1.

Sędzia rodzinny wszczyna postępowanie, jeżeli zachodzi podejrzenie istnienia okoliczności,

o których mowa w art. 2.

§ 2.

Sędzia rodzinny nie wszczyna postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli okoliczności

sprawy nie dają podstawy do jego wszczęcia lub prowadzenia albo gdy orzeczenie środków

wychowawczych lub poprawczych jest niecelowe, w szczególności ze względu na orzeczone

już środki w innej sprawie.

§ 3.

Na postanowienie wydane na podstawie § 1 lub 2 przysługuje zażalenie. W wypadku przewidzianym w § 2 zażalenie przysługuje

także pokrzywdzonemu czynem karalnym. Do pokrzywdzonego stosuje się odpowiednio przepisy

Kodeksu postępowania karnego.

§ 1.

W sprawie o czyn ścigany na wniosek sędzia rodzinny wszczyna postępowanie w razie

złożenia wniosku; postępowanie toczy się wówczas z urzędu.

§ 2.

W sprawie o czyn ścigany z oskarżenia prywatnego postępowanie wszczyna się, jeżeli

tego wymaga interes społeczny albo wzgląd na wychowanie nieletniego lub ochronę pokrzywdzonego;

postępowanie toczy się wówczas z urzędu.

§ 3.

Art. 21 § 3 stosuje się odpowiednio.

§ 1.

Rodziców lub opiekuna zawiadamia się o wszczęciu postępowania w sprawie nieletniego,

a o ukończeniu postępowania - jeżeli orzeczenie kończące postępowanie nie było im

doręczone.

§ 2.

O wszczęciu i ukończeniu postępowania w sprawie nieletniego można zawiadomić odpowiednią

instytucję państwową, organizację społeczną, szkołę lub zakład pracy.

§ 1.

W celu ustalenia danych dotyczących nieletniego i jego środowiska zleca się przeprowadzenie

wywiadu środowiskowego; w razie potrzeby kieruje się nieletniego na badanie do rodzinnego

ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego lub innej odpowiedniej placówki specjalistycznej.

Wydanie orzeczenia o umieszczeniu w zakładzie wychowawczym lub w innej placówce opiekuńczo-wychowawczej,

zakładzie społecznym służby zdrowia lub zakładzie pomocy społecznej albo w zakładzie

poprawczym poprzedza się takimi badaniami.

§ 2.

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych określa, w

drodze rozporządzenia, organy uprawnione do przeprowadzania wywiadów środowiskowych

oraz zasady i tryb przeprowadzania takich wywiadów.

Jeżeli zachodzi potrzeba przeprowadzenia obserwacji w rodzinnym ośrodku diagnostyczno-konsultacyjnym,

zarządza się umieszczenie nieletniego w takim ośrodku na czas określony, nie przekraczający

14 dni.

Wobec nieletniego można tymczasowo zastosować nadzór organizacji młodzieżowej lub

innej organizacji społecznej albo zakładu pracy, a także nadzór kuratora lub innej

osoby godnej zaufania, a jeżeli byłoby to niewystarczające - umieszczenie w odpowiedniej

placówce oświatowo-wychowawczej.

§ 1.

Nieletniego można umieścić w schronisku dla nieletnich, jeżeli zostaną ujawnione okoliczności

przemawiające za umieszczeniem w zakładzie poprawczym, a zachodzi uzasadniona obawa

ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów czynu, albo jeżeli nie można ustalić tożsamości

nieletniego.

§ 2.

Okres pobytu w schronisku dla nieletnich przed skierowaniem sprawy na rozprawę może

trwać najwyżej 3 miesiące; należy to uwidocznić w postanowieniu o umieszczeniu nieletniego

w schronisku.

§ 3.

Jeżeli, ze względu na szczególne okoliczności sprawy, zachodzi konieczność przedłużenia

pobytu nieletniego w schronisku, można ten pobyt przedłużyć na okres nie przekraczający

dalszych 3 miesięcy.

§ 4.

O przedłużeniu pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich orzeka na posiedzeniu

sąd rodzinny, choćby nawet środek ten był zastosowany przez prokuratora. Sąd rodzinny

orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników; o terminie posiedzenia zawiadamia

się oprócz prokuratora również obrońcę nieletniego.

Sąd rodzinny może w każdym stadium postępowania wydać postanowienie nakładające na

rodziców lub opiekuna obowiązki, o których mowa w art. 7 § 1 pkt 1.

§ 1.

Postanowienie o zastosowaniu środków, o których mowa w art. 25, 26, 27 § 1 i 3 oraz

w art. 28, doręcza się stronom. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zażalenie

nie wstrzymuje wykonania postanowienia.

§ 2.

Jeżeli środek, o którym mowa w art. 27 § 1, zastosowany był przez prokuratora, zażalenie

rozpoznaje sąd rodzinny; przepis art. 27 § 4 stosuje się odpowiednio.

§ 1.

W postępowaniu w sprawie nieletniego stronami są

1)

nieletni,

2)

rodzice lub opiekun nieletniego,

3)

prokurator.

§ 2.

Przepisy niniejszej ustawy dotyczące opiekuna stosuje się odpowiednio do osób, pod

których stałą pieczą nieletni faktycznie pozostaje.

§ 3.

Sędzia lub inny organ prowadzący postępowanie może odmówić nieletniemu przeglądania

akt i sporządzania odpisów, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.

§ 4.

Sąd rodzinny może dopuścić przedstawiciela organizacji społecznej do udziału w postępowaniu

w charakterze przedstawiciela społecznego. Wykaz tych organizacji ustala Minister

Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia.

§ 5.

Na rozprawę lub posiedzenie sąd może wezwać także kuratora, przedstawiciela schroniska

dla nieletnich, zakładu poprawczego, zakładu wychowawczego albo innej placówki opiekuńczo-wychowawczej

lub zakładu społecznego służby zdrowia albo zakładu pomocy społecznej, w którym nieletni

przebywa, a ponadto również inne osoby, w szczególności przedstawiciela szkoły, do

której nieletni uczęszcza, zakładu pracy, w którym jest zatrudniony, lub organizacji

społecznej, do której należy; w sprawach o czyn karalny jako przestępstwo skarbowe

można wezwać także przedstawiciela właściwego organu finansowego, określonego w ustawie karnej skarbowej.

