Dekret z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie.

Art. 1. § 1. Nie można wnieść powództwa

o zawarcie małżeństwa z tytułu zaręczyn.

§ l. ZastrzeżenIe odszkodowanIa umownego

lub Jakletkolwiek korzyści na przypadek odstąpIe­

nIa od zaręczyn test nieważne.

Art. 2. Kto bez słusznych powodów odstępu­

Je od zaręczyn ałbo daje drułłlemu słuszny powód

do odstąpienia, odpowiada wobec niego, Jego rodzIców łub osób, działających zamIast rodziców.

za poniesione przez nich straty, spowodowane uzasadnionymI przygotowaniamI do zawarcIa mał­

żeństwa.

Art. 3. § 1.

Jeżeli małżeństwo nIe dochodzI do skutku, można żądać od narzeczonego łub

tego spadkobierców zwrotu podarków Mręczyno­

wych.

§ l. Narzeczony winny odstąp·ienla od zarę­

czyn bez słusznego powodu nie ma tego prawa.

Art. 4. § 1. Roszczenie o naprawienie strat

orAZ o zwrot podarków przedawnia sIę z upływem

roku po ustaniu lub po zerwaniu zaręczyn.

§ l. Roszczenia narzeczonego przechodzą na

spadkobierców, jeżeli powództwo wstało wytoczole za życia narzeczonego.

RozdzIał

Z a war c I e

Art.~.

ty, Jeżeli,

zwią zk u

n.

m a łże ń s k I e g o.

Związek małżeński

Jest ważnie zawar-

1) małżonkowie mają prawną zdolność do w~tą·

, pienia w związek małżeński; '

2) nie ma przeszkody do zawarcia małżeństwa ;

5) oświadczenia

małżon.ków

o

wstąpieniu

w związek małżeńskI wolne są od wad i zło­

żone zostały w sposób prawem przewIdziany.

Art. 6. § t. Prawną zdolność do wstąpienia

w związek małteńskl mają mężczyzna I kobieta.

któtzy ukończyli osiemnasty rok życia.

§ l. Z ważnych powodów władza opIekuńcza

może zezwolić na wstąpienie w związek małżeński

osobie, która nie ukończyła osiemnastego roku ży­

cIa.

Art. 7. NIe mogą zawrzeć małżeństwa ze sobą

1) osoby, z których chociażby tedna tuż pozo·

staje w związku małżeńskim;

li) krewni w linii prostej oraz rodzeństwo rodzone lub przyrodnie, zarówno ze związków

małżeńskich tak I pozamałżeńskich;

3) powlriowacl w linii prostej;

..} osoby pozostatące w stosunku przysposobie.

nia;

5) osoby, z których chociażby jedna celem umożliwienia małżeństwa nastawała na życie mał­

żonka swego lub małżonka drugiej strony;

6) osoby, z których chociażby Jedna dotkni ę ta

fest chorobą psychiczną - nawet w okresie

przytomności

umysłu - niedorozwojem psychicznym albo otwartą grużlicą lub chorobą

weneryczną w stanie zarażliwym .

Art. 8. § t. Małżonek osoby zaginionej nie

może wstąpić w ponowny związek małżeński przed

uznaniem jej z~ zmarłą.

§ 2. Pierwsze m ałżeństwo

rOZWiązuje

~Ię

J! chwilą zawarcia nowello.

' Art. 9. Oświadczenie o wstąpieniu w związek

D.zlennlk Ustaw Nr 48

małżeński

jest dotknięte wadą,

Rozdział

jeteli złotone .10-

ałało

P r-a w a

1) przez osobę, znajdującą się w słanie nieprzytomności lub chociażby przemijającego zakłó­

cenia czynności psychicznej, wyłączającego

świadomą wolę, albo

l) pod wpływem błędu

małionka

co do osoby

drugiego

albo

3) pod wpływem grożby drugiego małżonka lub

osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika,

że skł a dający oświadczenie

woli mógł się

ob aw i ać, ii jemu samemu lub Innelosobie

grozi poważne niebezpieczeństwo.

