Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

§ 1.

Kodeks niniejszy reguluje stosunki cywilnoprawne między jednostkami gospodarki uspołecznionej,

między osobami fizycznymi oraz między jednostkami gospodarki uspołecznionej a osobami

fizycznymi.

§ 2.

Przepisy kodeksu dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej stosuje się także do

instytucji państwowych i organizacji społecznych ludu pracującego, których zadanie

nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej.

§ 3.

Jeżeli z przepisów kodeksu lub innych ustaw nie wynika nic innego, przepisy kodeksu

dotyczące osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych nie będących jednostkami

gospodarki uspołecznionej.

W wypadkach gdy wymagają tego szczególne potrzeby obrotu między jednostkami gospodarki

uspołecznionej, Rada Ministrów lub z jej upoważnienia inny naczelny organ administracji

państwowej może regulować stosunki tego obrotu w sposób odbiegający od przepisów niniejszego

kodeksu.

Ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu.

Przepisy prawa cywilnego powinny być tłumaczone i stosowane zgodnie z zasadami ustroju

i celami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego w Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie

prawa i nie korzysta z ochrony.

Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie

dobrej wiary.

Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.

W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe.

§ 1.

Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.

§ 2.

Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia

małżeństwa.

Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.

Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu,

oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.

§ 1.

Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli

wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń

psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować

swym postępowaniem.

§ 2.

Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze

pod władzą rodzicielską.

§ 1.

Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych,

jest nieważna.

§ 2.

Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów

powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka

staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie

osoby niezdolnej do czynności prawnych.

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście,

oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.

§ 1.

Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej,

niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności

pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia

całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

§ 2.

Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej,

przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie

lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

§ 1.

Ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności

prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy

przez tego przedstawiciela.

§ 2.

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po

uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych.

§ 3.

Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych,

nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawiciela ustawowego. Może jednak wyznaczyć

temu przedstawicielowi odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po

bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej

czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność

jest nieważna.

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela

ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących

sprawach życia codziennego.

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela

ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów

inaczej postanowi.

Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych

oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta uzyskuje pełną

zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą. Wyjątek stanowią

czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela

ustawowego.

Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia,

nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania,

twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną

prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

§ 1.

Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania

tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może

on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych

do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej

treści i w odpowiedniej formie.

§ 2.

Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany

może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

§ 3.

Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w

szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.

Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa

z zamiarem stałego pobytu.

§ 1.

Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania

rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub

któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.

§ 2.

Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce

zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko

stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce

zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

Miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania.

§ 1.

Zaginiony może być uznany za zmarłego, jeżeli upłynęło lat dziesięć od końca roku

kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył; jednakże gdyby

w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył lat siedemdziesiąt, wystarcza upływ

lat pięciu.

§ 2.

Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony

ukończyłby lat dwadzieścia trzy.

§ 1.

Kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku

lub okrętu albo w związku z innym szczególnym zdarzeniem, ten może być uznany za zmarłego

po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne

zdarzenie.

§ 2.

Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, bieg terminu sześciomiesięcznego

rozpoczyna się z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu

przeznaczenia, a jeżeli nie miał portu przeznaczenia - z upływem lat dwóch od dnia,

w którym była ostatnia o nim wiadomość.

§ 3.

Kto zaginął w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia nie przewidzianym

w paragrafach poprzedzających, ten może być uznany za zmarłego po upływie roku od

dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno było ustać.

§ 1.

Domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego.

§ 2.

Jako chwilę domniemanej śmierci zaginionego oznacza się chwilę, która według okoliczności

jest najbardziej prawdopodobna, a w braku wszelkich danych - pierwszy dzień terminu,

z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe.

§ 3.

Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą

dnia, za chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia.

Jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa,

domniemywa się, że zmarły jednocześnie.

§ 1.

Osobami prawnymi są następujące jednostki gospodarki uspołecznionej

1)

Skarb Państwa,

2)

przedsiębiorstwa państwowe i ich zjednoczenia oraz banki państwowe,

3)

inne państwowe jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość

prawną,

4)

spółdzielnie i ich związki,

5)

kółka rolnicze i ich związki,

6)

inne organizacje społeczne ludu pracującego, którym przepisy szczególne przyznają

osobowość prawną.

§ 2.

Jednostki organizacyjne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej są osobami

prawnymi, jeżeli przepisy szczególne przyznają im osobowość prawną.

Skarb Państwa uważany jest w stosunkach cywilno-prawnych za podmiot praw i obowiązków,

które dotyczą części mienia ogólnonarodowego nie będących pod zarządem innych państwowych

osób prawnych.

Powstanie, ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy; w wypadkach

i w zakresie w przepisach tych przewidzianych organizację i sposób działania osoby

prawnej reguluje także jej statut.

Zdolność prawna osoby prawnej nie obejmuje praw i obowiązków wyłączonych przez ustawę

lub przez oparty na niej statut. Nie obejmuje ona również praw i obowiązków, które

nie są związane z zakresem zadań danej osoby prawnej; nie wpływa to jednak na ważność

czynności prawnej, chyba że druga strona wiedziała, iż czynność dotyczy takich praw

lub obowiązków.

§ 1.

Przedsiębiorstwa państwowe i ich zjednoczenia, spółdzielnie i ich związki, kółka rolnicze

i ich związki, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne jednostki organizacyjne

uzyskują osobowość prawną z chwilą wpisu do właściwych rejestrów.

§ 2.

Rodzaje rejestrów oraz ich organizację i sposób prowadzenia regulują odrębne przepisy.

Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym

na niej statucie.

§ 1.

Kto jako organ osoby prawnej zawarł umowę w jej imieniu nie będąc jej organem albo

przekraczając zakres umocowania takiego organu, obowiązany jest do zwrotu tego, co

otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga

strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania.

§ 2.

Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy umowa została zawarta w imieniu

osoby prawnej, która nie istnieje.

Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych

i ich zjednoczeń, banków państwowych oraz innych państwowych osób prawnych działających

na zasadach rozrachunku gospodarczego, a te jednostki organizacyjne nie ponoszą odpowiedzialności

za zobowiązania Skarbu Państwa. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania innych

państwowych osób prawnych regulują odrębne przepisy.

Jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, siedzibą osoby prawnej

jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający.

§ 1.

Jeżeli osoba prawna nie będąca jednostką gospodarki uspołecznionej nie może prowadzić

swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora.

§ 2.

Kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w

razie potrzeby o jej likwidację.

Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób

prawnych.

Własność i inne prawa majątkowe są albo mieniem ogólnonarodowym (państwowym), albo

mieniem organizacji spółdzielczych lub innych organizacji społecznych ludu pracującego,

albo mieniem indywidualnym osób fizycznych lub osób prawnych nie będących jednostkami

gospodarki uspołecznionej, albo mieniem osobistym osób fizycznych.

Rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne.

§ 1.

Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności

(grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków,

jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

§ 2.

Prowadzenie ksiąg wieczystych regulują odrębne przepisy.

§ 1.

Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.

§ 2.

Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia

lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.

§ 3.

Przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części

składowych.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą

w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa

i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania.

Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego

oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli

wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu.

Za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością.

§ 1.

Przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy

głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku

odpowiadającym temu celowi.

§ 2.

Nie może być przynależnością rzecz nie należąca do właściciela rzeczy głównej.

§ 3.

Przynależność nie traci tego charakteru przez przemijające pozbawienie jej faktycznego

związku z rzeczą główną.

Czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności,

chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych.

§ 1.

Pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe,

o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy.

§ 2.

Pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku

prawnego.

Pożytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem.

§ 1.

Uprawnionemu do pobierania pożytków przypadają pożytki naturalne, które zostały odłączone

od rzeczy w czasie trwania jego uprawnienia, a pożytki cywilne - w stosunku do czasu

trwania tego uprawnienia.

§ 2.

Jeżeli uprawniony do pobierania pożytków poczynił nakłady w celu uzyskania pożytków,

które przypadły innej osobie, należy mu się od niej wynagrodzenie za te nakłady. Wynagrodzenie

nie może przenosić wartości pożytków.

Czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które

wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.

§ 1.

Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia,

obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.

§ 2.

Przepis powyższy nie wyłącza dopuszczalności zobowiązania, że uprawniony nie dokona

oznaczonych rozporządzeń prawem.

§ 1.

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna,

chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce

nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

§ 2.

Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

§ 3.

Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje

w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień

dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

W razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym

zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną

w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była

nieodpłatna. Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej

zawarcia.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonywającej czynności

prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej

wolę w sposób dostateczny (oświadczenie woli).

Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło

do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia

jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.

Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, nie traci mocy wskutek tego,

że zanim do tej osoby doszło, składający je zmarł lub utracił zdolność do czynności

prawnych, chyba że co innego wynika z treści oświadczenia, z ustawy lub z okoliczności.

§ 1.

Jeżeli do dokonania czynności prawnej potrzebna jest zgoda osoby trzeciej, osoba ta

może wyrazić zgodę także przed złożeniem oświadczenia przez osoby dokonywające czynności

albo po jego złożeniu. Zgoda wyrażona po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od

jego daty.

§ 2.

Jeżeli do ważności czynności prawnej wymagana jest forma szczególna, oświadczenie

obejmujące zgodę osoby trzeciej powinno być złożone w tej samej formie.

Prawomocne orzeczenie sądu lub państwowej komisji arbitrażowej, stwierdzające obowiązek

danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie.

§ 1.

Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności,

w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

§ 2.

W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać

się na jej dosłownym brzmieniu.

§ 1.

Kto oświadczył drugiej stronie wolę zawarcia umowy, określając w oświadczeniu jej

istotne postanowienia (oferta), i oznaczył termin, w ciągu którego oczekiwać będzie

odpowiedzi, ten jest ofertą związany aż do upływu oznaczonego terminu.

§ 2.

Gdy termin nie był oznaczony, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą

telefonu lub innego środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje

wiązać, jeżeli nie zostanie przyjęta niezwłocznie; złożona w inny sposób przestaje

wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać

odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia.

Jeżeli oświadczenie o przyjęciu oferty nadeszło z opóźnieniem, lecz z jego treści

lub z okoliczności wynika, że zostało wysłane w czasie właściwym, umowa dochodzi do

skutku, chyba że składający ofertę zawiadomi niezwłocznie drugą stronę, iż wskutek

opóźnienia odpowiedzi poczytuje umowę za nie zawartą.

Przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje

się za nową ofertę.

Jeżeli według przyjętego w danych stosunkach zwyczaju lub według treści oferty dojście

do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony o jej przyjęciu nie jest potrzebne,

w szczególności jeżeli składający ofertę żąda niezwłocznego wykonania umowy, umowa

dochodzi do skutku, skoro druga strona w czasie właściwym przystąpi do jej wykonania;

w przeciwnym razie oferta przestaje wiązać.

§ 1.

W razie wątpliwości poczytuje się umowę za zawartą w chwili otrzymania przez składającego

ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia

o jej przyjęciu nie jest potrzebne - w chwili przystąpienia przez drugą stronę do

wykonania umowy.

§ 2.

W razie wątpliwości poczytuje się umowę za zawartą w miejscu otrzymania przez składającego

ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia

o jej przyjęciu nie jest potrzebne - w miejscu zamieszkania składającego ofertę w

chwili zawarcia umowy.

Ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych

osób, poczytuje się w razie wątpliwości nie za ofertę, lecz za zaproszenie do rozpoczęcia

rokowań.

Jeżeli strony prowadzą rokowania w celu zawarcia oznaczonej umowy, umowa zostaje zawarta,

gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem

rokowań.

§ 1.

Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez

zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor

nieważności.

§ 2.

Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana

bez zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie

formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności

prawnej.

§ 1.

Zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania

zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania

stron na fakt dokonania czynności. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie

formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności

prawnej.

§ 2.

Jednakże mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych dowód

ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony

wyrażą na to zgodę albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej bodzie uprawdopodobniony

za pomocą pisma. Sąd lub państwowa komisja arbitrażowa może również dopuścić wymienione

dowody, jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy uzna to za konieczne.

§ 1.

Czynność prawna obejmująca rozporządzenie prawem, którego wartość przenosi dziesięć

tysięcy złotych, jak również czynność prawna, z której wynika zobowiązanie do świadczenia

wartości przenoszącej dziesięć tysięcy złotych, powinna być stwierdzona pismem.

§ 2.

W wypadku gdy przedmiotem czynności prawnej jest rozporządzenie prawem do świadczeń

okresowych lub zobowiązanie się do takich świadczeń, wartością prawa lub zobowiązania

jest wartość świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia mają trwać krócej niż rok

- wartość za cały czas ich trwania.

Jeżeli strony zastrzegły w umowie, że określona czynność prawna między nimi powinna

być dokonana w szczególnej formie, czynność ta dochodzi do skutku tylko przy zachowaniu

zastrzeżonej formy. Jednakże gdy strony zastrzegły dokonanie czynności w formie pisemnej,

nie określając skutków niezachowania tej formy, poczytuje się w razie wątpliwości,

że była ona zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych.

Jeżeli umowa została zawarta na piśmie, jej uzupełnienie, zmiana albo rozwiązanie

za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej powinno być stwierdzone pismem.

Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu

na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana

dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest

przez nią podpisany.

Osoba nie mogąca pisać, lecz mogąca czytać może złożyć oświadczenie woli w formie

pisemnej bądź w ten sposób, że uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca, a obok tego

odcisku inna osoba wypisze jej imię i nazwisko umieszczając swój podpis, bądź też

w ten sposób, że zamiast składającego oświadczenie podpisze się inna osoba, a jej

podpis będzie poświadczony przez państwowe biuro notarialne lub właściwy organ prezydium

rady narodowej z zaznaczeniem, że został złożony na życzenie nie mogącego pisać, lecz

mogącego czytać.

Jeżeli osoba nie mogąca czytać ma złożyć oświadczenie woli na piśmie, oświadczenie

powinno być złożone w formie aktu notarialnego.

§ 1.

Jeżeli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od urzędowego

poświadczenia daty, poświadczenie takie jest skuteczne także względem osób nie uczestniczących

w dokonaniu tej czynności prawnej (data pewna).

§ 2.

Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących

1)

w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym - od

daty dokumentu urzędowego;

2)

w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez

organ państwowy - od daty wzmianki.

§ 3.

W razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę

podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.

Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów

znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie

woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo

innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

§ 1.

Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli

oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia

ocenia się według właściwości tej czynności.

§ 2.

Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej,

dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba

trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej

wierze.

§ 1.

W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych

swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie,

uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został

wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie

lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej

nieodpłatnej.

§ 2.

Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający

oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby

oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą do jego przesłania ma takie same

skutki, jak błąd przy złożeniu oświadczenia.

§ 1.

Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia

woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny,

jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej.

§ 2.

Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie

wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była

nieodpłatna.

Kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby

trzeciej, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności

wynika, ze mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo

osobiste lub majątkowe.

§ 1.

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie

pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.

§ 2.

Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia,

a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości

czynności prawnej, powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej można uzależnić

od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek).

Ziszczenie się warunku nie ma mocy wstecznej, chyba że inaczej zastrzeżono.

Warunkowo uprawniony może wykonywać wszelkie czynności, które zmierzają do zachowania

jego prawa.

§ 1.

Jeżeli czynność prawna obejmująca rozporządzenie prawem została dokonana pod warunkiem,

późniejsze rozporządzenia tym prawem tracą moc z chwilą ziszczenia się warunku o tyle,

o ile udaremniają lub ograniczają skutek ziszczenia się warunku.

§ 2.

Jednakże gdy na podstawie takiego rozporządzenia osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje

zwolniona od obowiązku, stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie osób, które w

dobrej wierze dokonały czynności prawnej z osobą nieuprawnioną do rozporządzania prawem.

§ 1.

Jeżeli strona, której zależy na nieziszczeniu się warunku, przeszkodzi w sposób sprzeczny

z zasadami współżycia społecznego ziszczeniu się warunku, następują skutki takie,

jak by warunek się ziścił.

§ 2.

Jeżeli strona, której zależy na ziszczeniu się warunku, doprowadzi w sposób sprzeczny

z zasadami współżycia społecznego do ziszczenia się warunku, następują skutki takie,

jak by warunek się nie ziścił.

Warunek niemożliwy, jak również warunek przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego

pociąga za sobą nieważność czynności prawnej, gdy jest zawieszający; uważa się za

nie zastrzeżony, gdy jest rozwiązujący.

§ 1.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości

czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela.

§ 2.

Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą

skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.

Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo

ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).

Osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności

poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych,

które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa.

Pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Do czynności

przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające

ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności.

§ 1.

Jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo

do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie.

§ 2.

Pełnomocnictwo ogólne powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie.

Okoliczność, że pełnomocnik jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych, nie

ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy.

§ 1.

Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania

pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą

pełnomocnictwa.

§ 2.

Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie

inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą

pełnomocnictwa.

Po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa.

Może żądać poświadczonego odpisu tego dokumentu; wygaśnięcie umocowania powinno być

na odpisie zaznaczone.

§ 1.

Jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres,

ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została

zawarta.

§ 2.

Druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni

termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego

terminu.

§ 3.

W braku potwierdzenia ten, kto zawarł umowę w cudzym imieniu, obowiązany jest do zwrotu

tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody,

którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania

lub o przekroczeniu jego zakresu.

Jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem

jego zakresu jest nieważna. Jednakże gdy ten, komu zostało złożone oświadczenie woli

w cudzym imieniu, zgodził się na działanie bez umocowania, stosuje się odpowiednio

przepisy o zawarciu umowy bez umocowania.

Jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności

prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga

strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie

takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą

pełnomocnictwa.

Jeżeli mocodawca ustanowił kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania,

każdy z nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa.

Przepis ten stosuje się odpowiednio do pełnomocników, których pełnomocnik sam dla

mocodawcy ustanowił.

Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu

mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na

treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis

ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

Przepisy działu niniejszego stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy oświadczenie woli

ma być złożone przedstawicielowi.

Jeżeli ustawa, orzeczenie sądu lub państwowej komisji arbitrażowej, decyzja innego

organu państwowego albo czynność prawna oznacza termin nie określając sposobu jego

obliczania, stosuje się przepisy poniższe.

§ 1.

Termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia.

§ 2.

Jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia

się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło.

Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który

nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim

miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku

osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.

§ 1.

Jeżeli termin jest oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca, rozumie się

przez to pierwszy, piętnasty lub ostatni dzień miesiąca.

§ 2.

Termin półmiesięczny jest równy piętnastu dniom.

Jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest

wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści, a rok za dni trzysta sześćdziesiąt

pięć.

Jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za

wolny od pracy, termin upływa dnia następnego.

§ 1.

Jeżeli skutki czynności prawnej mają powstać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio

przepisy o warunku zawieszającym.

§ 2.

Jeżeli skutki czynności prawnej mają ustać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio

przepisy o warunku rozwiązującym.

§ 1.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu.

§ 2.

W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, roszczenie przedawnione wygasa. W innych stosunkach nie

można roszczenia przedawnionego dochodzić, chyba że ten, przeciwko komu roszczenie

przysługuje, zrzeka się korzystania z przedawnienia; zrzeczenie nie może nastąpić

przed upływem przedawnienia.

§ 3.

Sąd, państwowa komisja arbitrażowa lub inny organ powołany do rozpoznawania spraw

danego rodzaju uwzględnia upływ przedawnienia z urzędu. Może jednak nie uwzględnić

jego upływu, jeżeli termin przedawnienia nie przekracza lat trzech, a opóźnienie w

dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami i nie jest

nadmierne.

W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, termin przedawnienia wynosi jeden rok, chyba że dla roszczeń

danego rodzaju przewidziany jest krótszy termin albo że przepis szczególny przewiduje

dla określonych stosunków między takimi jednostkami termin dłuższy. W innych stosunkach

termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe lat

trzy, chyba że przepis szczególny przewiduje krótszy termin.

Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

§ 1.

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego,

bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby

uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

§ 2.

Bieg przedawnienia roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko

komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.

Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu

1)

co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania

władzy rodzicielskiej;

2)

co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności

prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez czas sprawowania

przez te osoby opieki lub kurateli;

3)

co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas

trwania małżeństwa;

4)

co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić

przed sądem, państwową komisją arbitrażową lub innym organem powołanym do rozpoznawania

spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody.

§ 1.

Przedawnienie względem osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych,

nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela

ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.

