Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 listopada 1963 r. w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłaty żołnierzom oraz członkom ich rodzin odszkodowań z tytułu wypadków.
Table of Provisions (7)
Statutory Text (7 Articles)
§ 2.
Odsz·k odowanie, o którym mowa w § '-1, przys,.ł).l-
·guje
\-;'
~"
1) żołnierzom w czynnej
służbie
wojskowej, a mianowicie
al oficerom, chorążym i podoficerom zawodowym,
b) '<oficewm i chorążym służby okr esowej,
c) ppdoficerom nadterminowym, ·
.
d) podoficerom i szeregowcom odbywaj ą cym zasadniczą
służbę wojskową,
e) sluchac 7Joll1 akademii wojskowych i inny ch wojskowych szkół wyższych, uczniom oficerskich
podofi-
':.
śmierć
żvlnierza.
2. Na równi z wypadkami pozostającymi w zwią z ku
wykonywariiem obowiązków s l użbowych traktuje~'się wypadki zais'tniale
2
1) w związku z .wykonywaniem funkcji i zadań zleconych
~',
.. '.<l,
'
~
,
' .
-
566
-.
3. Za zaistniałe podczas lub w 7;wią~ku z wykonywaniem obowiązków służbowych I uważa się również wypadki
w drodze do miejsca i · ż miejsca wykonywania czynnoki
służbowych lub czynności określonych ' w ust. 2.
)
;
;~
J
3. Zaliczenie . żołnierza do I lub II grupy inwalidów na
nie stanowi przeszkody do przyznania mu
odszkodowania.
określony ' czas
§ 8. Jeżeli ' przyczyną inwalidztwa żołnierz a są obok
~. 4. 1. Odszkodowanie przysługuje żołnierzo\vi zwolnio:' . skutków ' wypadku również inne uszkodzenia zdrowia nie ,
nemu z czynnej służby wojskowę j, który ,,{SkuteK uSzkodze- . pozostające w związku z wypadkiem, prawo do odszk,o dowa-..: .
nia zdrowia domanego" w wypadku 'został .zaliczony do } nia pr zysługuje żołnierzowi tyfko wtedy, ' gdy skutki' samelub II grupy ,inwalidów w związku ze ' służbą wojskową w " go wypadku powoduj~ inwalidztwo l lub II grupy.
trybie przewidzianym w przepisach o zabpatrzeniv: eti1erytajnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych lub w przeR o z d z i a ł 2.
pisach o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych.
-' Dokumentacja uprawnień do odszkodowanIa.
2. Żołnierzom uprawnionym do zaopatrzenia przewidzia. n ego vi dek'recie' z dnia 14 slerpnia 1'954r, o" zaopatrzeniu
.§ 9. Przyznanie żołnierzowi odszkodowanfa następujll
inwalidów' wojennych" r woj skowych oraz ich ro'dz'in (p ż . U.~ nil podstawie: .
'
.
z 1958 r, Nr 23, poz. 98, z 1959 r. Nr 14, p'O z. 75i z 1961 r.
1) orzec ze,n ia KIZ zaliczającego żołnierza do' i lub 11 grupy,
i'Jr o" poz. 39) mqże c być . przyzna.ne odszkodowanie jeszcze
· i l1wali(\ó'Y,
RXted. zwolnieniell1 ićhz c ZyilIlej. służ,by woj~koweJ, je~eli
2) ,stwierd zenia , dowódcy jednostki wojskowej, . w ' któr.ęJ
w ml~ l; ,~Ft: 7 ug . •f .. tCjlY dekre!u przy,znanp im re1nt.ę inwa~
. żołnięrz peŁnił . służbę, że wypadęk zaistniilł podczas lub
l i dz kąz tytułu 'zaliczenia do r lub 'II grupy inwalidów przed
W z,wiązku z wykonywaniem . obowiązków służbowyci).,
zwolnieniem z tej służby.
.
.
3) orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej stwierdza'jące'
go ' związek ~ uszkod zenia zdr.owia z wyp'adkiem,
,.:.
§ 5. 1. Wszystkim c z łonkom rodziny ;zmarłego żołnie
r za uprawnionym doodszkQdowania przysługuje łączni~ tyl4) zaświadczenia o za-opatrzeniu pi eniężnym - w' stosunku ·
ko jedno odszkod.oWanie w ~q ~nycłi częśc iach.
do żohiierzy zawodowych i nadterminowych oraz służby,
.o kresowej.
