Ustawa z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy.

Tworzy się Państwową Inspekcję Pracy, jako organ powołany do nadzoru i kontroli przestrzegania

prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy podlega Radzie Państwa; nadzór nad Państwową Inspekcją Pracy

sprawuje Prezes Najwyższej Izby Kontroli.

1.

Państwową Inspekcję Pracy tworzy: Główny Inspektorat Pracy i okręgowe inspektoraty

pracy oraz działający w ramach terytorialnej właściwości okręgowych inspektoratów

pracy - inspektorzy pracy.

2.

Państwową Inspekcją Pracy kieruje Główny Inspektor Pracy przy pomocy zastępców.

1.

Okręgowe inspektoraty pracy tworzy się dla jednego bądź więcej województw (miast stopnia

wojewódzkiego).

2.

Okręgowym inspektoratem pracy kieruje okręgowy inspektor pracy przy pomocy zastępców.

3.

Okręgowy inspektor pracy nadzoruje i koordynuje pracę działających na terenie jego

właściwości inspektorów pracy; okręgowy inspektor pracy dokonuje podziału zadań między

poszczególnych inspektorów pracy.

1.

Rada Państwa, na wniosek Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, ustala

1)

siedziby i terytorialny zakres właściwości okręgowych inspektoratów pracy,

2)

tryb wykonywania przez Państwową Inspekcję Pracy czynności kontrolnych oraz obowiązki

zakładów pracy w tym zakresie,

3)

statut Państwowej Inspekcji Pracy.

2.

Uchwały Rady Państwa w sprawach wymienionych w ust. 1 pkt 1 i 2 podlegają ogłoszeniu

w Dzienniku Ustaw Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

1.

Organem doradczym i opiniodawczym w sprawach objętych zakresem działania Państwowej

Inspekcji Pracy jest Rada Ochrony Pracy, działająca przy Głównym Inspektorze Pracy.

2.

Rada Ochrony Pracy składa się z przewodniczącego, zastępców przewodniczącego, sekretarza

i członków, których powołuje i odwołuje Rada Państwa; kadencja Rady trwa cztery lata.

3.

Kandydatów do Rady Ochrony Pracy przedstawia Radzie Państwa

1)

Prezes Rady Ministrów - spośród przedstawicieli naczelnych i centralnych organów administracji

państwowej,

2)

Prezes Najwyższej Izby Kontroli - spośród osób zgłoszonych przez związki zawodowe

i Naczelną Radę Spółdzielczą oraz spośród specjalistów z dziedziny prawa pracy.

4.

Rada Ochrony Pracy działa na podstawie uchwalonego przez siebie regulaminu, zatwierdzonego

przez Prezesa Najwyższej Izby Kontroli.

1.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli przedstawia Radzie Państwa oraz Radzie Ministrów informacje

z działalności Państwowej Inspekcji Pracy oraz coroczne sprawozdanie z działalności

tej Inspekcji wraz z wynikającymi z tej działalności wnioskami co do przestrzegania

prawa pracy przez zakłady pracy i nadzorujące je jednostki organizacyjne oraz organy

administracji państwowej i organizacje społeczne.

2.

Sprawozdania roczne, o których mowa w ust. 1, Główny Inspektor Pracy przesyła związkom

zawodowym oraz. podaje do wiadomości publicznej.

1.

Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Pracy należą w szczególności

1)

nadzór i kontrola przestrzegania przez zakłady pracy prawa pracy, w szczególności

przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy,

wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy,

urlopów, ochrony pracy kobiet oraz zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych,

2)

kontrola przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy projektowaniu

budowy, przebudowy i modernizacji zakładów pracy oraz stanowiących ich wyposażenie

maszyn i innych urządzeń technicznych oraz technologii,

3)

uczestniczenie w przejmowaniu do eksploatacji wybudowanych lub przebudowanych zakładów

pracy albo ich części w zakresie ustalonym w przepisach prawa pracy,

4)

analizowanie przyczyn wypadków przy pracy i chorób zawodowych, kontrola stosowania