§ 2.

Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata, jego bieg liczy się od dnia

ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od dnia, w którym ustała przyczyna jego

ustanowienia.

§ 3.

Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do biegu przedawnienia przeciwko osobie,

co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia.

§ 1.

Bieg przedawnienia przerywa się

1)

przez każdą czynność przed sądem, państwową komisją arbitrażową lub innym organem

powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed

sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo

zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

2)

przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

§ 2.

W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, uznanie roszczenia nie przerywa biegu przedawnienia.

§ 1.

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.

§ 2.

Jednakże w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem,

państwową komisją arbitrażową lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub

egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedawnienie nie

biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

§ 1.

Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do

rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również

roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym przedawnia

się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju

był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe,

roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu.

§ 2.

Jednakże roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem państwowej komisji arbitrażowej

przedawnia się z upływem roku od dnia, w którym orzeczenie stało się wykonalne.

Własność społeczna jest albo socjalistyczną własnością ogólnonarodową (państwową),

albo własnością spółdzielczą lub własnością innych organizacji społecznych ludu pracującego.

§ 1.

Ochrona własności społecznej przed grożącą jej szkodą jest obowiązkiem każdego obywatela.

§ 2.

Obywatelowi, który chroniąc własność społeczną poniósł szkodę na osobie lub mieniu,

należy się odszkodowanie. Jeżeli wskutek ochrony własności społecznej obywatel ten

utracił życie, osoby, względem których ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny,

oraz inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania,

mogą żądać odpowiedniej renty.

§ 3.

W wypadku gdy ochrona własności społecznej była zawodowym lub służbowym obowiązkiem

poszkodowanego, należne odszkodowanie określają odrębne przepisy.

§ 1.

Socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie Państwu.

§ 2.

W granicach zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywają w imieniu własnym

względem zarządzonych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące

z własności państwowej.

Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie,

że własność społeczna, jako podstawa ustroju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, pozostaje

pod szczególną ochroną prawa.

Grunty, budynki i inne środki produkcji, które nie stanowią wyłącznego przedmiotu

własności społecznej, mogą być, na podstawie i w granicach ustaw, przedmiotem własności

osób fizycznych (własność indywidualna).

Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie

opiekę, którą Polska Rzeczpospolita Ludowa otacza indywidualne gospodarstwa rolne

pracujących chłopów.

§ 1.

Własnością osobistą jest własność rzeczy przeznaczonych do zaspokajania osobistych

potrzeb materialnych i kulturalnych właściciela i jego bliskich.

§ 2.

Za własność osobistą uważa się także własność drobnych środków produkcji, które służą

do wytwarzania przedmiotów przeznaczonych do zaspokajania osobistych potrzeb właściciela

i jego bliskich.

§ 1.

Przedmiotem własności osobistej mogą być w szczególności: dom jednorodzinny lub lokal

mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość wraz z potrzebnymi do korzystania z nich

zabudowaniami gospodarczymi, rzeczy należące do urządzenia i gospodarstwa domowego,

pojazdy mechaniczne.

§ 2.

W rolniczych spółdzielniach produkcyjnych przedmiotem własności osobistej są także,

w granicach określonych statutem, budynki i urządzenia gospodarcze, inwentarz, drób,

narzędzia oraz inne rzeczy przeznaczone do prowadzenia gospodarstwa na działce przyzagrodowej.

Domem jednorodzinnym jest dom mieszkalny, jak również samodzielna część domu bliźniaczego

lub szeregowego, jeżeli są przeznaczone do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych właściciela

i jego bliskich i nie przekraczają rozmiarów określonych przez właściwe przepisy.

§ 1.

Lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość, jeżeli jest przeznaczony do zaspokajania

potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich i nie przekracza rozmiarów określonych

przez właściwe przepisy, a znajduje się w domu mieszkalnym, w którym stosownie do

tych przepisów dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali.

§ 2.

Jeżeli w domu mieszkalnym, w którym wyodrębniona została własność poszczególnych lokali,

znajdują się lokale użytkowe konieczne do wykonywania zawodu przez właściciela lokalu,

stanowią one część składową lokalu mieszkalnego.

§ 1.

W razie wyodrębnienia własności poszczególnych lokali mieszkalnych działka gruntu,

na której został wzniesiony dom mieszkalny, wraz z gruntem związanym z korzystaniem

z tego domu, jak również wszelkie części domu i inne urządzenia, które nie służą wyłącznie

do użytku właścicieli poszczególnych lokali, stanowią współwłasność właścicieli lokali.

§ 2.

Udział właściciela lokalu mieszkalnego we współwłasności nieruchomości jest prawem

związanym z własnością lokalu. Nie można żądać zniesienia współwłasności nieruchomości,

dopóki trwa odrębna własność lokali.

§ 1.

Do ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych potrzebna jest umowa zawarta

w formie aktu notarialnego.

§ 2.

Umowa powinna w szczególności określać

1)

rodzaj, położenie i rozmiar poszczególnych lokali;

2)

wielkość udziałów przypadających właścicielom poszczególnych lokali we współwłasności

nieruchomości;

3)

sposób zarządu wspólną nieruchomością.

Wynajęcie części domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego własność

osobistą nie jest uważane za zmianę jego przeznaczenia; to samo dotyczy wynajęcia

w całości domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego, jeżeli nastąpiło z uzasadnionej

przyczyny i z zachowaniem trybu postępowania określonego we właściwych przepisach.

Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie

całkowitą ochronę, którą Polska Rzeczpospolita Ludowa poręcza własności osobistej.

W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może,

z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych

samych granicach może rozporządzać rzeczą.

Kto sprawuje zarząd wydzielonych części mienia ogólnonarodowego, ten obowiązany jest

zarządzać nimi w sposób zapewniający najlepsze wykonanie zadań, ze względu na które

został mu powierzony zarząd.

§ 1.

Właściciel nie może się sprzeciwić użyciu a nawet uszkodzeniu lub zniszczeniu rzeczy

przez inną osobę, jeżeli to jest konieczne do odwrócenia niebezpieczeństwa grożącego

bezpośrednio dobrom osobistym tej osoby lub osoby trzeciej. Może jednak żądać naprawienia

wynikłej stąd szkody.

§ 2.

Przepis powyższy stosuje się także w razie niebezpieczeństwa grożącego dobrom majątkowym,

chyba że grożąca szkoda jest oczywiście i niewspółmiernie mniejsza aniżeli uszczerbek,

który mógłby ponieść właściciel wskutek użycia, uszkodzenia lub zniszczenia rzeczy.

W granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własność

gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Przepis ten nie uchybia

przepisom regulującym prawa, do wód i kopalin.

Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od

działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną

miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków

miejscowych.

§ 1.

Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących

do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli

gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej

(droga konieczna).

§ 2.

Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie

mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez

które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży

gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia,

sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były

przedmiotem tej czynności prawnej.

§ 3.

Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

Przepisy artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do samoistnego posiadacza

nieruchomości; jednakże posiadacz może żądać tylko ustanowienia służebności osobistej.

Właścicielowi nie wolno dokonywać robót ziemnych w taki sposób, żeby to groziło nieruchomościom

sąsiednim utratą oparcia.

Owoce opadłe z drzewa lub krzewu na grunt sąsiedni stanowią jego pożytki. Przepisu

tego nie stosuje się, gdy grunt sąsiedni jest przeznaczony na użytek publiczny.

Właściciel gruntu może wejść na grunt sąsiedni w celu usunięcia zwieszających się

z jego drzew gałęzi lub owoców. Właściciel sąsiedniego gruntu może jednak żądać naprawienia

wynikłej stąd szkody.

Właściciel gruntu może obciąć i zachować dla siebie korzenie przechodzące z sąsiedniego

gruntu. To samo dotyczy gałęzi i owoców zwieszających się z sąsiedniego gruntu; jednakże

w wypadku takim właściciel powinien uprzednio wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin

do ich usunięcia.

Jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej

granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu

poprzedniego, chyba że bez nie uzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy

albo że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może on żądać albo stosownego wynagrodzenia

w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej, albo wykupienia zajętej

części gruntu, jak również tej części, która na skutek budowy straciła dla niego znaczenie

gospodarcze.

Właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu

gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz

koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie.

Jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala

się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu

nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody

między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności;

może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.

§ 1.

Domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne urządzenia podobne, znajdujące

się na granicy gruntów sąsiadujących, służą do wspólnego użytku sąsiadów. To samo

dotyczy drzew i krzewów na granicy.

§ 2.

Korzystający z wymienionych urządzeń obowiązani są ponosić wspólnie koszty ich utrzymania.

§ 1.

Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia

własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że

przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

§ 2.

Jeżeli przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia własności są rzeczy oznaczone

tylko co do gatunku, do przeniesienia własności potrzebne jest przeniesienie posiadania

rzeczy. To samo dotyczy wypadku, gdy przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia

własności są rzeczy przyszłe.

Jeżeli zawarcie umowy przenoszącej własność następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego

z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności, z zapisu, z

bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przenoszącej własność

zależy od istnienia tego zobowiązania.

§ 1.

Własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem ani z zastrzeżeniem

terminu.

§ 2.

Jeżeli umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości została zawarta

pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, do przeniesienia własności potrzebne jest

dodatkowe porozumienie stron obejmujące ich bezwarunkową zgodę na niezwłoczne przejście

własności.

Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w

formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje

zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności

nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione.

Przepisów o obowiązku zachowania formy aktu notarialnego nie stosuje się w wypadku,

gdy grunty wniesione jako wkład do rolniczej spółdzielni produkcyjnej mają stać się

współwłasnością dotychczasowych właścicieli.

§ 1.

Własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby

fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Ograniczenie to nie dotyczy przeniesienia własności działki budowlanej określonej

stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi lub stosownie do przepisów

o planach zagospodarowania przestrzennego, jeżeli nabywca nie ma takiej działki w

tej samej miejscowości.

§ 2.

Własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby

prawnej tylko za zezwoleniem właściwego organu państwowego. Ograniczenie to nie dotyczy

przeniesienia własności na rzecz Państwa, rolniczej spółdzielni produkcyjnej, kółka

rolniczego albo na rzecz innej spółdzielczej lub społecznej rolniczej jednostki organizacyjnej.

§ 3.

Rozporządzenie Rady Ministrów określi, jakie nieruchomości uważa się za nieruchomości

rolne, oraz organ państwowy właściwy do stwierdzania kwalifikacji nabywcy i do wydawania

zezwoleń na nabycie nieruchomości rolnej przez osoby prawne. Rozporządzenie to może

uzależnić przeniesienie własności nieruchomości rolnej od przejęcia przez nabywcę

ciążących na niej długów z tytułu nadania albo z tytułu sprzedaży przez Państwo.

§ 1.

Obszar nabytej przez osobę fizyczną nieruchomości rolnej wraz z obszarem nieruchomości

rolnej stanowiącej już własność nabywcy lub wraz z obszarem odpowiadającym jego udziałowi

we współwłasności takiej nieruchomości nie może przekraczać piętnastu hektarów, a

jeżeli nieruchomość ze względu na rodzaj użytków rolnych ma charakter gospodarstwa

hodowlanego - dwudziestu hektarów. W razie przekroczenia wymienionego obszaru nadwyżka

może być przejęta na własność Państwa bez odszkodowania, w stanie wolnym od obciążeń,

z wyjątkiem obciążeń z tytułu służebności gruntowych.

§ 2.

W razie nabycia nieruchomości rolnej przez jednego małżonka uwzględnia się łączny

obszar nieruchomości rolnych stanowiących własność obojga małżonków lub obszar odpowiadający

ich udziałowi we współwłasności.

§ 3.

Rozporządzenie Rady Ministrów określi organ państwowy właściwy do przejmowania nadwyżki

obszaru na własność Państwa oraz zasady przejmowania i tryb postępowania w tych sprawach.

Jeżeli nabywcą nieruchomości rolnej jest małżonek lub zstępny zbywcy albo jeżeli nabywają

wspólnie zstępny zbywcy i jego małżonek zamiast norm obszarowych określonych w artykule

poprzedzającym stosuje się normy obszarowe, które według przepisów o przeprowadzeniu

reformy rolnej stanowią górną granicę obszaru nieruchomości nie podlegającej przejęciu

przez Państwo na cele reformy rolnej.

§ 1.

Jeżeli wskutek przeniesienia własności nieruchomości rolnej lub jej części miałby

nastąpić podział gospodarstwa rolnego, przeniesienie własności może nastąpić tylko

wtedy

1)

gdy części utworzone wskutek zbycia nieruchomości lub jej części bądź same przez się,

bądź wraz z nieruchomościami stanowiącymi już własność nabywcy lub wraz z obszarem

odpowiadającym jego udziałowi we współwłasności odpowiadają podstawowej normie obszarowej

albo

2)

gdy nabywcą jest właściciel nieruchomości rolnej odpowiadającej minimalnej normie

obszarowej, a nabywana część nieruchomości ma wejść w skład gospodarstwa rolnego prowadzonego

na nieruchomości nabywcy, a nadto

a)

pozostała część nieruchomości ulegającej podziałowi odpowiada podstawowej normie obszarowej

albo

b)

obszar nieruchomości rolnej ulegającej podziałowi jest mniejszy od minimalnej normy

obszarowej, albo

c)

obszar nieruchomości rolnej ulegającej podziałowi jest mniejszy od podstawowej normy

obszarowej, lecz wskutek nabycia części tej nieruchomości łączny obszar nieruchomości

rolnej nabywcy będzie większy od obszaru nieruchomości ulegającej podziałowi, albo

d)

obszar nieruchomości rolnej ulegającej podziałowi jest mniejszy od podstawowej normy

obszarowej, lecz gospodarstwo rolne zbywcy ulegnie likwidacji wskutek podziału.

§ 2.

Jeżeli w skład gospodarstwa rolnego wchodzą dwie lub więcej nieruchomości, normy obszarowe,

zarówno podstawowa, jak i minimalna, dotyczą wszystkich tych nieruchomości łącznie.

§ 3.

Przy obliczaniu obszaru stosownie do przepisów paragrafów poprzedzających uwzględnia

się zarówno nieruchomości należące do wspólnego majątku małżonków, jak i nieruchomości

należące do odrębnego majątku każdego z nich. Nie dotyczy to wypadków, gdy nieruchomości

te nie mogą stanowić całości gospodarczej.

Przepisów artykułu poprzedzającego nie stosuje się do przeniesienia własności nieruchomości

rolnej na rzecz Państwa, jak również do przeniesienia własności działki budowlanej

określonej stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie

do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego.

Rozporządzenie Rady Ministrów określi podstawowe i minimalne normy obszarowe gospodarstw

rolnych oraz warunki uznania gospodarstwa rolnego za ulegające likwidacji, jak również

organ państwowy, którego decyzja o zgodności zamierzonego przeniesienia własności

z obowiązującymi przepisami jest potrzebna do przeniesienia własności nieruchomości.

§ 1.

Zbycie przez współwłaściciela nieruchomości rolnej udziału we współwłasności lub części

tego udziału jest dopuszczalne tylko między współwłaścicielami. Nie dotyczy to jednak

wypadku, gdy współwłaściciel prowadzący jednocześnie gospodarstwo rolne zbywa swój

udział we współwłasności wraz z tym gospodarstwem.

§ 2.

Przepisy o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych w razie przeniesienia własności

nieruchomości lub jej części stosuje się odpowiednio do zbycia przez właściciela nieruchomości

rolnej ułamkowej części tej nieruchomości.

Nieznaczne zmniejszenie obszaru gospodarstwa rolnego wynikające z zamiany nieruchomości

wchodzącej w jego skład na inną nieruchomość rolną nie jest uważane za podział tego

gospodarstwa, jeżeli zamiana przyczynia się do poprawy jego struktury.

Ograniczenia obrotu nieruchomościami, które nie są nieruchomościami rolnymi, określają

odrębne przepisy.

§ 1.

Jeżeli osoba nie uprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje

ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba

że działa w złej wierze.

§ 2.

Jednakże gdy rzecz zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela

zostaje zbyta przed upływem lat trzech od chwili jej zgubienia, skradzenia lub utraty,

nabywca może uzyskać własność dopiero z upływem powyższego trzyletniego terminu. Ograniczenie

to nie dotyczy pieniędzy i dokumentów na okaziciela ani rzeczy nabytych na urzędowej

licytacji publicznej lub w toku postępowania egzekucyjnego.

W razie przeniesienia własności rzeczy ruchomej, która jest obciążona prawem osoby

trzeciej, prawo to wygasa z chwilą wydania rzeczy nabywcy, chyba że ten działa w złej

wierze. Przepis paragrafu drugiego artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio.

Przepisów o ochronie nabywcy w dobrej wierze nie stosuje się w razie zbycia rzeczy

ruchomej należące do przedmiotów urządzenia trwałego państwowej jednostki organizacyjnej.

§ 1.

Posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada

nieruchomość nieprzerwanie od lat dziesięciu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał

posiadanie w złej wierze (zasiedzenie).

§ 2.

Po upływie lat dwudziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał

posiadanie w złej wierze.

Jeżeli właściciel nieruchomości, przeciwko któremu biegnie zasiedzenie, jest małoletni,

zasiedzenie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania pełnoletności

przez właściciela.

Posiadacz rzeczy ruchomej nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada

rzecz nieprzerwanie od lat trzech jako posiadacz samoistny, chyba że posiada w złej

wierze.

Do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia roszczeń.

§ 1.

Jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz

może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika.

Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze,

czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania

obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat dwadzieścia.

§ 2.

Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą

poprzedniego posiadacza.

Przepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosuje się, jeżeli nieruchomość

jest przedmiotem własności państwowej.

Nie można nabyć przez zasiedzenie części nieruchomości rolnej, jeżeli według przepisów

o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych zbycie tej części nie byłoby dopuszczalne.

§ 1.

Jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności indywidualnej albo osobistej, właściciel

może wyzbyć się własności przez to, że się jej zrzeknie. Zrzeczenie się wymaga formy

aktu notarialnego. Do zrzeczenia się własności nieruchomości potrzebna jest zgoda

właściwego organu prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej.

§ 2.

Nieruchomość, której własności właściciel się rzekł, staje się własnością państwową.

Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia. Jeżeli w

chwili zrzeczenia się własności nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa w stosunku

do niej ustawowe prawo pierwokupu, odpowiedzialność ta ogranicza się do sumy, która

należałaby się zrzekającemu w razie wykonania prawa pierwokupu.

Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz

porzuci.

Własność ruchomej rzeczy niczyjej nabywa się przez jej objęcie w posiadanie samoistne.

§ 1.

Rój pszczół staje się niczyim, jeżeli właściciel nie odszukał go przed upływem trzech

dni od dnia wyrojenia. Właścicielowi wolno w pościgu za rojem wejść na cudzy grunt,

powinien jednak naprawić wynikłą stąd szkodę.

§ 2.

Jeżeli rój osiadł w cudzym ulu nie zajętym, właściciel może domagać się wydania roju

za zwrotem kosztów.

§ 3.

Jeżeli rój osiadł w cudzym ulu zajętym, staje się on własnością tego, czyją własnością

był rój, który się w ulu znajdował. Dotychczasowemu właścicielowi nie przysługuje

w tym wypadku roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

§ 1.

Kto znalazł rzecz zgubioną, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym osobę uprawnioną

do odbioru rzeczy. Jeżeli znalazca nie wie, kto jest uprawniony do odbioru rzeczy,

albo jeżeli nie zna miejsca zamieszkania osoby uprawnionej, powinien niezwłocznie

zawiadomić o znalezieniu właściwy organ państwowy.

§ 2.

Przepisy o rzeczach znalezionych stosuje się odpowiednio do rzeczy porzuconych bez

zamiaru wyzbycia się własności, jak również do zwierząt, które zabłąkały się lub uciekły.

§ 1.

Pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności oraz rzeczy mające wartość naukową lub

artystyczną znalazca powinien oddać niezwłocznie na przechowanie właściwemu organowi

państwowemu, inne zaś rzeczy znalezione - tylko na żądanie tego organu.

§ 2.

Jeżeli znalazca przechowuje rzecz u siebie, stosuje się odpowiednio przepisy o nieodpłatnym

przechowaniu.

Rozporządzenie Rady Ministrów określi organy właściwe do przechowywania rzeczy znalezionych

i do poszukiwania osób uprawnionych do ich odbioru, zasady przechowywania tych rzeczy

oraz sposób poszukiwania osób uprawnionych do odbioru.