.
2. W razie śmierci żołnierza, po nabyciu przez niego ..
p rawa do odszkodowania (po zwolnieniu ze służby wojsko- .
§ 10. Przyznanie odszkodowania małżonkowi zmarłegc; j
weJ ) , zaliczeniu do I lub II grupy inwalidów), lecz przed żołnieru! następuje na podstawie: '
p r zy znaniem lub wypłatą ods zkodowania przewidzianego w
1) zaśw iadc zenia dowódcy jednostki wojskowej lub .ko.
§ 4, odszkodowan i ~ to wypłaca s,ię w równych c z ę ściach
mendanta wojskowego zakładu leczniczego alboorze
., czlonkoin rodz iny~ołnierza. '
· czenia wojskowej komisji lekarskiej - stwierdzającego,
Iże· śmierć żołnierza nastąpiła wskutek wypadk:\l,
§ 6, 1. Zaistnienie wypadku podczas lub w związku
2) zaświadc zenia o. zaopatrzeniu pienięŻnym - w ,stosunKU
z wykonywaniem obowiązków służbowych stwierdza dowóddo żołpierzy za ~v odowych i . nadterminowych oraz S~\lŻ~ .
ca jednostki 'wojskowej, . w . której żołnierz pełniłosll1triio
.by okresowej,
.
'.
sł użbę.
. 3) wyc~ągu z aktu małżeństwa,
4) oświadczenia o pozostawaniu we wspólno€.ci
2. Związek śmiercii.ołnierz~ z wypadkiem stwierdza
z żqłnierzem w chwili jego śmierci.
., ' '".'
1) dowódc'a jednostki wojskowej, w której żołnierz pełnIł
§ 11. 1. Przyznanie odszkodowania dzieciom (wnukom
ostatnio . służbę, jeżeli śinierć nastąpiła podczas tego wyrod z eńst w u) następuje na podstawie dokumentów wymie
p~dku.
nionych w § 10 pkt.} i · 2 oraż
:-. : .
2) komendant wojskowego zakładu le,c zniczego, jeżeli żoł
1) wyciągu z aktu ..urodzenia dziecka,
nierz zma rł w tym zakład.z ie,
2) z a Ś wiad~zenia szkolnego (dla dziecka . w 'wieku od ~6 .
3) wojskowa komisja lekarska - w przypadkach ,nie wydo 24 lat, jeżeli uczęszc z a do szkoły),
mienionych w pkt 1 i :l.
3) orzeczenia KIZ stwierdzającego inwalidztwo dziecka · o:-az: ."
· czas powstania tego inwalidztwa, jeżeli to jest . warU'Il
3. Związ ek uszkodzenia zdrowia żołnierz a 'l wypadkiem
kiem przyznania odszkodowania.
.
ustalają wojskowe komi!!;je lekarskie w trybie pI:l.ewid?:ianym dla ustalenia związku inwalidztwd ze służbą wojskową.
• 2. Jeżeli odszkodowanie .
byc przyznane dziecio,m ~b".
cym ~z iętym na . utrzymanie i wychowanje, wymagane , si)' j
§ 7. 1. Prawo żołnierza .do óds.z kodowania ocenia się
ponadto
.
na podstawie
1) wyciągi z aktów zgonu rodziców dziecka, a jeżeli r0
1) orzeczenia obwoclowej komisji lekarskiej .do 'spraw indzice dziecka lub jedno z nich żyje,zaświadczen.ie WJ;t4 ~
walidztwa i zatrudnienia z3liczającego żołnierza do I
ściwego organu prezydium rady narodowej o·'stanie ma
lub II grupy inwalidów. od , którego l1ie . wniesiono od-~
jątkowym i żródłach dochodu rodziców albo
wGłania i co do którego nie podniesiono zarzutów wa2) dowód ' powierzenia żołnietlOwi · opieki nad dzieckiem ,.
dliwości lub .
.,.przez władzę ,0piekuńczą . .