§ 1.

Orzeczenia, zarządzenia, zawiadomienia oraz odpisy pism, które ustawa nakazuje doręczać

stronom, należy doręczać również obrońcy nieletniego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

§ 2.

Przepisy o doręczeniach dotyczące pełnomocnika stosuje się odpowiednio do obrońcy

nieletniego.

§ 1.

Kosztami postępowania w sprawie nieletniego sąd rodzinny obciąża rodziców lub inne

osoby zobowiązane do jego alimentacji albo nieletniego, chyba że ze względu na warunki

materialne i osobiste tych osób uzna za celowe odstąpienie od obciążenia ich kosztami

w całości lub w części.

§ 2.

Do kosztów postępowania zalicza się również należność za pobyt nieletniego w pogotowiu

opiekuńczym, milicyjnej izbie dziecka, schronisku dla nieletnich, zakładzie poprawczym,

zakładzie wychowawczym albo innej placówce opiekuńczo-wychowawczej lub zakładzie pomocy

społecznej, w instytucji powołanej do przygotowania zawodowego, jak również zryczałtowaną

kwotę z tytułu: badań nieletniego w rodzinnym ośrodku diagnostyczno-konsultacyjnym,

umieszczenia nieletniego w rodzinie zastępczej, w kuratorskim ośrodku pracy z młodzieżą

lub z tytułu ustanowienia nadzoru kuratora.

§ 3.

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z właściwymi ministrami określa, w drodze

rozporządzenia, wysokość i zasady ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich.

Postępowanie wyjaśniające ma na celu ustalenie, czy istnieją okoliczności świadczące

o demoralizacji nieletniego, a w sprawie o czyn karalny, czy rzeczywiście został on

popełniony przez nieletniego, a także ustalenie, czy zachodzi potrzeba zastosowania

wobec nieletniego środków przewidzianych w ustawie.

§ 1.

O wszczęciu postępowania wyjaśniającego wydaje się postanowienie. W postanowieniu

określa się osobę, której postępowanie dotyczy, oraz przedmiot tego postępowania.

§ 2.

Postępowanie wyjaśniające prowadzi sędzia rodzinny.

§ 1.

W postępowaniu wyjaśniającym zbiera się dane o osobie nieletniego, jego warunkach

wychowawczych, zdrowotnych i bytowych oraz gromadzi się i utrwala dowody.

§ 2.

W szczególności sędzia rodzinny

1)

wysłuchuje nieletniego, jego rodziców lub opiekuna oraz w miarę potrzeby inne osoby,

2)

zarządza w razie potrzeby przeprowadzenie przeszukania i oględzin oraz dokonuje innych

czynności procesowych w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

§ 1.

W postępowaniu wyjaśniającym nieletni może mieć obrońcę. Jeżeli interesy nieletniego

i jego rodziców lub opiekuna pozostają w sprzeczności, a nieletni nie ma obrońcy prezes

sądu wyznacza obrońcę z urzędu.

§ 2.

Strony oraz ich obrońcy i pełnomocnicy mogą przeglądać akta sprawy i robić z nich

odpisy za zezwoleniem sędziego rodzinnego; ograniczenie to nie dotyczy prokuratora.

§ 1.

Milicja Obywatelska lub działający na podstawie szczególnego upoważnienia ustawy organ

administracji państwowej zbiera i utrwala dowody czynów karalnych w wypadkach nie

cierpiących zwłoki, a w razie potrzeby dokonuje ujęcia nieletniego.

§ 2.

Sędzia rodzinny może zlecić dokonanie określonych czynności kuratorowi lub Milicji

Obywatelskiej, a w wyjątkowych wypadkach może zlecić Milicji Obywatelskiej dokonanie

czynności w określonym zakresie.

§ 3.

Po dokonaniu czynności określonych w § 1 sprawę przekazuje się niezwłocznie sędziemu

rodzinnemu.

§ 1.

Stronom i innym osobom przysługuje zażalenie na czynności naruszające ich prawa.

§ 2.

Zażalenie rozpatruje sędzia rodzinny, a w wypadku zażalenia na jego czynności - sąd

rodzinny w składzie określonym w art. 27 § 4.

Przesłuchanie nieletniego może być dokonane przez Milicję Obywatelską, a w wyjątkowych

wypadkach, gdy jest to konieczne ze względu na dobro sprawy - przez organ wymieniony

w art. 37 § 1; przesłuchanie nieletniego odbywa się w obecności rodziców lub opiekuna

albo obrońcy, a jeżeli zapewnienie ich obecności byłoby w danym wypadku niemożliwe,

należy wezwać nauczyciela lub przedstawiciela organizacji społecznej zainteresowanej

sprawami wychowania.

§ 1.

Jeżeli jest to niezbędne ze względu na okoliczności sprawy, Milicja Obywatelska może

umieścić w milicyjnej izbie dziecka nieletniego, co do którego istnieje uzasadnione

przypuszczenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia się

tego nieletniego lub zatarcia śladów czynu, albo gdy nie można ustalić tożsamości

nieletniego.

§ 2.

Jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie wydano postanowienia o umieszczeniu

nieletniego w schronisku dla nieletnich, pogotowiu opiekuńczym albo w innej placówce

opiekuńczo-wychowawczej, nieletniego należy niezwłocznie zwolnić i przekazać rodzicom

lub opiekunowi. Jeżeli przekazanie takie nie jest możliwe - nieletniego można pozostawić

w milicyjnej izbie dziecka na zasadach określonych w art. 102.

§ 3.

O zatrzymaniu należy niezwłocznie zawiadomić rodziców lub opiekuna.

Nadzór nad wykonywaniem czynności, o których mowa w art. 37, 39 i 40, sprawuje sędzia

rodzinny.

§ 1.

Jeżeli na podstawie zebranych materiałów sędzia rodzinny uzna, że ze względu na okoliczności

i charakter sprawy oraz osobowość nieletniego celowe jest zastosowanie środków wychowawczych

lub leczniczych, wydaje postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym.

§ 2.

