Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych.

Podział gospodarstwa rolnego w drodze zbycia jego części, działu spadku albo zniesienia

współwłasności może być dokonany tylko z zachowaniem przepisów niniejszej ustawy.

1.

Gospodarstwo rolne może być podzielone w drodze zbycia jego części, działu spadku

albo zniesienia współwłasności tylko wtedy, gdy części utworzone przez podział bądź

same przez się, bądź też wraz z gruntami stanowiącymi już własność nabywcy odpowiadają

podstawowym normom obszarowym.

2.

Gospodarstwo rolne może być podzielone w drodze zbycia lub zniesienia współwłasności

również wtedy, gdy nabywcą części gruntów w drodze zbycia lub zniesienia współwłasności

jest właściciel gospodarstwa rolnego odpowiadającego minimalnym normom obszarowym,

a nabywana część gruntów ma wejść w skład tego gospodarstwa, przy czym

1)

pozostała część gruntów gospodarstwa, które ma ulec podziałowi, będzie odpowiadała

podstawowym normom obszarowym lub

2)

obszar gospodarstwa, które ma ulec podziałowi, jest mniejszy od minimalnych norm obszarowych,

lub

3)

obszar gospodarstwa, które ma ulec podziałowi, jest mniejszy od podstawowej normy

obszarowej, ale w wyniku podziału obszar gospodarstwa nabywcy po jego uzupełnieniu

będzie większy od obszaru gospodarstwa, które ma ulec podziałowi, bądź też to ostatnie

gospodarstwo w wyniku podziału ulegnie likwidacji.

3.

Rada Ministrów w drodze rozporządzenia określi podstawowe i minimalne normy obszarowe,

jak również warunki uznania gospodarstw za ulegające likwidacji w wyniku podziału.

4.

Za jedno gospodarstwo rolne uważa się również takie gospodarstwo, w skład którego

wchodzą grunty stanowiące odrębną własność każdego z małżonków.

5.

Przepisy ust. 1 i 2 nie dotyczą wydzielenia części gospodarstwa na rzecz Państwa oraz

wydzielenia gruntów wchodzących w skład gospodarstwa, które wyznaczone zostały na

cele budowlane na podstawie przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi bądź

w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.

Przepisy art. 2 stosuje się odpowiednio do nabycia własności gruntów przez zasiedzenie.

Umowa o podział gospodarstwa rolnego nie może być zawarta bez uzyskania decyzji organu

do spraw rolnych prezydium powiatowej rady narodowej (miejskiej rady narodowej miasta

stanowiącego powiat, dzielnicowej rady narodowej w mieście wyłączonym z województwa)

stwierdzającej, że projekt podziału odpowiada przepisom niniejszej ustawy.

1.

Gospodarstwo rolne należące do spadku mogą dziedziczyć tylko spadkobiercy, którzy

1)

bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w tym gospodarstwie nieprzerwanie przynajmniej

przez jeden rok,

2)

prowadzą w chwili otwarcia spadku inne indywidualne gospodarstwo rolne albo pracują

w gospodarstwie rolnym współmałżonka lub jego rodziców,

3)

w chwili otwarcia spadku są małoletnimi albo uczniami pobierającymi naukę zawodu lub

uczęszczającymi do szkół średnich, albo studentami szkół wyższych,

4)

w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy.

2.

Rada Ministrów w drodze rozporządzenia określi

1)

warunki uznania pracy w gospodarstwie rolnym za wykonywaną nieprzerwanie przez jeden

rok bezpośrednio przed otwarciem spadku,

2)

zasady i tryb stwierdzania trwałej niezdolności do pracy.

3.

W braku spadkobierców określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 gospodarstwo rolne dziedziczy

również spadkobierca nie wymieniony w ust. 1, jeżeli ma dostateczne kwalifikacje do

prowadzenia gospodarstwa rolnego i oświadczy w państwowym biurze notarialnym albo

w sądzie spadku, nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku, gotowość

prowadzenia gospodarstwa spadkowego.

1.

W braku spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego według przepisów

art. 5 gospodarstwo to przypada Państwu jako spadkobiercy ustawowemu.

2.

Państwo uważa się za spadkobiercę ustawowego gospodarstwa rolnego także wtedy, gdy

do dziedziczenia uprawnione są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są

trwale niezdolne do pracy; w takim wypadku Państwo dokonuje na rzecz tych osób spłat

odpowiadających wartości ich udziału w gospodarstwie spadkowym po odliczeniu długów

obciążających to gospodarstwo.