środków zapobiegających tym wypadkom i chorobom oraz udział w badaniu okoliczności

wypadków przy pracy, na zasadach określonych w przepisach prawa pracy,

5)

orzekanie w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika oraz udział w postępowaniu

w tych sprawach przed kolegiami do spraw wykroczeń, w zakresie i na zasadach określonych

w przepisach prawa pracy,

6)

opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu prawa pracy oraz inicjowanie prac legislacyjnych

w tej dziedzinie,

7)

inicjowanie przedsięwzięć oraz prac badawczych w dziedzinie przestrzegania prawa pracy,

a w szczególności bezpieczeństwa i higieny pracy,

8)

udzielanie porad i informacji technicznych w zakresie eliminowania zagrożeń dla życia

i zdrowia pracowników oraz porad i informacji w zakresie przestrzegania prawa pracy,

9)

wykonywanie innych zadań określonych w ustawie i przepisach szczególnych.

2.

Pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy wykonujący lub nadzorujący czynności kontrolne

uprawnieni są do przeprowadzania bez uprzedzenia kontroli przestrzegania przez zakłady

pracy przepisów prawa pracy, w szczególności stanu bezpieczeństwa i higieny pracy,

o każdej porze dnia i nocy.

3.

Pracownicy, o których mowa w ust. 2, przeprowadzają kontrole za okazaniem legitymacji

służbowej.

W razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji

Pracy uprawnione są do

1)

w wypadku gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy

- nakazania kierownikowi zakładu pracy usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym

w nakazie terminie,

2)

nakazania kierownikowi zakładu pracy: wstrzymania robót, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie

zagrożenie życia lub zdrowia pracowników zatrudnionych przy tych robotach; skierowania

do innych robót pracowników zatrudnionych wbrew obowiązującym przepisom przy pracach

wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników zatrudnionych przy

robotach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci nie posiadają odpowiednich kwalifikacji,

nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu,

3)

nakazania, w wypadku stwierdzenia, że stan bezpieczeństwa i higieny pracy zagraża

życiu lub zdrowiu pracowników, zaprzestania przez zakład pracy lub jego część działalności

bądź działalności określonego rodzaju,

4)

zgłoszenia sprzeciwu przeciwko uruchomieniu wybudowanego lub przebudowanego zakładu

pracy albo jego części, jeżeli z powodu nieuwzględnienia wymagań bezpieczeństwa i

higieny pracy dopuszczenie ich do eksploatacji mogłoby spowodować bezpośrednie zagrożenie

życia lub zdrowia pracowników; sprzeciw wstrzymuje uruchomienie zakładu lub jego części,

5)

skierowania wystąpienia, w razie stwierdzenia innych naruszeń niż wymienione w pkt

1-4, do kierownika zakładu pracy lub nadrzędnej jednostki organizacyjnej nad zakładem

pracy albo innego organu o usunięcie stwierdzonych naruszeń, a także w razie potrzeby

o wyciągnięcie konsekwencji w stosunku do osób winnych.

W postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nie uregulowanych

w ustawie bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych

stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

1.

Nadzorem i kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy są objęte wszystkie zakłady pracy.

2.

Główny Inspektor Pracy w porozumieniu z Ministrami Handlu Zagranicznego i Gospodarki

Morskiej, Obrony Narodowej, Spraw Wewnętrznych oraz Sprawiedliwości może w stosunku

do niektórych zakładów pracy nadzorowanych przez tych ministrów określić szczególne

zasady i tryb wykonywania nadzoru i kontroli ze strony Państwowej Inspekcji Pracy.

Prezes Rady Ministrów w porozumieniu z Prezesem Najwyższej Izby Kontroli w drodze

rozporządzenia określi zasady współdziałania innych organów nadzoru i kontroli warunków

pracy z Państwową Inspekcją Pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy w zakresie swego działania współdziała ze związkami zawodowymi,

organami samorządu robotniczego oraz ze społeczną inspekcją pracy.

1.

