Dekret z dnia 22 lutego 1946 r. - Prawo o sądach obywatelskich.

Art. 1. § 1. W każdej gminie wiejskiej i mieJskiej tworzy się sąd obywatelski.

~ l. W miastach, liczących ponad 10.000 mieszk~ńców, tworzy się sądy obywatelskie w ilości,

laką ustaJ.i

MinIster Spra,wiedliwoś<:i na wniosek

miejskiej rady narodowej, w którym zarazem określi ona granice ich okręg ów.

Art. l. § 1. W skład sądu obywate~skiego wchoobywatelski, jego zastępca i sześclu

dzą: sędzia

ławników .

§ l. Przepisy nin1ejszego prawa dotyczące sę­

dziego obywatelskiego stosuje się odpowiednio

do jego zastępcy.

§ 3. Przepisy art. 3, 4, 7 § t, 10-15 i 18 stosuje

s'lę odpowiednio do ławników.

Przepisy dekretu

z dnia 4 grudnia 1945 r. o należnośoiac,h ła'Wn ~ków

za udział w posiedzeniach sądowych oraz o karach porządkowych na ła'wników (~. y. R. P.

Nr 58, poz. 336) nie ' mają zastosowania do ławni­

ków sądów obywatelskich.

Art. 3. Sędzią oby,wałelskim mOże być ten,

kto posiada obywatelstwo pOlskie,korzysta w pełni

~ ęraw cywilnych I obywatelskich, mleszlkoa przy-

najmniej od roku w daneoj gminie, fest nIeskazltel·

nego charakteru, ukończył 30 lat żyola I włada

językiem polskim w słowie i. piśmd e.

Art. 46' § 1. Nie może być sęd~lą obywatelskim,

a) pozostający w służ.bie czynnej: państwowy sę­

dzia I prokurator, funkCjonariusz a.dmlniSlłracji

państwowej i samonądowej, funkclonarlusz służ.­

by bezpieczeństwa I Milicji ObY'WateIsklej oraz

WOjskowy, b) duchowny, c) adwokat, obrońca są­

dowy i właściciel biura pisania podań oraz pra_

cownik Ich kancela,ril.

§ 2. Nie może być sędzią obywatelskim ten,

przeciwko komu toczy się postę.p owanie sądowe

o przestępstwo z chęCi zysku lub o zbrodnię.

Art. S. Sędziego obywatelskiego, jego zastępcę

I ławników wybiera gminna (mieJska) rada n.arodowa na t.rzy lata w głosowaniu taj:nym zwykłą

więkSzością głosów przy udziale co naJmnIej l / 3

liczby członków rady.

Art. 6. § 1. Odpis pro tokółu, zawierającego

przebieg I wyniki wybo"ów z zaznaczeniem ich

. prawomocności, gminna (mI ejska) rada narodowa

przesyła prezesowi sądu okręgowego za pośrednic­

twem sędzie go sprawują cego · kierownictwo sądu

grodzkiego .

§ l. Prezes sądu okręgowego po s.twierdzenlu,

że wybrani

odpowiadają

wymaganiom prawa,

powołu.je ich do obj ęc ia s-fanowlsk.

§ 3. Sędzia sprawujący kierownictwo sąd u

grOOzklego wzywa wybranych do stawienIa się

celem doręczenia -im wyrni enionego w § l powo~

łania do objęCia stanowiska i zarazem przyjmuje

"

Dzfennlk Uiław Nr ~

----------------------

od sędziego obywatelskiego

jego zastępcy ślubo­

wanie sędziowskie, a od ławników -- przyrzeczenie ławnicze.

Art. 7. § 1.

Sędzia obywatelsl~i

wykonuje swoJe czynności aż do czasu objęcia stanol\vislm przez

Jego następ<ę·

§ 2. MIJliste,r Sprawiedliwości może zwolnić sę ­

dzie!ł.0 obywatelskiego przed upłyWem czasu, na

który był powołany, bądź na żądanie tego sędzie­

go, bądż na podstawie uchwały kolegium administra cyjnego sądu okręgowego.

,

§ 3. Jeżeli przyczyny zwolnienia przewidziane

,w § 2 zachodzą w stosunku do ławnika, zwolnić

go może prezes s ą du okręgO\vego.

Art. 8. § 1. Zarząd gminny (m iejski) przydziela sędziemu obywatelskiemu na jego żądanie jednego ze swych urzędników do wykonywania

funkcji kancelaryjnych i protokółowania.

§ 2. FunkCjonariusze gminni dokonują dorę­

czeń pism i wezwań sądu obywatelskiego, jeżeH

na tere'n ie gminy nie ma urzęd u pocztowego lub

agencji pocztowej.

Art. 9. § 1. Gmina dostarcza lokal sądowi obywatelskiemu i ponosi wszelkie koszty związane

z urzędowaniem. sądu obywatelskiego.

§ l. Na pokrycie tych wydatków gmina pobierać będzie speCjalne opIaty sądowe, których wysokość

oraz zasady i sposób uiszcza,n ia określi

w drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrami

Administracji

Publicznej I Skarbu. '

Art. 10. Sędzia obywa,t elski jest w sprawowaniu swego urzędu sędZiowskiego niezawisły I podlega tylko ustawom. Obowiązany Jesi on służyć

wiernie Rzeczypospolitej Polskiej I obowiązki swe

wypełniać zgodnie z ustawami bezstronnie I gorliwie.

Art. 11. § 1. Sędzia obywatebki obowiązany

jest zachować w taJemnicy okoliczności, o ldórych

poza jawną ro zprawą sądową powziął wiadomość

ze względu na swe stanowisko.

§ l. Obowiązek zachowania tajemnicy ustaje,

gdy 'sędzia składa zeznania jako świadek p.r zed

sądem,

chyba że ujawnienie t<ljemnicy zagraża

dobru Państwa albo takiemu w a żnemu interesowi

prywatnemu, który nie jest sprzeczny z celami

wymian! sprawiedliwośc I.