1.

W razie działu spadku do otrzymania gospodarstwa rolnego lub jego części (art. 2 ust.

1) uprawnione są osoby wymienione w art. 5 z wyjątkiem spadkobierców, którzy w chwili

otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy, i to w następującej kolejności

1)

spadkobiercy, którzy bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w tym gospodarstwie

nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok,

2)

spadkobiercy, którzy prowadzą w chwili otwarcia spadku inne indywidualne gospodarstwo

rolne albo pracują w gospodarstwie rolnym współmałżonka lub jego rodziców,

3)

spadkobiercy, którzy mają dostateczne kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego

i we właściwym czasie oświadczyli gotowość prowadzenia gospodarstwa rolnego należącego

do spadku,

4)

spadkobiercy, którzy w chwili otwarcia spadku byli małoletnimi albo uczniami pobierającymi

naukę zawodu lub uczęszczającymi do szkół średnich, albo studentami szkół wyższych.

2.

Za zgodą spadkobierców, wymienionych w ust. 1, gospodarstwo mogą otrzymać spadkobiercy

bez zachowania kolejności określonej w tym przepisie. Możność jednak otrzymania gospodarstwa

bez zachowania kolejności nie dotyczy spadkobierców, wymienionych w ust. 1 pkt 4.

Spadkobiercy, którzy bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w gospodarstwie

rolnym należącym do spadku nieprzerwanie przynajmniej od roku i którzy nie otrzymali

przy dziale spadku gospodarstwa rolnego lub jego części, jak również spadkobiercy,

którzy w chwili otwarcia spadku byli trwale niezdolni do pracy, otrzymują spłaty odpowiadające

wartości ich udziału spadkowego.

1.

Spadkobiercy, którzy w chwili otwarcia spadku prowadzą inne indywidualne gospodarstwa

rolne lub pracują w gospodarstwie rolnym małżonka lub jego rodziców i którzy przy

dziale spadku nie otrzymali gospodarstwa rolnego lub jego części, otrzymują spłaty

odpowiadające wartości ich udziału spadkowego.

2.

Jednakże spłaty te mogą być odpowiednio obniżone, przy czym przy określeniu stopnia

obniżki bierze się pod uwagę

1)

typ, wielkość i stan gospodarstwa rolnego należącego do spadku,

2)

społeczny koszt otrzymanego przez spadkobiercę wykształcenia średniego i wyższego

oraz darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia, jeżeli nie podlegały one zaliczeniu

na schedę spadkową,

3)

typ, wielkość i stan gospodarstwa rolnego spadkobiercy albo gospodarstwa rolnego małżonka

lub jego rodziców.

1.

Spadkobiercy, którzy w chwili otwarcia spadku byli małoletnimi albo uczniami pobierającymi

naukę zawodu lub uczęszczającymi do szkół średnich, albo studentami szkół wyższych

i którzy nie otrzymali przy dziale gospodarstwa rolnego lub jego części, otrzymują

spłaty w granicach wartości ich udziału spadkowego z uwzględnieniem wieku spadkobierców

i potrzeb związanych z pobieraniem nauki.

2.

Wysokość i sposób uregulowania tych spłat spadkowych określi Rada Ministrów w drodze

rozporządzenia.

3.

Spadkobiercy określeni w ust. 1 odpowiadają za długi spadku stosownie do przepisów

prawa spadkowego w takiej części, jaką przedstawia wartość spadku nie wchodzącego

w skład gospodarstwa rolnego do wartości całego spadku.

4.

Odpowiedzialność za długi spadku w tej części, w jakiej nie odpowiadają spadkobiercy

określeni w ust. 1, przechodzi na spadkobiercę, który w drodze działu spadku otrzymał

gospodarstwo rolne. Jeżeli gospodarstwo to podzielone zostało między kilku spadkobierców,

odpowiedzialność za wymienione długi przechodzi na tych spadkobierców proporcjonalnie

do wartości otrzymanych przez nich części tego gospodarstwa.

Spadkobierców wymienionych w art. 5 ust. 3, którzy przy dziale nie otrzymali gospodarstwa

rolnego ani jego części, uważa się w stosunku do części spadku stanowiącej gospodarstwo

rolne - tak, jakby spadkobiercami nie byli.

