Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

1.

Wspólnotami gruntowymi podlegającymi zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych

w ustawie są nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne

1)

nadane w wyniku uwłaszczenia włościan i mieszczan-rolników na wspólną własność, we

wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania ogółowi, pewnej grupie lub niektórym

mieszkańcom jednej albo kilku wsi,

2)

wydzielone tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności, wynikające z urządzenia

ziemskiego włościan i mieszczan-rolników, na wspólną własność, we wspólne posiadanie

lub do wspólnego użytkowania gminie, miejscowości albo ogółowi uprawnionych do wykonywania

służebności,

3)

powstałe w wyniku podziału pomiędzy zespoły mieszkańców poszczególnych wsi gruntów,

które nadane zostały przy uwłaszczeniu włościan i mieszczan-rolników mieszkańcom kilku

wsi na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania,

4)

użytkowane wspólnie przez mieszkańców dawnych okolic i zaścianków oraz należące do

wspólnot urbarialnych i spółek szałaśniczych,

5)

otrzymane przez grupę mieszkańców jednej lub kilku wsi na wspólną własność i do wspólnego

użytkowania w drodze przywilejów i darowizn bądź nabyte w takim celu,

6)

zapisane w księgach wieczystych (gruntowych) jako własność gminy (gromady), jeżeli

w księgach tych istnieje wpis o uprawnieniu określonych grup mieszkańców gminy (gromady)

do wieczystego użytkowania i pobierania pożytków z tych nieruchomości,

7)

stanowiące dobro gromadzkie (gminne) będące we wspólnym użytkowaniu na terenach województw

rzeszowskiego, krakowskiego oraz powiatu cieszyńskiego województwa katowickiego.

2.

Oprócz wspólnot gruntowych (ust. 1) podlegają zagospodarowaniu w trybie i na zasadach

określonych w niniejszej ustawie także nieruchomości rolne, leśne i obszary wodne,

stanowiące mienie gromadzkie w rozumieniu przepisów o zarządzie takim mieniem, jeżeli

przed dniem wejścia w życie tej ustawy były faktycznie użytkowane wspólnie przez mieszkańców

wsi.

3.

Przepis ust. 2 nie dotyczy mienia gromadzkiego położonego na terenach miast i osiedli.

Ilekroć w ustawie jest mowa o wsi, odnosi się to odpowiednio do osiedla lub miasta.

Nie zalicza się do wspólnot gruntowych nieruchomości lub ich części określonych w

art. 1 ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zostały prawnie lub faktycznie

przekazane na cele publiczne lub społeczne albo też do końca 1962 r., a gdy chodzi

o lasy i grunty leśne - do dnia 30 września 1960 r., zostały podzielone na działki

indywidualne pomiędzy współuprawnionych bądź uległy zasiedzeniu.

Jeżeli na części obszaru stanowiącego wspólnotę gruntową wzniesione zostały przed

dniem wejścia w życie ustawy budynki pozostające w indywidualnym władaniu, właścicielowi

budynku przysługuje prawo nabycia gruntów znajdujących się pod budynkiem mieszkalnym

i zabudowaniami gospodarczymi wraz z podwórzem.

Wspólnoty gruntowe nie mogą być dzielone pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach.

1.

Uprawnionymi do udziału we wspólnocie gruntowej są osoby fizyczne lub prawne posiadające

gospodarstwa rolne, jeżeli w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy

faktycznie korzystały z tej wspólnoty.

2.

Jeżeli wspólnotą gruntową są lasy, grunty leśne albo nieużytki przeznaczone do zalesienia,

uprawnionymi do udziału w takiej wspólnocie są osoby fizyczne lub prawne zamieszkujące

lub mające siedzibę na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące

wspólnotę, lub osoby zamieszkujące na terenie innej miejscowości, a prowadzące gospodarstwo

rolne, chyba że w okresie 5 lat przed wejściem w życie ustawy osoby te faktycznie

ze wspólnoty nie korzystały.

3.