Jeżeli sędzia rodzinny uzna, że zachodzą warunki do umieszczenia nieletniego w zakładzie

poprawczym, wydaje postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu poprawczym.

§ 3.

Jeżeli w toku postępowania wyjaśniającego ujawnią się okoliczności uzasadniające orzeczenie

wobec nieletniego kary na podstawie art. 9 § 2 Kodeksu karnego, sędzia rodzinny wydaje postanowienie o przekazaniu sprawy prokuratorowi; na postanowienie

to służy zażalenie.

§ 4.

Sędzia rodzinny może przekazać sprawę nieletniego szkole, do której nieletni uczęszcza,

albo organizacji społecznej, do której należy, jeżeli uzna, że środki oddziaływania

wychowawczego, jakimi dana szkoła lub organizacja rozporządza, są dostateczne; w postanowieniu

o przekazaniu sprawy sędzia rodzinny wskazuje w miarę potrzeby środki oddziaływania

wychowawczego. Szkoła lub organizacja społeczna jest zobowiązana zawiadamiać sąd rodzinny

o nieskuteczności zastosowanych środków oddziaływania wychowawczego.

§ 1.

W postanowieniu o rozpoznaniu sprawy podaje się dane o tożsamości nieletniego oraz

o demoralizacji nieletniego.

§ 2.

W sprawach o czyn karalny postanowienie powinno zawierać ponadto

1)

dokładne określenie zarzuconego czynu, ze wskazaniem czasu, miejsca i skutków, w tym

wysokości wyrządzonej szkody, oraz innych okoliczności jego popełnienia,

2)

wskazanie przepisu ustawy karnej, pod który zarzucany czyn podpada,

3)

dane o uprzednio stosowanych wobec nieletniego środkach wychowawczych i poprawczych,

4)

wykaz dowodów do bezpośredniego przeprowadzenia lub ujawnienia na rozprawie.

§ 3.

Postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu poprawczym zastępuje akt oskarżenia;

doręcza się je stronom i obrońcy nieletniego.

W postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym stosuje się art. 36 § 1.

Posiedzenie odbywa się z wyłączeniem jawności, chyba że jawność posiedzenia jest uzasadniona

ze względów wychowawczych.

§ 1.

Do postanowienia w przedmiocie zastosowania środków wychowawczych mają odpowiednie

zastosowanie przepisy art. 43; w sprawach o czyn karalny postanowienie powinno ponadto

zawierać stwierdzenie, czy nieletni zarzucony mu czyn popełnił.

§ 2.

Postanowienie w przedmiocie zastosowania środka wychowawczego doręcza się stronom

wraz z pouczeniem o trybie i terminie odwołania.

Jeżeli w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym ujawnią się okoliczności uzasadniające

umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym lub orzeczenie kary, stosuje się odpowiednio

przepisy art. 42 § 2 i 3.

W sprawach nieletnich nie stosuje się przepisów o

1)

postępowaniu w stosunku do nieobecnych,

2)

postępowaniu uproszczonym,

3)

postępowaniu w sprawach z oskarżenia prywatnego,

4)

powództwie cywilnym,

5)

postępowaniu przyspieszonym,

6)

zasądzeniu odszkodowania z urzędu,

7)

warunkowym umorzeniu postępowania,

8)

oskarżycielu posiłkowym.

Nieletni musi mieć obrońcę przed sądem, a wcześniej - jeżeli został umieszczony w

schronisku dla nieletnich.

Sąd rodzinny orzeka na rozprawie w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.

§ 1.

O terminie rozprawy zawiadamia się prokuratora oraz nieletniego, jego obrońcę i rodziców

lub opiekuna.

§ 2.

Udział nieletniego i jego obrońcy w rozprawie jest obowiązkowy.

§ 3.

Niestawiennictwo rodziców lub opiekuna nie tamuje rozpoznania sprawy, chyba że sąd

uzna ich obecność za niezbędną; niestawiennictwo prokuratora nie tamuje rozpoznania

sprawy.

Sąd może wezwać na rozprawę lub posiedzenie rodziców albo opiekuna nieletniego. W

razie ich nie usprawiedliwionego niestawiennictwa mają odpowiednie zastosowanie przepisy

o środkach przymusu stosowanych wobec świadka.

§ 1.

Rozprawa odbywa się z wyłączeniem jawności, chyba że jawność rozprawy jest uzasadniona

ze względów wychowawczych.

§ 2.

Podczas rozprawy sąd wysłuchuje wyjaśnień nieletniego, poza tym nieletni pozostaje

w sali rozpraw, jeżeli sąd uzna to za celowe, w szczególności ze względów wychowawczych

lub dla obrony nieletniego i wyjaśnienia okoliczności sprawy.

Nieletni może czynić uwagi i składać wyjaśnienia co do każdego dowodu przeprowadzonego

w jego obecności. Wywiady środowiskowe oraz opinie o nieletnim powinny być odczytywane

w jego nieobecności, chyba że szczególne względy wychowawcze przemawiają za celowością

zapoznania nieletniego z ich treścią.

§ 1.

Jeżeli sąd dojdzie do przekonania, że wystarczające jest zastosowanie środków wychowawczych,

wydaje postanowienie o zastosowaniu tych środków.

§ 2.

W sprawie umieszczenia nieletniego w zakładzie poprawczym sąd orzeka wyrokiem.

§ 3.

Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do środków, o których mowa w art. 12.

§ 1

Środki, o których mowa w art. 12, stosuje się do nieletnich przy zachowaniu przepisów

art. 44-46 oraz art. 49.

§ 2.

Przed wydaniem postanowienia w przedmiocie umieszczenia nieletniego w szpitalu psychiatrycznym

lub innym zakładzie dla osób z zaburzeniami psychicznymi sąd rodzinny zarządza badanie

nieletniego przez co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów. W razie potrzeby

badanie psychiatryczne nieletniego może być połączone z obserwacją w zakładzie leczniczym.

Jeżeli środki, o których mowa w art. 6 pkt 7 i 8, nie zostały zastosowane przy orzekaniu

środków wychowawczych lub poprawczych, sąd rodzinny stosuje te środki odpowiednio

przy zachowaniu przepisów art. 44-46.