1.

Jeżeli do spadku należy inny jeszcze majątek oprócz gospodarstwa rolnego, udziały

spadkobierców w gospodarstwie rolnym zalicza się na poczet ich udziału w całym spadku.

2.

W takim wypadku spadkobierca, który wyznaczony jest do otrzymania spłat z tytułu udziału

w gospodarstwie rolnym, może otrzymać zamiast tych spłat lub ich części odpowiednio

większą część pozostałego majątku spadkowego.

Wierzytelność z tytułu spłat spadkowych należną od spadkobiercy, który otrzymał gospodarstwo

rolne lub jego część, zabezpiecza się na żądanie uprawnionego spadkobiercy przez ustanowienie

hipoteki na nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego. Ustanowienie hipoteki

- w braku księgi wieczystej - może nastąpić przez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów.

Rada Ministrów ustali zasady i tryb udzielania bankowej pomocy kredytowej dla spadkobierców

gospodarstw rolnych.

1.

Spadkobiercy wymienieni w art. 5 ust. 1, którzy przy dziale spadku nie otrzymali gospodarstwa

rolnego lub jego części, a do czasu tego działu zamieszkiwali w tym gospodarstwie,

zachowują uprawnienie do dalszego tam zamieszkiwania, jednakże nie dłużej niż 5 lat,

a gdy chodzi o małoletnich nie dłużej niż 5 lat od dojścia do pełnoletności.

2.

Uprawnienia określone w ust. 1 przysługują również spadkobiercom nie wymienionym w

art. 5, którzy w chwili działu spadku zamieszkiwali w gospodarstwie spadkowym.

3.

Przepis ust. 1 o ograniczeniu okresu zachowania uprawnień do zamieszkiwania nie dotyczy

spadkobierców trwale niezdolnych do pracy.

4.

Do zamieszkiwania określonego w ust. 1-3 stosuje się odpowiednio przepisy o służebności

mieszkania.

Szacunek nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego w celu określenia

wartości udziałów spadkobierców tego gospodarstwa przeprowadza się według przepisów

obowiązujących przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych.

Przepisy niniejszej ustawy o dziale spadku stosuje się także do zniesienia współwłasności

gospodarstwa rolnego powstałej w wyniku działu spadku.

1.

Rozporządzenia testamentowe sprzeczne z przepisami ustawy niniejszej są nieważne.

2.

Ustalenie zachowku następuje z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy.

Prawa spadkobierców do spadku stwierdza się według zasad ogólnych z uwzględnieniem

zmian w zakresie dziedziczenia wynikających z przepisów niniejszej ustawy. W postanowieniu

o stwierdzeniu praw do spadku - poza wymienieniem udziałów wszystkich spadkobierców

w całym spadku - wymienia się również udziały spadkobierców, określonych w art. 5,

w gospodarstwie rolnym.

Postępowanie w sprawie o dział spadku może być wszczęte także na wniosek organu do

spraw rolnych prezydium powiatowej rady narodowej (miejskiej rady narodowej miasta

stanowiącego powiat, dzielnicowej rady narodowej w mieście wyłączonym z województwa).

Umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego lub jego części zawarte przez spadkodawcę z osobami,

które są jego spadkobiercami, wygasają z upływem roku gospodarczego, w którym nastąpiło

otwarcie spadku.

1.

Spadkobierca, który otrzymał gospodarstwo rolne, nie może zbyć w całości lub w części

gruntów wchodzących w skład tego gospodarstwa w ciągu 5 lat od jego otrzymania.

2.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się w razie

1)

zamiany gruntów wchodzących w skład otrzymanego gospodarstwa na inne grunty,

2)

zbycia lub zrzeczenia się gospodarstwa na rzecz Państwa lub zbycia gruntów, o których

mowa w art. 2 ust. 5.

1.

W razie zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego gospodarstwo to otrzymuje współwłaściciel,

który w nim pracuje nieprzerwanie przynajmniej od roku, chyba że podział gospodarstwa

byłby zgodny z postanowieniami art. 2.

2.

Jeżeli kilku współwłaścicieli pracuje w gospodarstwie rolnym nieprzerwanie przynajmniej

od roku, gospodarstwo otrzymuje ten z nich, na którego wyrażą zgodę wszyscy współwłaściciele;

w razie sporu sąd przyznaje gospodarstwo jednemu z nich, mając zwłaszcza na uwadze

kwalifikacje współwłaścicieli do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

3.