Art. 10.

cia

Po.z. l70

Przed przystąpieniem do zawarprzyszli małżonkowie

przedstawić urzędnikowi stanu cy-

§ 1.

związku małżeńskiego

obowiązani są

wilnego

1) dowód swej prawnej zdolności do wstąpienia

w związek małżeński;

l) pisemne oświadczenie, że nie zachodzą przeszkody do małżeństwa, wymienione wart. 7

pkt 1) - 4) I 6);

') świadectwo lekarskie o braku przeszkód, wymienionych wart. 7 pkt 6).

§ l. Sąd moie zwolnić przyszłych małżonków

od p.rzedstawienia wymaganych prawem dokumentów, Jeżeli złożenie Ich natrafia na trudne do

przezwyciężenia przeszkody.

Art. 11. Zawarcie związku małżeńskiego nastę­

puje przez złożenie przez przyszłych małżonków

publicznie przed urzędnikiem stanu cywilnego

w obecności dwóch świadków zgodnego oświad­

czenia, że wstępują w związek małżeńskI.

Art. U. § 1. Małżeństwo może być zawarte

przed urzędem stanu cywilnego niezależnie od

m iejsca zamieszkania ws tępujących w związki małżeńskie.

'

§ l. Jedynie małżeństwo zawarte przed ur z ę­

dnikiem stanu cywilnego ma skutki prawne w obliczu państwa.

Art. 13. § 1. Z ważnych powodów sąd mOże

ze zwolIć

na złożenie oświadczenia o wst ąp ieniu

w związek małżeński przez szczególnie umocowanego pełnemocnika.

powinno pod nieważno­

na piśmie z podpisem urzę­

downie poświadczonym I wymieniać osobę, z którą zw iąz ek malieński ma być zawarty.

§ l.

!c ią być

Pełnomocnictwo

uwielone

§ 3. Odwołanie p e łnomocnictwa fest skuteczne'

tylko wówc.zas, jeżeli doszło ono do wiadomości

drugIej strony przed .leżeniem oświadczenia przed

urz ęd nikiem stanu cywilnego.

§ 4. Pełnomocnictwo nie wygasa ze śmiercią

mocodawcy. Małżeństwo, zawarte przez pełnomoc­

nika po śmierci mocodawcy, ma moc wsteczną co

do uprawnienia wspólnych dzieci oraz co do praw

drugiego małż6>nka od dnia śmierci mocodawcy.

III.

obowiązki

małżonków.

Art. 14. Małżonkowie obowiązani są do wspólnego pożycia, wierności, pomocy I współdZiałania

dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

z małżonków obowiązany jest

do panoszenia ciężarów I utrzymania wspólnego gospodarstwa, do wychowania

dzieci oraz do zaspokojenia potrzeb osobistych

drugiego małżonka.

Art. 16. § 1. Za zobowiązania, zaciągnięte

przez każdego z małżonków w zwykłych sprawach

wspólnego gospodarstwa I wychowania dzieci,

odpowiadają oboje małżonkowie solidarnie.

§ l. Na żądanie Jednego z małżonków sąd może z ważnych powodów

pozbawić drugiego mał­

żonka prawa zaciągania zobowiązań ze skutkiem,

wskazanym w.§ 1.

§ 3. W razie zmiany stosunków sąd może n!

wniosek każdego z małżonków uchylić to ograniczenie praw.

Art. 17. tona przybiera nazwisko męża. Może

Je dodać do swego rodowego, Jeżeli w akcie mał­

żeństwa oświadczy,

że zachowuje .we nazwisko

rodowe.

Art. 15.

Każdy

przyczyniać się

Rozdział IV.

U n I e waż n I e n I e.

Art. 18.

§ 1.

O

unieważnienie

małżeństw,

może wystąpić każdy

z małżonków w razie nIezachowania któregokolwiek z wymogów ważności,

wskazanych wart. 5.