§ 3. O{t obowiąz.ku zachowania ta jemniCY może zwolnić sędziego tylko Minister SDrawiedliw o ścl.

§ 4. Obowią'lek za-chowan,i a tajel~ni~y trwa także po opusz,c zenlu stanowIska.

Ad. 12. Sędziemu obywatelskiemu w z,\viązku

z urz ędowaniem przysługuje ochrona prawna fak

urzęd nikowi pań s twowemu.

Art. 13. Sędzia obywatelski pełni swe ob o wiąz­

ki bezpłatnie, Jednak ma prawo otrzymać za stratę zarobku w związku z oderwaniem go od zwykłych zajęć zawodowych wynagrodzenie, którego

wysokość i sposób wypłaty usłali w l'ozporządze-

114

--------------------.---------------

Poz. 64

nlu Minister SpraWiedliwości w porozumieniu

Ministrami: Administracji Publicznej I Skarbu.

oZ

Art. 14. § 1. Jeżeli sędzia bbywatelskl nie może

pełniĆ swych obowiązków z powodu choroby

lub innej uzasadnIonej przyczyny, pO\.vinlen o tym

niezwłocznie

zawIadomić

sędziego

sprawującego

kierownictwo sądu grodzkjego.

§ 2. Sędzia obywatelski może z ważnych powodów uzyskiwać z,wolnienieod zajęć na terminy określone; zwolnienia tego udziela sędzia

S.Draw ujący kierownictwo sądu grodzkiego.

Art. 15. Sędzia obywatelski powinien mieszkać

na terenie gminy, w której sprawuje swój urząd.

Art. 16. Minister ~prawiedHwości

służbowe

znaki

dla

sędziego

określi

od-

obywatelskiego.

Art. 17. BeZJpośredni nadzór służbo wy nad

obywatelskim wykonuje sęd z ia spr awujący

kierownictwo sądu grodzkiego.

sądem

Arf. 18.§ 1. Na wniosek sędz iego sprawującego

kierownictwo sądu grodzkiego albo z urzędu koleg,ium administracyjne sądu okręgQ'\vego zarządzić

może

przeprowadzenie przez jednego z..e swych

członków

do chodzenia w sprawie przewinienia

służbowego

lub uchybienia godności stanowiska

sędziego obywatelskiego, a następnie bądź umorzy dochodzenie, bądż poweźm ie uchwałę przewidzianą VI art. 7 albo w przypadku mnIejszej wagi

udzieli sędziemu obywatelskiemu upomnienia.

§ l. Po wszczęciu dochodzenia przewidZianego

w § 1 kolegium administracyjne może sędziego

obywatels.k icgo żawieslć w czynnościach służho­

'vych.

Rozdział

\Vła5c!WOSĆ

rzeczowa i

II.

mieh~owa..

Art. 19. § 1. Sądy obywatelskie rozpoznają

sprawy cywilne

a) o ochronę zakłóconego lub przywrócenie

utraconego p05iadania (ar t. 390 I 391 kodeksu postępowania cywilnego) przygraniCZnych pasów ziemi;

b) o naprawIenie (wynagrodzenie) szkód wyrzą­

dzonych c~ynem niedozwolonym (art. 134 -167 k o deksu zobOWiązań), jeżeli wartość żą",

danego odszlwdov.'ania nie przewyż.sza 1.500 zł;

c) o należności r olników z tytułu dostarczenia

płodów rolniczych lub leśnych, tudz,ież o należności rzemieślników, przemysłowców i kupców z tytułu dokonania rob6t i dO,starczenla

to warów, jeżeli WYSOkOEĆ żądanej sumy nie

przewyżs za

1600 zł.

§ 2. 5prawy wymi enione w § 1 n ależą do wła­

ściwo ki

sp,du obywatelskiego . tyllw wó wczas, gdy

obie stron'!! są osobami fizycznymI mającymi obywatelstwo pobkie i gdy ooie strony zamieszkują w

gminie, w której ustanowiony jest sąd obywatelski

lub gdy przynajmniej fed"a z nich mieszka w tej

gminie, a druga w sąsiedniej gm inie.

D7.i ennlk U, taw Nr 8 - 11 S

--_._--- ---- -----_. __

- ---.,..------------

._ ----------

§ 3. Gdy strony mieszkają w rÓżnych gminach

właściwym miejscowo jest sąd

obywatelski tej gm!-

ny, VI której mieszka pozwany.

§ 4. W sprawach przewidzianych w § 1

lit. a) właściwym miejscowo jest sąd obywatelski

tej gminy, VI której" grunt jest położony.

Ad. 20. § 1. S ą dy obywatelskie rozpoznają sprawy karne o przest<~p,stwa, przewidziane

i

a) wart. 2&, 30, 31, 32, 35, 38, 39, 45, 46, 47, 4&,

49, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 59, 60 i 61 prawa

o wykroczeniach,

/)) w art. 15, 16, 17, l S I 19 ustawy z dnia 14

k wietnia 1937 r. o szkodnictwie l eśnym I polnym (D z. U. R. P. Nr 30, poz. 224),

r.) wart. 1 t ustawy z dnia 21 marca 1931 r.

o ograniczeniach w sprzedaży, podawaniu

i spożyci u napojów alkoholowych (przeciWalkoholowa) (Dz. U. R . P. Nr 51, poz. 423) ,

d ) wart. 137, '2 39, 252, 256 § 1-3, 263 § 1-2

i 272 kodeksu karnego, a nadto wart. :>'55

kodeksu karnego, jeż eli pokrzywdzony, z osk arżen ia którego przestęp stw o to jest ściga­

n e, wniesie akt osk arżenia do s ąd u obywatelskiego.