Współwłaściciel, który otrzymał gospodarstwo rolne, obowiązany jest do spłaty pozostałych

współwłaścicieli, jeżeli w chwili zniesienia współwłasności pracowali w jakimkolwiek

gospodarstwie rolnym albo są osobami trwale niezdolnymi do pracy lub małoletnimi,

albo uczniami pobierającymi naukę zawodu lub uczęszczającymi do szkół średnich, albo

studentami szkół wyższych.

4.

Ograniczenie obowiązku spłat nie dotyczy zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego

stanowiącego dorobek małżonków.

5.

Jeżeli żaden ze współwłaścicieli nie pracuje we wspólnym gospodarstwie rolnym, zniesienie

współwłasności - w braku umowy między współwłaścicielami - następuje na wniosek któregokolwiek

ze współwłaścicieli lub właściwego do spraw rolnych organu prezydium powiatowej rady

narodowej (miejskiej rady narodowej miasta stanowiącego powiat, dzielnicowej rady

narodowej w mieście wyłączonym z województwa) przez sprzedaż gospodarstwa stosownie

do przepisów o postępowaniu niespornym z zakresu prawa rzeczowego. W tym przypadku

Skarbowi Państwa przysługuje prawo pierwokupu.

6.

Jeżeli współwłaścicielem gospodarstwa jest Państwo, do zniesienia współwłasności między

Państwem a pozostałymi współwłaścicielami przez wydzielenie udziału Państwa nie mają

zastosowania przepisy art. 2.

7.

Przy znoszeniu współwłasności do szacunku nieruchomości stosuje się odpowiednio przepis

art. 16.

1.

Jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje

się jej przepisy, o ile z ust. 2-8 nie wynika inaczej.

2.

Prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego zachowują

1)

spadkobiercy, którzy w drodze faktycznych (nieformalnych) działów spadkowych otrzymali

w posiadanie gospodarstwo rolne lub jego część,

2)

spadkobiercy, którzy bezpośrednio przed dniem wejścia w życie ustawy pracowali w tym

gospodarstwie przynajmniej przez jeden rok,

3)

pozostali spadkobiercy określeni w art. 5 ust. 1 pkt 2-4.

3.

W braku spadkobierców określonych w ust. 2 pkt 1 i 2 prawo dziedziczenia gospodarstwa

rolnego zachowuje również ten z pozostałych spadkobierców, który ma dostateczne kwalifikacje

do prowadzenia gospodarstwa rolnego i oświadczy w państwowym biurze notarialnym albo

w sądzie spadku, nie później jednak niż w ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie

ustawy, gotowość prowadzenia gospodarstwa spadkowego.

4.

W razie zbycia udziału w spadku przez spadkobiercę przed dniem wejścia w życie ustawy

nabywca udziału zachowuje prawo do tego udziału bez względu na to, czy zbywca udziału

należy do spadkobierców, którzy stosownie do ust. 2 zachowują prawo dziedziczenia.

5.

Spadkobiercy określeni w ust. 2 i 3 oraz nabywcy udziałów spadkowych mają również

prawo do otrzymania gospodarstwa rolnego lub jego części w drodze działów spadku.

6.

Spadkobiercom wymienionym w ust. 2 pkt 1 i 2, którym w drodze działów spadkowych nie

zostanie przydzielone gospodarstwo rolne, przysługują spłaty na zasadach określonych

w art. 8 i 9. Osobom, które nabyły udział w spadku przed dniem wejścia w życie ustawy,

a nie otrzymają gospodarstwa w drodze działów spadku, przysługują spłaty na zasadach

określonych w art. 8.

7.

Jeżeli kilku spadkobierców użytkuje osobiście wydzielone części gospodarstwa, a podział

tego gospodarstwa między uprawnionych spadkobierców z zachowaniem norm określonych

w art. 2 ust. 1 nie jest możliwy, normy te nie mają zastosowania.

8.

Jeżeli dział spadku już nastąpił, zachowuje on swą moc z tym zastrzeżeniem, że spadkobiercy

należący do kategorii osób, którym w myśl ustawy niniejszej spłaty nie przysługują,

tracą prawo do nie uiszczonych jeszcze spłat.