2) orzeczenia wojewódzkiej komisji lekarskiej do SpCHV'
§ 12. Przyznanie ods zkodowania .· rodzicom następuje n~ ·
inwalidztwa i zatrudnienia
.
podstawie dokumentów wymienion'y ch w§ ' 10 pkt 1 i 2 oraz
- zwanych w dalszym ci<łgu "orzeczeniem KIZ".
1) wyciągu z (Iktów urodzeńia .· rodżiców,
.
..
'
"
.
'
2)
orze.
c
.zenia
.
K.
I
Z
..
stwlerd
..
Z.
,
dJ'ącen
.
·
o.
inwalidztwo
05'0
. by upr~w7
.
2:· Odszkodowanie pr,zysługuje również. w razie. pogor"
. szenia się stanu zdrowia ,żołnierza po zwolnieniu Ze służby ·
nionej', jeż~li . to jest ' \\'arunkiein . nabycia pra wa .do od~
wojskowej i ' po wyda,niu orzeczenia KIZ, : jeżeli pozostaje · " , .s zkodowama,
',
.'.
'
.. . .. . . . . ' . '..
,.
w związ:ku ' z .wypa{]'kiem.· j nastąpiło nie'· póillieynii ' w ,· ciągu , ;. ~, 3)"d(')'.wodu stwierdza1ąą:ego: .poz.o:sta!ValHe,rodzK:ow" na,· utrą ...· '<1
i lat od ,żaistnieniawypadku.
.
, "
maniu żołnierza.
" ""
4
"
" ,C
4
:.
4
ma
4
4
•
r
'
,
,
..
..
..
I'
.i
.,
:.: ..
U~taw
567
Nr 53
Poz. 291
292
-;', -
§ 16. 1. Wojs~owy komendant woJewódzki wydajeqe.
cyzjęw s p rawh~ ods.zkodowaniil najpóini-ej w ciągu 14 dili
Ro z d zi a ł 3.
Właśc.iwość . organ"w
po zebraniu ws zystkich nie z będnych dowodów;
or<tz tryb przyznawania
iwypłilfy ocIS,zkodowanła.
.
..
2,W decyzji o przyznariiu odszkodowania należy po •
"
§ 13. Odszkodowanie przyznaje i wysokość jegq usta la : '
l) . d,Jaiołn-ierzy ulwodowych i nadterminowych oraz czło;1'-
. ków . iclt l''ódain wojskowy komendant wojewó dzki,
właści~ ze względu na miejsce zamieszkani.o ty ch żołnierzy,
,
2) _dla pozostałych żołnief2.y i człon.ków ich rodLin - woJskowy komendant wojewódzki wlaś:Ciwy ze w zg lędu na
ostatnie . miejsce pełnienia slużby przez t yen żołnierzy.
' ;..
"
ł
.
,.. . .
"
'.
kużdeml\
z nich.
3. De'Cyzja odmowna powinna zawierać u zasadnienie
{)dmowy przyznania odszkodowania.
4. Każda decyzja powinna 7.awierać p9ycze·nie o prawie
wnie~ie~niaGdwolimia iwsk.a;:anieorgil-Jl.u w,łaściwego do f OZ" _
p<t(rz:en ia odwofilnia
1. . .
ma być przyzna ne ćzło nkom
wojskowy komendant wojewód z',:kf o~ią z·a'ny je st 119taHć, czy o p.rocz zgtil'Szającego ,.vniosek
· '~., żQłmer:z:u niepoz<tstałi jeszcze inni członkowie rodzfny
<,uprawnieni ' cfo od:szkorlowcirn.ia, i dc<:yzj40 przyznaniu odIiz-kOdówanra objąć wszystkkh uprawrrion'Vcil-.
2.
prze pisy ' prawne;l1a których jest oparta, określić wy.
sokość odszkodowania i sposób jego obliczenia oraz jeżeli jest kilku up ra .vnionych wys ÓtOŚ~ odszkódowania
przysługującą
'ł 14; 1. Od'szKo<łowanie' przyznaje sill na " wJlio~K , ż\Jl~
, "!lierza lub członka H>dlJny zinarles.() żołnie.rza ,
) .~
wolać
J-eżelii odszkodowanIe
'n~'LinyzmaT·łego żołnierza,
. ' .. , § 15. f WOJskowy'komendiJntwójewódżki po otrzyl'mart]U wnioskl1 o o(łs tkadówani~ pi)winie-n 7.ehr.~ dol~umen
.. ,ty wymienione wlt§ ~12t niez:będne do us:tatenia prawa do
.<>dszkw'owa-nta :tółlhetziI IYlb czł.ortków rodz.r!ty zmćlrJego- żoł
: : riierza, przy czym , dokumentów wymienionych w § 9, § 10
' "pkt 1 i 2, § 11 ust. l pkt 3 i § 12 pkt 2 oilłez-y zażą.!ać 00
'~w.laściwych organów, a pozostalych dokumelltów - 0& osób
.up.iegających się o odszkodowanie .