Znalazca, który uczynił zadość swoim obowiązkom, może żądać znaleźnego w wysokości

jednej dziesiątej wartości rzeczy, jeżeli zgłosił swe roszczenie najpóźniej w chwili

wydania rzeczy osobie uprawnionej do odbioru.

Pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności oraz rzeczy mające wartość naukową lub

artystyczną, które nie zostaną przez uprawnionego odebrane w ciągu roku od dnia wezwania

go przez właściwy organ, a w razie niemożności wezwania - w ciągu dwóch lat od ich

znalezienia, stają się własnością państwową. Inne rzeczy stają się po upływie tych

samych terminów własnością znalazcy, jeżeli uczynił on zadość swoim obowiązkom; jeżeli

rzeczy są przechowywane przez organ państwowy, znalazca może je odebrać za zwrotem

kosztów.

Przepisów artykułów poprzedzających nie stosuje się w razie znalezienia rzeczy w budynku

publicznym albo w innym budynku lub pomieszczeniu otwartym dla publiczności ani w

razie znalezienia rzeczy w wagonie kolejowym, na statku lub innym środku transportu

publicznego. Znalazca obowiązany jest w tych wypadkach oddać rzecz zarządcy budynku

lub pomieszczenia albo właściwemu zarządcy środków transportu publicznego, a ten postąpi

z rzeczą zgodnie z właściwymi przepisami.

Jeżeli rzecz mająca znaczniejszą wartość materialną albo wartość naukową i artystyczną

została znaleziona w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście

bezcelowe, znalazca obowiązany jest oddać rzecz właściwemu organowi państwowemu. Rzecz

znaleziona staje się własnością państwową, a znalazcy należy się odpowiednie wynagrodzenie.

Uprawniony do pobierania pożytków naturalnych rzeczy nabywa ich własność przez odłączenie

ich od rzeczy.

Własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością

w taki sposób, że stała się jej częścią składową.

§ 1.

Ten, kto wytworzył nową rzecz ruchomą z cudzych materiałów, staje się jej właścicielem,

jeżeli wartość nakładu pracy jest większa od wartości materiałów.

§ 2.

Jeżeli przetworzenie rzeczy było dokonane w złej wierze albo jeżeli wartość materiałów

jest większa od wartości nakładu pracy, rzecz wytworzona staje się własnością właściciela

materiałów.

§ 1.

Jeżeli rzeczy ruchome zostały połączone lub pomieszane w taki sposób, że przywrócenie

stanu poprzedniego byłoby związane z nadmiernymi trudnościami lub kosztami, dotychczasowi

właściciele stają się współwłaścicielami całości. Udziały we współwłasności oznacza

się według stosunku wartości rzeczy połączonych lub pomieszanych.

§ 2.

Jednakże gdy jedna z rzeczy połączonych ma wartość znacznie większą aniżeli pozostałe,

rzeczy mniejszej wartości stają się jej częściami składowymi.

Przepisy o przetworzeniu, połączeniu i pomieszaniu nie uchybiają przepisom o obowiązku

naprawienia szkody ani przepisom o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność).

§ 1.

Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością

łączną.

§ 2.

Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika.

Do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu.

Domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe.

Każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli.

Do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres

zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej

zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia

przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy

wszystkich współwłaścicieli.

Każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną.

Do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli.

W braku takiej zgody każdy ze współwłaścicieli może żądać upoważnienia sądowego do

dokonania czynności.

Jeżeli większość współwłaścicieli postanawia dokonać czynności rażąco sprzecznej z

zasadami prawidłowego zarządu rzeczą wspólną, każdy z pozostałych współwłaścicieli

może żądać rozstrzygnięcia przez sąd.

Każdy ze współwłaścicieli może wystąpić do sądu o wyznaczenie zarządcy, jeżeli nie

można uzyskać zgody większości współwłaścicieli w istotnych sprawach dotyczących zwykłego

zarządu albo jeżeli większość współwłaścicieli narusza zasady prawidłowego zarządu

lub krzywdzi mniejszość.

Większość współwłaścicieli oblicza się według wielkości udziałów.

Współwłaściciel sprawujący zarząd rzeczą wspólną może żądać od pozostałych współwłaścicieli

wynagrodzenia odpowiadającego uzasadnionemu nakładowi jego pracy.

Każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz

do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem

i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli.

Pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku

do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary

związane z rzeczą wspólną.

Każdy ze współwłaścicieli nie sprawujących zarządu rzeczą wspólną może żądać w odpowiednich

terminach rachunku z zarządu.

Każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich

roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa.

Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może

być wyłączone przez czynność prawną na czas nie dłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim

roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze

lat pięć; przedłużenie można ponowić.

Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez

podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub

ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną

zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.

§ 1.

Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych

udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może

obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

§ 2.

Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności

jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie

do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

§ 3.

Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia,

wysokość odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia

dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu.

Zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej przez podział między współwłaścicieli

może nastąpić tylko z zachowaniem przepisów dotyczących podziału takiej nieruchomości

w razie przeniesienia własności.

§ 1.

Jeżeli zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej przez podział między współwłaścicieli

nie jest dopuszczalne, własność nieruchomości będzie przyznana temu ze współwłaścicieli,

który pracuje nieprzerwanie co najmniej od roku w gospodarstwie rolnym obejmującym

tę nieruchomość.

§ 2.

Jeżeli kilku współwłaścicieli pracuje nieprzerwanie co najmniej od roku w gospodarstwie

rolnym, w którego skład wchodzi nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności,

własność nieruchomości będzie przyznana temu z nich, na którego wyrażą zgodę wszyscy

współwłaściciele; w braku takiej zgody sąd przyzna nieruchomość temu ze współwłaścicieli,

który daje najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

§ 3.

Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy nieruchomość

rolna może być podzielona, ale liczba wydzielonych części jest mniejsza od liczby

współwłaścicieli uprawnionych do otrzymania gospodarstwa.

Zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej może żądać także organ państwowy oznaczony

w rozporządzeniu Rady Ministrów.

§ 1.

Współwłaściciel, któremu wskutek zniesienia współwłasności przypada nieruchomość rolna,

obowiązany jest do spłat na rzecz pozostałych współwłaścicieli, jeżeli w chwili zniesienia

współwłasności ci współwłaściciele

1)

pracują w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym albo

2)

bądź są małoletni, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

3)

są trwale niezdolni do pracy.

§ 2.

Powyższego ograniczenia obowiązku spłat nie stosuje się do spłat na rzecz małżonka

w razie zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej, która stosownie do przepisów

kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy do wspólnego majątku małżonków.

§ 3.

Oszacowanie nieruchomości rolnej w celu ustalenia wartości udziałów współwłaścicieli

przeprowadza się według przepisów dotyczących sprzedaży państwowych nieruchomości

rolnych.

Jeżeli w chwili zniesienia współwłasności żaden ze współwłaścicieli nie odpowiada

warunkom przewidzianym dla otrzymania nieruchomości rolnej w drodze zniesienia współwłasności,

a współwłaściciele nie porozumieli się co do sprzedaży tej nieruchomości osobie mającej

kwalifikacje do jej nabycia, nieruchomość będzie sprzedana stosownie do przepisów

kodeksu postępowania cywilnego. W wypadku takim Skarbowi Państwa przysługuje prawo

pierwokupu.

Rozporządzenie Rady Ministrów określi warunki uznania pracy w gospodarstwie rolnym

za wykonywaną nieprzerwanie co najmniej od roku, wypadki, w których pobieranie nauki

zawodu lub uczęszczanie do szkół uprawnia do otrzymania spłaty z tytułu zniesienia

współwłasności, oraz zasady i tryb stwierdzania trwałej niezdolności do pracy.

Ograniczeń dotyczących zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej przez podział

między współwłaścicieli nie stosuje się do wkładów gruntowych stanowiących współwłasność

członków rolniczej spółdzielni produkcyjnej, jeżeli zniesienie współwłasności tych

wkładów następuje wskutek likwidacji spółdzielni albo wskutek wystąpienia członka

spółdzielni.

Roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu.

Czynności prawne określające zarząd i sposób korzystania z rzeczy wspólnej albo wyłączające

uprawnienie do zniesienia współwłasności odnoszą skutek także względem nabywcy udziału,

jeżeli nabywca o nich wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć. To samo dotyczy

wypadku, gdy sposób korzystania z rzeczy został ustalony w orzeczeniu sądowym.

§ 1.

Właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została

mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie

do władania rzeczą.

§ 2.

Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela

faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie

stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

§ 1.

Roszczenia właściciela przewidziane w artykule poprzedzającym nie ulegają przedawnieniu,

jeżeli dotyczą nieruchomości.

§ 2.

Roszczenie właściciela o wydanie rzeczy ruchomej nie ulega przedawnieniu, jeżeli wynika

z własności państwowej, a przysługuje przeciwko osobie fizycznej lub osobie prawnej

nie będącej jednostką gospodarki uspołecznionej.

§ 3.

W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, roszczeniu o wydanie rzeczy ruchomej stanowiącej przedmiot

urządzenia trwałego przedawnia się z upływem lat dziesięciu.

§ 1.

Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie

z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub

utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w

czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w

tym czasie wymagalne.

§ 2.

Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o

wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia

za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę,

chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane

od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które

zużył.

Obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same

jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział

się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz

w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej

gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba

że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu

uprawnionego.

§ 1.

Samoistny posiadacz w dobrej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle,

o ile nie mają pokrycia w korzyściach, które uzyskał z rzeczy. Zwrotu innych nakładów

może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi.

Jednakże gdy nakłady zostały dokonane po chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej

wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, może

on żądać zwrotu jedynie nakładów koniecznych.

§ 2.

Samoistny posiadacz w złej wierze może żądać jedynie zwrotu nakładów koniecznych,

i to tylko o tyle, o ile właściciel wzbogaciłby się bezpodstawnie jego kosztem.

§ 1.

Samoistny posiadacz może, przywracając stan poprzedni, zabrać przedmioty, które połączył

z rzeczą, chociażby stały się jej częściami składowymi.

§ 2.

Jednakże gdy połączenia dokonał samoistny posiadacz w złej wierze albo samoistny posiadacz

w dobrej wierze po chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa

o wydanie rzeczy, właściciel może przyłączone przedmioty zatrzymać, zwracając samoistnemu

posiadaczowi ich wartość i koszt robocizny albo sumę odpowiadającą zwiększeniu wartości

rzeczy.

Przepisy określające prawa i obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili,

w której dowiedział się on o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy,

stosuje się także w wypadku, gdy samoistny posiadacz rzeczy będącej przedmiotem własności

państwowej został wezwany przez właściwy organ państwowy do wydania rzeczy.

§ 1.

Roszczenia właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie

z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości, jak również roszczenia o naprawienie

szkody z powodu pogorszenia rzeczy przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu

rzeczy. To samo dotyczy roszczeń samoistnego posiadacza przeciwko właścicielowi o

zwrot nakładów na rzecz.

§ 2.

Jednakże gdy roszczenie przysługuje jednostce gospodarki uspołecznionej, termin przedawnienia

wynosi lat pięć.

Przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie

za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości oraz o naprawienie

szkody z powodu pogorszenia lub utraty rzeczy, jak również przepisy dotyczące roszczeń

samoistnego posiadacza o zwrot nakładów na rzecz, stosuje się odpowiednio do stosunku

między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących

ten stosunek nie wynika nic innego.

§ 1.

Samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią

gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej

na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej

działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

§ 2.

Właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej

znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek

lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

§ 3.

Jeżeli wzniesienie budynku lub innego urządzenia na gruncie stanowiącym przedmiot

własności państwowej zostało dokonane przez samoistnego posiadacza będącego osobą

fizyczną, Skarb Państwa może według swego wyboru albo oddać ten grunt w użytkowanie

wieczyste, albo nabyć budynek lub inne urządzenie za cenę odpowiadającą odszkodowaniu

w wypadku wywłaszczenia.

§ 1.

Grunty stanowiące własność państwową a położone w granicach administracyjnych miast

lub osiedli oraz grunty państwowe położone poza tymi granicami, lecz włączone do planu

zagospodarowania przestrzennego miasta lub osiedla i przekazane do realizacji zadań

jego gospodarki (tereny państwowe), mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste osobom

fizycznym, jak również spółdzielniom budownictwa mieszkaniowego i innym osobom prawnym

określonym w przepisach szczególnych.

§ 2.

W wypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych przedmiotem użytkowania wieczystego

mogą być także inne grunty państwowe.

W granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę

o oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste, użytkownik, może korzystać z

terenu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może

swoim prawem rozporządzać,

Do oddania terenu państwowego w użytkowanie wieczyste stosuje się odpowiednio przepisy

o przeniesieniu własności nieruchomości.

§ 1.

Budynki i inne urządzenia wzniesione na terenie państwowym przez wieczystego użytkownika

stanowią jego własność. To samo dotyczy budynków i innych urządzeń, które wieczysty

użytkownik nabył zgodnie z właściwymi przepisami przy zawarciu umowy o oddanie terenu

w użytkowanie wieczyste.

§ 2.

Przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym

terenie jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym.

§ 1.

Oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste następuje na okres dziewięćdziesięciu

dziewięciu lat. W wypadkach wyjątkowych, gdy cel gospodarczy użytkowania wieczystego

nie wymaga oddania terenu na dziewięćdziesiąt dziewięć lat, dopuszczalne jest oddanie

terenu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści.

§ 2.

W ciągu ostatnich pięciu lat przed upływem zastrzeżonego w umowie terminu wieczysty

użytkownik może żądać jego przedłużenia na dalszy okres od czterdziestu do dziewięćdziesięciu

dziewięciu lat; jednakże wieczysty użytkownik może wcześniej wystąpić z takim żądaniem,

jeżeli okres amortyzacji zamierzonych na użytkowanym terenie nakładów jest znacznie

dłuższy aniżeli czas, który pozostaje do upływu zastrzeżonego w umowie terminu. Odmowa

przedłużenia jest dopuszczalna tylko ze względu na ważny interes społeczny.

§ 3.

Umowa o przedłużenie wieczystego użytkowania powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Do przeniesienia użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu

własności nieruchomości.

Wieczysty użytkownik uiszcza przez czas trwania swego prawa opłatę roczną.

§ 1.

Sposób korzystania z terenu państwowego przez wieczystego użytkownika powinien być

określony w umowie.

§ 2.

Jeżeli oddanie terenu w użytkowanie wieczyste następuje w celu wzniesienia na gruncie

budynków lub innych urządzeń, umowa powinna określać

1)

termin rozpoczęcia i zakończenia robót;

2)

rodzaj budynków lub urządzeń oraz obowiązek ich utrzymywania w należytym stanie;

3)

warunki i termin odbudowy w razie zniszczenia albo rozbiórki budynków lub urządzeń

w czasie trwania użytkowania wieczystego;

4)

wynagrodzenie należne wieczystemu użytkownikowi za budynki lub urządzenia istniejące

na terenie w dniu wygaśnięcia użytkowania wieczystego.

Umowa o oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste może ulec rozwiązaniu przed

upływem określonego w niej terminu, jeżeli wieczysty użytkownik korzysta z terenu

w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie, w szczególności

jeżeli wbrew umowie użytkownik nie wzniósł określonych w niej budynków lub urządzeń.

Wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają ustanowione na nim obciążenia.

W razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego należy się użytkownikowi ustalone w umowie

wynagrodzenie za wzniesione przez niego lub nabyte na własność budynki i inne urządzenia

istniejące w dniu zwrotu użytkowanego terenu. W braku umownego ustalenia tego wynagrodzenia

należy się wynagrodzenie w wysokości jednej czwartej części wartości budynków i innych

urządzeń istniejących w dniu zwrotu użytkowanego terenu. Za budynki lub urządzenia

wzniesione wbrew postanowieniom umowy wynagrodzenie się nie należy; wieczysty użytkownik

obowiązany jest na żądanie odłączyć je od gruntu, przywracając teren do stanu poprzedniego.

Roszczenie przeciwko wieczystemu użytkownikowi o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego

korzystania z terenu państwowego, jak również roszczenie wieczystego użytkownika o

wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego terenu

przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty.

§ 1.

Ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze

prawo do lokalu w spółdzielniach budowlano-mieszkaniowych i hipoteka.

§ 2.

Spółdzielcze prawo do lokalu i hipotekę regulują odrębne przepisy.

§ 1.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia ograniczonego prawa

rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności.

§ 2.

Jednakże do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości nie stosuje

się przepisów o niedopuszczalności warunku lub terminu. Forma aktu notarialnego jest

potrzebna tylko dla oświadczenia właściciela, który prawo ustanawia.

Jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego, prawo to wygasa. Oświadczenie

o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej.

Ograniczone prawo rzeczowe wygasa, jeżeli przejdzie na właściciela rzeczy obciążonej

albo jeżeli ten, komu prawo takie przysługuje, nabędzie własność rzeczy obciążonej.

§ 1.

Do zmiany treści ograniczonego prawa rzeczowego potrzebna jest umowa między uprawnionym

a właścicielem rzeczy obciążonej.

§ 2.

Jeżeli zmiana treści prawa dotyka praw osoby trzeciej, do zmiany potrzebna jest zgoda

tej osoby. Oświadczenie osoby trzeciej powinno być złożone jednej ze stron.

§ 1.

Jeżeli kilka ograniczonych praw rzeczowych obciąża tę samą rzecz, prawo powstałe później

nie może być wykonywane z uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej (pierwszeństwo).

§ 2.

Przepis powyższy nie uchybia przepisom, które określają pierwszeństwo w sposób odmienny.

§ 1.

Pierwszeństwo ograniczonych praw rzeczowych może być zmienione. Zmiana nie narusza

praw mających pierwszeństwo niższe aniżeli prawo ustępujące pierwszeństwa, a wyższe

aniżeli prawo, które uzyskuje pierwszeństwo ustępującego prawa.

§ 2.

Do zmiany pierwszeństwa praw rzeczowych ograniczonych potrzebna jest umowa między

tym, czyje prawo ma ustąpić pierwszeństwa, a tym, czyje prawo ma uzyskać pierwszeństwo

ustępującego prawa.

§ 3.

Zmiana pierwszeństwa staje się bezskuteczna z chwilą wygaśnięcia prawa, które ustąpiło

pierwszeństwa.

Do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie

własności.

Rzecz można obciążyć prawem do jej używania i do pobierania jej pożytków (użytkowanie).

§ 1.

Zakres użytkowania można ograniczyć przez wyłączenie oznaczonych pożytków rzeczy.

§ 2.

Wykonywanie użytkowania nieruchomości można ograniczyć do jej oznaczonej części.

Użytkowanie jest niezbywalne.

Użytkowanie wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć.

Użytkownik powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki.

§ 1.

Jeżeli użytkowanie obejmuje określony zespół środków produkcji, użytkownik może w

granicach prawidłowej gospodarki zastępować poszczególne składniki innymi. Włączone

w ten sposób składniki stają się własnością właściciela użytkowanego zespołu środków

produkcji.

§ 2.

Jeżeli użytkowany zespół środków produkcji ma być zwrócony według oszacowania, użytkownik

nabywa własność jego poszczególnych składników z chwilą, gdy zostały mu wydane; po

ustaniu użytkowania obowiązany jest zwrócić zespół tego samego rodzaju i tej samej

wartości, chyba że inaczej zastrzeżono.

W stosunkach wzajemnych między użytkownikiem a właścicielem użytkownik ponosi ciężary,

które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków

rzeczy.

Właściciel nie ma obowiązku czynić nakładów na rzecz obciążoną użytkowaniem. Jeżeli

takie nakłady poczynił, może od użytkownika żądać ich zwrotu według przepisów o prowadzeniu

cudzych spraw bez zlecenia

§ 1.

Użytkownik obowiązany jest dokonywać napraw i innych nakładów związanych ze zwykłym

korzystaniem z rzeczy. O potrzebie innych napraw i nakładów powinien niezwłocznie

zawiadomić właściciela i zezwolić mu na dokonanie potrzebnych robót.

§ 2.

Jeżeli użytkownik poczynił nakłady, do których nie był obowiązany, stosuje się odpowiednio

przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Jeżeli osoba trzecia dochodzi przeciwko użytkownikowi roszczeń dotyczących własności

rzeczy, użytkownik powinien niezwłocznie zawiadomić o tym właściciela.

Po wygaśnięciu użytkowania użytkownik obowiązany jest zwrócić rzecz właścicielowi

w takim stanie, w jakim powinna się znajdować stosownie do przepisów o wykonywaniu

użytkowania.