Przepisów art. 3 nie stosuje się, gdy bieg terminu zasiedzenia kończy się w ciągu

2 lat po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.

1.

W ustawie z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi

(Dz. U. Nr 39, poz. 172) wprowadza się zmiany następujące

1)

art. 2 ust. 2 otrzymuje brzmienie

„

2.

Przepis ust. 1 nie ma zastosowania do nabycia działki budowlanej określonej w przepisach

o terenach budowlanych na obszarach wsi, jeżeli nabywca nie posiada takiej działki

w tej samej miejscowości.

”

;

2)

w art. 2 dodaje się ust. 3 w brzmieniu

„

3.

Nabycie nieruchomości w drodze dziedziczenia regulują odrębne przepisy.

”

;

3)

w art. 3 ust. 2 otrzymuje brzmienie

„

2.

Nieruchomość rolna obciążona należnością Państwowego Funduszu Ziemi lub Banku Rolnego

z tytułu nabycia w drodze nadania i sprzedaży albo należnością b. Funduszu Obrotowego

Reformy Rolnej bez względu na to, czy należność jest ujawniona w księdze wieczystej

lub zbiorze dokumentów, może być zbywana pod warunkiem przejęcia tej należności przez

nabywcę do zapłaty na dotychczasowych warunkach.

”

;

4)

w art. 3 dodaje się ust. 3 w brzmieniu

„

3.

Zbycie części nieruchomości, o której mowa w ust. 2, może nastąpić pod warunkiem przejęcia

przez nabywcę do zapłaty odpowiedniej części należności, jaką określi właściwy do

spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej.

”

;

5)

w art. 4 treść dotychczasową oznacza się jako ust. 1 i dodaje się ust. 2 w brzmieniu

„

2.

W przypadku nabycia gruntów przez współmałżonka bierze się pod uwagę łączny obszar

gruntów należących do obu małżonków lub stanowiących ich udział we współwłasności.

”

2.

W dekrecie z dnia 8 listopada 1946 r. o postępowaniu spadkowym

(Dz. U. Nr 63, poz. 346, z 1950 r. Nr 38, poz. 349 i z 1957 r. Nr 39, poz. 172) wprowadza się zmiany następujące

1)

w art. 152 skreśla się § 2;

2)

w art. 162 § 1 otrzymuje brzmienie

„

Art. 162.

§ 1.

Gdy przedmiotem działu jest przedsiębiorstwo zarobkowe, którego podział w naturze

jest prawnie niedopuszczalny lub ze względów społeczno-gospodarczych byłby niepożądany,

sąd przyzna ten majątek spadkobiercy, który o to zgłosi wniosek, innym zaś spadkobiercom

przyzna od niego spłaty.

”

3.

W dekrecie z dnia 8 listopada 1946 r. o postępowaniu niespornym z zakresu prawa rzeczowego

(Dz. U. z 1946 r. Nr 63, poz. 345, z 1950 r. Nr 38, poz. 349 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172) w art. 39 skreśla się § 2.

4.

W ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz

uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa

rolnego

(Dz. U. Nr 17, poz. 71) wprowadza się zmiany następujące

1)

w art. 1 skreśla się ust. 2;

2)

w art. 2 ust. 2 otrzymuje brzmienie

„

2.

Posiadanie kwalifikacji określonych w ust. 1 pkt 1 nie jest wymagane do nabycia działki

budowlanej określonej w przepisach o terenach budowlanych na obszarach wsi, jeżeli

nabywca nie posiada takiej działki w tej samej miejscowości.

”

;

3)

skreśla się art. 3.

Ustawa nie narusza przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. o zagospodarowaniu lasów i nieużytków nie stanowiących

własności Państwa oraz niektórych lasów i nieużytków państwowych

(Dz. U. Nr 29, poz. 166).

Traci moc ustawa z dnia 18 czerwca 1959 r. o zawieszeniu niektórych spłat spadkowych

(Dz. U. Nr 36, poz. 227).

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

§ 1.

Gdy przedmiotem działu jest przedsiębiorstwo zarobkowe, którego podział w naturze

jest prawnie niedopuszczalny lub ze względów społeczno-gospodarczych byłby niepożądany,

sąd przyzna ten majątek spadkobiercy, który o to zgłosi wniosek, innym zaś spadkobiercom

przyzna od niego spłaty.