Środki odwoławcze od orzeczeń wydanych w sprawach nieletnich rozpoznaje sąd wojewódzki

w składzie trzech sędziów.

§ 1.

Jeżeli wobec nieletniego zastosowano środek poprawczy lub gdy środek odwoławczy zawiera

wniosek o orzeczenie środka poprawczego, postępowanie odwoławcze toczy się na podstawie

Kodeksu postępowania karnego przy zachowaniu przepisów niniejszej ustawy o postępowaniu poprawczym.

§ 2.

W innych wypadkach niż określone w § 1 postępowanie odwoławcze toczy się na podstawie

Kodeksu postępowania cywilnego, przy zachowaniu przepisów niniejszej ustawy o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym,

jednakże sąd odwoławczy może zmienić ustalenie w zakresie stanu faktycznego, dokonane

w postępowaniu przed sądem rodzinnym, również na podstawie odmiennej oceny dowodów.

Środki odwoławcze wniesione przez nieletniego albo jego rodziców lub opiekuna uważa

się za zwrócone przeciwko całości orzeczenia, chyba że dotyczą tylko kosztów postępowania.

Od orzeczeń wydanych w sprawach o popełnienie czynu karalnego stronom przysługuje

odwołanie również co do faktu popełnienia czynu i jego kwalifikacji prawnej.

W sprawie nieletniego orzeczenie ulega uchyleniu lub zmianie także w razie stwierdzenia

nieodpowiedniego zastosowania środka wychowawczego lub poprawczego albo środka określonego

w art. 7 lub 12.

§ 1.

Jeżeli wobec nieletniego zastosowano środki wychowawcze albo inne środki określone

w art. 6 lub 12, a środek odwoławczy nie zawiera wniosku o orzeczenie środka poprawczego

lub kary, to w wyniku postępowania odwoławczego nie można orzec ani środka poprawczego,

ani kary.

§ 2.

Jeżeli wobec nieletniego zastosowano środek poprawczy, a środek odwoławczy nie zawiera

wniosku o orzeczenie kary, to w wyniku postępowania odwoławczego nie można orzec kary.

Postępowanie wykonawcze należy wszcząć bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne.

§ 1.

Wykonywanie środków wychowawczych i poprawczych ma na celu wychowanie nieletniego

na świadomego i uczciwego obywatela i odbywa się z uwzględnieniem wskazań nauki, zgodnie

z zasadami wychowania socjalistycznego.

§ 2.

Działalność wychowawcza powinna zmierzać przede wszystkim do wszechstronnego rozwoju

osobowości i uzdolnień nieletniego oraz do kształtowania i utrwalania w nim społecznie

pożądanej postawy i poczucia odpowiedzialności, tak by był on odpowiednio przygotowany

do społecznie użytecznej pracy.

§ 3.

Wykonywanie środków powinno doprowadzić także do prawidłowego spełniania przez rodziców

lub opiekuna ich obowiązków wobec nieletniego.

§ 4.

Do wykonywania środków można włączyć również organizacje młodzieżowe i inne organizacje

społeczne

§ 1.

Organizacja i system wychowawczy w zakładach wychowawczych i innych placówkach opiekuńczo-wychowawczych

oraz w zakładach poprawczych powinny zapewniać możliwość indywidualnego oddziaływania

na nieletnich odpowiednio do ich osobowości i potrzeb wychowawczych.

§ 2.

W placówkach i zakładach, o których mowa w § 1, prowadzi się w szczególności nauczanie

ogólnokształcące i zawodowe, działalność kulturalno-oświatową, sportową oraz inną

działalność, mającą na celu rozwijanie aktywności społecznej nieletnich i wdrażanie

ich do pracy społecznie użytecznej, jak również przeprowadza się leczenie ogólne i

specjalistyczne nieletnich.

Milicja Obywatelska w zakresie postępowania wykonawczego wykonuje polecenia sądu rodzinnego.

Przepis art. 17 § 2 nie ma zastosowania w wypadkach, gdy wykonywany jest środek polegający

na umieszczeniu nieletniego w zakładzie wychowawczym albo innej placówce opiekuńczo-wychowawczej

lub w zakładzie społecznym służby zdrowia, zakładzie pomocy społecznej albo w zakładzie

poprawczym.

§ 1.

Sąd rodzinny wykonuje środki orzeczone na podstawie niniejszej ustawy oraz na podstawie

art. 9 § 3 Kodeksu karnego.

§ 2.

Orzeczenie o karze wykonuje sąd właściwy według Kodeksu karnego wykonawczego na podstawie przepisów tego kodeksu.

§ 1.

Nieletni, jego obrońca oraz rodzice lub opiekun mogą składać wnioski, a w wypadkach

przewidzianych w ustawie - wnosić zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu

wykonawczym.

§ 2.

Prokurator może składać wnioski i wnosić zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu

wykonawczym.

§ 3.

W sprawach nieletnich umieszczonych w zakładach wychowawczych albo innych placówkach

opiekuńczo-wychowawczych lub w zakładach społecznych służby zdrowia albo zakładach

pomocy społecznej oraz w zakładach poprawczych wnioski w postępowaniu wykonawczym

może również składać dyrektor właściwego zakładu.

§ 1.

Sąd rodzinny może na czas określony odroczyć lub przerwać wykonywanie środków wychowawczych

lub środka poprawczego w razie choroby nieletniego lub z innych ważnych przyczyn.

§ 2.

Sąd rodzinny może odwołać odroczenie lub przerwę wykonywania środków wychowawczych

lub środka poprawczego w razie ustania przyczyny, dla której zostały udzielone, lub

w wypadku, gdy nieletni nie korzysta z odroczenia lub przerwy w celu, w jakim zostały

udzielone, albo rażąco narusza porządek prawny.

O umieszczeniu nieletniego w zakładzie wychowawczym lub w innej placówce opiekuńczo-wychowawczej

albo w zakładzie społecznym służby zdrowia lub w zakładzie pomocy społecznej oraz

o umieszczeniu w zakładzie poprawczym, jak również o każdej zmianie tych zakładów,

dyrektor zakładu zawiadamia sąd rodzinny, który wykonuje orzeczenie.

§ 1.