§ 2. Sprawy wymienione w ~ 1 nal eżą d o wła­

ściwoś ci

sądu

obywatelskiego tylko wówczas, gdy

na obszarze gminy, w k tór ej ten sąd ma siedzibę, a sprawca ukoń­

czył 17 lat ży cia I co do tego rodzaju przestępstw

p odlega właściwości sądów powszechnych lub

wł a dz administraCji ogólnej.

przestępstwo zostało popełnione

Art. 21. Są d obywatelski w każdym stanie sprawy może z uwagi n a jej zawile oko lic znośc i przek aza ć ją d o r ozpoznania sąd ow i grodzkiemu lub

wł adzy administracji ogólnej w zal e żności od teg o, czy w r azie ni eufworzeni a sądu obywatelskiego właś ciwym do rozpoznania jej byłby sąd grodzk i (art. t 9 i art. :20 ~ 1 lit. d) czy - władze admini stracji ogólnej (art. 10 § t lit. a, b, c).

Ad. U . Nie zależnie od orzekan ia 'w s,p rawach

przekazanych sądom obywatelsldm sądy te są wła­

ściwe do prz eprowadzenia

pojednania stron w

sprawach o roszczenia majątk owe, które nie dotyc zą przej ścia , ograniczenia lub obcią2cnla prawa

własności do nieruchomości. a nadto do rozpoznania takich spraw, j eżeli obie strony poddadzą je

pod polubowne rozstrzygnięcie są du obywatelskiego ; poddanie to m oż e być zawarte bądż w pisemnej umowie stron na przypadek powstania " sporu,

bą dż gdy spór już istnieje - w fOrm ie zapisu, zło­

żoneg o s ądowi obywateJskiemu.

Art. 23.

Rada Ministrów

m oże w drodze r oz-

p or7.ą d zen ia poddać właściwości

sądów obywatelspraw należących do

właściwości sądów grodzkich lub władz adminlstri:lc1i ogólnf'j albo właśoiwość sądów obywatelskich

skich inne sprawy

ograniczyć.

spośród

Poz. 64

Art, 24. Sąd obywatelSIki winien w każdym

stanie sprawy przestrzegać swej właściwości rzeczowej i miejscowej. Uzn ają c, że sprawa nie podlega jego właściwości, stwi erdza to, a na wniosek

strony, która sprawę wniosła, przekazuje tę sprawę właściwem u sądow i lub Innej właściwe! wład zy.

Art. 25. Spór o właściwość międz y s ądami ob ywatelskimi rozstrz:,lga ostatecznie sąd grodzki przełoż on y

nad sądem obywC1tebkim, który pi erwszy

wydał or?.I?'cz enie W przedmiocie właś ciwo""';

Rozdz i ał

III.

Wyłączenie .

Art. 2'5. ~ 1. Sędzia obywatelski jest Wyłączony

z mocy samej . ustawy od wykon ania czynnosci, które dotyczą: jego osobiście, j ego małżonka, krewnych lub powinowatych w prostej lin ii. krewnych

w boc<m cj li nii do czwartego stopnia . powinowatych w linii bocznej do drugiego stopnia oraz osób

zwią ~llny ch z nim z tytułu przysposobienia, opieki,

kurateli lub pełnomo cnictwa.

§ 2. Nadto eędzia obywatelski powinien si ę wył ączy(:,

gdy wynik czynności oddZi a ływ a najega

prawa lub obowiązki albo gdy pomiędzy nim a jedną ze stron lub lej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzajU, że mógłby wywoł a ć

uza sa dni oną wątpllwość co do jego b e z s tronnoś cI.

§ 3. P rzepl~y §~ 1 i 2 mają odpOWiednie za sło­

sowanie do ławni ków i protokólanta.

Sędzia obywatelski orzeka o wysiebie, ławników l protokólanta.

§ 1 . Gdy strona zażą da wyłączenia, a sędzia obywaielski uzna wniosek za bezpodstawny, przesyła

go wraz ze swym wyjaśnieniem sądowi Rrodz.klemu do deCYZji.

§ 3. W razie wyłączenia sędZiego obywatehkiego . i jego zastępcy sąd grodzki przekaże s prawę

sądowi obywatelskiemu w sąs,iedniej gminie albo

słosując ogólne zasady włuściwości , obow i ązujące

w r azie nieutworzenia sądu obywa telskiego, bądt.

sam przyjmie sprawę do r ozpoz.nania , bądź przekaże ją wła~ciwej władzy admi ni5trucjl ogólnej.

Art. 7.'1. § 1.

łąc zeniu

R o z d z i CI I

IV.

Postępowanie..

Oddzi a ł

Pncpisy

w~~}6!ne

1.

dla spraw cywilnych i karnych.

Art 2n. śl 1. Strony i ich przedstawiciele ustawowi mogą dział ać osobiście luh przez pełn omoc­

ni ków.

§ l. Pełnomoc nikami mogą być tylko spó!uc7.estnicy sprawy, r odzice, m a ł żon ek , rodzeństwo lub

dzieci stro-ny oraz a dwokaci ( obrońcy sądowi ).

§ 3. Pełnomocnictwo po dl ega opłacie stemplowej prze,;;idzianei dla p eł nomo cnictw przed sąda­

mi grodzkimi.

----------- -

Dzłenn!'k U$ł8W Nr &

-

- -- ------ ---'---

--

Art. 19. WnIoski, pozwy I akty ookarżenia mopisemnie bądź ustnie do pro-

żna zgła5Zać bądź

tokółu.

Strony oraz świadkowie I biegli obona wezwanie sądu obywatelskiego, jeżeli zamieszkują w tej samej gmInie lub

nawet w gminie innej, lecz w odległości nle przenoszącej 30 kilomet'r ów od miejsca stawiennictwa.

Art. 30.

116

------- Poz. 64

osób- wezwanych lub prawidłowości zawiadomienia o terminie nieobecnych, przewodniczący przedstawia stan sprawy, udziela głosu stronom I w razie potrzeby zarządza postępowanie dowodowe.

Art. 36. § 1. Sąd obywatels,kl może odroczyć

na inny termin jedynie z ważnych powodów.