Niekorzystanie ze wspólnoty gruntowej w okresie wymienionym w ust. 1 bądź w ust. 2

nie powoduje utraty uprawnień, jeżeli spowodowane to było klęską żywiołową, wypadkami

losowymi lub innymi szczególnymi względami.

Ograniczenia określone w art. 5 i 6 nie mają zastosowania do Państwa.

1.

Właściwe do spraw rolnych i leśnych organy prezydiów powiatowych rad narodowych ustalą

stosownie do przepisów art. 1 i 3, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową

bądź mienie gromadzkie.

2.

Wykaz uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykaz obszarów gospodarstw

przez nich posiadanych i wielkość przysługujących im udziałów we wspólnocie ustala

w drodze decyzji właściwy do spraw rolnych i leśnych organ prezydium powiatowej rady

narodowej. Na obszarze gromad, osiedli i miast nie stanowiących powiatów projekty

takich wykazów sporządzają biura gromadzkich rad narodowych bądź właściwe organy prezydiów

miejskich rad narodowych lub rad narodowych osiedli.

3.

Jeżeli wspólnota gruntowa położona jest na obszarze dwu lub więcej terytorialnych

jednostek administracyjnych, prezydium rady narodowej odpowiednio wyższego stopnia

określa prezydium rady narodowej, którego organ będzie właściwy w sprawach wymienionych

w ust. 1 i 2.

4.

Obszary gruntów osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej określa się według

danych uwidocznionych w ewidencji gruntów.

5.

Ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie,

oraz ustalenie wykazów, o których mowa w ust. 2, powinno być dokonane w terminie 1

roku od dnia wejścia w życie ustawy.

6.

Decyzje w sprawach wymienionych w ust. 1 i 2 podaje się do wiadomości uprawnionych

do udziału we wspólnocie w sposób przyjęty w danej miejscowości oraz ogłasza się je

przez wywieszenie w lokalu prezydium gromadzkiej rady narodowej bądź miejskiej (dzielnicowej)

rady narodowej lub rady narodowej osiedla na okres 14 dni. Po upływie tego okresu

decyzję uważa się za doręczoną wszystkim uprawnionym do udziału.

7.

Jeżeli uprawnionym do udziału we wspólnocie jest państwowa jednostka organizacyjna,

decyzje, o których mowa w ust. 6, doręcza się w zwykłym trybie.

1.

Udziały poszczególnych uprawnionych we wspólnocie gruntowej określa się w idealnych

(ułamkowych) częściach.

2.

Wielkość udziałów uprawnionych do korzystania ze wspólnoty gruntowej ustala się w

ten sposób, że połowę wspólnoty dzieli się pomiędzy uprawnionych (art. 6 ust. 1) w

równych częściach, drugą zaś połowę - proporcjonalnie do obszarów gruntów posiadanych

przez każdego z uprawnionych, a położonych na obszarze tej samej lub graniczącej z

nią gromady (miasta, osiedla).

3.

Wielkość udziałów we wspólnocie gruntowej określonej w art. 6 ust. 2 ustala się na

podstawie dokumentów, a w razie ich braku - według stanu faktycznego; udziały osób,

które stosownie do przepisów art. 6 ust. 2 utraciły uprawnienia do korzystania ze

wspólnoty, dzieli się pomiędzy uprawnionych w równych częściach.

4.

Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do udziału w korzyściach wynikających z

zagospodarowania nieruchomości określonych w art. 1 ust. 2.

W razie potrzeby wydzielenia ze wspólnoty gruntowej udziału Państwa udział ten wydziela

się przy uwzględnieniu wartości wspólnoty gruntowej; wartość tę określa się na zasadach

i w sposób przewidziany w przepisach o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych.

Dla nieruchomości stanowiących wspólnotę gruntową nie prowadzi się ksiąg wieczystych.

Dotychczasowe księgi wieczyste tracą moc i podlegają zamknięciu.

Przepisów art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 9 ust. 2 i 3 nie stosuje się do przypadków,

w których do dnia wejścia w życie ustawy zostały już ustalone prawa współwłasności

na podstawie przepisów dotychczasowych.