§ 1.

Roszczenie właściciela przeciwko użytkownikowi o naprawienie szkody z powodu pogorszenia

rzeczy albo o zwrot nakładów na rzecz, jak również roszczenie użytkownika przeciwko

właścicielowi o zwrot nakładów na rzecz przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu

rzeczy.

§ 2.

Jednakże gdy roszczenie przysługuje jednostce gospodarki uspołecznionej, termin przedawnienia

wynosi lat pięć.

Jeżeli użytkowanie obejmuje pieniądze lub inne rzeczy oznaczone tylko co do gatunku,

użytkownik staje się z chwilą wydania mu tych przedmiotów ich właścicielem. Po wygaśnięciu

użytkowania obowiązany jest do zwrotu według przepisów o zwrocie pożyczki (użytkowanie

nieprawidłowe).

§ 1.

Przedmiotem użytkowania mogą być także prawa.

§ 2.

Do użytkowania praw stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu rzeczy.

§ 3.

Do ustanowienia użytkowania na prawie stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu

tego prawa.

Użytkowanie ustanowione na rzecz osoby fizycznej wygasa najpóźniej z jej śmiercią.

§ 1.

Użytkownik obowiązany jest zachować substancję rzeczy oraz jej dotychczasowe przeznaczenie.

§ 2.

Jednakże użytkownik gruntu może zbudować i eksploatować nowe urządzenia służące do

wydobywania kamieni, żwiru, piasku, gliny oraz innych części gruntu nie podlegających

przepisom prawa górniczego,

§ 3.

Przed przystąpieniem do robót użytkownik powinien w odpowiednim terminie zawiadomić

właściciela o swym zamiarze. Jeżeli zamierzone urządzenia zmieniałyby przeznaczenie

gruntu albo naruszały wymagania prawidłowej gospodarki, właściciel może żądać ich

zaniechania albo zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody.

Użytkownik może zakładać w pomieszczeniach nowe urządzenia w takich granicach jak

najemca.

§ 1.

Właściciel może z ważnych powodów żądać od użytkownika zabezpieczenia, wyznaczając

mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu właściciel

może wystąpić do sądu o wyznaczenie zarządcy.

§ 2.

Użytkownik może żądać uchylenia zarządu, jeżeli daje odpowiednie zabezpieczenie.

Właściciel może odmówić wydania przedmiotów objętych użytkowaniem nieprawidłowym,

dopóki nie otrzyma odpowiedniego zabezpieczenia.

Użytkowanie gruntu stanowiącego własność państwową może być ustanowione na rzecz rolniczej

spółdzielni produkcyjnej jako prawo terminowe lub jako prawo bezterminowe. W każdym

razie użytkowanie takie wygasa z chwilą likwidacji spółdzielni.

§ 1.

Jeżeli rolniczej spółdzielni produkcyjnej zostaje przekazany do użytkowania państwowy

grunt zabudowany, przekazanie budynków i innych urządzeń może nastąpić albo do użytkowania,

albo na własność.

§ 2.

Budynki i inne urządzenia wzniesione przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na użytkowanym

przez nią gruncie państwowym stanowią własność spółdzielni, chyba że w decyzji o przekazaniu

gruntu zostało zastrzeżone, iż maja się stać własnością państwową.

§ 3.

Odrębna własność budynków i innych urządzeń, przewidziana w paragrafach poprzedzających,

jest prawem związanym z użytkowaniem gruntu.

Jeżeli użytkowanie gruntu państwowego przez rolniczą spółdzielnią produkcyjną wygasło,

budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane i stanowiące własność spółdzielni

stają się własnością państwową. Spółdzielnia może żądać zapłaty wartości tych budynków

i urządzeń w chwili wygaśnięcia użytkowania, chyba że zostały wzniesione wbrew społeczno-gospodarczemu

przeznaczeniu gruntu.

Przepisy dotyczące własności budynków i innych urządzeń na gruncie państwowym użytkowanym

przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną stosuje się odpowiednio do drzew i innych

roślin.

Rolnicza spółdzielnia produkcyjna może zmienić przeznaczenie użytkowanych przez siebie

gruntów państwowych albo naruszyć ich substancję, chyba że w decyzji o przekazaniu

gruntu inaczej zastrzeżono.

Przekazywanie rolniczym spółdzielniom produkcyjnym gruntów państwowych do użytkowania

reguluje rozporządzenie Rady Ministrów.

§ 1.

Jeżeli statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub umowa z członkiem spółdzielni

inaczej nie postanawia, spółdzielnia nabywa z chwilą przejęcia wniesionych przez członków

wkładów gruntowych ich użytkowanie.

§ 2.

Do wniesienia wkładów gruntowych nie stosuje się przepisów o obowiązku zachowania

formy aktu notarialnego przy ustanowieniu użytkowania nieruchomości.

Statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej może postanawiać, że - gdy wymaga tego prawidłowe

wykonanie zadań spółdzielni - przysługuje jej uprawnienie do zmiany przeznaczenia

wkładów gruntowych oraz uprawnienie do naruszenia ich substancji albo jedno z tych

uprawnień.

§ 1.

Budynki i inne urządzenia wzniesione przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na gruncie

stanowiącym wkład gruntowy stają się jej własnością. To samo dotyczy drzew i innych

roślin zasadzonych lub zasianych przez spółdzielnię.

§ 2.

W razie wygaśnięcia użytkowania gruntu działka, na której znajdują się budynki lub

urządzenia będące własnością spółdzielni, może być przez spółdzielnię przejęta na

własność za zapłatą wartości w chwili wygaśnięcia użytkowania. Drzewa i inne rośliny

zasadzone lub zasiane przez spółdzielnię stają się własnością właściciela gruntu.

§ 1.

Statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej może postanawiać, że użytkowanie przez spółdzielnię

wkładów gruntowych będzie odpłatne. Jednakże gdy wkład przewyższa obszar piętnastu

hektarów, zastrzeżenie statutu o odpłatności użytkowania nie może dotyczyć nadwyżki

ponad ten obszar.

§ 2.

W razie odpłatnego użytkowania wkładów gruntowych statut powinien postanawiać, czy

zapłata będzie dokonywana w postaci udziału w podziale dochodów, czy też według ustalonych

stawek; w ostatnim wypadku statut powinien określać zasady ustalania stawek.

Jeżeli członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej wniósł do spółdzielni budynek lub

wkład inwentarzowy, który zgodnie z postanowieniami statutu lub umowy ma być po ustaniu

członkostwa zwrócony w naturze, spółdzielnia nabywa użytkowanie budynku lub przedmiotów

stanowiących wkład inwentarzowy.

Użytkowanie przez rolniczą spółdzielnie produkcyjną budynków lub wkładów inwentarzowych,

wniesionych jako wkłady zwrotne, może być odpłatne. W razie odpłatności użytkowania

takich wkładów statut powinien postanawiać, czy zapłata będzie dokonywana w postaci

udziału w podziale dochodów spółdzielni, czy też według ustalonych stawek; w ostatnim

wypadku statut powinien określać zasady ustalania stawek.

Do użytkowania przez jednostki gospodarki uspołecznionej nie objęte przepisami rozdziału

poprzedzającego stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału I niniejszego działu, o

ile użytkowanie to nie jest inaczej uregulowane odrębnymi przepisami.

§ 1.

Do użytkowania przez osoby prawne nie bodące jednostkami gospodarki uspołecznionej

stosuje się odpowiednio przepisy I i II rozdziału niniejszego działu.

§ 2.

Użytkowanie na rzecz takiej osoby prawnej nie może być ustanowione na czas dłuższy

niż lat dziesięć. W każdym razie wygasa ono z chwilą ustania osoby prawnej.

§ 1.

Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości

władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej

może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel

nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do

niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej

nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej

przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa).

§ 2.

Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości

władnącej lub jej oznaczonej części,

Na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej można ustanowić służebność gruntową bez

względu na to, czy spółdzielnia jest właścicielem gruntu.

Zakres służebności gruntowej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych

danych, według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych.

Służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniała

korzystanie z nieruchomości obciążonej.

§ 1.

W braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania

służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej.

§ 2.

Jeżeli obowiązek utrzymywania takich urządzeń został włożony na właściciela nieruchomości

obciążonej, właściciel odpowiedzialny jest także osobiście za wykonywanie tego obowiązku.

Odpowiedzialność osobista współwłaścicieli jest solidarna.

§ 1.

W razie podziału nieruchomości władnącej służebność utrzymuje się w mocy na rzecz

każdej z części utworzonych przez podział; jednakże gdy służebność zwiększa użyteczność

tylko jednej lub kilku z nich, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zwolnienia

jej od służebności względem części pozostałych.

§ 2.

W razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się w mocy na częściach

utworzonych przez podział; jednakże gdy wykonywanie służebności ogranicza się do jednej

lub kilku z nich, właściciele pozostałych części mogą żądać ich zwolnienia od służebności.

§ 3.

Jeżeli wskutek podziału nieruchomości władnącej albo nieruchomości obciążonej sposób

wykonywania służebności wymaga zmiany, sposób ten w braku porozumienia stron będzie

ustalony przez sąd.

Jeżeli po ustanowieniu służebności gruntowej powstanie ważna potrzeba gospodarcza,

właściciel nieruchomości obciążonej może żądać za wynagrodzeniem zmiany treści lub

sposobu wykonywania służebności, chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny

uszczerbek nieruchomości władnącej.

Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega

na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości

przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.

§ 1.

Służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć.

§ 2.

Jeżeli treść służebności gruntowej polega na obowiązku nieczynienia, przepis powyższy

stosuje się tylko wtedy, gdy na nieruchomości obciążonej istnieje od lat dziesięciu

stan rzeczy sprzeczny z treścią służebności.

Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej za

wynagrodzeniem, jeżeli wskutek zmiany stosunków służebność stała się dla niego szczególnie

uciążliwa, a nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej.

Jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie,

właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia.

Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść

odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).

Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych

z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.

Zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych

danych, według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego

i zwyczajów miejscowych.

Służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego.

Służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich

wykonywania.

§ 1.

Mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie.

Inne osoby może przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne

przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Dzieci przyjęte jako małoletnie mogą pozostać

w mieszkaniu także po uzyskaniu pełnoletności.

§ 2.

Można się umówić, że po śmierci uprawnionego służebność mieszkania przysługiwać będzie

jego dzieciom, rodzicom i małżonkowi.

§ 1.

Mający służebność mieszkania może korzystać z pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych

do wspólnego użytku mieszkańców budynku.

§ 2.

Do wzajemnych stosunków między mającym służebność mieszkania a właścicielem nieruchomości

obciążonej stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osoby fizyczne.

Jeżeli uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy

wykonywaniu swego prawa, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zamiany służebności

na rentę.

Służebności osobistej nie można nabyć przez zasiedzenie.

Jeżeli nieruchomość obciążona służebnością osobistą została wniesiona jako wkład do

rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielnia może z ważnych powodów żądać zmiany

sposobu wykonywania służebności albo jej zamiany na rentę.

§ 1.

W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można rzecz ruchomą obciążyć prawem,

na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu

na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi

właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo

szczególne.

§ 2.

Zastaw można ustanowić także w celu zabezpieczenia wierzytelności przyszłej lub warunkowej.

§ 1.

Do ustanowienia zastawu potrzebna jest umowa między właścicielem a wierzycielem oraz,

z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wydanie rzeczy wierzycielowi albo

osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły.

§ 2.

Jeżeli rzecz znajduje się w dzierżeniu wierzyciela, do ustanowienia zastawu wystarcza

sama umowa.

§ 1.

W celu zabezpieczenia udzielonych przez bank państwowy kredytów można ustanowić na

rzecz banku zastaw na rzeczach ruchomych zastawcy z pozostawieniem ich w posiadaniu

zastawcy lub osoby trzeciej.

§ 2.

Zastaw pozostaje w mocy na rzeczach obciążonych bez względu na zmiany, którym przedmiot

zastawu może ulec w toku przetwarzania, a w razie połączenia rzeczy obciążonej z innymi

rzeczami zastaw obejmuje również te inne rzeczy.

§ 3.

Umowa o ustanowienie takiego zastawu powinna być pod rygorem nieważności zawarta na

piśmie i określać przedmiot zastawu w sposób odpowiadający jego właściwościom. Umowa

powinna być wpisana do rejestru zastawów prowadzonego przez bank. Zastaw powstaje

z chwilą wpisania umowy do rejestru.

Przepisy o nabyciu własności rzeczy ruchomej od osoby nie uprawnionej do rozporządzania

rzeczą stosuje się odpowiednio do ustanowienia zastawu.

Jeżeli w chwili ustanowienia zastawu rzecz jest już obciążona innym prawem rzeczowym,

zastaw powstały później ma pierwszeństwo przed prawem powstałym wcześniej, chyba że

zastawnik działał w złej wierze.

Nieważne jest zastrzeżenie, przez które zastawca zobowiązuje się względem zastawnika,

że nie dokona zbycia lub obciążenia rzeczy przed wygaśnięciem zastawu.

Zaspokojenie zastawnika z rzeczy obciążonej następuje według przepisów o sądowym postępowaniu

egzekucyjnym. Statuty instytucji kredytowych mogą wprowadzić inny tryb zaspokojenia

zastawnika.

Jeżeli przedmiotem zastawu są rzeczy mające określoną przez zarządzenie właściwego

organu państwowego cenę sztywną, można się umówić, że w razie zwłoki z zapłatą długu

przypadną one w odpowiednim stosunku zastawnikowi na własność zamiast zapłaty, według

ceny z dnia wymagalności wierzytelności zabezpieczonej.

W granicach przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego zastaw zabezpiecza także

roszczenia związane z wierzytelnością zabezpieczoną, w szczególności roszczenie o

odsetki nie przedawnione, o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego

wykonania zobowiązania, o zwrot nakładów na rzecz oraz o przyznane koszty zaspokojenia

wierzytelności.

Zastawca nie będący dłużnikiem może niezależnie od zarzutów, które mu przysługują

osobiście przeciwko zastawnikowi, podnosić zarzuty, które przysługują dłużnikowi,

jak również te, których dłużnik zrzekł się po ustanowieniu zastawu.

Zastawnik może dochodzić zaspokojenia z rzeczy obciążonej zastawem bez względu na

ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z przepisów prawa spadkowego.

Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem nie narusza uprawnienia zastawnika

do uzyskania zaspokojenia z rzeczy obciążonej. Przepisu powyższego nie stosuje się

do roszczenia o odsetki lub inne świadczenia uboczne.

Zastawnik, któremu rzecz została wydana, powinien czuwać nad jej zachowaniem stosownie

do przepisów o przechowaniu za wynagrodzeniem. Po wygaśnięciu zastawu powinien zwrócić

rzecz zastawcy.

Jeżeli rzecz obciążona zastawem przynosi pożytki, zastawnik powinien, w braku odmiennej

umowy, pobierać je i zaliczać na poczet wierzytelności i związanych z nią roszczeń.

Po wygaśnięciu zastawu obowiązany jest złożyć zastawcy rachunek.

Jeżeli zastawnik poczynił nakłady na rzecz, do których nie był obowiązany, stosuje

się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

§ 1.

Jeżeli rzecz obciążona zastawem zostaje narażona na utratę lub uszkodzenie, zastawca

może żądać bądź złożenia rzeczy do depozytu sądowego, bądź zwrotu rzeczy za jednoczesnym

ustanowieniem innego zabezpieczenia wierzytelności, bądź sprzedaży rzeczy.

§ 2.

W razie sprzedaży rzeczy zastaw przechodzi na uzyskaną cenę, która powinna być złożona

do depozytu sądowego.

§ 1.

Roszczenie zastawcy przeciwko zastawnikowi o naprawienie szkody z powodu pogorszenia

rzeczy, jak również roszczenie zastawnika przeciwko zastawcy o zwrot nakładów na rzecz

przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy.

§ 2.

Jednakże gdy roszczenie przysługuje jednostce gospodarki uspołecznionej, termin przedawnienia

wynosi lat pięć.

§ 1.

Przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem pociąga za sobą przeniesienie

zastawu. W razie przeniesienia wierzytelności z wyłączeniem zastawu zastaw wygasa.

§ 2.

Zastaw nie może być przeniesiony bez wierzytelności, którą zabezpiecza.

Nabywca wierzytelności zabezpieczonej zastawem może żądać od zbywcy wydania rzeczy

obciążonej, jeżeli zastawca wyrazi na to zgodę. W braku takiej zgody nabywca może

żądać złożenia rzeczy do depozytu sądowego.

§ 1.

Jeżeli zastawnik zwróci rzecz zastawcy, zastaw wygasa bez względu na zastrzeżenia

przeciwne.

§ 2.

Zastaw nie wygasa pomimo nabycia rzeczy obciążonej przez zastawnika na własność, jeżeli

wierzytelność zabezpieczona zastawem jest obciążona prawem osoby trzeciej lub na jej

rzecz zajęta.

Przepisy rozdziału niniejszego stosuje się odpowiednio do zastawu, który powstaje

z mocy ustawy.

Przedmiotem zastawu mogą być także prawa, jeżeli są zbywalne.

Do zastawu na prawach stosuje się odpowiednio przepisy o zastawie na rzeczach ruchomych

z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.

§ 1.

Do ustanowienia zastawu na prawie stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu

tego prawa. Jednakże umowa o ustanowienie zastawu powinna być zawarta na piśmie z

datą pewną, chociażby umowa o przeniesienie prawa nie wymagała takiej formy.

§ 2.

Jeżeli ustanowienie zastawu na wierzytelności nie następuje przez wydanie dokumentu

ani przez indos, do ustanowienia zastawu potrzebne jest pisemne zawiadomienie dłużnika

wierzytelności przez zastawcę.

Zastawnik może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które

zmierzają do zachowania prawa obciążonego zastawem.

§ 1.

Jeżeli wymagalność wierzytelności obciążonej zależy od wypowiedzenia przez wierzyciela,

zastawca może dokonać wypowiedzenia bez zgody zastawnika. Jeżeli wierzytelność zabezpieczona

zastawem jest już wymagalna, zastawnik może wierzytelność obciążoną wypowiedzieć do

wysokości wierzytelności zabezpieczonej.

§ 2.

Jeżeli wymagalność wierzytelności obciążonej zastawem zależy od wypowiedzenia przez

dłużnika, wypowiedzenie powinno nastąpić także względem zastawnika.

W razie spełnienia świadczenia zastaw na wierzytelności przechodzi na przedmiot świadczenia.

Do odbioru świadczenia uprawnieni są zastawca wierzytelności i zastawnik łącznie.

Każdy z nich może żądać spełnienia świadczenia do rąk ich obu łącznie albo złożenia

przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego.

Jeżeli dłużnik wierzytelności obciążonej zastawem spełnia świadczenie, zanim wierzytelność

zabezpieczona stała się wymagalna, zarówno zastawca, jak i zastawnik mogą żądać złożenia

przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego.

Jeżeli wierzytelność pieniężna zastawem zabezpieczona jest już wymagalna, zastawnik

może żądać zamiast zapłaty, ażeby zastawca przeniósł na niego wierzytelność obciążoną,

jeżeli jest pieniężna, do wysokości wierzytelności zabezpieczonej zastawem. Zastawnik

może dochodzić przypadłej mu z tego tytułu części wierzytelności z pierwszeństwem

przed częścią przysługującą zastawcy.

Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz

samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca,

dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą

rzeczą (posiadacz zależny).

Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie

zależne.

Kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem.

Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.

Domniemywa się ciągłość posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę

przemijającą nie przerywa posiadania.

Domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to dotyczy

również posiadania przez poprzedniego posiadacza.

Nie wolno naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze.

§ 1.

Posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania.

§ 2.

Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić

własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu jednak stosować przy tym przemocy

względem osób. Posiadacz rzeczy ruchomej, jeżeli grozi mu niebezpieczeństwo niepowetowanej

szkody, może natychmiast po samowolnym pozbawieniu go posiadania zastosować niezbędną

samopomoc w celu przywrócenia stanu poprzedniego.

§ 3.

Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio do dzierżyciela.

§ 1.

Przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na

czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie

stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej

wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne

orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego

stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.

§ 2.

Roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia.

Posiadanie przywrócone poczytuje się za nie przerwane.

Roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje w stosunkach pomiędzy współposiadaczami

tej samej rzeczy, jeżeli nie da się ustalić zakresu współposiadania.

§ 1.