Wykonywanie środków, o których mowa w art. 6 pkt 2 i 3 oraz w art. 7 i 8, jak również

umieszczenie w rodzinie zastępczej lub w zakładzie wychowawczym albo innej placówce

opiekuńczo-wychowawczej lub w zakładzie społecznym służby zdrowia albo zakładzie pomocy

społecznej ustaje z mocy prawa z chwilą ukończenia przez nieletniego lat 18, a wykonywanie

pozostałych środków - z chwilą ukończenia lat 21; jeżeli środki wychowawcze zastosowano

na podstawie art. 9 § 3 Kodeksu karnego - wykonywanie ich ustaje z mocy prawa z chwilą ukończenia przez sprawcę lat 21.

§ 2.

Jeżeli nieletni ukończy lat 18 przed zakończeniem roku szkolnego, sąd rodzinny może

przedłużyć na okres do zakończenia roku szkolnego przebywanie w zakładzie wychowawczym.

§ 3.

W razie powołania nieletniego do zasadniczej służby wojskowej, zastępczej służby poborowych

albo zasadniczej służby w obronie cywilnej, wykonywanie środków wychowawczych ustaje

z mocy prawa.

§ 1.

Zastosowany tymczasowo wobec nieletniego środek, o którym mowa w art. 26 i 27, trwa

do czasu przystąpienia do wykonywania orzeczenia, chyba że sąd rodzinny postanowił

inaczej.

§ 2.

W razie gdy wykonanie orzeczenia o umieszczeniu nieletniego w zakładzie poprawczym

natrafiłoby na nie dające się usunąć przeszkody, sąd rodzinny stosuje nadzór kuratora,

a w wyjątkowych wypadkach uznając, że ze względów wychowawczych jest to konieczne,

może orzec umieszczenie nieletniego w schronisku dla nieletnich. Nieletni pozostaje

w schronisku dla nieletnich do czasu umieszczenia go we właściwym zakładzie, jednakże

pobyt w schronisku nie może wówczas przekroczyć 6 miesięcy.

§ 3.

Jeżeli orzeczono umieszczenie w zakładzie wychowawczym, a zachodzą warunki, o których

mowa w § 2, sąd rodzinny może zarządzić umieszczenie nieletniego w odpowiedniej placówce

oświatowo-wychowawczej.

§ 1.

W postępowaniu wykonawczym sąd rodzinny orzeka z urzędu lub na wniosek.

§ 2.

Sąd rodzinny orzeka na posiedzeniu w składzie jednego sędziego, jednakże w sprawach

określonych w art. 11 § 3, art. 86 § 1, art. 87 § 3, art. 88 § 1 i 3 oraz art. 92-94

sąd rodzinny orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.

§ 3.

W sprawach określonych w art. 11 § 3, art. 86 § 1, art. 87 § 3. art. 88 § 1 i 3 oraz

art. 92-94 o terminie posiedzenia zawiadamia się oprócz prokuratora również nieletniego

i jego obrońcę oraz rodziców lub opiekuna.

§ 4.

W miarę potrzeby sąd rodzinny wysłuchuje nieletniego oraz jego rodziców lub opiekuna.

§ 5.

Na postanowienie w sprawach, o których mowa w § 3, oraz w sprawach o zmianę środka

wychowawczego, o zastosowanie środka leczniczo-wychowawczego w postępowaniu wykonawczym,

o odwołanie odroczenia lub przerwy wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych,

o przeniesieniu nieletniego do zakładu poprawczego o wzmożonym nadzorze wychowawczym,

jak również o odmowie zwolnienia z zakładu poprawczego albo z zakładu psychiatrycznego

lub innego zakładu leczniczego - zażalenie przysługuje również nieletniemu, jego obrońcy,

rodzicom lub opiekunowi.

§ 6.

Postanowienia wydane w toku wykonywania środka poprawczego, na które przysługuje zażalenie,

doręcza się prokuratorowi, nieletniemu i jego obrońcy oraz rodzicom lub opiekunowi.

§ 7.

Ponownego wniosku o warunkowe zwolnienie z zakładu poprawczego, złożonego przez nieletniego,

jego obrońcę oraz rodziców lub opiekuna przed upływem 6 miesięcy od wydania postanowienia

o odmowie warunkowego zwolnienia, nie rozpoznaje się aż do upływu tego okresu.

§ 1.

Jeżeli rodzice lub opiekun nie mogą zapewnić nieletniemu zwalnianemu z zakładu wychowawczego

albo innej placówki opiekuńczo-wychowawczej, z zakładu społecznego służby zdrowia,

zakładu pomocy społecznej, zakładu poprawczego, instytucji lub organizacji powołanej

do przygotowania zawodowego albo opuszczającego rozwiązaną rodzinę zastępczą niezbędnych

warunków wychowawczych i bytowych, w szczególności umożliwiających mu naukę i pracę

- organ wykonujący orzeczenie, właściwe terenowe organy administracji państwowej,

instytucje państwowe, organizacje młodzieżowe i inne organizacje społeczne udzielają

nieletniemu odpowiedniej pomocy.

§ 2.

Prezes Rady Ministrów, w drodze rozporządzenia, ustala zasady i zakres udzielania

pomocy oraz określa organ koordynujący tę działalność i zasady gospodarowania środkami

przeznaczonymi na ten cel.

§ 1.

Nadzór nad wykonywaniem orzeczeń o umieszczeniu nieletnich w zakładach wychowawczych

i placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zakładach społecznych służby zdrowia i zakładach

pomocy społecznej, rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych, kuratorskich

ośrodkach pracy z młodzieżą, w schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych,

jak również decyzji o umieszczeniu w milicyjnych izbach dziecka, sprawują sędziowie

rodzinni.

§ 2.

Nadzór sprawowany przez sędziego rodzinnego obejmuje legalność umieszczenia nieletniego

oraz prawidłowość wykonywania orzeczenia, zwłaszcza w zakresie stosowanych metod i

środków oddziaływania, warunków, w jakich przebywają nieletni, jak również przestrzegania

ich praw i obowiązków. W tym celu sędzia rodzinny ma w każdym czasie prawo wstępu

na teren nadzorowanej jednostki oraz do pomieszczeń, w których przebywają nieletni,

a także przeglądania dokumentów i żądania wyjaśnień od administracji odpowiednich

zakładów, przeprowadzania na osobności rozmów z nieletnimi oraz badania ich próśb

i skarg.