1.

Zagospodarowanie wspólnot gruntowych użytkowanych rolniczo oraz nadających się do

zagospodarowania rolniczego przeprowadza się w sposób przewidziany w niniejszej ustawie.

2.

Zagospodarowanie wspólnot gruntowych stanowiących grunty inne niż określone w ust.

1 (lasy, grunty leśne i nieużytki przeznaczone do zalesienia oraz obszary wodne i

grunty kopalne, jak żwiry, piaski, gliny, torfy) przeprowadza się stosownie do obowiązujących

w tym zakresie przepisów, a w braku takich przepisów - zgodnie z charakterem użytku.

1.

Osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej powinny utworzyć spółkę do sprawowania

zarządu nad wspólnotą i do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład

tej wspólnoty.

2.

Utworzenie spółki następuje w drodze uchwały powziętej większością głosów uprawnionych

do udziału we wspólnocie przy obecności przynajmniej ich połowy.

3.

Jeżeli w skład wspólnoty wchodzą również lasy, grunty leśne lub nieużytki przeznaczone

do zalesienia (art. 6 ust. 2), do zagospodarowania takich gruntów może być utworzona

odrębna spółka.

Spółka jest osobą prawną i działa na podstawie statutu, którego wzór ustalą Ministrowie

Rolnictwa oraz Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego.

1.

Członkami spółki są osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej.

2.

Członkami spółki mogą być również posiadacze gruntów przyległych do wspólnoty gruntowej

na warunkach określonych w statucie.

Statut spółki powinien określać

1)

nazwę i siedzibę spółki oraz przedmiot jej działalności,

2)

prawa i obowiązki członków spółki,

3)

organy spółki, sposób ich powoływania i zakres działania,

4)

warunki dopuszczenia do spółki posiadaczy gruntów przyległych do wspólnoty gruntowej,

5)

warunki dopuszczenia do użytkowania gruntów i urządzeń spółki osób nie będących członkami

spółki,

6)

podział dochodów i strat,

7)

sposób rozwiązywania i likwidacji spółki.

1.

Statut spółki, jak również jego zmiany, zatwierdza właściwy do spraw rolnych i leśnych

organ prezydium powiatowej rady narodowej. Z chwilą zatwierdzenia statutu spółka nabywa

osobowość prawną.

2.

Nazwa spółki i skład zarządu spółki oraz obszar wspólnoty gruntowej i wykazy uprawnionych

do korzystania z tej wspólnoty podlegają z urzędu wpisowi do ewidencji gruntów. Wszelkie

późniejsze zmiany w obszarze wspólnoty gruntowej i w wykazie osób uprawnionych, jak

również zmiana statutu i zmiany w składzie osobowym zarządu, zgłasza do ewidencji

zarząd spółki.

Przy podejmowaniu uchwały na zebraniach członków spółki każdy członek ma prawo tylko

do jednego głosu bez względu na wielkość jego udziału w tej wspólnocie (art. 9).

1.

Za zobowiązania spółki odpowiada spółka całym swoim majątkiem.

2.

Członkowie spółki odpowiadają za zobowiązania spółki tylko do wysokości wartości ich

udziałów w tej wspólnocie, jeżeli chodzi jednak o zobowiązania spółki utworzonej do

zagospodarowania gruntów określonych w art. 1 ust. 2 - odpowiednio do wysokości udziału

w korzyściach osiąganych z tych gruntów.

1.

Należności spółek z tytułu nie uiszczonych w terminie opłat statutowych oraz z tytułu

kosztów zastępczego wykonania świadczeń przewidzianych w statucie podlegają wraz z

odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi przymusowemu ściągnięciu w trybie i na

zasadach określonych w przepisach o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych.

2.

Przed wszczęciem egzekucji spółka kieruje do dłużnika upomnienie o zapłatę należności

w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia.

3.