Posiadaczowi nieruchomości przysługuje roszczenie o wstrzymanie budowy, jeżeli budowa

mogłaby naruszyć jego posiadanie albo grozić wyrządzeniem mu szkody.

§ 2.

Roszczenie może być dochodzone przed rozpoczęciem budowy; wygasa ono, jeżeli nie będzie

dochodzone w ciągu miesiąca od rozpoczęcia budowy.

Przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które

umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną

władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy.

Przeniesienie posiadania samoistnego może nastąpić także w ten sposób, że dotychczasowy

posiadacz samoistny zachowa rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako

dzierżyciel na podstawie stosunku prawnego, który strony jednocześnie ustalą.

Jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej,

przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez

zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela.

Przeniesienie posiadania samoistnego na posiadacza zależnego albo na dzierżyciela

następuje na mocy samej umowy między stronami.

§ 1.

Kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności,

jest posiadaczem służebności.

§ 2.

Do posiadania służebności stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy.

§ 1.

Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik

powinien świadczenie spełnić.

§ 2.

Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.

§ 1.

Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający

jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli

istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom.

§ 2.

W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel.

§ 1.

Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju

(należyta staranność).

§ 2.

Jeżeli zobowiązanie dotyczy mienia społecznego, należytą staranność określa się przy

uwzględnieniu obowiązku szczególnej ochrony tego mienia.

§ 1.

Wierzyciel może żądać osobistego świadczenia dłużnika tylko wtedy, gdy to wynika z

treści czynności prawnej, z ustawy albo z właściwości świadczenia.

§ 2.

Jeżeli wierzytelność pieniężna jest wymagalna, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia

świadczenia od osoby trzeciej, chociażby działała bez wiedzy dłużnika.

Jeżeli dłużnik jest zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku,

a jakość rzeczy nie jest oznaczona przez właściwe przepisy lub przez czynność prawną

ani nie wynika z okoliczności, dłużnik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości.

§ 1.

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na obszarze

Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim.

§ 2.

Spełnienie świadczenia pieniężnego następuje przez zapłatę jego sumy nominalnej, chyba

że przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 1.

Odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej

albo z ustawy, z orzeczenia sądu, państwowej komisji arbitrażowej lub z decyzji innego

właściwego organu.

§ 2.

Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe.

§ 3.

Wysokość odsetek ustawowych określa rozporządzenie Rady Ministrów. Rozporządzenie

to może zakazać zastrzegania, jak również pobierania odsetek wyższych od tych, które

określa jako maksymalne.

W braku odmiennego zastrzeżenia co do terminu płatności odsetek są one płatne co roku

z dołu, a jeżeli termin płatności sumy pieniężnej jest krótszy niż rok - jednocześnie

z zapłatą tej sumy.

§ 1.

Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa

działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

§ 2.

W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy,

naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które

mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek

jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza

do stopnia winy obu stron.

§ 1.

Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie

stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby

przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego

nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia

w pieniądzu.

§ 2.

Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna

być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności

wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

§ 1.

Ilekroć ustawa przewiduje obowiązek zabezpieczenia, zabezpieczenie powinno nastąpić

przez złożenie pieniędzy do depozytu sądowego.

§ 2.

Jednakże z ważnych powodów zabezpieczenie może nastąpić w inny sposób.

§ 1.

Jeżeli dłużnik jest zobowiązany w ten sposób, że wykonanie zobowiązania może nastąpić

przez spełnienie jednego z kilku świadczeń (zobowiązanie przemienne), wybór świadczenia

należy do dłużnika, chyba że z czynności prawnej, z ustawy lub z okoliczności wynika,

iż uprawnionym do wyboru jest wierzyciel lub osoba trzecia.

§ 2.

Wyboru dokonywa się przez złożenie oświadczenia drugiej stronie. Jeżeli uprawnionym

do wyboru jest dłużnik, może on dokonać wyboru także przez spełnienie świadczenia.

§ 3.

Jeżeli strona uprawniona do wyboru świadczenia wyboru tego nie dokona, druga strona

może jej wyznaczyć w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego

terminu uprawnienie do dokonania wyboru przechodzi na stronę drugą.

§ 1.

Kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości

lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego

z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych

(solidarność dłużników).

§ 2.

Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani.

§ 1.

Kilku wierzycieli może być uprawnionych w ten sposób, że dłużnik może spełnić całe

świadczenie do rąk jednego z nich, a przez zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli

dług wygasa względem wszystkich (solidarność wierzycieli).

§ 2.

Dłużnik może spełnić świadczenie, według swego wyboru, do rąk któregokolwiek z wierzycieli

solidarnych. Jednakże w razie wytoczenia powództwa przez jednego z wierzycieli dłużnik

powinien spełnić świadczenie do jego rąk.

Zobowiązanie może być solidarne, chociażby każdy z dłużników był zobowiązany w sposób

odmienny albo chociażby wspólny dłużnik był zobowiązany w sposób odmienny względem

każdego z wierzycieli.

Zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej.

Jeżeli kilka osób zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia, są one zobowiązane

solidarnie, chyba że umówiono się inaczej.

Działania i zaniechania jednego z dłużników solidarnych nie mogą szkodzić współdłużnikom.

Przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia w stosunku do jednego z dłużników solidarnych

nie ma skutku względem współdłużników.

Zwolnienie z długu lub zrzeczenie się solidarności przez wierzyciela względem jednego

z dłużników solidarnych nie ma skutku względem współdłużników.

§ 1.

Odnowienie dokonane między wierzycielem a jednym z dłużników solidarnych zwalnia współdłużników,

chyba że wierzyciel zastrzegł, iż zachowuje przeciwko nim swe prawa.

§ 2.

Zwłoka wierzyciela względem jednego z dłużników solidarnych ma skutek także względem

współdłużników.

§ 1.

Dłużnik solidarny może się bronić zarzutami, które przysługują mu osobiście względem

wierzyciela, jak również tymi, które ze względu na sposób powstania lub treść zobowiązania

są wspólne wszystkim dłużnikom.

§ 2.

Wyrok zapadły na korzyść jednego z dłużników solidarnych zwalnia współdłużników, jeżeli

uwzględnia zarzuty, które są im wszystkim wspólne.

§ 1.

Jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między

współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może

on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego,

dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych.

§ 2.

Część przypadająca na dłużnika niewypłacalnego rozkłada się między współdłużników.

Zwłoka dłużnika, jak również przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia względem

jednego z wierzycieli solidarnych ma skutek także względem współwierzycieli.

Jeżeli jeden z wierzycieli solidarnych przyjął świadczenie, treść istniejącego między

współwierzycielami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach jest

on odpowiedzialny względem współwierzycieli. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika

nic innego, wierzyciel, który przyjął świadczenie, jest odpowiedzialny w częściach

równych.

§ 1.

Jeżeli jest kilku dłużników albo kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne,

zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części,

ilu jest dłużników albo wierzycieli. Części te są równe, jeżeli z okoliczności nie

wynika nic innego.

§ 2.

Świadczenie jest podzielne, jeżeli może być spełnione częściowo bez istotnej zmiany

przedmiotu lub wartości.

§ 1.

Dłużnicy zobowiązani do świadczenia niepodzielnego są odpowiedzialni za spełnienie

świadczenia jak dłużnicy solidarni.

§ 2.

W braku odmiennej umowy dłużnicy zobowiązani do świadczenia podzielnego są odpowiedzialni

za jego spełnienie solidarnie, jeżeli wzajemne świadczenie wierzyciela jest niepodzielne.

§ 3.

Dłużnik, który spełnił świadczenie niepodzielne, może żądać od pozostałych dłużników

zwrotu wartości świadczenia według tych samych zasad co dłużnik solidarny.

§ 1.

Jeżeli jest kilku wierzycieli uprawnionych do świadczenia niepodzielnego, każdy z

nich może żądać spełnienia całego świadczenia.

§ 2.

Jednakże w razie sprzeciwu chociażby jednego z wierzycieli, dłużnik obowiązany jest

świadczyć wszystkim wierzycielom łącznie albo złożyć przedmiot świadczenia do depozytu

sądowego.

§ 1.

Zwolnienie dłużnika z długu przez jednego z wierzycieli uprawnionych do świadczenia

niepodzielnego nie ma skutku względem pozostałych wierzycieli.

§ 2.

Zwłoka dłużnika, jak również przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia względem

jednego z wierzycieli uprawnionych do świadczenia niepodzielnego ma skutek względem

pozostałych wierzycieli.

Jeżeli jeden z wierzycieli uprawnionych do świadczenia niepodzielnego przyjął świadczenie,

jest on odpowiedzialny względem pozostałych wierzycieli według tych samych zasad co

wierzyciel solidarny.

§ 1.

Rada Ministrów lub z jej upoważnienia inny naczelny organ administracji państwowej

może ustalać ogólne warunki lub wzory umów dla określonej kategorii umów między jednostkami

gospodarki uspołecznionej albo między tymi jednostkami a innymi osobami.

§ 2.

Przepisy przewidziane w paragrafie poprzedzającym mogą określać, w jakich granicach

nie będą dopuszczalne postanowienia umowne odbiegające od ustalonych warunków lub

wzorów umów.

§ 1.

Regulamin wydany przez stronę upoważnioną do tego przez właściwe przepisy i w granicach

tych przepisów, jak również regulamin zatwierdzony przez właściwy organ państwowy

wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przy zawarciu umowy, a jeżeli posługiwanie

się regulaminem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte - także wtedy,

gdy druga strona mogła z łatwością dowiedzieć się o treści regulaminu.

§ 2.

Regulamin wydany w czasie trwania stosunku prawnego o charakterze ciągłym wiąże drugą

stronę, jeżeli zostały zachowane przepisy paragrafu poprzedzającego, a druga strona

nie wypowiedziała umowy z najbliższym terminem wypowiedzenia.

§ 3.

Regulamin nie może być sprzeczny z umową.

Jednostki gospodarki uspołecznionej powinny ze sobą współdziałać zarówno przy zawieraniu

umów, jak i przy ich wykonywaniu, mając na względzie obowiązki wynikające z narodowych

planów gospodarczych, ekonomiczność produkcji i obrotu oraz zabezpieczenie gospodarki

narodowej przed stratami.

§ 1.

Umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna.

§ 2.

Strona, która w chwili zawarcia umowy wiedziała o niemożliwości świadczenia, a drugiej

strony z błędu nie wyprowadziła, obowiązana jest do naprawienia szkody, którą druga

strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o niemożliwości świadczenia.

§ 1.

Jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie

drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie

lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa

w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia

swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno

i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy.

§ 2.

Uprawnienia powyższe wygasają z upływem lat dwóch od dnia zawarcia umowy.

Umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej

umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej

oraz termin, w ciągu którego ma być ona zawarta.

§ 1.

Jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia,

druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na

zawarcie umowy przyrzeczonej.

§ 2.

Jednakże gdy umowa przedwstępna czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność

umowy przyrzeczonej, w szczególności wymaganiom co do formy, strona uprawniona może

dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej.

§ 3.

Roszczenia powyższe przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona

miała być zawarta. Jeżeli sąd lub państwowa komisja arbitrażowa oddali żądanie zawarcia

umowy przyrzeczonej, roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem roku

od dnia, w którym orzeczenie stało się prawomocne.

Jeżeli w umowie zastrzeżono, że osoba trzecia zaciągnie określone zobowiązanie albo

spełni określone świadczenie, ten, kto takie przyrzeczenie uczynił, odpowiedzialny

jest za szkodę, którą druga strona ponosi przez to, że osoba trzecia odmawia zaciągnięcia

zobowiązania albo nie spełnia świadczenia. Może jednak zwolnić się od obowiązku naprawienia

szkody spełniając przyrzeczone świadczenie, chyba że sprzeciwia się to umowie lub

właściwości świadczenia.

Jeżeli osoba trzecia zobowiązała się przez umowę z dłużnikiem zwolnić go od obowiązku

świadczenia, jest ona odpowiedzialna względem dłużnika za to, że wierzyciel nie będzie

od niego żądał spełnienia świadczenia.

§ 1.

Jeżeli w umowie zastrzeżono, że dłużnik spełni świadczenie na rzecz osoby trzeciej,

osoba ta, w braku odmiennego postanowienia umowy, może żądać bezpośrednio od dłużnika

spełnienia zastrzeżonego świadczenia.

§ 2.

Zastrzeżenie co do obowiązku świadczenia na rzecz osoby trzeciej nie może być odwołane

ani zmienione, jeżeli osoba trzecia oświadczyła którejkolwiek ze stron, że chce z

zastrzeżenia skorzystać.

§ 3.

Dłużnik może podnieść zarzuty z umowy także przeciwko osobie trzeciej.

§ 1.

W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu

umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona

może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować,

a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

§ 2.

W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która

go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.

§ 3.

W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy

dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło

wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za

które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

§ 1.

Można zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego

terminu prawo odstąpienia od umowy. Prawo to wykonywa się przez oświadczenie złożone

drugiej stronie.

§ 2.

W razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za nie zawartą. To, co strony

już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna

w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy

się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie.

Jeżeli zostało zastrzeżone, że jednej lub obu stronom wolno od umowy odstąpić za zapłatą

oznaczonej sumy (odstępne), oświadczenie o odstąpieniu jest skuteczne tylko wtedy,

gdy zostało złożone jednocześnie z zapłatą odstępnego.

Jeżeli na podstawie właściwych przepisów włożony został na oznaczoną jednostkę gospodarki

uspołecznionej obowiązek zawarcia z inną oznaczona jednostką gospodarki uspołecznionej

umowy sprzedaży, umowy dostawy lub umowy o inne świadczenie z jednoczesnym określeniem

przedmiotu umowy oraz terminu, w ciągu którego umowa ma być zawarta, drugiej stronie

przysługuje roszczenie o zawarcie tej umowy.

§ 1.

Jeżeli jednostka gospodarki uspołecznionej zobowiązana do zawarcia umowy odmawia przyjęcia

oferty złożonej przez uprawnioną jednostkę gospodarki uspołecznionej, jednostka uprawniona

może wystąpić do państwowej komisji arbitrażowej o zawarcie umowy i ustalenie jej

treści (spór przedumowny).

§ 2.

Roszczenie o zawarcie umowy wygasa, jeżeli jednostka uprawniona nie złoży oferty w

terminie, a w razie odmowy przyjęcia oferty przez jednostkę zobowiązaną, jeżeli jednostka

uprawniona nie wystąpi ze sporem przedumownym w ciągu czternastu dni od otrzymania

odpowiedzi odmownej.

§ 1.

Jeżeli jednostka gospodarki uspołecznionej zobowiązana do zawarcia umowy przyjmuje

ofertę czyniąc zastrzeżenia co do jej poszczególnych postanowień, powinna ona stwierdzić

treść swych zastrzeżeń w protokole rozbieżności i przesłać niezwłocznie protokół jednostce,

która ofertę złożyła.

§ 2.

Jeżeli jednostka, która złożyła ofertę, nie godzi się z zastrzeżeniami zawartymi w

protokole, może ona w ciągu dni czternastu od dnia otrzymania tego protokołu wystąpić

ze sporem przedumownym. W razie bezskutecznego upływu tego terminu umową poczytuje

się za zawartą na warunkach określonych w protokole rozbieżności.

Jeżeli jednostka gospodarki uspołecznionej zobowiązana do zawarcia umowy nie odpowiada

na złożoną jej ofertę, jej milczenie uważa się za przyjęcie oferty. W wypadku takim

umowę poczytuje się za zawartą z upływem czternastu dni od otrzymania oferty.

Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obowiązek

zawarcia umowy został włożony na obie oznaczone jednostki gospodarki uspołecznionej.

Jeżeli jednostka gospodarki uspołecznionej, której inna jednostka gospodarki uspołecznionej

złożyła ofertę, nie jest zobowiązana do zawarcia umowy, powinna ona zawiadomić o tym

składającego ofertę niezwłocznie po jej otrzymaniu. W razie zaniedbania zawiadomienia

ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę.

§ 1.

Jeżeli na podstawie właściwych przepisów włożony został na oznaczoną jednostkę gospodarki

uspołecznionej obowiązek określonego świadczenia na rzecz innej oznaczonej jednostki

gospodarki uspołecznionej, powstaje między tymi jednostkami stosunek zobowiązaniowy,

do którego stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach umownych.

§ 2.

W razie wątpliwości poczytuje się, że decyzja, która wkłada na oznaczona jednostkę

obowiązek świadczenia na rzecz innej oznaczonej jednostki, zobowiązuje tylko do zawarcia

określonej umowy.

Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy na jednostkę

gospodarki uspołecznionej włożony został obowiązek zmiany lub rozwiązania już zawartej

umowy albo zmiany lub zaniechania wykonania świadczenia wynikającego z istniejącego

stosunku zobowiązaniowego.

Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany

jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Obowiązek wydania korzyści obejmuje nie tylko korzyść bezpośrednio uzyskaną, lecz

także wszystko, co w razie zbycia, utraty lub uszkodzenia zostało uzyskane w zamian

tej korzyści albo jako naprawienie szkody.

Jeżeli ten, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby,

rozporządził korzyścią na rzecz osoby trzeciej bezpłatnie, obowiązek wydania korzyści

przechodzi na tę osobę trzecią.

§ 1.

Zobowiązany do wydania korzyści może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile

nie znalazły pokrycia w użytku, który z nich osiągnął. Zwrotu innych nakładów może

żądać o tyle, o ile zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania; może jednak

zabrać te nakłady, przywracając stan poprzedni.

§ 2.

Kto czyniąc nakłady wiedział, że korzyść mu się nie należy, ten może żądać zwrotu

nakładów tylko o tyle, o ile zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania.

§ 3.

Jeżeli żądający wydania korzyści jest zobowiązany do zwrotu nakładów, sąd lub państwowa

komisja arbitrażowa może zamiast wydania korzyści w naturze nakazać zwrot jej wartości

w pieniądzu z odliczeniem wartości nakładów, które żądający byłby obowiązany zwrócić.

Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść

uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że

wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

§ 1.

Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

§ 2.

Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany

lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia

odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność

prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu

świadczenia.

Nie można żądać zwrotu świadczenia

1)

jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba

że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia

przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej;

2)

jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego;

3)

jeżeli świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu,

chyba że wskutek przedawnienia roszczenie wygasło;

4)

jeżeli świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna.

To, co zostało świadczone świadomie w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez

ustawo lub sprzecznego z zasadami współżycia społecznego albo w wykonaniu czynności

prawnej mającej cel sprzeczny z ustawą lub z zasadami współżycia społecznego, ulega

przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Jeżeli przedmiot świadczenia został zużyty lub

utracony, przepadkowi ulega jego wartość.

§ 1.

Kto spełnia świadczenie z gry lub zakładu, nie może żądać zwrotu, chyba że gra lub

zakład były zakazane albo nierzetelne.

§ 2.

Roszczeń z gry lub zakładu można dochodzić tylko wtedy, gdy gra lub zakład zostały

zarządzone lub zatwierdzone przez właściwy organ państwowy.

Przepisy niniejszego tytułu nie uchybiają przepisom o obowiązku naprawienia szkody.

Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu.

§ 1.

Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego

przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.

§ 2.

Funkcjonariuszami państwowymi w rozumieniu niniejszego tytułu są pracownicy organów

władzy, administracji lub gospodarki państwowej. Za funkcjonariuszy państwowych uważa

się również osoby działające na zlecenie tych organów, osoby powołane z wyboru, sędziów

i prokuratorów oraz żołnierzy sił zbrojnych.

§ 1.

Jeżeli szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza państwowego na skutek wydania

orzeczenia lub zarządzenia, Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność tylko wtedy, gdy

przy wydaniu orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigane w trybie

postępowania karnego lub dyscyplinarnego, a wina sprawcy szkody została stwierdzona

wyrokiem karnym lub orzeczeniem dyscyplinarnym albo uznana przez organ przełożony

nad sprawcą szkody.

§ 2.

Brak stwierdzenia winy w wyroku karnym lub orzeczeniu dyscyplinarnym nie wyłącza odpowiedzialności

Skarbu Państwa za szkodę, jeżeli wszczęciu albo prowadzeniu postępowania karnego lub

dyscyplinarnego stoi na przeszkodzie okoliczność wyłączająca ściganie.

W wypadku gdy Skarb Państwa nie ponosi według przepisów niniejszego tytułu odpowiedzialności

za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej

mu czynności, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody

przez Skarb Państwa, jeżeli doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo utracił

żywiciela, a z okoliczności, zwłaszcza ze względu na niezdolność poszkodowanego do

pracy albo ze względu na jego ciężkie położenie materialne, wynika, że wymagają tego

zasady współżycia społecznego.