§ 3.

Przepisy § 1 i 2 nie naruszają w tym zakresie ustawowych uprawnień prokuratora.

Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z właściwymi ministrami, określa szczegółowe

zasady i tryb sprawowania przez sędziów rodzinnych nadzoru, o którym mowa w art. 77.

§ 1.

Sąd rodzinny może zmieniać lub uchylać środki wychowawcze, jeżeli względy wychowawcze

za tym przemawiają; dotyczy to również środków wychowawczych stosowanych w okresie

próby.

§ 2.

Sąd rodzinny może odstąpić od stosowania orzeczonego wobec nieletniego środka wychowawczego

w razie podjęcia przez nieletniego nauki lub pracy w zakładzie lub innej instytucji

powołanej do przygotowania zawodowego.

§ 3.

Sąd rodzinny może uchylić orzeczony wobec nieletniego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych,

jeżeli ustały przyczyny uzasadniające dalsze stosowanie tego środka.

§ 4.

Jeżeli w toku wykonywania środka wychowawczego lub poprawczego okaże się, że wobec

nieletniego należy zastosować środki o charakterze leczniczo-wychowawczym, sąd rodzinny

może orzec umieszczenie nieletniego w odpowiednim zakładzie.

§ 1.

Dyrektor zakładu społecznego służby zdrowia lub zakładu pomocy społecznej ma obowiązek

zawiadamiać sąd, który wykonuje orzeczenie, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, o stanie

zdrowia nieletniego umieszczonego w zakładzie i o postępach w leczeniu.

§ 2.

Dyrektor zakładu niezwłocznie zawiadamia sąd, jeżeli uzna, że w związku ze zmianą

stanu zdrowia nieletniego jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne.

§ 3.

Sąd, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w wypadku określonym w § 2 - niezwłocznie,

rozstrzyga na podstawie opinii lekarskiej o potrzebie dalszego pobytu nieletniego

w zakładzie.

§ 4.

Wobec nieletniego zwalnianego z zakładu sąd rodzinny stosuje w razie potrzeby środki

wychowawcze.

Minister Oświaty i Wychowania w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości, w drodze

rozporządzenia, określa zasady pobytu nieletnich w zakładach wychowawczych, placówkach

opiekuńczo-wychowawczych i w innych placówkach oświatowo-wychowawczych.

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości, w

drodze rozporządzenia, określa zasady pobytu nieletnich w zakładach społecznych służby

zdrowia i zakładach pomocy społecznej.

§ 1.

Milicyjne izby dziecka podlegają Ministrowi Spraw Wewnętrznych.

§ 2.

Minister Spraw Wewnętrznych tworzy i znosi milicyjne izby dziecka, a w porozumieniu

z Ministrem Sprawiedliwości, w drodze rozporządzenia, określa zasady pobytu w nich

nieletnich.

§ 1.

Rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne oraz kuratorskie ośrodki pracy z młodzieżą

podlegają Ministrowi Sprawiedliwości.

§ 2.

Minister Sprawiedliwości tworzy i znosi rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne

oraz określa ich organizację i zakres działania.

§ 3.

Minister Sprawiedliwości ustala tryb i zasady tworzenia kuratorskich ośrodków pracy

z młodzieżą oraz określa ich organizację i zakres działania.

§ 1.

Sąd rodzinny, kierując do wykonania orzeczenie o umieszczeniu nieletniego w zakładzie

poprawczym, może określić rodzaj tego zakładu.

§ 2.

Zmiana rodzaju zakładu w wypadku określonym w § 1 oraz przeniesienie nieletniego do

zakładu poprawczego o wzmożonym nadzorze wychowawczym wymagają zgody sędziego rodzinnego,

chyba że ze względu na szczególne okoliczności sprawy konieczne jest natychmiastowe

przeniesienie nieletniego; przeniesienie takie wymaga zatwierdzenia przez sędziego

rodzinnego.

§ 3.

W wypadkach, o których mowa w § 2, orzeka w drodze postanowienia sędzia rodzinny sprawujący

nadzór nad zakładem poprawczym, w którym nieletni przebywa.

§ 1.

Sąd rodzinny może warunkowo zwolnić nieletniego z zakładu poprawczego, jeżeli postępy

w jego wychowaniu pozwalają przypuszczać, że po zwolnieniu z zakładu nieletni będzie

przestrzegał porządku prawnego i zasad współżycia społecznego.

§ 2.

Warunkowe zwolnienie z zakładu nie może nastąpić wcześniej niż po upływie 6 miesięcy

od umieszczenia nieletniego w zakładzie; do okresu tego sąd może zaliczyć okres pobytu

nieletniego w schronisku dla nieletnich.

§ 1.

Orzekając warunkowe zwolnienie z zakładu poprawczego, sąd rodzinny ustala okres próby

od roku do lat 3; okres próby nie może jednak trwać dłużej niż do ukończenia przez

sprawcę lat 21.

§ 2.

Do warunkowo zwolnionego sąd stosuje środki wychowawcze.

§ 3.

Jeżeli w okresie próby warunkowo zwolniony uległ ponownie demoralizacji albo uchyla

się od wykonywania nałożonych na niego obowiązków lub od nadzoru, sąd rodzinny może

odwołać warunkowe zwolnienia i zarządzić umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym.

§ 4.

Jeżeli w okresie próby i w ciągu dalszych 3 miesięcy odwołanie warunkowego zwolnienia

nie nastąpiło, orzeczenie o umieszczeniu w zakładzie z mocy prawa uważa się za niebyłe.

§ 1.

Jeżeli po wydaniu orzeczenia o umieszczeniu nieletniego w zakładzie poprawczym, a

przed umieszczeniem go w takim zakładzie albo po upływie okresu odroczenia lub przerwy

wykonania umieszczenia w zakładzie poprawczym w zachowaniu nieletniego nastąpiła istotna

poprawa, sąd rodzinny może warunkowo odstąpić od wykonania orzeczenia.

§ 2.

Odstępując warunkowo od wykonania orzeczenia, sąd stosuje wobec nieletniego środki

wychowawcze.