§ l. Prawo wniesienia powództwa o unieważ­

nienie służy również prokuratorowi, chyba że

podstawą unieważnienia są wady

oświadczenia

o wstąpieniu w związek małżeński (art. 9).

Art. 19. § 1. Prawo wniesienia pow6dztwa

o unieważnienie wygasa

1) w przypadku braku wieku - z chwilą dojścia małżonka do lat prawem o.znaczonych

albo po trzech latach od zawarcia związku

małżeńskiego albo w razie z· ajścia

kobiety

w ciążę;

2) w przypadku bigamII - z chwilą usłania lub

unieważnienia poprzedniego związku małżeń­

skiego;

J) w przypadku choroby - z chwilą, gdy choroba będzie uznana za wyleczoną;

4) w przypadku wad oświadczenia o wstąpieniU

w .związek małżeński - po sześciu mlesiilcach od usłania stanu nieprzytomności lub ··

zaburzenia czynności psychiczneJ, od poznania błędu lub ustania przymusu albo po

trzech latach od zawarcia małżeństwa.

§ l. Małżonkowi, który nie miał lat prawem

przepisanych lub był chory psychicznie, prawO

wniesienia powód.ztwa puedłuża alę o sześt role-

Qzlennlk Ustaw Nr 4&

----------------

sięcy, licz ą c od dnia dojścia małżonka do lat prawem przepisanych lub wyleczenia choroby psychicznej.

Art. ZOo § 1. Sąd ustala, czy I która ze stro n

zawarła małżeństwo w dobrej wierze.

§ 2. M a łżonek , który zawarł w do brej wierze

9) cierpi na weneryczną chorobę zarażllwą , dla

m ałżonka lub potomstwa niebezpieczną;

10) ci erpi na chorobę psychiczną od roku trwa'

mał ż eństwo ,

następnie

unieważnion e,

u waż a n y

jest narównl z małżonkiem rozwiedzionym, uznanym za niewinnego. ,

§ 3. W zakresie stosunków maj ą tko w ych mię ­

dzy małżo nkami unieważnienie małżeń ~ twa powoduJe takie sam e skutki Jak rozwód.

Art. ZI. § 1. Dziecko z m a łżeństwa un i ew aż­

nion ego uw aż ane fest za dziecko z małżeństw a

ważnego.

.

§ 2. Niezależnie od tego . sąd, orzekając unieważnienie , postąpi Jak pr;;y orzeczeniu

rozwodu

w sprawie powierzenia dziecka, dozoru nad nim,

utrzymania z nim stosunków oraz udziału rodziców w ciężarze tego utrzymania.

Art. U. Po śmierci małżonka tylko jego zstępni

sprawę o unieważnienie mał­

żeństwa , Jeżeli zmarły wszczął Ją za życia .

mogą prowadzić

Art. Z3. Po uprawomocnieniu się

wyroku

o uniew aż nieniu małżeństwa sąd nakaż e sporzą­

dze nie o tvm wzmianki na akcie małżeństwa .

Rozdział

V.

Ro zwó d.

Art: Z4. Na żądanie Jednego z małżonków są d

.>rzeka rozwód, j e żeli mna, że wzgląd na dobro

niepełnol e łn ic h dzi eci nie stoi temu na przeszkodzie, oraz jeż eli stwierdzi stały rozkład, pożyc i a

m l.l ł ż onk ó w , w sz c z ególn ości

dlatego, że drugi

m a ł ż one k

1) d o pu ści ł się c udzołó s łwa , chyba że powód je

pr ze b a czył albo upły nęło sześć mies ię cy , odk ą d o fakcie cudzoł ó stwa się dowi edział , lub

trzy la ta od z ajścia cudzołó stwa ;

l) n as l l.lw ał na ży c i e powoda lub jego dzi ecka.

albo dopu ś cił s ię wobec p owo da cięż k i e j

zn iewagi, chyba ż e ten mu prze b a czył al bo

u pł yn ęło s ześ ć m i esi ę cy, o dk ąd powód o niej

się d o wie d zi ał, lub trzy lala od jej p o peł nie­

nia;