Jeżeli szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza państwowej osoby prawnej, odpowiedzialność

za szkodę ponosi zamiast Skarbu Państwa ta osoba prawna.

Przepisów powyższych o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez

funkcjonariusza państwowego nie stosuje się, jeżeli odpowiedzialność ta jest uregulowana

w przepisach szczególnych.

Za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, Kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także

ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również

ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody.

Kto działa w obronie koniecznej, odpierając bezpośredni i bezprawny zamach na jakiekolwiek

dobro własne lub innej osoby, ten nie jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną napastnikowi.

Kto zniszczył lub uszkodził cudzą rzecz albo zabił lub zranił cudze zwierzę w celu

odwrócenia od siebie lub od innych niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio od tej

rzeczy lub zwierzęcia, ten nie jest odpowiedzialny za wynikłą stąd szkodę, jeżeli

niebezpieczeństwa sam nie wywołał, a niebezpieczeństwu nie można było inaczej zapobiec

i jeżeli ratowane dobro jest oczywiście ważniejsze aniżeli dobro naruszone.

§ 1.

Osoba, która z jakichkolwiek powodów znajduje się w stanie wyłączającym świadome albo

swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, nie jest odpowiedzialna za szkodę w tym

stanie wyrządzoną.

§ 2.

Jednakże kto uległ zakłóceniu czynności psychicznych wskutek użycia napojów odurzających

albo innych podobnych środków, ten obowiązany jest do naprawienia szkody, chyba że

stan zakłócenia został wywołany bez jego winy.

Małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną

szkodę.

Kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu

wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany

jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi

nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru. Przepis

ten stosuje się również do osób wykonywających bez obowiązku ustawowego ani umownego

stałą pieczę nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego

winy poczytać nie można.

Gdy sprawca z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego nie jest odpowiedzialny

za szkodę, a brak jest osób zobowiązanych do nadzoru albo gdy nie można od nich uzyskać

naprawienia szkody, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia

szkody od samego sprawcy, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego

poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

Kto powierza wykonanie czynności drugiemu, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną

przez sprawcę przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, chyba że nie ponosi winy

w wyborze albo że wykonanie czynności powierzył osobie, przedsiębiorstwu lub zakładowi,

które w zakresie swej działalności zawodowej trudnią się wykonywaniem takich czynności.

Kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu

tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek,

ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej

jej czynności.

§ 1.

Kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej

przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało

się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie

ponoszą winy.

§ 2.

Chociażby osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, nie była odpowiedzialna

według przepisów paragrafu poprzedzającego, poszkodowany może od niej żądać całkowitego

lub częściowego naprawienia szkody, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania

stanu majątkowego poszkodowanego i tej osoby, wynika, że wymagają tego zasady współżycia

społecznego.

§ 1.

Posiadacz gruntu może zająć cudze zwierzę, które wyrządza szkodę na gruncie, jeżeli

zajęcie jest potrzebne do zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody.

§ 2.

Na zajętym zwierzęciu posiadacz gruntu uzyskuje ustawowe prawo zastawu dla zabezpieczenia

należnego mu naprawienia szkody oraz kosztów żywienia i utrzymania zwierzęcia.

§ 3.

Przepisów powyższych nie stosuje się, gdy zwierzę jest przedmiotem własności państwowej.

Za szkodę wyrządzoną wyrzuceniem, wylaniem lub spadnięciem jakiegokolwiek przedmiotu

z pomieszczenia jest odpowiedzialny ten, kto pomieszczenie zajmuje, chyba że szkoda

nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej,

za którą zajmujący pomieszczenie nie ponosi odpowiedzialności i której działaniu nie

mógł zapobiec.

Za szkodę wyrządzoną przez zawalenie się budowli lub oderwanie się jej części odpowiedzialny

jest samoistny posiadacz budowli, chyba że zawalenie się budowli lub oderwanie się

jej części nie wynikło ani z braku utrzymania budowli w należytym stanie, ani z wady

w budowie.

§ 1.

Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą

sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność

za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa

lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy

poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

§ 2.

Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do przedsiębiorstw lub zakładów wytwarzających

środki wybuchowe albo posługujących się takimi środkami.

§ 1.

Odpowiedzialność przewidzianą w artykule poprzedzającym ponosi również samoistny posiadacz

mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Jednakże gdy

posiadacz samoistny oddał środek komunikacji w posiadanie zależne, odpowiedzialność

ponosi posiadacz zależny.

§ 2.

W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił

przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód tylko

na zasadach ogólnych. Również tylko na zasadach ogólnych osoby te są odpowiedzialne

za szkody wyrządzone tym, których przewożą z grzeczności.

Nie można wyłączyć ani ograniczyć z góry odpowiedzialności określonej w dwóch artykułach

poprzedzających.

Kto w celu odwrócenia grożącej drugiemu szkody albo w celu odwrócenia wspólnego niebezpieczeństwa

przymusowo lub nawet dobrowolnie poniósł szkodę majątkową, może żądać naprawienia

poniesionych strat w odpowiednim stosunku od osób, które z tego odniosły korzyść.

Ten, komu wskutek zachowania się innej osoby, w szczególności wskutek braku należytego

nadzoru nad ruchem kierowanego przez nią przedsiębiorstwa lub zakładu albo nad stanem

posiadanego przez nią budynku lub innego urządzenia, zagraża bezpośrednio szkoda,

może żądać, ażeby osoba ta przedsięwzięła środki niezbędne do odwrócenia grożącego

niebezpieczeństwa, a w razie potrzeby także, by dała odpowiednie zabezpieczenie.

W stosunkach między osobami fizycznymi zakres obowiązku naprawienia szkody może być

stosownie do okoliczności ograniczony, jeżeli ze względu na stan majątkowy poszkodowanego

lub osoby odpowiedzialnej za szkodę wymagają takiego ograniczenia zasady współżycia

społecznego.

§ 1.

Jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym,

ich odpowiedzialność jest solidarna.

§ 2.

Jeżeli szkoda była wynikiem działania lub zaniechania kilku osób, ten, kto szkodę

naprawił, może żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części zależnie od okoliczności,

a zwłaszcza od winy danej osoby oraz od stopnia, w jakim przyczyniła się do powstania

szkody.

§ 3.

Ten, kto naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy, ma zwrotne

roszczenie do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy.

§ 1.

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu

z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o

osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia

się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.

§ 2.

Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega

przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu

na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej

naprawienia.

Okoliczność, że działanie lub zaniechanie, z którego szkoda wynikła, stanowiło niewykonanie

lub nienależyte wykonanie istniejącego uprzednio zobowiązania, nie wyłącza roszczenia

o naprawienie szkody z tytułu czynu niedozwolonego, chyba że z treści istniejącego

uprzednio zobowiązania wynika co innego.

§ 1.

W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje

wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia

szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany

stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

§ 2.

Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej

albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość,

może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.

§ 3.

Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu

może być przyznana renta tymczasowa.

§ 1.

W wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu

odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

§ 2.

Przepis powyższy stosuje się również w wypadku pozbawienia wolności oraz w wypadku,

gdy kobietę skłoniono za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności

do poddania się czynowi nierządnemu.

§ 3.

Roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało

uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego.

§ 1.

Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć

poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia

i pogrzebu temu, kto je poniósł.

§ 2.

Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać

od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego

oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania

obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym

zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika,

że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

§ 3.

Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie,

jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

Z ważnych powodów sąd może na żądanie poszkodowanego przyznać mu zamiast renty lub

jej części odszkodowanie jednorazowe. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy poszkodowany

stał się inwalidą, a przyznanie jednorazowego odszkodowania ułatwi mu wykonywanie

nowego zawodu.

W razie umyślnego naruszenia dóbr osobistych poszkodowany może żądać, niezależnie

od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków wyrządzonej szkody, ażeby sprawca

uiścił odpowiednią sumę pieniężną na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża.

Roszczenia przewidziane w art. 444-448 nie mogą być zbyte, chyba że są już wymagalne

i że zostały uznane na piśmie albo przyznane prawomocnym orzeczeniem.

Wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia częściowego, chociażby cała wierzytelność

była już wymagalna, chyba że przyjęcie takiego świadczenia narusza jego uzasadniony

interes.

§ 1.

Dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może

przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada

na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym

długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne.

§ 2.

Jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, a przyjął pokwitowanie,

w którym wierzyciel zaliczył otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów,

dłużnik nie może już żądać zaliczenia na poczet innego długu.

§ 3.

W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede

wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na

poczet najdawniej wymagalnego.

Jeżeli świadczenie zostało spełnione do rąk osoby nie uprawnionej do jego przyjęcia,

a przyjęcie świadczenia nie zostało potwierdzone przez wierzyciela, dłużnik jest zwolniony

w takim zakresie, w jakim wierzyciel ze świadczenia skorzystał. Przepis ten stosuje

się odpowiednio w wypadku, gdy świadczenie zostało spełnione do rąk wierzyciela, który

był niezdolny do jego przyjęcia.

Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne

świadczenie, zobowiązanie wygasa. Jednakże gdy przedmiot świadczenia ma wady, dłużnik

obowiązany jest do rękojmi według przepisów o rękojmi przy sprzedaży.

§ 1.

Jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości

zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania

zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Jednakże świadczenie pieniężne

powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili

spełnienia świadczenia; jeżeli wierzyciel zmienił miejsce zamieszkania lub siedzibę

po powstaniu zobowiązania, ponosi spowodowaną przez tę zmianę nadwyżkę kosztów przesłania.

§ 2.

Jeżeli zobowiązanie ma związek z przedsiębiorstwem dłużnika lub wierzyciela, o miejscu

spełnienia świadczenia rozstrzyga siedziba przedsiębiorstwa.

Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości

zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika

do wykonania.

Jeżeli w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej strony zastrzegły

w umowie, że spełnienie świadczenia następować będzie częściami w ciągu określonego

czasu, ale nie ustaliły wielkości poszczególnych świadczeń częściowych albo terminów,

w których ma nastąpić spełnienie każdego z tych świadczeń, wierzyciel może przez oświadczenie,

złożone dłużnikowi w czasie właściwym, ustalić zarówno wielkość poszczególnych świadczeń

częściowych, jak i termin spełnienia każdego z nich, jednakże powinien uwzględnić

możliwości dłużnika oraz sposób spełnienia świadczenia.

Termin spełnienia świadczenia oznaczony przez czynność prawną poczytuje się w razie

wątpliwości za zastrzeżony na korzyść dłużnika.

Jeżeli dłużnik stał się niewypłacalny albo jeżeli wskutek okoliczności, za które ponosi

odpowiedzialność, zabezpieczenie wierzytelności uległo znacznemu zmniejszeniu, wierzyciel

może żądać spełnienia świadczenia bez względu na zastrzeżony termin.

§ 1.

Zobowiązany do wydania zbioru rzeczy lub masy majątkowej albo do udzielenia wiadomości

o zbiorze rzeczy lub o masie majątkowej powinien przedstawić wierzycielowi spis rzeczy

należących do zbioru lub spis przedmiotów wchodzących w skład masy majątkowej.

§ 2.

Jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że przedstawiony spis nie jest rzetelny

lub dokładny, wierzyciel może żądać, ażeby dłużnik złożył zapewnienie przed sądem,

iż sporządził spis według swojej najlepszej wiedzy.

§ 1.

Zobowiązany do złożenia rachunku z zarządu powinien przedstawić wierzycielowi na piśmie

zestawienie wpływów i wydatków wraz z potrzebnymi dowodami.

§ 2.

Jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że przedstawione zestawienie wpływów nie

jest rzetelne lub dokładne, wierzyciel może żądać, ażeby dłużnik złożył zapewnienie

przed sądem, iż sporządził zestawienie według swojej najlepszej wiedzy.

§ 1.

Zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać aż do chwili zaspokojenia lub

zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz oraz roszczeń

o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej (prawo zatrzymania).

§ 2.

Przepisu powyższego nie stosuje się, gdy obowiązek wydania rzeczy wynika z czynu niedozwolonego

albo gdy chodzi o zwrot rzeczy wynajętych, wydzierżawionych lub użyczonych.

§ 3.

Prawo zatrzymania nie przysługuje względem państwowej jednostki organizacyjnej.

§ 1.

Dłużnik, spełniając świadczenie, może żądać od wierzyciela pokwitowania.

§ 2.

Dłużnik może żądać pokwitowania w szczególnej formie, jeżeli ma w tym interes.

§ 3.

Koszty pokwitowania ponosi dłużnik, chyba że umówiono się inaczej.

Jeżeli wierzyciel odmawia pokwitowania, dłużnik może powstrzymać się ze spełnieniem

świadczenia albo złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego.

Świadczenie do rąk osoby, która okazuje pokwitowanie wystawione przez wierzyciela,

zwalnia dłużnika, chyba że było zastrzeżone, iż świadczenie ma nastąpić do rąk własnych

wierzyciela, albo chyba że dłużnik działał w złej wierze.

§ 1.

Jeżeli istnieje dokument stwierdzający zobowiązanie, dłużnik spełniając świadczenie

może żądać zwrotu dokumentu. Jednakże gdy wierzyciel ma interes w zachowaniu dokumentu,

w szczególności gdy świadczenie zostało spełnione tylko częściowo, dłużnik może żądać

uczynienia odpowiedniej wzmianki na dokumencie.

§ 2.

W razie utraty dokumentu dłużnik może, niezależnie od pokwitowania, żądać od wierzyciela

oświadczenia na piśmie, że dokument został utracony.

§ 3.

Jeżeli wierzyciel odmawia zwrotu dokumentu lub uczynienia na nim odpowiedniej wzmianki

albo pisemnego oświadczenia o utracie dokumentu, dłużnik może powstrzymać się ze spełnieniem

świadczenia albo złożyć jego przedmiot do depozytu sądowego.

Z pokwitowania zapłaty dłużnej sumy wynika domniemanie zapłaty należności ubocznych.

Z pokwitowania świadczenia okresowego wynika domniemanie, że spełnione zostały również

świadczenia okresowe wymagalne wcześniej.

Poza wypadkami przewidzianymi w innych przepisach dłużnik może złożyć przedmiot świadczenia

do depozytu sądowego

1)

jeżeli wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, nie wie, kto jest

wierzycielem, albo nie zna miejsca zamieszkania lub siedziby wierzyciela;

2)

jeżeli wierzyciel nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych ani przedstawiciela

uprawnionego do przyjęcia świadczenia;

3)

jeżeli powstał spór, kto jest wierzycielem;

4)

jeżeli z powodu innych okoliczności dotyczących osoby wierzyciela świadczenie nie

może być spełnione.

§ 1.

O złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego dłużnik powinien niezwłocznie

zawiadomić wierzyciela, chyba że zawiadomienie napotyka trudne do przezwyciężenia

przeszkody. Zawiadomienie powinno nastąpić na piśmie.

§ 2.

W razie niewykonania powyższego obowiązku dłużnik jest odpowiedzialny za wynikłą stąd

szkodę.

§ 1.

Dopóki wierzyciel nie zażądał wydania przedmiotu świadczenia z depozytu sądowego,

dłużnik może przedmiot złożony odebrać.

§ 2.

Jeżeli dłużnik odbierze przedmiot świadczenia z depozytu sądowego, złożenie do depozytu

uważa się za niebyłe.

Ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia

i zobowiązuje wierzyciela do zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia.

Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego

wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem

okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego,

dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności.

§ 1.

Dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależyte

wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy

odpowiedzialności nie ponosi.

§ 2.

Nieważne jest zastrzeżenie, iż dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę, którą

może wyrządzić wierzycielowi umyślnie.

Dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i

zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym

wykonanie zobowiązania powierza. Przepis powyższy stosuje się także w wypadku, gdy

zobowiązanie wykonywa przedstawiciel ustawowy dłużnika.

§ 1.

Jeżeli świadczenie stało się niemożliwe skutkiem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności

nie ponosi, zobowiązanie wygasa.

§ 2.

Jeżeli rzecz będąca przedmiotem świadczenia została zbyta, utracona lub uszkodzona,

dłużnik obowiązany jest wydać wszystko, co uzyskał w zamian za tę rzecz albo jako

naprawienie szkody.

Dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin

nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela.

Nie dotyczy to wypadku, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności,

za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

§ 1.

W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może żądać, niezależnie od wykonania zobowiązania,

naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

§ 2.

Jednakże gdy wskutek zwłoki dłużnika świadczenie utraciło dla wierzyciela całkowicie

lub w przeważającym stopniu znaczenie, wierzyciel może świadczenia nie przyjąć i żądać

naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

Jeżeli przedmiotem świadczenia jest rzecz oznaczona co do tożsamości, dłużnik będący

w zwłoce odpowiedzialny jest za utratę lub uszkodzenie przedmiotu świadczenia, chyba

że utrata lub uszkodzenie nastąpiłoby także wtedy, gdyby świadczenie zostało spełnione

w czasie właściwym.

Jeżeli przedmiotem świadczenia jest określona ilość rzeczy oznaczonych tylko co do

gatunku, wierzyciel może w razie zwłoki dłużnika nabyć na jego koszt taką samą ilość

rzeczy tego samego gatunku albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, zachowując

w obu wypadkach roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki.

§ 1.

W razie zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania czynienia, wierzyciel może, zachowując

roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd lub państwową komisją

arbitrażową do wykonania czynności na koszt dłużnika.

§ 2.

Jeżeli świadczenie polega na zaniechaniu, wierzyciel może, zachowując roszczenie o

naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd lub państwową komisję arbitrażową

do usunięcia na koszt dłużnika wszystkiego, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił.

§ 3.

W wypadkach nagłych wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, wykonać

bez upoważnienia sądu lub państwowej komisji arbitrażowej czynność na koszt dłużnika

lub usunąć na jego koszt to, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił.

§ 1.

Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może

żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby

opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

§ 2.

Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe.

Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa,

wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.

§ 3.

W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach

ogólnych.

§ 1.

Od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia

o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie

zaległych odsetek do dłużnej sumy.

§ 2.

Przepis paragrafu poprzedzającego nie dotyczy pożyczek długoterminowych udzielanych

przez instytucje kredytowe.

§ 1.

Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego

wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara

umowna).

§ 2.

Dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary

umownej.

§ 1.

W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się

wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej

szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne,

chyba że strony inaczej postanowiły.

§ 2.

Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia

kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Jeżeli przepis szczególny stanowi, że w razie niewykonania lub nienależytego wykonania

zobowiązania niepieniężnego dłużnik, nawet bez umownego zastrzeżenia, obowiązany jest

zapłacić wierzycielowi określoną sumę, stosuje się odpowiednio przepisy o karze umownej.

§ 1.

W razie zwłoki wierzyciela dłużnik może żądać naprawienia wynikłej stąd szkody; może

również złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego.

§ 2.

Wierzyciel dopuszcza się zwłoki, gdy bez uzasadnionego powodu bądź uchyla się od przyjęcia

zaofiarowanego świadczenia, bądź odmawia dokonania czynności, bez której świadczenie

nie może być spełnione, bądź oświadcza dłużnikowi, że świadczenia nie przyjmie.

§ 1.

Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych podlegają przepisom działów

poprzedzających niniejszego tytułu, o ile przepisy działu niniejszego nie stanowią

inaczej.

§ 2.

Umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie

jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej.

§ 1.

Świadczenia będące przedmiotem zobowiązań z umów wzajemnych (świadczenia wzajemne)

powinny być spełnione jednocześnie, chyba że z umowy, z ustawy albo z orzeczenia sądu,

państwowej komisji arbitrażowej lub decyzji innego właściwego organu wynika, iż jedna

ze stron obowiązana jest do wcześniejszego świadczenia.

§ 2.

Jeżeli świadczenia wzajemne powinny być spełnione jednocześnie, każda ze stron może

powstrzymać się ze spełnieniem świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia

wzajemnego.

W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej strona zobowiązana do świadczenia

wzajemnego niepieniężnego powinna spełnić świadczenie wcześniej, chyba że zgodnie

z przepisami o rozliczeniach zapłata ma nastąpić gotówką albo że przepisy szczególne

inaczej regulują kolejność świadczeń. Odmienna kolejność świadczeń może być ustalona

również przez umowę, chyba że przepis szczególny wyłącza dopuszczalność takiego zastrzeżenia

umownego. Jednakże w razie istotnego uchybienia zobowiązaniu przez drugą stronę, strona

zobowiązana do świadczenia niepieniężnego może powstrzymać się z jego spełnieniem,

dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego lub nie da zabezpieczenia.