;§ l. Gdy jedna lub obie strony nie stawią się na

rozprawę, sąd obywatelski,

ustaliws,zy praWidło­

Al·t. 3t. § 1. Za nieusprawiedliwione niestawienwość wezwania

lub zawiadcmien-ia nieobecnego

nictwo, jeżeli ono powoduje konieczność odroczeo terminie, może rozpoznać sprawę, je żeli uzna,

nia , czynności na Inny termIn, sędzia - obywatelski

że osobiste stawiennictwo nieobecnego nie jest komoże skazać osobę wezwaną na grżywnę do 200 zł

nieczne. WyrOlk, który zapadnie po tak przeproz zamianą w razie nieuiszczenia na areszt do

wadzonej rozprawie, ma takie same skutki, jak

trzech dni.

wyrok wydany po przeprowadzeniu rozprawy

§ 2. Sędzia ohywa,t ebkl zwolni skazanego od w ob e cności stron. nałożonej g-r zywny, jeżeli połTzeba późniejszego

Art. 51. Sąd obywatelsld może dopu szczać

stawienia się skazanego odpadnie albo jeżeli skaprzeprowadzać dowody nawet nie Dowołane

zany usprawiedliwi swoją nieobecność nie później

przez strony I nie jest z.wią~any żadnymi ustawoniż w następnym terminie, na który zostanie wewymi zasadami dowodowymi, lecz orzeka według

zwany.

swego pirzekonania opartego na swobodnej. ocenie

§ 3. Na postanowienie sędZiego obywatehkiego

wszelkich oko licz,ności sprawy.

co do ukarania grzywną służy skazanemu zaża­

Art. 38. Postępowanie dowodowe, polegające

lenie.

na

odczytaniu I przejrzeniu dokumentów, przesłu­

§ 4. Przepisy §§ 1-3 stosuje się odpowiednio -'

do ławników w p,rzy:padku nleusp,rawied1iw ionego i chaniu świadków, biegłych i stron oraz dokonaniu oględzin przedmiotu sporu odbywa się przed

Ich niestawiennictwa.

II

sądem Otl'zekaJącym.

Gdyby to nie było możliwe

Art. 32. WezwanIe może być bądż ogło~zone

z powodu poważnych niedogodności lub kosztów,

wt.nle przez sędziego obY"",aŁelskie,go, bądź dorę.. I sąd zwróci się o p.rzeprowadzenie tych dowodów

c-z on e w formie pisemnej, przy czym należy wedo sądu grodzkiego lub sądu obywatelskiego, mazwanego pouczyć o skutkach niestawiennictwa.

Jących siedzibę poza okręgi em sądu orz ekającego.

Art. 33. § 1. Sąd obywatelski rozpoznaje spraArt. 39. § 1. Swiadkami nie mog ą być

wy w składzie sędziego obywałelsldego tako przea) osoby niezdolńe do spostrzegania lub komuwodn,ieeącego I dwóch ławników.

ni,k owania swych spostrzeż eń;

§ 1. Z p(I'ZebIegu czynności sądu obywatelskiego

b) duchowni co do faktów, powierzonych im

sędzia obywatelski

albo wyznaczony przez niego

. na spowiedzi lub pod tajemnicą duchowną,

protokólant sporządza protokół, który powinien

c) woj5'kowi i urzędniCY puhliczni nie zwoIniez:awiera'ć

ni od zach~wanla tajemnicy -urzędowej, o Ileby zeznanie Ich miało być połączone z jej na1)) oznaezenie daty ł miejsca czynności, imiona

ruszeniem.

I nazwiska sędziego obywatelskiego, ławul­

;k ów I stron, a takżł! innych osób, o ile biorą

§ l. Biegłym i nie mogą być osoby podlegające

udział w czynnośolach, a mianowicie: protowyłączeniu z przyczyn przewidzianych wart. l6,

kólanta, J)rzedsławlclell lub pełnomocników

który ma t~ o dp owiednie zastosowanie.

stron, biegłych l świadków ;

Art. 40. §. 1. Nikt nie ma prawa odmówić zeb) przebieg czynności, a w sz.czegÓlności wyj aś­

,

znań w charakterze świadka lub biegłego z wy- nienia I wnioski stron, zeznani-a świadków,

jątkiem małżonków stron,

ich wstępnych, zstęp­

' bi egłych i stron, treść ugód I wzmiankę o onych i rodzeństwa, powinowatych w tym samym

głoszeniu Otl'zeczeń i odczytaniu protokółu;

stopniu oraz osób, pozost,ających ze stronami

ej podpisy sędziego obywatelskiego, ławników

w stosunku przysposobienia.

oraz innych osób, biorących udział w czynno§ l. Świadek lub biegły może odmówIć odpo- ściach, przy czym w razie odmowy lub niemowiedzl

",na zadane mu pytania, gdyby zeznanie możności

podpi-su należy zaznaczyć przyczynę

gło narazić jego . Iub jego bliskich, wymienionych

tego.

w § 1 na odpowiedzialność karną, h ańbę lu b do_ Art. 34. Rozprawa odbywa się jawnie. Przewotkiiwą I bezpośrednią

szkodę majątkową,

albo

_dniczący uchyli jawność rozprawy na zgodny wniogdyby ze~nani e miało by ć połączone z pogv/ałce­

sek stron, albo gdy tego wymaga wzgląd na porzą­

niem ,istotnej tajemnicy zawodowej.

dek publiczny luh dobre obyczaje. Ogłoszenie wy§ 3. Za nie uzasadnioną odmowę złożenia zeroku odbywa się publicznie.

znań (opi,n ii)

sęd:': ia ohywatelski skaże świadka

Art. 3S. Rozprawa odbywa sIę w ten sposób,

(biegłe,go) na grzywnę,

przewidzian ą wart. 31,

te ~o wywołaniu sJ>rawy i słwierdzeniu obeoności

który ma tu odpowiednie zastosoWanie.