Dłużnik może w ciągu 14 dni od upływu terminu określonego w upomnieniu (ust. 2) wnieść

do sądu pozew o ustalenie, że należność w całości lub w części nie istnieje. Ciężar

udowodnienia istnienia należności spoczywa w sporze na spółce.

4.

O prawie wniesienia pozwu do sądu należy pouczyć dłużnika w upomnieniu.

5.

Wszczęcie egzekucji następuje na wniosek spółki w razie niewniesienia pozwu w przepisanym

terminie lub cofnięcia wniesionego pozwu albo w razie oddalenia pozwu.

6.

Tytuły wykonawcze dotyczące poszczególnych dłużników wystawia spółka na podstawie

wykazu zaległości zatwierdzonego przez właściwy do spraw rolnych i leśnych organ prezydium

powiatowej rady narodowej.

Spółka jest uprawniona do wznoszenia i utrzymywania na wspólnocie gruntowej urządzeń

potrzebnych dla osiągnięcia celów spółki.

Nadzór nad działalnością spółki sprawuje właściwy do spraw rolnych i leśnych organ

prezydium powiatowej rady narodowej.

1.

W terminie oznaczonym w statucie spółki organy spółki są obowiązane przedstawić właściwemu

do spraw rolnych organowi prezydium powiatowej rady narodowej do zatwierdzenia plan

zagospodarowania i regulamin użytkowania gruntów i urządzeń spółki. Jeżeli zagospodarowanie

dotyczy gruntów określonych w art. 6 ust. 2 - organy spółki przedstawiają do zatwierdzenia

uproszczony plan zagospodarowania takich gruntów właściwemu do spraw leśnych organowi

prezydium wojewódzkiej rady narodowej (rady narodowej miasta wyłączonego z województwa).

2.

Organy prezydiów rad narodowych wymienione w ust. 1 są uprawnione do wprowadzenia

w przedstawionych planach oraz w regulaminie zmian i uzupełnień uzasadnionych względami

gospodarczymi.

1.

Jeżeli uprawnieni do udziału we wspólnocie gruntowej w terminie trzech miesięcy od

dnia ustalania wykazu uprawnionych (art. 8) nie przedstawią do zatwierdzenia właściwemu

do spraw rolnych i leśnych organowi prezydium powiatowej rady narodowej statutu spółki,

organ ten utworzy spółkę przymusową, nada jej statut oraz wyznaczy organy spółki spośród

osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej.

2.

Jeżeli osoby wybrane lub wyznaczone do organów spółki odmówią uczestniczenia w tych

organach lub jeżeli działalność tych organów nie będzie osiągała celu, w którym spółka

została utworzona, a w szczególności w razie nienależytego zagospodarowania gruntów

wchodzących w skład wspólnoty, właściwy do spraw rolnych i leśnych organ prezydium

powiatowej rady narodowej może powołać organy spółki spośród osób nie będących członkami

spółki.

3.

Osobom nie będącym członkami spółki wyznaczonym do organów spółki właściwy do spraw

rolnych i leśnych organ prezydium powiatowej rady narodowej ustali odpowiednie wynagrodzenie,

które obciąża spółkę.

1.

Zbycie, zamiana, jak również przeznaczenie na cele publiczne lub społeczne wspólnot

gruntowych lub ich części oraz zaciąganie pożyczek pieniężnych przez spółkę może nastąpić

tylko za zgodą właściwego do spraw rolnych i leśnych organu prezydium powiatowej rady

narodowej.

2.

W razie sprzedaży nieruchomości stanowiącej wspólnotę gruntową, a położonej na terenie

miasta lub osiedla, Państwu przysługuje prawo pierwokupu na zasadach określonych w

przepisach o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.

3.

Przepis ust. 1 nie ma zastosowania w razie zbycia wspólnoty gruntowej na rzecz Państwa,

jak również w razie zamiany gruntów wchodzących w skład wspólnoty na grunty państwowe.

4.

Przepis ust. 1 nie ma zastosowania do tej części gruntów wchodzących w skład wspólnoty

gruntowej, która została wyznaczona na cele budowlane na podstawie przepisów o terenach

budowlanych na obszarach wsi bądź w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

5.