§ 1.

Jeżeli jedna ze stron obowiązana jest spełnić świadczenie wzajemne wcześniej, a spełnienie

świadczenia przez drugą stronę jest wątpliwe ze względu na jej stan majątkowy, strona

zobowiązana do wcześniejszego świadczenia może powstrzymać się z jego spełnieniem,

dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego lub nie da zabezpieczenia.

§ 2.

Uprawnienia powyższe nie przysługują stronie, która w chwili zawarcia umowy wiedziała

o złym stanie majątkowym drugiej strony.

§ 3.

Przepisów powyższych nie stosuje się, jeżeli stroną, która ma spełnić świadczenie

później, jest państwowa jednostka organizacyjna.

§ 1.

Jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej,

druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem,

iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia

od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego

bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze

zwłoki.

§ 2.

Jeżeli świadczenia obu stron są podzielne, a jedna ze stron dopuszcza się zwłoki tylko

co do części świadczenia, uprawnienie do odstąpienia od umowy przysługujące drugiej

stronie ogranicza się, według jej wyboru, albo do tej części, albo do całej reszty

nie spełnionego świadczenia. Strona ta może także odstąpić od umowy w całości, jeżeli

wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania

albo ze względu na zamierzony przez nią cel umowy, wiadomy stronie będącej w zwłoce.

Jeżeli uprawnienie do odstąpienia od umowy wzajemnej zostało zastrzeżone na wypadek

niewykonania zobowiązania w terminie ściśle określonym, strona uprawniona może w razie

zwłoki drugiej strony odstąpić od umowy bez wyznaczenia terminu dodatkowego. To samo

dotyczy wypadku, gdy wykonanie zobowiązania przez jedną ze stron po terminie nie miałoby

dla drugiej strony znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu

na zamierzony przez nią cel umowy, wiadomy stronie będącej w zwłoce.

§ 1.

Jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za

które ponosi odpowiedzialność strona zobowiązana, druga strona może, według swego

wyboru, albo żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania, albo od

umowy odstąpić.

§ 2.

W razie częściowej niemożliwości świadczenia jednej ze stron druga strona może od

umowy odstąpić, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu

na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez tę stronę cel umowy,

wiadomy stronie, której świadczenie stało się częściowo niemożliwe.

Strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie

wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy; może żądać nie tylko zwrotu tego, co

świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

§ 1.

Jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za

które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie

spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymała,

obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

§ 2.

Jeżeli świadczenie jednej ze stron stało się niemożliwe tylko częściowo, strona ta

traci prawo do odpowiedniej części świadczenia wzajemnego. Jednakże druga strona może

od umowy odstąpić, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu

na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez tę stronę cel umowy,

wiadomy stronie, której świadczenie stało się częściowo niemożliwe.

Jeżeli wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych,

każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu

otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Jednakże prawo zatrzymania

nie przysługuje względem państwowej jednostki organizacyjnej.

Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności

umowy wzajemnej.

§ 1.

Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z

nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem

obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do

gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem, przed

państwową komisją arbitrażową lub przed innym organem państwowym.

§ 2.

Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności

niższej.

Potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma

moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

Jeżeli przedmiotem potrącenia są wierzytelności, których miejsca spełnienia świadczeń

są różne, strona korzystająca z możności potrącenia obowiązana jest uiścić drugiej

stronie sumę potrzebną do pokrycia wynikającego dla niej uszczerbku.

Odroczenie wykonania zobowiązania udzielone przez sąd, przez państwową komisję arbitrażową

albo bezpłatnie przez wierzyciela nie wyłącza potrącenia.

Wierzytelność przedawniona, która mimo upływu przedawnienia nie wygasła, może być

potrącona, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze

nie nastąpiło.

Przepisy o zaliczeniu zapłaty stosuje się odpowiednio do potrącenia.

Zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez

potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero

po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili,

a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

Nie mogą być umorzone przez potrącenie

1)

wierzytelności nie ulegające zajęciu;

2)

wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania;

3)

wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych;

4)

wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne.

§ 1.

Jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela

spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej,

zobowiązanie dotychczasowe wygasa (odnowienie).

§ 2.

W razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie

stanowi odnowienia. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy wierzyciel otrzymuje od

dłużnika weksel lub czek.

Jeżeli wierzytelność była zabezpieczona poręczeniem lub ograniczonym prawem rzeczowym

ustanowionym przez osobę trzecią, poręczenie lub ograniczone prawo rzeczowe wygasa

z chwilą odnowienia, chyba że poręczyciel lub osoba trzecia wyrazi zgodę na dalsze

trwanie zabezpieczenia.

Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie

przyjmuje.

§ 1.

Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew),

chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

§ 2.

Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności

roszczenie o zaległe odsetki.

§ 1.

Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia

wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi

inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

§ 2.

Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio

zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu, z bezpodstawnego

wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego

zobowiązania.

Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien

być również pismem stwierdzony.

Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego

wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik

wiedział o przelewie. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych

dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem.

§ 1.

Dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał

przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie.

§ 2.

Dłużnik może z przelanej wierzytelności potrącić wierzytelność, która mu przysługuje

względem zbywcy, chociażby stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika

zawiadomienia o przelewie. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy wierzytelność przysługująca

względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.

Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, zastrzeżenie umowne, iż przelew nie

może nastąpić bez zgody dłużnika, jest skuteczne względem nabywcy tylko wtedy, gdy

pismo zawiera wzmiankę o tym zastrzeżeniu, chyba że nabywca w chwili przelewu o zastrzeżeniu

wiedział.

Jeżeli dłużnik, który otrzymał o przelewie pisemne zawiadomienie pochodzące od zbywcy,

spełnił świadczenie do rąk nabywcy wierzytelności, zbywca może powołać się wobec dłużnika

na nieważność przelewu albo na zarzuty wynikające z jego podstawy prawnej tylko wtedy,

gdy w chwili spełnienia świadczenia były one dłużnikowi wiadome. Przepis ten stosuje

się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a nabywcą

wierzytelności.

Zbywca wierzytelności ponosi względem nabywcy odpowiedzialność za to, że wierzytelność

mu przysługuje. Za wypłacalność dłużnika w chwili przelewu ponosi odpowiedzialność

tylko o tyle, o ile tę odpowiedzialność na siebie przyjął.

§ 1.

Przepisów o przelewie nie stosuje się do wierzytelności związanych z dokumentem na

okaziciela lub z dokumentem zbywalnym przez indos.

§ 2.

Przeniesienie wierzytelności z dokumentu na okaziciela następuje przez przeniesienie

własności dokumentu. Do przeniesienia własności dokumentu potrzebne jest jego wydanie.

§ 1.

Osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości

dokonanej zapłaty

1)

jeżeli płaci cudzy dług, za który jest odpowiedzialna osobiście albo pewnymi przedmiotami

majątkowymi;

2)

jeżeli przysługuje jej prawo, przed którym spłacona wierzytelność ma pierwszeństwo

zaspokojenia;

3)

jeżeli działa za zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa wierzyciela; zgoda dłużnika

powinna być pod nieważnością wyrażona na piśmie;

4)

jeżeli to przewidują przepisy szczególne.

§ 2.

W wypadkach powyższych wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia, które jest

już wymagalne.

§ 3.

Jeżeli wierzyciel został spłacony przez osobę trzecią tylko w części, przysługuje

mu co do pozostałej części pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzytelnością, która

przeszła na osobę trzecią wskutek zapłaty częściowej.

§ 1.

Osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony (przejęcie

długu).

§ 2.

Przejęcie długu może nastąpić

1)

przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika; oświadczenie dłużnika

może być złożone którejkolwiek ze stron;

2)

przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela; oświadczenie wierzyciela

może być złożone którejkolwiek ze stron; jest ono bezskuteczne, jeżeli wierzyciel

nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna.

Każda ze stron, które zawarły umowę o przejęcie długu, może wyznaczyć osobie, której

zgoda jest potrzebna do skuteczności przejęcia, odpowiedni termin do wyrażenia zgody;

bezskuteczny upływ wyznaczonego terminu jest jednoznaczny z odmówieniem zgody.

§ 1.

Jeżeli skuteczność umowy o przejęcie długu zależy od zgody dłużnika, a dłużnik zgody

odmówił, umowę uważa się za nie zawartą.

§ 2.

Jeżeli skuteczność umowy o przejęcie długu zależy od zgody wierzyciela, a wierzyciel

zgody odmówił, strona, która według umowy miała przejąć dług, jest odpowiedzialna

względem dłużnika za to, że wierzyciel nie będzie od niego żądał spełnienia świadczenia.

Umowa o przejęcie długu powinna być pod nieważnością zawarta na piśmie. To samo dotyczy

zgody wierzyciela na przejęcie długu.

Jeżeli w umowie o przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zwolnić

zbywcę od związanych z własnością długów, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony

zawarły umowę o przejęcie tych długów przez nabywcę.

§ 1.

Przejmującemu dług przysługują przeciwko wierzycielowi wszelkie zarzuty, które miał

dotychczasowy dłużnik, z wyjątkiem zarzutu potrącenia z wierzytelności dotychczasowego

dłużnika.

§ 2.

Przejmujący dług nie może powoływać się względem wierzyciela na zarzuty wynikające

z istniejącego między przejmującym dług a dotychczasowym dłużnikiem stosunku prawnego,

będącego podstawą prawną przejęcia długu; nie dotyczy to jednak zarzutów, o których

wierzyciel wiedział.

Jeżeli wierzytelność była zabezpieczona poręczeniem lub ograniczonym prawem rzeczowym

ustanowionym przez osobę trzecią, poręczenie lub ograniczone prawo rzeczowe wygasa

z chwilą przejęcia długu, chyba że poręczyciel lub osoba trzecia wyrazi zgodę na dalsze

trwanie zabezpieczenia.

Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny solidarnie ze

zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniom przedsiębiorstwa lub gospodarstwa,

chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach mimo zachowania należytej

staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa

lub gospodarstwa rolnego według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia

wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzycieli wyłączyć ani ograniczyć.

§ 1.

Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba

trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności

za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia

wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności

mogła się dowiedzieć.

§ 2.

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek

tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym

stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

§ 3.

Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała

korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba

ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli

osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania

czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu

należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością

pokrzywdzenia wierzycieli.

Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze

świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał

się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.

Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dłużnik

działał w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli. Jeżeli jednak osoba trzecia

uzyskała korzyść majątkową odpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną

tylko wtedy, gdy osoba trzecia o zamiarze dłużnika wiedziała.

§ 1.

Uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli

następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek

tej czynności uzyskała korzyść majątkową.

§ 2.

W wypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić

bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba

ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną

albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne.

Wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną,

może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z

przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z

majątku dłużnika albo do niego nie weszły.

Osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową wskutek czynności prawnej dłużnika

dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, może zwolnić się od zadośćuczynienia roszczeniu

wierzyciela żądającego uznania czynności za bezskuteczną, jeżeli zaspokoi tego wierzyciela

albo wskaże mu wystarczające do jego zaspokojenia mienie dłużnika.

Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie

można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności.

§ 1.

Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność

rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy

cenę.

§ 2.

W razie sprzedaży między państwowymi jednostkami organizacyjnymi sprzedawca zobowiązuje

się wydać kupującemu rzecz i pozostawić ją do jego wyłącznej dyspozycji, a kupujący

zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.

§ 1.

Jeżeli w miejscu i czasie zawarcia umowy sprzedaży obowiązuje zarządzenie, według

którego za rzeczy danego rodzaju lub gatunku może być zapłacona jedynie cena ściśle

określona (cena sztywna), cena ta wiąże strony bez względu na to, jaką cenę w umowie

ustaliły.

§ 2.

Sprzedawca, który otrzymał cenę wyższą od ceny sztywnej, obowiązany jest zwrócić kupującemu

pobraną różnicę.

§ 3.

Kupujący, który według umowy miał zapłacić cenę niższą od ceny sztywnej, a rzecz zużył

lub odprzedał po cenie obliczonej na podstawie ceny umówionej, obowiązany jest zapłacić

cenę sztywną tylko wtedy, gdy przed zużyciem lub odprzedaniem rzeczy znał cenę sztywną

lub mógł ją znać przy zachowaniu należytej staranności. Kupujący, który rzeczy nie

zużył ani nie odprzedał, może od umowy odstąpić.

§ 1.

Cenę można określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia.

§ 2.

Jeżeli z okoliczności wynika, że strony miały na względzie cenę przyjętą w stosunkach

danego rodzaju, poczytuje się w razie wątpliwości, że chodziło o cenę w miejscu i

czasie, w którym rzecz ma być kupującemu wydana.

Jeżeli w miejscu i czasie zawarcia umowy sprzedaży obowiązuje zarządzenie, według

którego za rzeczy danego rodzaju lub gatunku nie może być zapłacona cena wyższa od

ceny określonej (cena maksymalna), kupujący nie jest obowiązany do zapłaty ceny wyższej,

a sprzedawca, który otrzymał cenę wyższą, obowiązany jest zwrócić kupującemu pobraną

różnicę.

Jeżeli w miejscu i czasie zawarcia umowy sprzedaży obowiązuje zarządzenie, według

którego za rzeczy danego rodzaju lub gatunku nie może być zapłacona cena niższa od

ceny określonej (cena minimalna), sprzedawcy, który otrzymał cenę niższą, przysługuje

roszczenie o dopłatę różnicy.

§ 1.

Jeżeli właściwy organ państwowy ustalił, w jaki sposób sprzedawca ma obliczyć cenę

za rzeczy danego rodzaju lub gatunku (cena wynikowa), stosuje się, zależnie od właściwości

takiej ceny, bądź przepisy o cenie sztywnej, bądź przepisy o cenie maksymalnej.

§ 2.

W razie sporu co do prawidłowości obliczenia ceny wynikowej cenę tę ustali sąd lub

państwowa komisja arbitrażowa.

Wynikające z przepisów o cenie sztywnej, maksymalnej, minimalnej lub wynikowej roszczenie

sprzedawcy o dopłatę różnicy ceny, jak również roszczenie kupującego o zwrot tej różnicy

przedawnia się z upływem roku od dnia zapłaty.

§ 1.

Jeżeli po zawarciu umowy sprzedaży nastąpiło ustalenie ceny sztywnej, maksymalnej,

minimalnej lub wynikowej albo zmiana takich cen, to w stosunkach między jednostkami

gospodarki uspołecznionej kapujący powinien zapłacić cenę obowiązującą w chwili wydania

rzeczy kupującemu, chyba że zarządzenie o cenie stanowi inaczej.

§ 2.

Jeżeli na skutek przewidzianego w paragrafie poprzedzającym ustalenia lub zmiany ceny

wykonanie umowy byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej

ze stron rażącą stratą, sąd lub państwowa komisja arbitrażowa może obniżyć ilość rzeczy,

którą strona obowiązana jest dostarczyć lub przyjąć, a nawet umowę rozwiązać.

Wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny uważa

się za ofertę sprzedaży.

§ 1.

Jeżeli rzecz sprzedana ma być przesłana przez sprzedawcę do miejsca, które nie jest

miejscem spełnienia świadczenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że wydanie zostało

dokonane z chwilą, gdy w celu dostarczenia rzeczy na miejsce przeznaczenia sprzedawca

powierzył ją przewoźnikowi trudniącemu się przewozem rzeczy tego rodzaju.

§ 2.

Jednakże kupujący obowiązany jest zapłacić cenę dopiero po nadejściu rzeczy na miejsce

przeznaczenia i po umożliwieniu mu zbadania rzeczy.

§ 1.

Sposób wydania i odebrania rzeczy sprzedanej powinien zapewnić jej całość i nienaruszalność;

w szczególności sposób opakowania i przewozu powinien odpowiadać właściwościom rzeczy.

§ 2.

W razie przesłania rzeczy sprzedanej na miejsce przeznaczenia za pośrednictwem przewoźnika,

kupujący obowiązany jest zbadać przesyłkę w czasie i w sposób przyjęty przy przesyłkach

tego rodzaju; jeżeli stwierdził, że w czasie przewozu nastąpił ubytek lub uszkodzenie

rzeczy, obowiązany jest dokonać wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności

przewoźnika.

§ 1.

Sprzedawca obowiązany jest udzielić kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach

prawnych i faktycznych dotyczących rzeczy sprzedanej oraz wydać posiadane przez siebie

dokumenty, które jej dotyczą. Jeżeli treść takiego dokumentu dotyczy także innych

rzeczy, sprzedawca obowiązany jest wydać uwierzytelniony wyciąg z dokumentu.

§ 2.

Jeżeli jest to potrzebne do należytego korzystania z rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem,

sprzedawca powinien załączyć instrukcję dotyczącą sposobu korzystania z rzeczy.

§ 1.

Jeżeli ani z umowy, ani z zarządzeń określających cenę nie wynika, kogo obciążają

koszty wydania i odebrania rzeczy, sprzedawca ponosi koszty wydania, w szczególności

koszty zmierzenia lub zważenia, opakowania, ubezpieczenia za czas przewozu i koszty

przesłania rzeczy, a koszty odebrania ponosi kupujący.

§ 2.

Jeżeli rzecz ma być przesłana do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia,

koszty ubezpieczenia i przesłania ponosi kupujący.

§ 3.

Koszty nie wymienione w paragrafach poprzedzających ponoszą obie strony po połowie.

§ 1.

Z chwilą wydania rzeczy sprzedanej przechodzą na kupującego korzyści i ciężary związane

z rzeczą oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy.

§ 2.

Jeżeli strony zastrzegły inną chwilę przejścia korzyści i ciężarów, poczytuje się

w razie wątpliwości, że niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy

przechodzi na kupującego z tą samą chwilą.

Jeżeli kupujący zastrzegł sobie oznaczenie kształtu, wymiaru lub innych właściwości

rzeczy albo terminu i miejsca wydania, a dopuszcza się zwłoki z dokonaniem oznaczenia,

sprzedawca może

1)

wykonać uprawnienia, które przysługują wierzycielowi w razie zwłoki dłużnika ze spełnieniem

świadczenia wzajemnego, albo

2)

dokonać sam oznaczenia i podać je do wiadomości kupującego wyznaczając mu odpowiedni

termin do odmiennego oznaczenia; po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu oznaczenie

dokonane przez sprzedawcę staje się dla kupującego wiążące.

Jeżeli w umowie sprzedaży zawartej między jednostkami gospodarki uspołecznionej zastrzeżona

została na rzecz kupującego wyłączność bądź w ten sposób, że sprzedawca nie będzie

dostarczał rzeczy określonego rodzaju innym osobom, bądź też w ten sposób, że kupujący

będzie jedynym odprzedawcą zakupionych rzeczy na oznaczonym obszarze, sprzedawca nie

może w zakresie, w którym wyłączność została zastrzeżona, ani bezpośrednio, ani pośrednio

zawierać umów sprzedaży, które mogłyby naruszyć wyłączność przysługującą kupującemu.

§ 1.

Jeżeli kupujący dopuścił się zwłoki z odebraniem rzeczy sprzedanej, sprzedawca może

oddać rzecz na przechowanie na koszt i niebezpieczeństwo kupującego.

§ 2.

Sprzedawca może również sprzedać rzecz na rachunek kupującego, powinien jednak uprzednio

wyznaczyć kupującemu dodatkowy termin do odebrania, chyba że wyznaczenie terminu nie

jest możliwe albo że rzecz jest narażona na zepsucie, albo że z innych względów groziłaby

szkoda. O dokonaniu sprzedaży sprzedawca obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić kupującego.

Jeżeli kupujący dopuścił się zwłoki z zapłatą ceny za dostarczoną część rzeczy sprzedanych

albo jeżeli ze względu na jego stan majątkowy jest wątpliwe, czy zapłata ceny za część

rzeczy, które mają być dostarczone później, nastąpi w terminie, sprzedawca może powstrzymać

się z dostarczeniem dalszych części rzeczy sprzedanych wyznaczając kupującemu odpowiedni

termin do zabezpieczenia zapłaty, a po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu

może od umowy odstąpić.

W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej kupujący może przed terminem

dostarczenia rzeczy sprzedanych lub ich części odstąpić z ważnych powodów od umowy

co do całości rzeczy sprzedanych lub ich części; jednakże obowiązany jest naprawić

szkodę, którą sprzedawca poniósł wskutek nakładów poczynionych w celu wytworzenia

rzeczy sprzedanych lub ich części oraz wskutek utraty normalnego zysku.

Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy,

roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa

rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch.

Przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii oraz do sprzedaży

praw.

§ 1.

Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę

zmniejszającą jej wartość lub użyteczność ze względu na cel w umowie oznaczony albo

wynikający z okoliczności lub z przeznaczenia rzeczy, jeżeli rzecz nie ma właściwości,

o których istnieniu zapewnił kupującego, albo jeżeli rzecz została kupującemu wydana

w stanie niezupełnym (rękojmia za wady fizyczne).

§ 2.

Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana stanowi

własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążona prawem osoby trzeciej (rękojmia

za wady prawne).

§ 1.

Sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział

o wadzie w chwili zawarcia umowy.

§ 2.

Gdy przedmiotem sprzedaży są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku albo rzeczy mające

powstać w przyszłości, sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi,

jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili wydania rzeczy.

§ 1.

Strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć.

Jednakże w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej oraz między tymi

jednostkami a innymi osobami ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu

rękojmi jest dopuszczalne tylko w wypadkach przewidzianych przez przepisy szczególne.

§ 2.

Wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne,

jeżeli sprzedawca zataił podstępnie wadę przed kupującym.

Sprzedawca nie jest odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady fizyczne, które powstały

po przejściu niebezpieczeństwa na kupującego, chyba że wady wynikły z przyczyny tkwiącej

już poprzednio w rzeczy sprzedanej.

§ 1.

Jeżeli rzecz sprzedana ma wady, kupujący może od umowy odstąpić albo żądać obniżenia

ceny. Jednakże kupujący nie może od umowy odstąpić, jeżeli sprzedawca oświadczy gotowość

natychmiastowej wymiany rzeczy wadliwej na rzecz wolną od wad albo niezwłocznie wady

usunie.

§ 2.

Jeżeli kupujący odstępuje od umowy z powodu wady rzeczy sprzedanej, strony powinny

sobie nawzajem zwrócić otrzymane świadczenia według przepisów o odstąpieniu od umowy

wzajemnej.

§ 3.

Jeżeli kupujący żąda obniżenia ceny z powodu wady rzeczy sprzedanej, obniżenie powinno

nastąpić w takim stosunku, w jakim wartość rzeczy wolnej od wad pozostaje do jej wartości

obliczonej z uwzględnieniem istniejących wad. Jednakże gdy obowiązuje zarządzenie,

które określa cenę za rzeczy danego rodzaju lub gatunku, kupujący obowiązany jest

zapłacić za rzecz wadliwą cenę wynikającą z tego zarządzenia.

§ 1.

Jeżeli przedmiotem sprzedaży są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, kupujący może

żądać dostarczenia zamiast rzeczy wadliwych takiej samej ilości rzeczy wolnych od

wad oraz naprawienia szkody wynikłej z opóźnienia.

§ 2.

Jeżeli przedmiotem sprzedaży jest rzecz określona co do tożsamości, a sprzedawcą jest

wytwórca tej rzeczy, kupujący może żądać usunięcia wady, wyznaczając w tym celu sprzedawcy

odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu

od umowy odstąpi. Sprzedawca może odmówić usunięcia wady, gdyby wymagało ono nadmiernych

kosztów.

§ 3.

Przepisy powyższe nie wyłączają uprawnienia do odstąpienia od umowy lub do żądania

obniżenia ceny.

§ 1.

Jeżeli w umowie sprzedaży zastrzeżono, że dostarczenie rzeczy sprzedanych ma nastąpić

częściami, a sprzedawca mimo żądania kupującego nie dostarczył zamiast rzeczy wadliwych

takiej samej ilości rzeczy wolnych od wad, kupujący może od umowy odstąpić także co

do części rzeczy, które mają być dostarczone później.

§ 2.

Jeżeli w umowie sprzedaży zastrzeżono, że dostarczenie rzeczy sprzedanych ma nastąpić

częściami, kupujący nie może wykonać uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne co

do części rzeczy dostarczonych później, jeżeli rzeczy dostarczone wcześniej miały

te same wady, a ich ujawnienie mogło przy zachowaniu należytej staranności nastąpić

po odebraniu rzeczy. Przepisu tego nie stosuje się, gdy wady fizyczne są następstwem

naruszenia przepisów o sposobie wytwarzania rzeczy danego rodzaju.

§ 1.

Kupujący traci uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy, jeżeli nie zawiadomi

sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca od jej wykrycia, a w wypadku gdy zbadanie rzeczy

jest w danych stosunkach przyjęte, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu

miesiąca po upływie czasu, w którym przy zachowaniu należytej staranności mógł ją

wykryć. Minister Handlu Wewnętrznego może w drodze rozporządzenia ustalić krótsze

terminy do zawiadomienia o wadach artykułów żywnościowych.

§ 2.

Jednakże przy sprzedaży dokonanej bądź między jednostkami gospodarki uspołecznionej,

bądź między innymi osobami w zakresie działalności ich przedsiębiorstwa, bądź wreszcie

między jednostką gospodarki uspołecznionej a inną osobą w zakresie działalności jej

przedsiębiorstwa, utrata uprawnień z tytułu rękojmi następuje, jeżeli kupujący nie

zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił

niezwłocznie sprzedawcy o dostrzeżonej wadzie, a w wypadku gdy wada wyszła na jaw

dopiero później - jeżeli nie zawiadomił sprzedawcy niezwłocznie po jej wykryciu.

§ 3.

Do zachowania terminów zawiadomienia o wadach rzeczy sprzedanej wystarczy wysłanie

przed upływem tych terminów listu poleconego.

W wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym utrata uprawnień z tytułu rękojmi

za wady fizyczne rzeczy nie następuje mimo niezachowania terminów do zbadania rzeczy

przez kupującego i do zawiadomienia sprzedawcy o wadach, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie

zataił albo zapewnił kupującego, że wady nie istnieją.

Jeżeli spośród rzeczy sprzedanych tylko niektóre są wadliwe i dają się odłączyć od

rzeczy wolnych od wad, bez szkody dla stron obu, uprawnienie kupującego do odstąpienia

od umowy ogranicza się do rzeczy wadliwych.

§ 1.

Jeżeli z powodu wady fizycznej rzeczy sprzedanej kupujący odstępuje od umowy albo

żąda obniżenia ceny, może on żądać naprawienia szkody poniesionej wskutek istnienia

wady, chyba że szkoda jest następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi

odpowiedzialności. W ostatnim wypadku kupujący może żądać tylko naprawienia szkody,

którą poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady; w szczególności

może żądać zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, przechowania

i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrotu dokonanych nakładów w takim zakresie, w jakim nie

odniósł korzyści z tych nakładów.

§ 2.

Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio, gdy kupujący żąda dostarczenia rzeczy wolnych

od wad zamiast rzeczy wadliwych albo usunięcia wady przez sprzedawcę.

§ 1.

Jeżeli z powodu wady fizycznej rzeczy nadesłanej z innej miejscowości kupujący odstępuje

od umowy albo żąda dostarczenia rzeczy wolnej od wad zamiast rzeczy wadliwej, nie

może on odesłać rzeczy bez uprzedniego porozumienia się ze sprzedawcą i obowiązany

jest postarać się o jej przechowanie na koszt sprzedawcy dopóty, dopóki w normalnym

toku czynności sprzedawca nie będzie mógł postąpić z rzeczą według swego uznania.

§ 2.

Jeżeli istnieje niebezpieczeństwo pogorszenia rzeczy, kupujący jest uprawniony, a

gdy interes sprzedawcy tego wymaga - obowiązany sprzedać rzecz z zachowaniem należytej

staranności. Powyższe uprawnienie przysługuje kupującemu także wtedy, gdy sprzedawca

zwleka z wydaniem dyspozycji albo gdy przechowanie rzeczy wymaga znacznych kosztów

lub jest nadmiernie utrudnione; w tych wypadkach kupujący może również odesłać rzecz

sprzedawcy na jego koszt i niebezpieczeństwo.

§ 3.

O zamiarze sprzedaży kupujący powinien w miarę możności zawiadomić sprzedawcę, w każdym

zaś razie powinien wysłać mu zawiadomienie niezwłocznie po dokonaniu sprzedaży.

§ 1.

Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne wygasają po upływie roku, a gdy chodzi

o wady budynku - po upływie lat trzech, licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu

wydana.

§ 2.

Upływ powyższych terminów nie wyłącza wykonania uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli

sprzedawca wadę podstępnie zataił.

§ 3.

Zarzut z tytułu rękojmi może być podniesiony także po upływie powyższych terminów,

jeżeli przed ich upływem kupujący zawiadomił sprzedawcę o wadzie.

§ 1.

W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej przepisy o terminach zbadania

rzeczy, zawiadomienia sprzedawcy oraz wykonania uprawnień z tytułu rękojmi za wady

fizyczne stosuje się odpowiednio w wypadkach, gdy ilość rzeczy otrzymanych przez kupującego

jest niniejsza od ilości, która zgodnie z zobowiązaniom sprzedawcy miała być wydana.

§ 2.

Uprawnienia z tytułu braków ilościowych wygasają z upływem sześciu miesięcy licząc

od dnia, kiedy rzeczy zostały kupującemu wydane.

Do sprzedaży zwierząt, które wymienia rozporządzenie Ministra Rolnictwa wydane w porozumieniu

z Ministrami Sprawiedliwości oraz Przemysłu Spożywczego i Skupu, stosuje się przepisy

o rękojmi za wady fizyczne ze zmianami wskazanymi w dwóch artykułach poniższych.

§ 1.

Sprzedawca zwierzęcia jest odpowiedzialny tylko za wady główne i jedynie wtedy, gdy

wyjdą one na jaw przed upływem oznaczonego terminu. Wady główne i terminy ich ujawnienia,

jak również terminy do zawiadomienia sprzedawcy o wadzie głównej określa rozporządzenie

Ministra Rolnictwa wydane w porozumieniu z właściwymi ministrami.

§ 2.

Za wady, które nie zostały uznane za główne, sprzedawca ponosi odpowiedzialność tylko

wtedy, gdy to było w umowie zastrzeżone.

§ 3.

Jeżeli w ciągu terminu oznaczonego w rozporządzeniu wyjdzie na jaw wada główna, domniemywa

się, że istniała ona już w chwili wydania zwierzęcia.

§ 1.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa wydane w porozumieniu z właściwymi ministrami może

postanawiać, że uprawnienia z tytułu rękojmi wygasają, jeżeli kupujący w określonym

przez rozporządzenie terminie nie zgłosi choroby zwierzęcia właściwemu organowi państwowemu

lub nie podda chorego zwierzęcia zbadaniu we właściwej placówce lekarsko-weterynaryjnej.

§ 2.

Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady główne wygasają z upływem trzech miesięcy, licząc

od końca terminu rękojmi, przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa wydanym

w porozumieniu z właściwymi ministrami.

Kupujący, przeciwko któremu osoba trzecia dochodzi roszczeń dotyczących rzeczy sprzedanej,

obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić o tym sprzedawcę i wezwać go do wzięcia udziału

w sprawie. Jeżeli tego zaniechał, a osoba trzecia uzyskała orzeczenie dla siebie korzystne,

sprzedawca zostaje zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wadę prawną

o tyle, o ile jego udział w postępowaniu był potrzebny do wykazania, że roszczenia

osoby trzeciej były całkowicie lub częściowo bezzasadne.

Jeżeli z powodu wady prawnej rzeczy sprzedanej kupujący odstępuje od umowy albo żąda

obniżenia ceny, może on żądać naprawienia szkody poniesionej wskutek istnienia wady,

chyba że szkoda jest następstwem okoliczności, za którą sprzedawca odpowiedzialności

nie ponosi. W ostatnim wypadku kupujący może żądać tylko naprawienia szkody, którą

poniósł przez to, że zawarł umowę nie wiedząc o istnieniu wady; w szczególności może

on żądać zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, przechowania

i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrotu dokonanych nakładów w takim zakresie, w jakim nie

odniósł z nich korzyści, a nie otrzymał ich zwrotu od osoby trzeciej. Może również

żądać zwrotu kosztów procesu.

Jeżeli z powodu wady prawnej rzeczy sprzedanej kupujący jest zmuszony wydać rzecz

osobie trzeciej, umowne wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi nie zwalnia

sprzedawcy od obowiązku zwrotu otrzymanej ceny, chyba że kupujący wiedział, iż prawa

sprzedawcy były sporne, albo że nabył rzecz na własne niebezpieczeństwo.

§ 1.

Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy sprzedanej wygasają z upływem roku

od chwili, kiedy kupujący dowiedział się o istnieniu wady. Jeżeli kupujący dowiedział

się o istnieniu wady prawnej dopiero na skutek powództwa osoby trzeciej, termin ten

biegnie od dnia, w którym orzeczenie wydane w sporze z osobą trzecią stało się prawomocne.

§ 2.

Upływ powyższego terminu nie wyłącza wykonania uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli

sprzedawca wadę podstępnie zataił.

§ 3.

Zarzut z tytułu rękojmi może być podniesiony także po upływie powyższego terminu,

jeżeli przed jego upływem kupujący zawiadomił sprzedawcę o wadzie.

§ 1.

W wypadku gdy sprzedawca udzielił kupującemu na piśmie gwarancji co do jakości rzeczy

sprzedanej, poczytuje się w razie wątpliwości, że sprzedawca jest obowiązany do usunięcia

wad fizycznych rzeczy lub do dostarczenia rzeczy wolnej od wad, jeżeli wady te ujawnią

się w ciągu terminu określonego w gwarancji.

§ 2.

Jeżeli w gwarancji nie zastrzeżono innego terminu, termin wynosi jeden rok licząc

od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana.

Jeżeli w gwarancji inaczej nie zastrzeżono, sprzedawca ponosi odpowiedzialność z tytułu

gwarancji tylko wtedy, gdy wada powstała z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej.

Kupujący, który otrzymał gwarancję, może wykonać uprawnienia z tytułu rękojmi za wady

fizyczne rzeczy dopiero wtedy, gdy sprzedawca we właściwym czasie nie uczyni zadość

obowiązkom wynikającym z gwarancji. Ograniczenie to nie dotyczy obowiązku naprawienia

szkody poniesionej wskutek istnienia wady.

§ 1.

Kupujący, który wykonuje uprawnienia wynikające z gwarancji, obowiązany jest dostarczyć

rzecz na koszt sprzedawcy do miejsca wskazanego w gwarancji lub do miejsca, w którym

rzecz została mu wydana, chyba że z okoliczności wynika, iż wada powinna być usunięta

w miejscu, w którym rzecz znajdowała się w chwili ujawnienia wady.

§ 2.

Sprzedawca powinien wykonać obowiązki wynikające z gwarancji w odpowiednim terminie

i dostarczyć kupującemu rzecz na swój koszt do miejsca wskazanego w paragrafie poprzedzającym.

§ 3.

Niebezpieczeństwo przypadkowej utraty rzeczy w czasie od wydania jej sprzedawcy do

jej odebrania przez kupującego ponosi sprzedawca.

§ 1.

Jeżeli w wykonaniu obowiązków z tytułu gwarancji sprzedawca dostarczył kupującemu

zamiast rzeczy wadliwej rzecz wolną od wad albo dokonał istotnych napraw rzeczy sprzedanej,

termin gwarancji biegnie na nowo od chwili dostarczenia rzeczy wolnej od wad lub zwrócenia

rzeczy naprawionej. Jeżeli sprzedawca wymienił część rzeczy sprzedanej, przepis powyższy

stosuje się odpowiednio do części wymienionej.

§ 2.

W innych wypadkach termin gwarancji ulega przedłużeniu o czas, w ciągu którego kupujący

wskutek wady rzeczy sprzedanej nie mógł z niej korzystać.

§ 3.

Termin do wykonania uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy nie może skończyć

się wcześniej jak w trzy miesiące po upływie terminu gwarancji.

Przepisy działu niniejszego stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy sprzedawca, który

nie jest wytwórca rzeczy sprzedanej, dał kupującemu dokument gwarancyjny wystawiony

przez wytwórcę. W wypadku takim kupujący może wykonać uprawnienia z tytułu gwarancji

tylko względem wytwórcy, a uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy tylko

względem sprzedawcy.

§ 1.

Sprzedażą na raty jest dokonana w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedaż

rzeczy ruchomej osobie fizycznej za cenę płatną w określonych ratach, jeżeli według

umowy rzecz ma być kupującemu wydana przed całkowitym zapłaceniem ceny.

§ 2.

Wystawienie przez kupującego weksli na pokrycie lub zabezpieczenie ceny kupna nie

wyłącza stosowania przepisów rozdziału niniejszego.

§ 1.

Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady rzeczy sprzedanej na raty może

być przez umowę wyłączona lub ograniczona tylko w wypadkach przewidzianych przez przepisy

szczególne.

§ 2.

Umowa nie może utrudnić kupującemu wykonania uprawnień z tytułu rękojmi.

Kupujący może płacić raty przed terminem płatności. W razie przedterminowej zapłaty

kupujący może odliczyć kwotę, która odpowiada wysokości stopy procentowej obowiązującej

dla danego rodzaju kredytów Narodowego Banku Polskiego.

§ 1.

Zastrzeżenie natychmiastowej wymagalności nie uiszczonej ceny na wypadek uchybienia

terminom poszczególnych rat jest skuteczne tylko wtedy, gdy było uczynione na piśmie

przy zawarciu umowy, a kupujący jest w zwłoce z zapłatą co najmniej dwóch rat, łączna

zaś suma zaległych rat przewyższa jedną piątą część umówionej ceny.

§ 2.

Sprzedawca może odstąpić od umowy z powodu niezapłacenia ceny tylko wtedy, gdy kupujący

jest w zwłoce z zapłatą co najmniej dwóch rat, a łączna suma zaległych rat przewyższa

jedną piątą część umówionej ceny. W wypadku takim sprzedawca powinien wyznaczyć kupującemu

odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego

upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniony do odstąpienia od umowy.

§ 3.

Postanowienia umowne mniej korzystne dla kupującego są nieważne. Zamiast nich stosuje

się przepisy niniejszego artykułu.

Przepisów rozdziału niniejszego nie stosuje się do sprzedaży na raty, jeżeli kupujący

nabył rzecz w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa.

§ 1.

Przepisy rozdziału niniejszego stosuje się odpowiednio w wypadkach, gdy jednostka

gospodarki uspołecznionej sprzedaje rzecz ruchomą osobie fizycznej na podstawie udzielonego

w tym celu przez inną jednostkę gospodarki uspołecznionej kredytu, jeżeli kredyt ten

ma być spłacony ratami, a rzecz zostaje kupującemu wydana przed całkowitą spłatą kredytu.

§ 2.

Dla zabezpieczenia roszczeń jednostki, która kredytu udziela, przysługuje jej ustawowe

prawo zastawu na rzeczy sprzedanej, dopóki rzecz znajduje się u kupującego.

§ 3.

Odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady rzeczy ponosi wyłącznie sprzedawca.

Jeżeli sprzedawca zastrzegł sobie własność sprzedanej rzeczy ruchomej aż do uiszczenia

ceny, poczytuje się w razie wątpliwości, że przeniesienie własności rzeczy nastąpiło

pod warunkiem zawieszającym.

§ 1.

Jeżeli rzecz zostaje kupującemu wydana, zastrzeżenie własności powinno być stwierdzone

pismem. Jest ono skuteczne względem wierzycieli kupującego, jeżeli pismo ma datę pewną.

§ 2.

Wierzytelność przysługująca Skarbowi Państwa względem kupującego może być zaspokojona

z rzeczy sprzedanej z zastrzeżeniem prawa własności; jednakże w wypadku takim sprzedawcy,

jeżeli jest nim jednostka gospodarki uspołecznionej, przysługuje z tytułu nie uiszczonej

ceny kupna pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzytelnością Skarbu Państwa.

W razie zastrzeżenia prawa własności sprzedawca odbierając rzecz może żądać odpowiedniego

wynagrodzenia za zużycie lub uszkodzenie rzeczy.

§ 1.

Sprzedaż na próbę albo z zastrzeżeniem zbadania rzeczy przez kupującego poczytuje

się w razie wątpliwości za zawartą pod warunkiem zawieszającym, że kupujący uzna przedmiot

sprzedaży za dobry. W braku oznaczenia w umowie terminu próby lub zbadania rzeczy

sprzedawca może wyznaczyć kupującemu odpowiedni termin.

§ 2.

Jeżeli kupujący rzecz odebrał i nie złożył oświadczenia przed upływem umówionego przez

strony lub wyznaczonego przez sprzedawcę terminu, uważa się, że uznał przedmiot sprzedaży

za dobry.

§ 1.