2, Jeżeli we wlasciwej wojskowej komendzie wojewódz,." kiej znajdują sięakla dotyczące zaopatrzenia emerytaln(~rro
, "żołnierza lub c zł onków rodzihy zmarłegG żołńierza, ntlL~ży
· dla ustalenia upr,awnień do odszkodowcrnjawykar~ys{aĆ doo' kuinenty znajdujące się w ty~hakta(:h, bez "powtórnego ich
~bierania. '
'.
'f'"l '"l. f. 'Od 'dec~yzji " w'o jsk"o \veg'o k6mendanta. woje\vótliki'e go ,wsp'r awie odszkodo'Vl a-nia prl,ysługuJe . osobom, zaintet-esowcinyi.n o:dwołirnle do SieJ,' Departame.ntu
ńi§terSitwa ObrallyNarodowej w dągu14 ' dni ód dnia doręczenie decyzji.
....
.
,
0 '0 ..
Fillansówrvu-
2. W rażie wniesienia' przez zainteteimwirną ,?so~ . 00wohmia . od, decyzji W !lprawi:eod!Z'kodowanlil, wojskowy
kome.ooaut w djewódz;ki przesyłanie-lwłO€'zniecałdść akt
S[JIClWy do S7;e[a Departamentu Finansów Mini5'teI9twa Obrony Narodowej. '
3. Szef Departamentu Finansów Minisierslwa Obroriy
Narodowej może decyzję w sprawie odszkodowaniazatwierd z. ić iub uchylić . W razie uchylenia decyzji przekazuje się
sprawG wojs~owemu .kom;:,ndantowi wojewódzkiemu do po~
no\vnego roz patrzenia.
'
§18: Wypłaty odszkodowania dokonuje z ' budżetuc"!ri
tralnego w · q ęś d:dotycz.ąCf>j Ministerstwa ' Obro'n yNarodowe} organ finansowy wojskowej komendy ' ~ojewódzkiej na
pqdstaw:e d'ecyzji o przyznaniu od3zkodowania.
,'"
'~
"
1>
3. Jeżeli postępowanie w sprawie przyzna ni a zaopatrz.e- ,
Ro' zdział 4.
--;, .
" J:lia , eł1U!rytaliłego . 'll~b inwalidzkiego żołnierzdwi illtro czlonPrzepisy
końcowe.
· *oJP"rodzinyzmarll'!go źalnfetz<t toc zy się prze(l innym orga:Jiem, wojskowy komendant wojewódzki właściwy do przy, § 19. KO>!l.ty Po?tępow'a;liazwią,zan~ 2 usla!!'ilie-m prawa
· -' znJttlia od~zkodowania pó'win ien zlżądać akt emerytalnych
der od9tkoQ(Jwania oral jego wypłatą· pokrywane są z ,. budż e tu
ó~ ~ego organu. W ~ym przypadku wOjskowy kometldant VłO
centralnego w cZt:~'d dotycZąc'e] Mińig~ergfwaQbr(}ny Na·
jewooz,kr 'jest uprawniony do sporządzania '. odpisów dokurodowej.
.
' mentów znajdujących srę w ak~ ach emeryf:alnyc;b, ' niezbęd1Iych do usta,lenia uprawnieii do oqszkodowania żołnier z a
§ 20, R01pofzą-dzeriie wchodzi w życie z dniem oglo," lub ' 'c'złonków rodziily Ztnanłego ŻOłt1ferz.a: '
szen ia.
. 4. ' D,stąlenii! właściwego organu rentowego co do spełJitenia przez członków rodziny źołńie1Zawarunków .do uzy- Minister Obrony Narodowe j: M. Spychalski
> ;~kariiarenty rodzinnej są dla ~I'ganu przyz~ającego ci.d~zkoMamalekPolski
dowanie wiążące.