§ 3.

Sąd rodzinny może w każdym czasie - jeżeli względy wychowawcze tego wymagają - zarządzić

umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym.

§ 4.

Jeżeli w ciągu 2 lat od wydania postanowienia o warunkowym odstąpieniu od wykonania

orzeczenia i w ciągu dalszych 3 miesięcy nie zarządzono umieszczenia nieletniego w

zakładzie poprawczym, orzeczenie o umieszczeniu w zakładzie z mocy prawa uważa się

za niebyłe.

Orzeczenie środka poprawczego uważa się z mocy prawa za niebyłe z chwilą ukończenia

przez sprawcę lat 23, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej.

§ 1.

Dyrektor zakładu poprawczego może umieścić wychowanka na określony czas poza zakładem,

jeżeli wymagają tego względy szkoleniowe lub inne względy wychowawcze albo potrzeba

leczenia. Nieletniego uważa się wówczas za umieszczonego w zakładzie, który jest obowiązany

roztoczyć nad nim nadzór.

§ 2.

Dyrektor zakładu może w każdym czasie odwołać umieszczenie nieletniego poza zakładem

poprawczym.

§ 3.

Od decyzji w sprawie umieszczenia nieletniego poza zakładem poprawczym dyrektor zakładu

zawiadamia sąd rodzinny, który wykonuje orzeczenie.

§ 4.

Sąd rodzinny może uchylić decyzję dyrektora zakładu poprawczego w sprawie umieszczenia

wychowanka poza zakładem.

§ 1.

Jeżeli wychowanek zakładu poprawczego popełni przed ukończeniem lat 17 czyn karalny,

sprawę rozpoznaje dyrektor zakładu w trybie dyscyplinarnym. Jeżeli jednak wychowanek

po ukończeniu lat 16 popełni czyn określony w art. 9 § 2 Kodeksu karnego, dyrektor zakładu zawiadamia o tym prokuratora i sędziego rodzinnego, sprawującego

nadzór nad zakładem poprawczym, w którym nieletni przebywa.

§ 2.

Na decyzję dyrektora zakładu wychowankowi służy zażalenie. Zażalenie rozpoznaje sędzia

rodzinny.

§ 1.

Jeżeli sprawca, wobec którego orzeczono umieszczenie w zakładzie poprawczym, został

skazany na karę pozbawienia wolności, wykonuje się w pierwszej kolejności środek poprawczy,

a następnie karę. Jeżeli jednak kara pozbawienia wolności została orzeczona w rozmiarze

przekraczającym okres pozostały sprawcy do ukończenia lat 21, sąd rodzinny może zarządzić

wykonanie kary.

§ 2.

W wyjątkowych wypadkach, a w szczególności w razie rażącego i uporczywego naruszania

przepisów regulaminu, sąd rodzinny może w toku wykonywania środka poprawczego zarządzić

wykonanie kary pozbawienia wolności.

§ 3.

Jeżeli w toku wykonywania środka poprawczego wobec sprawcy, o którym mowa w § 1, okaże

się, że następne wykonanie kary pozbawienia wolności byłoby ze względów wychowawczych

niecelowe, sąd rodzinny może karę warunkowo zawiesić, odstąpić od jej wykonania w

części, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach - w całości; postanowienie o warunkowym

zawieszeniu lub odstąpieniu od wykonania kary zapada po rozpatrzeniu wniosku prokuratora.

§ 4.

W razie wykonania kary orzeczenie o umieszczeniu w zakładzie poprawczym nie podlega

dalszemu wykonaniu.

§ 5.

Przepisy § 1-4 stosuje się odpowiednio do zastępczej kary pozbawienia wolności oraz

do kary aresztu.

Jeżeli sprawca, wobec którego orzeczono umieszczenie w zakładzie poprawczym, został

skazany na karę ograniczenia wolności, wykonanie tej kary ulega odroczeniu do chwili

zwolnienia nieletniego z zakładu poprawczego. Przed zwolnieniem z zakładu poprawczego

sąd rodzinny decyduje, czy wykonać tę karę, czy odstąpić od jej wykonania.

Jeżeli nieletni, wobec którego orzeczono umieszczenie w zakładzie poprawczym, ukończył

lat 18 przed rozpoczęciem wykonania orzeczenia, sąd rodzinny decyduje, czy wykonać

orzeczony środek, czy od jego wykonania odstąpić i wymierzyć sprawcy karę. Wymierzając

karę sąd stosuje nadzwyczajne jej złagodzenie. W szczególnie uzasadnionych wypadkach

sąd może odstąpić od wymierzenia kary, zwłaszcza gdy w zachowaniu sprawcy nastąpiła

istotna poprawa. W razie wymierzenia kary pozbawienia wolności albo kary ograniczenia

wolności czas jej trwania nie może przekroczyć okresu, jaki pozostaje do ukończenia

przez sprawcę lat 21.

§ 1.

Schroniska dla nieletnich i zakłady poprawcze podlegają Ministrowi Sprawiedliwości.

§ 2.

Minister Sprawiedliwości tworzy i znosi schroniska dla nieletnich i zakłady poprawcze

oraz, w drodze rozporządzenia, ustala rodzaje i organizację schronisk i zakładów oraz

zasady pobytu w nich nieletnich.

§ 3.

Zasady kształcenia i wychowania oraz nadzór pedagogiczny w tych zakładach regulują

odrębne przepisy.

§ 1.

W sprawach o czyny popełnione przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje

się tą ustawę, jeżeli

1)

postępowanie nie zostało wszczęte i nie nastąpiło przedawnienie,

2)

wszczęte postępowanie nie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem,

3)

prawomocne orzeczenie nie zostało wykonane w całości.

§ 2.

Czynności procesowe dokonane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy są skuteczne,

jeżeli zostały dokonane z zachowaniem przepisów dotychczasowych.

§ 1.

Jeżeli obowiązujące przepisy powołują się na uchylone przepisy dotyczące przedmiotów

unormowanych w niniejszej ustawie albo odsyłają ogólnie do przepisów o odpowiedzialności

nieletnich lub o postępowaniu w sprawach nieletnich, stosuje się w tym zakresie odpowiednio

przepisy niniejszej ustawy.