Do zakresu działania Głównego Inspektora Pracy należy w szczególności

1)

kierowanie działalnością Głównego Inspektoratu Pracy i okręgowych inspektorów pracy,

2)

sprawowanie ogólnego nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy oraz przedkładanie właściwym

organom ocen, opinii i wniosków w tej dziedzinie,

3)

opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących prawa pracy oraz inicjowanie prac

legislacyjnych w tej dziedzinie,

4)

inicjowanie przedsięwziąć w zakresie rozwiązywania i wdrażania postępu technicznego

w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy,

5)

wnioskowanie w sprawach nauczania i szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny

pracy, prowadzenie działalności w zakresie szkolenia inspektorów pracy oraz nadzór

nad działalnością Ośrodka Dokształcania i Doskonalenia Kadr Państwowej Inspekcji Pracy,

6)

prowadzenie działalności wydawniczej i propagandowej w zakresie ochrony pracy,

7)

udział w pracach komisji rządowych badających wypadki przy pracy, powołanych na podstawie

przepisów szczególnych,

8)

sporządzanie i przedkładanie informacji i sprawozdań, o których mowa w art. 7.

2.

Główny Inspektor Pracy wykonuje swoje zadania przy pomocy podległego mu Głównego Inspektoratu

Pracy.

3.

Główny Inspektor Pracy udostępnia Ministrowi Pracy, Płac i Spraw Socjalnych zbiorcze

wyniki kontroli oraz oceny przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa

i higieny pracy.

1.

Główny Inspektor Pracy wydaje nakazy, o których mowa w art. 9 pkt 3. Nakazy te wydaje

z własnej inicjatywy bądź na wniosek okręgowego inspektora pracy.

2.

Nakazy te wydawane są po zasięgnięciu opinii ministra (kierownika urzędu centralnego)

bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia wojewódzkiego, nadzorującego

zakład pracy, którego ma dotyczyć nakaz, a w odniesieniu do zakładu należącego do

organizacji społecznej - naczelnego organu społecznego właściwego dla tej organizacji.

1.

Do zakresu działania okręgowego inspektora pracy należy w szczególności

1)

kierowanie działalnością okręgowego inspektoratu pracy oraz nadzór i koordynacja działalności

inspektorów pracy,

2)

dokonywanie w myśl art. 4 ust. 3 podziału zadań między inspektorów pracy z uwzględnieniem

ich kwalifikacji zawodowych,

3)

zatwierdzanie planów kontroli zakładów pracy, sporządzanych przez inspektorów pracy,

4)

rozpatrywanie odwołań od nakazów inspektorów pracy,

5)

prowadzenie ewidencji zakładów pracy działających na terenie jego właściwości,

6)

sporządzanie sprawozdań z działalności okręgowego inspektoratu pracy.

2.

Okręgowy inspektor pracy wykonuje swoje zadania przy pomocy okręgowego inspektoratu

pracy.

Kierownicy zakładów pracy obowiązani są zgłaszać okręgowemu inspektoratowi pracy nowo

uruchamiane bądź przebudowane (modernizowane) zakłady pracy lub ich części, a także

informować o likwidacji zakładu pracy.

Do właściwości okręgowego inspektora pracy należy zgłaszanie sprzeciwów, o których

mowa w art. 9 pkt 4. Sprzeciwy te zgłasza z własnej inicjatywy bądź na wniosek inspektora

pracy.

Okręgowy inspektor pracy sporządza roczne sprawozdanie z działalności inspektorów

pracy i dokonuje na tej podstawie oceny stanu przestrzegania prawa pracy, w szczególności

stanu bezpieczeństwa i higieny pracy na terenie okręgu. Sprawozdanie i ocenę okręgowy

inspektor pracy przedkłada właściwym terenowym organom władzy i administracji państwowej

stopnia wojewódzkiego oraz dyrektorowi delegatury Najwyższej Izby Kontroli.

1.

Inspektorzy pracy sprawują nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w szczególności

przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przez zakłady pracy na terenie objętym

zakresem właściwości okręgowego inspektora pracy.

2.

Inspektor pracy ma prawo przeprowadzania kontroli zakładów pracy oraz wszystkich pomieszczeń

i urządzeń wchodzących w skład kontrolowanych zakładów pracy; w toku wykonywania czynności

kontrolnych inspektor pracy współdziała z organami samorządu robotniczego oraz ogniwami

związków zawodowych w kontrolowanym zakładzie pracy.

3.