'
•
:',
292
.~
,.'".
ROZPORZĄDZENIE MiNISTRA SPRA WIEOLIWOSCI .
z dnia 14 listopada 1963 r.
j. ' "
,
'~
,
i
! .
l
: Wsprawie ustalelliaw)/ka~\l ~iej'~c()woŚ~:i:'~ ~v :k~y'Ch ;tosuje się tryb polltępowania okr. eślony wart. 6 §§ 1-4 ustawy
, '''''V ' ,
........
. ;: ' ; ,
. ... ,
'.
. '·z dni422maja1958 r. 'o. zae;,strzeniu odpówledzialhośti kinłt'el za 'chuliY<t6stwo. .'
'
' ,"
-
' • • ';;'\_
'",
. t _ '.
! t.
o, ,
'; _
'
" ;,
"
I
' :,_.,'
_
.
: ;'- ' : - .:.'.
Na podstawie art. 6 §6 ustawy z dnia 22. maja 1958 r .
..() z(I.(JSlrzeniu odpowiedzia:tnoki" ka'r'ńej za· . chuligallst',vO
" . (Dz. U. Nr 34, pOz. 152) zar ządz a się, co następu'je
f"
.': . , '"
~
..
.\
• - .
" -'
. ,"
',
"".
'
' ~"
: ;. '. "
. _,
. "
'.~
; .,
'. ~
.' "§l; Wykaz " iniej~'cp~~'lO~i, w kt6 ry ch stoS\lje Śię ' tryb
postępowania
w
okreslony ,
arL . 6 §'§ l - l ' us't~Wy".z dnia
22 maja 1958 r. o ząostrzeniuoclp6wiedzlalnoŚd ka~ne')'
za .
,
,.
'j
c. Dziennik Ustaw f-lr 53
-
..
565
Poz. 290
291
POUCZENIE
1. Wezwany obowiązany jest zabrać ze sobtl niniejsze wezwanie i wojskowy dokument osobisty . (książeCzkę wojskową·, legitymację oficera (chorążego) rezerwy) oraz stawić się na zajęcia w'ojskowe w umlindurowaniu wojskowym.
2. .Wezwanie służy jakodokurńent do jednorazoweg o bezpłatnego przejazdu do miejsca stawienia się i z powrotem
w każdym dniU' ·oznaczo·uym w wezwaniu, jeżeli dołąc zono do niego zlecenia na kredytowany przejazd pociągiem
lub autobusem PKS. .
, .' 3. Jeżeli do we zwan-ia nie dołączono 1.leceń wymienionych w pkt 2, wezwany obowiązany jest stawić się na zajęcia
wojskowe pieszo lub wlasw{m środkiem lokom·ocji (rawerem, motocyklem itp.).
.
<.
4. Nieslaw,ienie się na zajęcia· wojskowe w czasie i miejscu określonych w wezwa.o iu może być usprawied1iwione
1) chorobą wezwaneg.o· lub oblożną cho.robą członka rodziny pozDstającego pod jego wyłączną opieką,
.2) ważnymi sprawami osobistymi i rCxizinnymi albo innymi szczególnymi pfl.ypadkami nie cierpiącymi zwłoki,
ił wymagającymi obecności wezwaneg·o,
3) przebywaniem na url"opie wypoczynkowyin.
5. We7:wany, który 1. przyczyn określonych w 'pkt" -1 nie mOże 'stawić sit~ na zajęcia wojsko~ve. obowiązanYJest zaw.iauOInić o tym niezwłocznie dowódcę jednostki wojskowej, dołączając do zawiadomienia odpowiednie zaświadcze
nie stwierdzające przyczynę nieslawiennictw'a (np. 'chorobę, urlop, stawienie się na wezwanie sądu lub innego orgarni
państwoweg·o, na egzaniin itp.).
.
.
6. W razie opuszczenia miejsca zamieszkania lub pobytu czasowego trwającegoponod 2 miesiące wezwany będący
żołnierzen~ zasadniczej służby wojskowej obowiąza ny jest zawiadom.ić o tym nie z włocznie ustnie lub pisemnie dot
wódcę jednostki wojskowej. Zołnierze rezerwy oOQwią z ani są w tym przypadku uzyskać na opuszcze'n ie miejsca
'zamieszkania lub pobytu zg:odę dowódcy jednostki woj s kowe j, . jeż e li opuszczenie to spowoduje ich nie:cbecność na · .