§ 2.

Ilekroć przepisy dotychczasowe używają określenia „zakład wychowawczy”, rozumie się

przez to „zakład wychowawczy oraz inną placówkę opiekuńczo-wychowawczą.”

W razie wątpliwości, czy ma być stosowane prawo dotychczasowe, czy niniejsza ustawa,

stosuje się niniejszą ustawę.

§ 1.

W sprawach, o których mowa w art. 18, postępowanie toczy się na podstawie przepisów

Kodeksu postępowania karnego, jednakże w sprawach, o których mowa

1)

w art. 9 § 2 Kodeksu karnego, a postępowanie wszczęto przed ukończeniem przez nieletniego lat 18

a)

postępowanie przygotowawcze prowadzi sędzia rodzinny, z tym że przepisy art. 16 i

42 § 3 mają odpowiednie zastosowanie,

b)

nieletni musi mieć obrońcę,

c)

rodzice lub opiekun nieletniego mają prawa strony,

d)

przepisy art. 23, 24, 25, 27, 32, 39, 40, 52 i 53 § 1 mają odpowiednie zastosowanie,

e)

zamiast tymczasowego aresztowania stosuje się umieszczenie w schronisku dla nieletnich,

f)

jeżeli sąd uzna, że wobec nieletniego należy zastosować środki wychowawcze lub poprawcze

przewidziane w niniejszej ustawie, orzeka o zastosowaniu tych środków; przepisy art.

60, 62 i 63 mają odpowiednie zastosowanie,

2)

w art. 18 pkt 2, jeżeli czyn zabroniony jest przez ustawę jako przestępstwo skarbowe,

postępowanie toczy się na podstawie przepisów ustawy karnej skarbowej o postępowaniu przed sądem.

§ 2.

W wypadkach, o których mowa w art. 9 § 2 Kodeksu karnego, prokurator uznając, że nie zachodzi potrzeba orzeczenia wobec nieletniego kary,

nie sporządza aktu oskarżenia i przekazuje sprawę sędziemu rodzinnemu.

§ 3.

Jeżeli orzeczono wobec nieletniego karę pozbawienia wolności, okres pobytu w schronisku

dla nieletnich zalicza się na jej poczet na zasadach stosowanych przy zaliczaniu skazanym

na poczet kary tymczasowego aresztowania.

Przepisy art. 62 i 63 mają odpowiednie zastosowanie w razie orzeczenia środka wychowawczego

lub poprawczego na podstawie art. 9 § 3 Kodeksu karnego.

W prawie o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. z 1964 r. Nr 6, poz. 40, z 1967 r. Nr 13, poz. 55, z 1969 r. Nr 13, poz. 98, z 1974 r. Nr 50, poz. 316, z 1975 r. Nr 16, poz. 91 i Nr 34, poz. 183 oraz z 1982 r. Nr 16, poz. 125, Nr 19, poz. 145 i Nr 31, poz. 214) wprowadza się następujące zmiany

1)

w art. 6 § 1 i 2 otrzymują brzmienie

„

§ 1.

Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia tworzy wydziały rodzinne i nieletnich

(sądy rodzinne) dla spraw

1)

z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego,

2)

dotyczących leczenia osób uzależnionych od alkoholu,

3)

dotyczących demoralizacji oraz czynów karalnych.

Inne wydziały mogą być tworzone w drodze zarządzenia.

§ 2.

Minister Sprawiedliwości może w drodze rozporządzenia przekazać jednemu sądowi rejonowemu

rozpoznawanie spraw należących do kompetencji wydziału rodzinnego i nieletnich w zakresie

właściwości kilku sądów rejonowych położonych na obszarze działania tego samego województwa.

”

;

2)

po art. 140 dodaje się art. 140a w brzmieniu

„

Art. 140a.

§ 1.

Przy sądach działają kuratorzy (kuratorzy rodzinni i kuratorzy dla osób dorosłych),

którzy pełnią swe czynności albo zawodowo (kuratorzy zawodowi), albo w ramach funkcji

społecznych (kuratorzy społeczni).

§ 2.

Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia ustala tryb powoływania kuratorów

sądowych oraz szczegółowy zakres ich praw i obowiązków.

”

§ 1.

Do czasu utworzenia wystarczającej sieci pogotowi opiekuńczych poza wypadkami, o których

mowa w art. 40, można umieścić w milicyjnej izbie dziecka również nieletniego wymagającego

natychmiastowej opieki na okres niezbędny do ustalenia jego tożsamości i oddania rodzicom

lub opiekunowi albo umieszczenia w placówce pogotowia opiekuńczego lub w innej placówce

opiekuńczo-wychowawczej.

§ 2.

Umieszczenie w izbie może nastąpić na okres 72 godzin. Dłuższy pobyt nieletniego może

nastąpić jedynie za zgodą sędziego rodzinnego na czas przez niego określony, nie przekraczający

jednak 14 dni.

§ 1.

Z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy tracą moc wszelkie przepisy dotyczące przedmiotów

w niej unormowanych, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

§ 2.

W szczególności tracą moc

1)

ustawa z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych

dotychczasowych przepisów prawa karnego

(Dz. U. Nr 37, poz. 311),

2)

art. V ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks wykroczeń

(Dz. U. Nr 12, poz. 115),

3)

art. 288 § 2 i 3 ustawy karnej skarbowej z dnia 26 października 1971 r.

(Dz. U. Nr 28, poz. 260, z 1975 r. Nr 16, poz. 91 i Nr 45, poz. 234 oraz z 1976 r. Nr 19, poz. 122),

4)

art. 474-495 Kodeksu postępowania karnego z dnia 19 marca 1928 r., utrzymane w mocy przez art. III pkt 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania

karnego

(Dz. U. Nr 13, poz. 97).

Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.

§ 1.

Przy sądach działają kuratorzy (kuratorzy rodzinni i kuratorzy dla osób dorosłych),

którzy pełnią swe czynności albo zawodowo (kuratorzy zawodowi), albo w ramach funkcji

społecznych (kuratorzy społeczni).

§ 2.

Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia ustala tryb powoływania kuratorów

sądowych oraz szczegółowy zakres ich praw i obowiązków.