Jeżeli interes gospodarczy Państwa uzasadnia zmianę sposobu użytkowania gruntów określonych

w art. 1 ust. 2, wywłaszczenie ograniczonych praw rzeczowych osób uprawnionych następuje

na zasadach i w trybie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości.

1.

Udział we wspólnocie gruntowej może być zbywany wyłącznie w całości i tylko na rzecz

osoby posiadającej już udział w tej wspólnocie oraz na rzecz osób posiadających gospodarstwa

rolne w tej samej wsi lub we wsiach przylegających do wspólnoty.

2.

Zbycie udziału we wspólnocie gruntowej następuje w formie aktu sporządzonego na piśmie

i zatwierdzonego przez właściwy do spraw rolnych i leśnych organ prezydium powiatowej

rady narodowej.

1.

W razie zbycia wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego przez uprawnionego do udziału

we wspólnocie gruntowej udział w tej wspólnocie przechodzi na nabywcę tego gospodarstwa.

2.

W razie zbycia części gruntów określonych w ust. 1, udział we wspólnocie gruntowej

zachowuje dotychczasowy właściciel, chyba że na podstawie umowy odstąpi swe uprawnienia

nabywcy. Jeżeli jednak zbywca pozostawia sobie obszar użytków rolnych nie większy

niż 0,1 ha, udział we wspólnocie gruntowej przechodzi na nabywcę.

Jeżeli gospodarstwo rolne, z którego posiadaniem był związany udział we wspólnocie

gruntowej, zostało podzielone na części w drodze działu spadku lub wyjścia ze współwłasności,

udział we wspólnocie ulega podziałowi proporcjonalnie do obszaru tych części.

Uprawnieni do udziału we wspólnocie gruntowej stanowiącej w całości lub w części lasy,

grunty leśne lub nieużytki przeznaczone do zalesienia mogą się zrzec na rzecz Państwa

uprawnień do udziału we wspólnocie w zakresie obejmującym te lasy, grunty leśne i

nieużytki. Zrzeczenie się udziału następuje w trybie przepisu art. 27 ust. 2.

1.

Ilekroć w ustawie jest mowa o właściwym do spraw rolnych i leśnych organie prezydium

powiatowej rady narodowej, odnosi się to odpowiednio do właściwego do spraw rolnych

i leśnych organu prezydium miejskiej rady narodowej miasta stanowiącego powiat bądź

dzielnicowej rady narodowej w mieście wyłączonym z województwa.

2.

Jeżeli wspólnota gruntowa położona jest na obszarze objętym ustawą z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach

(Dz. U. Nr 32, poz. 159), decyzje w sprawach wynikających z niniejszej ustawy wydawane będą w porozumieniu

z właściwym do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organem prezydium powiatowej

(miejskiej miasta stanowiącego powiat bądź miasta wyłączonego z województwa) rady

narodowej.

Z dniem wejścia w życie ustawy dotychczasowe spółki do zagospodarowania wspólnot gruntowych

podlegają likwidacji na zasadach przewidzianych w ich statutach, a zadania związane

z zagospodarowaniem wspólnot mogą wykonywać nie dłużej niż do czasu utworzenia nowej

spółki stosownie do przepisów art. 14 i 25 niniejszej ustawy.

Postępowanie w zakresie uporządkowania wspólnot gruntowych wszczęte przed dniem wejścia

w życie niniejszej ustawy powinno być zakończone w trybie przepisów dotychczasowych.

Traci moc

1)

art. 7 ust. 1 lit. b) oraz art. 22 ust. 2 lit. a) i art. 24 ustawy z dnia 31 lipca

1923 r. o scalaniu gruntów

(Dz. U. z 1927 r. Nr 92, poz. 833 z późniejszymi zmianami),

2)

ustawa z dnia 4 maja 1938 r. o uporządkowaniu wspólnot gruntowych

(Dz. U. Nr 33, poz. 290).

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.