5) od mawia ś r od ków utrzymania rodziny;

4) opu ś cił wspólne zamieszkanie b ez słu szn ej

przyczyny od roku alb o nawet ze słus z ne j

. przyczyny, jeże li w ci ągu r oku od jej usia nia

nie powrócił;

S) d o puści ! się p tzest ęp s twa h a ńb ią ce go;

6) prowadzi ż yc i e hulaszcze lub r o zwi ą zł e al bo

n ak ł a ni a powoda lub dzieci do życi a niemoraln ego;

1) uprawia zaję C i e h ańb i a ce lub ci ą g ni e zeń

zyski ;

l) n a ło go wo oddaje s i ę pi ja ństwu lub narkomanii;

Poz. 270

-----------------------------

J ą cą ;

11) dotknięty jest niemocą płCiową bez względu

na czas jej powstania ; nie można ledna,k powoły wać się na niemoc osób, które ukończy­

ły pięćdziesiąty rok żyola:_

Art. Z~. Z chwil ą

wytoczenia powództwa

o rozwód każdy z małż onków jest uprawniony do

tymczasowego opuszczenia wspólnego zamieSI"

kania.

Art. 26.

Na wn.iosek jednel ze stron Slld postanowieniem orzeka o osobnym zamieszkaniu

małżonków

podczas sprawy, o wydaniu malto nkowl, opuszczającemu wspólne zamieszkanie, rzeczy mu potrzebnych, nadto o wzajemnych obowiązkach utrzymania małżonków, jakoteż o sposobie roztoczenia pieczy nad dzi e ćmi I Ich utrzymaniu.

Art. %7. § 1. Orzekając rozwód 51ld ustala.

czy I która ze stron ponosi·· winę .

§ 2. W przypadku niemocy płciowej lub choroby umysłowej rozwód następuje bez oznaczenia

winy strony.

Art. 28. § t . Z chwilą uprawomoc.nlen1a się wyroku, orzekającego rozwód, osoba rozwiedziona mo..

że wstąpić w nowy związek małżeńskI. Z tą chwll~

ustają <lotychczasowe wzajemne prawa lobowląz"

ki małżonków . Ustają również ustawowe prawo

spadkobrania małż onka pozostał e go przy tyciu

oraz korzyści, wynikaj ące z majątkowe! umowy

l11ałżeńsklej lub rozporządzeń na wypadek śmiercł.

§ 2. Bez względu na majątkową umowę mał­

żeńską każdy z małż o nków odbi era swój własny

maj ą tek, a zyski I straty przy podziale wspólnego

majątku d z ielą się w stosunku do częścł klltdego

z małi o nk ó w .

Art. 29. W wyroku, orzekaj ą cym rozwód, s ~ d

na żą da n i e m ałionka niewinnego przyzna mu od

małżonk a winnego odszkodowani e za szkodę , spowo dowa n ą przez rozwód , II w s zcze g ó lności przez

ut ratę k orzyś ci , wyni ka j ący ch z maj ątk o wej umowy m a łżeń s kiej , oraz przez czyny, które stanowią

p od stawę orzec7.enia o rozwodzie ; po nadto sad

m oże pr zyz n a ć z a dośćuczyni e ni e za krzywdę moraln ą.

Art. 30. § 1. Są d na żą dan ie r ozwiedzionego mał­

niewinnego, któr y nie może u tr zymać s i ę

wła s nym i siłam i , przyzna mu śro dki utrzymania od

drugiego mn l ż onka, chociażby niewinnego, uwzglę­

dni ają c je ~o sta n mają t ko wy .

§ 2. Gdy winnymi rozwodu s ą ob aj maHonkowie, s ą d m oż e przyz n a ć utrzyma nie równi e ż

m lllż o n ko wi winnemu.