Wiązani są stawić się

rozprawę

J)zienn!1, Ustaw Nr a

--------------------

Art. 41. § 1. Przed przesłuchaniem

zadaje się

pytania, dotyczące jego

osoby (Imię, nazwisko, wiek, zajęcie) oraz s-fasunku

do stron, tudzież uprzedza się go o prawie odmowy zeznań (art. 40 §§ 1 i 2) i o odpowiedzialności

karnej za nieprawdziwe zeznania.

§ 2. Sąd obywatelski, gdy tego wymagają szczególne okoliczności sprawy, może zaprzysiąc świad­

ka (biegłego), stosując odpOWiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego lub kodeksu pos·tępowania

karnego, dotyczące zaprzysięgania

świadkowi

(,biegłemu)

świadków i biegłych.

Art. 42. § 1. W sprawach cywilnych oraz

w sprawach karnych, ŚCiganych z oskarżenia prywatnego, sąd obywatelski winien nakłaniać strony

do zawarcia ugody, wskaZUjąc im sposoby, mogą­

ce do tego doprowadzić.

, § 2. Ugodę wpisuje się do protokółu czynności.

Należy w niej wymienić Istotne warunki i sposób

ich wypełnienia. Ugodę po odczytaniu jej podpisują obie strony, a jeżeli strona podp-isać się nie

może, uczyni to za nią osoba, którą ona wskaże.

§ 3. Przedmiotem ugody nie może być przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności

do nieruchom o ści. W takim przypadku sąd obywatelski odsyła strony w celu spisania ugody do

notariusza lub do sądu grodzkiego.

117

Poz. 64

Art. 41. Orzeczenia sądu okręgowego jako instancji odwoławczej zapadłe na skutek apelacji

lub zażalenia są prawomocne.

Art. 48. Jeżeli zachodzą przyczyny, które w myśl

przepisów kodeksu postępowania cywilnego lub

kodeksu postępowania karnego stanowią podstawę skargi (wniosku)

wznowienie postępowania,

właŚciwym d'o rozlftrzygnięcia o wznowieniu jest

sąd okręgowy. Sąd okręgowy wyda tylko postanowlenieo dopuszczalności wznowienia, natomiast

rozpoznanie sprawy przekaże sądowi obywatelskiemu.

°

Ad. 'i9. W razie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, apelacji lub skargi o wznowienie

właściwym do rozpoznania wniosku o przywróce.

nie terminu jest sąd okręgowy.

Ąrt. 50 § 1. W raz,ie śmierci strony w sprawie

cywilnej lub śmierci oskarżyciela prywatnego (pokrzywdzonego) w sprawie karnej postępowanię

w sprawie zawiesza się.

§ l. Podjęcia zmvieszonego postępowania może

żądać

strona przeciwna, a nadto w sprawach cywilnych - następcy prawni zmarłego , a w 'S1'raI wach ka~nych -- osoby wymienione wart. 63 § 3,

'Jeżeli wniosek ten nie będzie zgłoszony w ciągu

3 miesięcy od dały zawieszenia, sąd obywatels~1

przedsławi

akta sprawy sądO'wi grodzkiemu do

Art. 43. Po zakończeniu rozprawy, jeżeli do

przechowania.

ugody nie dojdZie, sąd obywatelski uznawszy, że

sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, wydaje wyArt. 51. § 1. Po zakończeniu postępo;wania

rok, który ogłasza publicznie skonom, a nadto

w sprawie sąd obywatelski przedstawia akta sprajeśli która ze stron była nieobecna na ro~prawie,

wy sądowi grodzkiemu.

nakaZUje doręczenie jej odpisu wyroku.

§ 2. Sąd grodzki przechowuje akta sprawy i na żą­

Art. 44. Wyrok zapada większością głosów. , danie stron wydaje z nich wypisy, odj)isy I zaświadczenia.

PodpiSUją go przewodniczący I ławnicy. Odmowę

podpisu 1 jej przyczynę należy stwierdzić w wyArt. S2. § 1. Sąd obywatelski może kierować się

roku. Do ważności wyroku wystarczy podpisanie go

przepisami

kodeksu postępowania cywilnego lub

l,lrzez dwóch członków kompletu orzekającego.

kodeksu postępowania karnego, jeżeli chodzi D zagadnienia procesowe nie unOIlmowane w niniejArt:'4S. § 1. Od wyroku sądu obywatelskiego

szym prawie.

MUŻY apelaCja do sądu okręgowego w terminie

dwutygodniowym od daty ogłoszenia bądź dorę­

§ 2. Wniesienie pozwu lub aktu oskarżenia do

czenia wyroku.

sądu obywatelskiego oraz zapadłe w tym postępo­

§ 2. ApelaCję należy wnieść do sądu obywatelwaniu orzeczenia wywołują takie same skutki

5kiego, który przedstawia ją niezwłocznie wraz

prawne formalne i materialne, jakie są związane

aldami sprawy sądowi okręgowemu.

z takim! czynnościami dokonanymi w sądach powszechnych.,

Art. 46. § 1. Na zarządzenia I postanowienia

~ądu obywatelskiego, poza wymienionymi wart.

31 i 40 § 3, nie ma zażalenia, chyba że zamyka

O d d zi a ł 2.

ono ' drogę do wydania wyroku.

Sprawy cywilne.

§ 2. Zażalenie należy wnieść w terminie sied miodniowym od dafy ogłoszenia lub, doręczenia

Art. 53. § 1. W sprawach, wymienionych wart.

postanowienia do sądu obywatelskiego, który

n, sąd obywatelski ' po otrzymaniu wniosku o poprzedsławia je niezwłocznie wraz z aktami sprawy

jednanie niezwłocznie wzywa strony do osobis,t esądowi okręgowemu.

W przypadku przewidz.iago sławienia się w oznaczonym terminie.

nym w ario 31 lub 40 ~ 3 do zażalenia należy do~ -2. Jeżeli w tenn inie wyznaczonym nie 5tawl

łączyć zamiast akt sprawy odpis zas]<arżonego posię 'Jedna strona, która swej nieohecnośc·i nie

stanowienia z uzasadnieniem.