Inspektor pracy ma prawo żądania od kierownika zakładu pracy oraz od wszystkich osób,

które zakład zatrudnia lub zatrudniał, pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych

kontrolą oraz wzywania i przesłuchiwania tych osób w związku z przeprowadzaną kontrolą.

4.

Inspektor pracy ma prawo żądania okazania dokumentów dotyczących budowy i przebudowy

(modernizacji) oraz uruchomienia zakładu, planów i rysunków technicznych, dokumentacji

technicznej i technologicznej, wyników ekspertyz, badań i pomiarów dotyczących produkcji

bądź innej działalności zakładu, jak również dostarczenia mu próbek surowców i materiałów

używanych, wytwarzanych lub powstających w toku produkcji, gdy mają one związek z

przeprowadzaną kontrolą.

1.

W wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli oraz po przeprowadzeniu postępowania wynikającego

z przepisów ustawy inspektor pracy

1)

wydaje nakazy, o których mowa w art. 9 pkt 1 i 2,

2)

kieruje wystąpienia, o których mowa w art. 9 pkt 5.

2.

W razie gdy zakład pracy posiada wydzielone terenowe jednostki organizacyjne, inspektor

pracy może wydać nakaz, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, kierownikowi takiej wydzielonej

jednostki organizacyjnej, jeżeli usunięcie naruszeń przepisów prawa pracy nie wymaga

decyzji kierownika zakładu pracy, a także gdy nie można inaczej uniknąć niebezpieczeństwa

dla życia lub zdrowia pracowników.

3.

W razie wniesienia odwołania od nakazu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, inspektor pracy

lub okręgowy inspektor pracy może wstrzymać wykonanie nakazu do czasu rozpatrzenia

odwołania, jeżeli podjęte przez zakład pracy przedsięwzięcia wyłączają bezpośrednie

zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników.

4.

Kierownik zakładu pracy, jego jednostka nadrzędna lub inny organ, do którego skierowano

wystąpienie wymienione w ust. 1 pkt 2, jest obowiązany w terminie trzydziestu dni

od dnia otrzymania wystąpienia zawiadomić inspektora pracy o terminie i sposobie wykonania

ujętych w wystąpieniu poleceń i wniosków.

Na zasadach i w trybie określonym w Kodeksie pracy inspektor pracy wydaje orzeczenia w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

1.

Pracownikiem Państwowej Inspekcji Pracy wykonującym lub nadzorującym czynności kontrolne

może być osoba, która ma wykształcenie wyższe i niezbędną znajomość zagadnień wchodzących

w zakres działania Inspekcji, daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków służbowych

oraz złożyła państwowy egzamin przed komisją powołaną przez Głównego Inspektora Pracy.

2.

Główny Inspektor Pracy określa zakres i tryb przeprowadzania egzaminu, o którym mowa

w ust. 1.

1.

Pracownicy wykonujący lub nadzorujący czynności kontrolne są odpowiedzialni za sumienne

wykonywanie swoich obowiązków, a w szczególności za rzetelne i obiektywne ujmowanie

i dokumentowanie wyników kontroli oraz za przestrzeganie tajemnicy państwowej i służbowej.

2.

Pracownicy, o których mowa w ust. 1, w zakresie swojego działania są niezależni od

jakichkolwiek wpływów postronnych.

1.

Stosunek pracy z pracownikami Państwowej Inspekcji Pracy wykonującymi lub nadzorującymi

czynności kontrolne nawiązuje się na podstawie powołania.

2.

Pracowników, o których mowa w ust. 1, powołują

1)

Głównego Inspektora Pracy - Rada Państwa na wniosek Prezesa Najwyższej Izby Kontroli,

2)

zastępców Głównego Inspektora Pracy oraz okręgowych inspektorów pracy - Prezes Najwyższej

Izby Kontroli na wniosek Głównego Inspektora Pracy,

3)

zastępców okręgowych inspektorów pracy oraz inspektorów pracy, o których mowa w art.

3 ust. 1 - Główny Inspektor Pracy na wniosek okręgowych inspektorów pracy,

4)

innych pracowników wykonujących lub nadzorujących czynności kontrolne - Główny Inspektor

Pracy.

3.

Stosunek pracy z innymi pracownikami nawiązuje się na podstawie umowy o pracę.

4.