:zajęciach w miejscu · i czasie Dkreś.lonych w wezwaniu. C zy nno ści tych . należy dokonać niezalei.nie od spełnienia
obowiązku meldunkowego · dotyczącego osób podl e gają r:y ch powszechnemu obowiąz kowi wujskowemu.
: J
291·
RUZPORZĄDZEN!E MINISTRA OBRONY NARODOWEJ
t.~ .... '
z dnia 15 listopada 1963 r.
;
~
t '. . w
sprawie zasad i trybu przyznawania
wypłaty żołnierzom oraz członkom ich rodzin odszkodowań z tył_utu wypadkoJw.•
r
Na podstawie arL 33a ust. 5 ustawy z dnia 13 grudnia
_ " ~9~7 r. o służbie wojskowej oficerów Sil Zbrojnych. (Dz. U.
• ~ ~ 1958 r. Nr 2, poz. 5 oraz z 1963 r. 'Nr 15, poz. 78 i Nr 50,
poz. 277) i ar t. 29a ust. 5 us.tawy z dnia 6 czerwca 1958 r. ·
-,,' o ....służbie wojskowej szeregowców i podoficerów Sił Zbroj? .nydi (Dz. U. Nr 36, poz. 164, z 1959 r. Nr 14, poz. 75, z 1961 r. .
.J Nr 6, poz. 39 i z 1963 r. Nr 50, poz. 277) zarządza się, C9
:. R oz d z i a ł1.
cerskich szkól zai.vodowych oraz .elewom orkiestr
wojskowy ch, .
f) oficerom, dlOrążym, podoficerom i szeregowcom rezerwy odbywają·c ym ćwiczenia iub· pr zeszkolenie wojskowe;
g) podof icerom i szereg()~com - studentom sl.kół wyż
s zych odbyw-ujqcym prze5zkolertie wojsk o we;
. h) oficerom, chorążym, podoficerom i szeregowcom odbywającym służbę wojskową przewidzianą w prZepisach szczególnych;
.P rzepisy ogólne.
2) członkom rodzin żołnierzy, określonym w przepisach wymienionych w § -1.
następuje
i L Przepisy rozporządzenia stosuje się przy przyznawaniu i . wypłacie odszkodowań przewidzianych \'II art. 33a
.' ustawy -z dnia 13 grudnia 1957 r. o służbie wojskowej olice. row Sił Zbrojnych (Dz. U. z .1958 r. · Nr 2, póz. 5 oraz z 1963 r.
: ..·Nr 15, poz. 78 i Nr 50, poz. 277) i Vi art. 29a ustawy z dnia
fi czerwca 1958 r. o służbie wojskowej szeregowc.ów i podofker.ów Sił ~brojnych (Dz. U. 1. 1958 r. Nr 36, poi. 164,
~ 1959 'T. Nr 14, poz. 75, z 1961 r.. Nr 6, poz. 39
z 1963 r.
Nr 50,wz . . 277).
'
§ ·3. 1. Za wypadek uważa się działające z żewnątrz
na żołnierza w sposób nagły zdarzenie, zaistniałe · podczas
lub .w związku 1. wykonywaniem przez niego obowiązków
służbowych, które sp<Jwodowało uszkodzenie zdrowia l ub
~.
przez organizacje po.lityczne, zawodowe lub społe czn e,
2) po dcz.a s. zorganizowanej w ramach wojska pomocy siewnej, żniwnej lub ak cji mającej na Celu ochronę ' plonów,
3) podczas ratowania innych obywateli 'z grożącego ich ży
·ciu niebezp ie<:zeń s twa,
4) podczas udzie lan ia pr w dstawic ie lowi ·o rganu administracji państwowej pomocy przy spełnianiu przez niego czyn. n6ści . urzędowych.
. .
5) podc'zas Gran ia udzia łu w ściganiu lub . uj ęciu OsójJ podejrzauych o pope łn ienie pr z estępstwa · lub podc zas
ochrony innych obywąteli prze d napa ści ą.
'.