Dziennik U,s taw Nc8

------------------

11~

usprawIedliwiła, sąd obywatelski na żądanie przet1wnika włoży na nią ' obowiązek zwrotu kosztów,

wywołanych próbą pojednania, i zgodnie z żąda- ,

niem strony stawaJąceJ bądź odroczy posiedzenie

pOjednawcze na inny termin, bądź stwierdzi, że

postępowanie pOjednawcze nie dało wyniku. Tak

)amo postąpi sąd obywałelskl w przypadlm niestaNienia się obu stron.

Art. ;4. § 1. Gdy do zawarcia ugody nie dojdzie, a oble strony są obecne na posiedzeniu poJednawczym, sędzia zaproponuje im oddanie sporu pod polubowne rozstrzygnięcie sądu obywatelskiego (art. 11) I sporządzenie w tym celu zapisu, który powinien zawierać dokładne oznaCl-enie przedmiotu sporu albo stosunku ' prawnego,

z którego spór wynikł lub wyniknąć może.

§ 2. Za pis wciąga s i ę do prot ok ółu czy nności

podp isuie tak jak ugodę.

r

Ari.. 5 ~. Zgłoszeni e do ~ ąd ll qbywatelskiego

wniosku o pojednanie przerywa bieg terminów

!>rzedawnienia I prekluzji , jeżeli w razie niedo}ścla do l-awarcia ugody lub zapisu,

oddają cego

spór po d rO l- strzygni ę cie s ą du obywatelskiego,

strona wniesie do właściwego sądu powsl-echnegó

pozew przed upływem jednego mi esiąca od daty '

ostatniej czynności w postępowaniu pojednaw~zym.

Art. 56. W sprawach przewidzianych war!. 19

S 1 Ut. a) s ąd obywatelski powinien nie zwło cznie

dokon a ć oględzin przedm iotu sporu i sporz fl d.~ić

Jzklc orientacyjny,

przedstawiający

położenie

gruntów z uwidocznieni em stanu posi a da nia i zaszłych iml an.

Art. 51. Wyrok po.:vin ien z aw ier a ć: a) omarunie sądu . b) nazwisk a sęd zi e go, ławników i protokóla nta, o ile brał udzi 1".ł w sprawie, c) d a tę

! mi ejsce r ozpoznani a sprawy i wyda nla wyroku,

d) wymieni enie stron, e) ozna czenie przedmiotu

sprawy, f) roz s trz yg 11i ę cie s ądu o ż ą d a niach ~tron ,

g) rozst rzYR nięcie o pon ie!'ienln J)rzez stro ny onh t

i kosztów postępowania ora z h) kr ótk ie uzasadnieni e.

Poz. 64

cza granice zapi.su albo trcś.cią swą ubliża popublicznemu lub dobrym obyczajom;

rządkowi

e) jeżeli

zachodzą

przyczyny,

które

stanowią

podstawę skargi o wznowienie postępowania

w myśl przepisów kodeksu postępowania cy-

wilnego .

§ 2. Za.pis nie m oże zawi erac zast r zeżeń, sprzecznych z p r z.e.Di.~ami § 1.

o d d z i a ł 3.

Sprawy karne,

Art. 59. Sąd obywatelski nie wszczyna postę­

powania, a wszczęte umarza w razie śm ierci oskarżonego, p r zedawnienia lub innei okoliczności, wyłączającej ściganie.

Art. 60. § 1. Oska'rżycielem publicznym przed

sądami obywatelskimi · jest MiliCja Obywatelska albo przedstawiciel zarządu gminnego lub s ołtys.

§ l. Przepis powyższy nie narusza art. 57 ko~

deksu postępowania karnego.

Arł. 61.

Odstąpienie oskarżyciela publicznego

od oskarżenia po wniesieniu aktu oskadenia nie

wiąże . sądu.

Art. GZ. Za pokrzywdzonego uważa się osobę.

której d obro prawne zostało bezpośroonio naru~

szone lub zagr.ożone.

Art. 63. § 1. W sprawach o p.rzestępstwa ś.ciga­

ne z urzędu , fi należące do właściwości sądów obywatelskich,

pokrzywdzony ma prawa strony.

a zwłaszcza może wnosić I popierać oskarżenie

zamiast lub obok oskarżyciela publicznego. Przepis art. 61 ma tu odpowiednie zasłosowanie.

§ 2. J eż e li pokrzyvidzony jest ni e pełnoletn i, to

prawa jegf1 wyko nu je ojci ec. m a łka , opiekun l'l b

oso ba, po d której st a ł ą pi E cz ą pok rzywdzony pozosta je.

§ 3. VI ra zie śmierci p okrzywd zonego prawa jego wykon uj ą : małż onek, rodzice. d zieci i wnuki.

Art. .55. ~ 1. W sprawa ch poddanych polubownemu rozstrzygnięciu sąd u obywatehkiego na skuAr t. 64.. Osk a rżony m o że nic o dpow iada ć na

tek zapisu, dokonimego w tym przedmiocie przez

zada wa ne mu pytania.

strony (art. 22), apelaCja jest dopuszczalna tylko . 1

w przypadkach następujących

'

Art. 65. S ą d obywatelski, uznawszy oskarż ó ne­

go winnym popełni en ia prze!l t ęp~t wa , może od s tą­

a) j e żeli zapis był nieważny lub stracił moc ;

pić od wymierzenia kary . i orzec w wyroku udz ieb) jeżeli stronę pozbawiono możności obrony

lenie osk a rżonemu na ga ny, j e ż e li ze względ u na

swych praw przed sądem obywatels,k im;

charakter sprawy I jego dotyChczasowe niena gant) jeżeli nie zachowano przepisów o pos t ęp o wa­

ne zachowanie się uzna to za celowe.

niu przed sądem obywatelskim, przewidzianych w niniejszym prawie, dotyczy to zwłasz­