Do pracowników Państwowej Inspekcji Pracy stosuje się odpowiednio przepisy w sprawie

praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych.

Rada Państwa na wniosek Prezesa Najwyższej Izby Kontroli ustala tabelę stanowisk i

stan etatów Państwowej Inspekcji Pracy oraz zasady wynagradzania, przyznawania dodatków

do wynagrodzeń, a także innych świadczeń przysługujących pracownikom Państwowej Inspekcji

Pracy ze stosunku pracy.

W Kodeksie pracy

(Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) wprowadza się następujące zmiany

1)

w art. 276 dotychczasowa treść otrzymuje oznaczenie § 1 i dodaje się § 2 w brzmieniu

„

§ 2.

W sprawach dotyczących świadczeń należnych pracownikom i członkom ich rodzin z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych do wniesienia rewizji nadzwyczajnej uprawniony

jest także Prezes Najwyższej Izby Kontroli.

”

,

2)

w art. 283

a)

§ 1 otrzymuje brzmienie

„

§ 1.

Kto, kierując zakładem pracy lub zespołem pracowników albo działając w imieniu kierownika

zakładu pracy, nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,

podlega karze grzywny do 5.000 złotych.

”

,

b)

w § 2 dodaje się pkt 4 w brzmieniu

„

4)

przejmuje do eksploatacji lub uruchamia wybudowany lub przebudowany zakład pracy albo

jego część bez powiadomienia inspektora pracy albo podejmuje bez wymaganej przepisami

zgody lub opinii właściwych organów decyzję dotyczącą bezpieczeństwa i higieny pracy

w zakładzie,

”

,

3)

w art. 284 skreśla się wyrazy: „oraz kolegia do spraw wykroczeń, zwane dalej kolegiami”,

4)

w art. 285

a)

§ 1 skreśla się,

b)

§ 2 otrzymuje brzmienie

„

§ 2.

Od orzeczenia inspektora pracy obwiniony, jego obrońca albo prokurator mogą w terminie

siedmiu dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia orzeczenia odwołać się do właściwego

miejscowo kolegium do spraw wykroczeń przy terenowym organie administracji państwowej

stopnia wojewódzkiego. Kolegium utrzymuje zaskarżone orzeczenie w mocy lub je uchyla

i wydaje nowe orzeczenie.

”

,

c)

dodaje się § 4 w brzmieniu

„

§ 4.

Okręgowemu inspektorowi pracy przysługują w postępowaniu przed kolegium uprawnienia

oskarżyciela publicznego.

”

,

5)

art. 286 skreśla się,

6)

w art. 287 § 2 otrzymuje brzmienie

„

§ 2.

W razie uchylenia orzeczenia inspektora pracy sprawa podlega przekazaniu do rozpatrzenia

przez właściwe miejscowo kolegium do spraw wykroczeń przy terenowym organie administracji

państwowej stopnia podstawowego, a decyzja Głównego Inspektora Pracy o uchyleniu orzeczenia

zastępuje wniosek o rozpatrzenie.

”

1.

Z dniem wejścia w życie ustawy pracownicy dotychczasowej inspekcji pracy stają się

pracownikami Państwowej Inspekcji Pracy.

2.

Pracownicy dotychczasowej inspekcji pracy wykonujący lub nadzorujący czynności kontrolne

stają się powołanymi pracownikami Państwowej Inspekcji Pracy.

3.

Pracownicy, o których mowa w ust. 1, mogą być zwolnieni przez Głównego Inspektora

Pracy od przewidzianego w art. 23 wymogu posiadania wykształcenia wyższego.

Uprawnienia i obowiązki dotychczasowej inspekcji pracy, przewidziane w obowiązujących

przepisach szczególnych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy uprawnieniami i

obowiązkami Państwowej Inspekcji Pracy.

Traci moc dekret z dnia 10 listopada 1954 r. o przejęciu przez związki zawodowe zadań w dziedzinie

wykonywania ustaw o ochronie, bezpieczeństwie i higienie pracy oraz sprawowania inspekcji

pracy

(Dz. U. z 1968 r. Nr 8, poz. 47, z 1971 r. Nr 12, poz. 115 i z 1974 r. Nr 24, poz. 142).

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.