Art. 66. § 1. Wyrok pOVllllIen z a wi erać ,d ane

cza przepisów o składzie s ą du , wyłączen i u sęwymienione wart. 57 lit. a), h), c), g) i h) . i m ię,

. dziego i o wyroku;

nazwisko i inne dane, ust a lające toż s am ość oskarżonego , oraz ok r eślenie zarzucan e~ o oskarżon e m u

'll) i eżeli rozstrzygnięci e o ż ą da niach stron· test

niezrozumiałe, zawiera sprzeczności, ptzekraczynu z podaniem czasu I miejsca jego popełnienla-

•

Dziennik U ~tr.w Nr p,

-

§ 2. Wyrok skazujący powinien nadto zawiel'ać

ustalenie czynu przypisanego oskarżonemu, wskazanie zastosowanego przepisu ustawy karnej oraz

orze czoną kaaę

lub nag anę, a w przypadkach

przez prawo przewidzianych - i nawiązkę.

§ 3. W razie dołączenia powództwa cywilnego

d o sprawy karnej wyrok powinien zaw i erać rO'zst.rzygnięcie Q ż ądania{;h stron w tym prz,edrnjl)cie.

I{ o

z dz i a ł V.

Wykonanie ugód i

orzeczeń.

Art . 61. § 1. Ugody i zapadł e w sprawach cywilnych wyroki stanowią tyłuł egzekucyjny, który

po zaopatrzeniu go przez sąd grodzki k lau zul ą wykonalności stanowi tytuł wykonawczy i ulega wyk o naniu VI trybie przewidzianym w kodeksie post ęp owania cywilnegO'.

§ 2. Wykonanie wyroków w sprawach karnych

oraz Innych orze czeń z ap adłyc h w postępow an iu

k arnym lub cywilnym, o ile dO' tycz ą one grzywien

ł opłat na rzecz Skarbu Państwa lub gminy, zarzą­

dza sąd grodzki w sposób przewidziflD'1 dla wykonania takich orzecze!l zapadłych w sąda ch grodzkich.

Art. 68. § 1. Jeżeli sąd g;rodzki uzna, że ugoda

lub zapadły w sprawie cy\vilnej wyrok są niezrozumiałe,

zawierają sprzeczności albo treścią swą

ubliżają p,orządkowi publicznemu lub dobrym obyczajom, ..,;."odmówi nadania klauzuli wykonalności.

.

119

Poz. 64

Rozdział

VL

Iuięga umów.

Ari. 70. § 1. W gminach wiejskłch sędzia obywat,elski prowadZi księgę umów, w której mieszkańcy gminy mogą sporządzać akty I umowy.

choćby w nich uczestniczyły także osoby, nie bę­

dące mieszkańcami gminy. Akty i umowy nie mogą dotyczyĆ przedmiotów, dla których jest wymagana forma notarialna.

§ 2. l{ażdy akt lub umowa powińny być spisane

w księdze, odczytane stronom I podpisane przez

nie oraz przez sędzi ego obywatelskiego. Jeżeli

w akcie lub w umowie uczestniczy niepiśmienny

~ub nie mo gący pi.sać, może się za niego podpisa ć

mna osoba; w tym przypadku wymagane są nad- .

to podpisy dwóch świadków.

§ 3. Z czynności sporz ądzonych w księdz e umów

wydaje się stronom w braku odmiennej um owy

po jednym wypisie,

opatr

zonym podpisami s"dzie·

~

.. .

go o b ywate l5 k lego l, b sekretarza gminnego oraa

piecu;cią gminy.

~

& 4.

CzynnOŚCi sporządzo ne w księdze umów

p odl egają og6!nym pr zepisom o opłatach stemplo.

wych, a nadto opła tom speCjalnym na rzecz

gminy.

§ 5. W zakresie wymiaru i poboru opłat stemplowych od czynności sporządzonych w księdze

umów sęd zia obywatelski je słorgane m urzędowym

w rozumieniu art. 17 us tawy z dnia 1 lipca 1926 r.

o opłata ch steruplowych (Dz.U.R.P. z 1935 r. Nr 64,

poz. 404),

'

§ 2. Postanowienie są du grodzkiegO', o d mawiają­

ce nadania klauzuli wyk onalno ś ci ( ~ 1), po uprawomocnieniu się stanowi podstawę do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd obywatelski na

wniosek jednej ze stron.

§ 3. Jeżeli ugoda lub wyrok zap ad ły w l>prawie

cywilnej, która nie podlega właściwości sądu obywatelskiego ł nie mogłaby b yć pod{}ana przez strony do polubownego rozpoznania przez tenże sąd,

s ąd grodzki odmówi nadania klauzuli wykonalności I zarazem UIDOO-Zy j)ostępowanle w sprawie.

Art. 69. § 1.

Sąd

grodzki wyda

sposób pobierania opłat na rzecz gminy ustali w rozporządzeniu Minister Spra w iedliwoś­

ci w p0l'ozumi-cniu z Ministrami: Admini stracji Pu.

blicznej i Skarbu.

Art. 71. §' 1. Księga umów powinna być trwale

oprawiona ł zesznurowana, a karty księgi zaopatrzone w .kolejne numery porządkowe. Księgę podpisuje na ostatniej karcie sędzi a spr a wuj ą cy kierownictwo sądu grodzkiego zaświadczają c, z Ilu

kart ona się składa .

§ 2. AJkty i umowy wpisane do ks ięgi oznacza

postanowienie

odmawiające skierowania do wykonania wyroku

z apadłego w sprawie karneJ lub orzeczenia dotycz ąceg o grzywien bądź opłat na rzecz Skarbu Pań­

stwa (gminy) i zarazem nakaż e sąd owi obywatel-

skiem u ponowne rozpoznanie sprawy, jeżeli uzna,

ż e zachodzą przyczyny przewidziane wart. 65 § 1.

§ 2. JeżeH sąd grodzki uzna,

§ 6. Sposób pobierania opłat stemplowych oraz

wysokość i

sił'

kolejnymi numerami porządkowym l.

R o z d z ja ł

Przepisy

vn.

wpl'owadzając:e

i konwwe.

że

sprawa kama

nie podlega właśo!wO"ści sądu obywatelskiego albo

że w czynie przypisanym oskarżonemu brak jest

cech P'l'ze&tępstwa -- odmówi skierowania wyroku do wykonania i za,r azem umprzy 'postępowanie

w sprawie.

- .

Art. 1%. Minister Sprawi edliwości wyda w drO'dze r ozporządz e nia regulamin, w któ rym określ!

tryb wewnętrznego urzęd ow ania sądów obywatelskich oraz sądów grodzkich I okręgowych w zwiaz.

ku z przepisami niniejszego prawa.

-

Dziennik U'!f1W Nr ~

,-

Pm:. f 4

Ari, 13. Hllli~ter Sprawiedliwości w porozumiea w szczególnośói przepis art. 6 rozpor.zą dze n la

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 październi­

nIu z Ministrem Administdrkacdf! .Publicznej oznacz~

zarządzeniami terminy, o - ą

przepisy prawa mka 1927 r. o uchylenitf odrębn ości staDowych (Dz.

_niejszego wejdą w moc w poszczególnych okręgach I, U. R . P. z 1937 r. Nr 30, poz. 223).

sądowych. Zarządzenia te będą ogłoszone w Monitorze Polskim.

Art. 16. Wykonanie niniejszego dekretu poruArt. 74. § 1. Sprawy, Wszc7.ęte przed dniem , cza się Ministrom: S.prawiedliwości i AdministracjI

wejścia w życie przepisów niniejszego prawa w po- I Publicznej w porozumieniu z Mini ~tl"!~m Skarbu.

szczególnych okręgach sądowych, rozpoznawać należy aż do ukończenia według dotychczasowych

Art. 77. Dekret niniejszy wchodzi w życie

z dniem ogłoszenia.

przepisów.

~ 2. O wszczęciu 5prawy decyduie dzień, w któwiz P'r ezydent Krajowej Rady Narodowej

rym wpłynął do sądu akt oS'karżenia, pozew lub

inne pismo, rozpoczynające postępowanie.

Stanisław Szwalbe

~ 3. Na obszarach RzeczypospólHej Polsldej, na

Prezes Rady Minlstrów: których prowadzone są - księgi umów, przewidziane

w art. 6 rOl,porzą d zen ia Prezydenta RzeczypospoEdward Osóbka-Morawski

litej z dnia 14 października 192,7 f. o uchyleniu

odrębności stanowych (Dz. U. R. P. Nr 92, poz. 824)

Minister Sprawiedliwości

w br~mieniu ustawy z dnia 14 kwietnia 1937 r.

Henryk $wiqtkowskl

·(Dz. U. R. P. Nr 30, poz. 223), ~i ęgi te będą nadal

prowadzone według przepv.;ów·\ dotychcza,s owych

wi z Minister Administracji PubliczneJ

do dnia wejścia w moc na tych obszarach prze!)lsów nlnip.lsze.f1o· prawa.

Aleksander Zaruk-Mźchalski

l.

,ii'

Art. 75. Z dniem wejścia w życie niniejszego

prawa tra .cą moc wszelkie dotychC7.1Jwwe przepisy,

dotyczące przedmiotów w nim

unor mowanych,

,l'1inister Skilrb'tl

Konstanty Dqbrowskj

-t:'"

~

OYREf.(C .JA CEŁ

W KRAKOWIE

Cl'Cl<?m u)li.'l~r. i~cia zwłoki w o!);'2.vm,·waniu Dzienniku Uslaw R. p.

N\tę za n kWal'lał.

<

należy

nl!fyohmiast

wpłacić prenmne.

-

. Tłoczono z polecenia Ministra Sprawiedliwości w drukarni Nr4 Sp. Wydawniczej

ul. Żwirki 2.

<

.,Czytelnik" w

Łodzi

Reklamacje z pow{)du nieotrzymania numeru należy zgłaszać we właściwym ur.zędziepocztowym na·

tychmi ast po otrzymaniu następnego k<J'lejnego numeru. Reklamacje kierowane do Administl'acji po.

zostaną bez odpowiedzi.

.

Zgłoszenia na prenumeratę przyjmuje się w Administracji Dziennika Ustaw R. P. w Łodzi , ul. Piotrkowska 49

Pre.numer-atę nalezy wpłacać z góry. Wysyłkę . wykonuje siEj po upFzednim

wplacenj,u prenumeraty

kwartalnej dJ,a władz, urzędów, zakładów i instytucyj pańs:twowych i samor.ządowych w kwocie zł lob,

dla innych prenumeratorów w kwocie zł 200. K.'Oroo e~owe w P. K. O. w Łodzi Vll.l34.

,.

Pojedyncze numery są do nabycia

w Administracji Dzieńnika . Ustaw R. P. w l.od1:i, ul. Piotrkowska 49. w Biurze Sprzedaiv w Warszawie. ul. Targowa 59 oraz w Kasach Sądów Okręgowych w Krakowie, _ ~fowioach, Lublinie.i Poznaniu.

l)ZIEI\INIK USTAW

RZECZ 'y POSPOLITEJ POLSKIEJ

'Warszawa, dnia 22 marca 1946 r.

"

Nr 8

TREŚĆ

DEH:RET

z dnia 22 lutel.!<) 1946 r. Prawo o sądach obywatelskich

Poz.: 64 -

113

=

64

z dnia II lutego 1946 r.

Prawo o sąd ach obywatelskich.

Na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1945 r.

o trybie wydawania dekretów z mocą ustawy

(Dz. U. R. P. Nr 1, poz. 1) - Rada Ministrów postanawia, a Prezydium K,r ajoweJ Rady Narodowej

zatwierdza, co następuje

Rozdział

I.

,Ustrój sądów obywatelskich.