§ 3. Wys o kość przyznanego utrzymania może

być na ż ada nie strony zmieniona przez sąd w zal eżności od zmi any położen ia m a j ą tkowego osoby

upra wn ionej lub zobowiązan e j.

§ 4. Obowiązek utrzymania ustaje z chwIlą

ż o nk a

~ennlk Ustaw Nr 4&

-

Poz. l70 I 171

404

§ 2. IdolI ma I małteństwa dzIeci nIepełno­

letnie tego 18mego nazwiska, Jak równie! % Innych

uzasadnionych powodów, ląd może w wyroku

§ 5. Obowiązek utrzymanIa przechodzi na

rozwodowym

przyznać jej prawo %achowanla na.padkoblerców osoby zobowiązanej.

zwiska, nabytego przez małżeństwo. Nazwisko to

Art. 51. § 1. Sąd, orzekając rozwód

rozwiedziona żona może dodać do nazw1ska, któ1) powIerzy dziecko oraz zarząd jego majątku . re miała przed zawarciem małżeństwa.

Jednemu z rodziców z pierwszeństwem nieArt. 5$. Po uprawomocnieniu się wyroku rozwinnego albo nawet osobie tTZeclef, gdyby

wodowego aąd 18rządzl sporządzenie odpowied.

tego wymagał Interes dziecka;

niej wzmianki na akcie maHeństwa % zaznaczel) ustali udział katdego I rodziców w ciężarach

niem, że rozwiedziona zachowuje prawo do nabyutrzymania I wychowania dziecka;

tego przez mat!eństwo nazwiska, Jeżeli jej ,zostało

przyznane.

'J ) zapewni każdemu % rodziców,

któremu

dziecko nie zostało powierzone, a nie pozbaRozdział VI.

wionemu władzy rodzicielskieJ, dozór nad

Jur y s d y k c J a.

wychowaniem I wykształceniem dziecka oraz

Art. 56. !prawy, wynikające ze stosunków

możnośĆ utrzymywania % nIm stosunków 050objętych niniejszym prawem, należą do Illdów poblstych;

, wszechnych.

4) może przyznaĆ prawo widzenia się z dzlec- ,

Rozdział VII.

klem również meHonkowl, pozbaWionemu

P r J: e p I 5 Y koń c o w e.

(

władzy rodzicielskie'.

Art. 37. Przepisy niniejszego prawa nIe pozba'§ l. Prawo poblera.n la pożytków z majątku

wiają stron możności dopełnienia równie! obrzę­

~zlecka przechodzi ne tego % rodziców, któremu

dów, wynlkeJących z !ch należenia do %w1ązków

~ powIerzy zarząd maJątku dziecka. Gdyby dziecreligijnych.

ko powierzono osobIe trzeci et, żedne z rodziców

Art. 58. Wykonanie niniejszego dekretu poru'nIe będzie miało prawa pobIerania pożytków.

cza się Mlnłltrowl SprawiedllwoAcI w porozumieArt. 52. PostanowIenIa lądu, normujące stoniU z MIniItrem Administracji Publicznej.

.\mek rOZWiedzionych małżonków do Ich dziecka,

Art. 59. Dekret niniejszy wchodzi w tycie

blogą być przez władzę opIekuńczą zmIenione stoz dnlem~ ,tycznia 1946 r.

łOwnie do okolicznoścI.

Prezydent Krajowej Rady Narodowej I

Art. 53. Układy o wzajemnych stosunkach

Bolesław Bierut

maHonków na przypedek rozwodu oraz o praPrezes Rady Ministrów

'Wach I obowIązkach, wynlkeJących % Ich stosunku

Edward Osóbka • Morawski

łlo dzIecka, mają -moc, o

zostały zatwIerdzone

Minister Sprawiedliwości

'W wyroku rozwodowym.

Henryk Swiqtkowski

Art. 54. § 1. tona rozwiedzIona powraca do

używanIa nazwIska,

które miała przed wstąpie­

Minister ĄdministracJI Publicznej

niem w związek maHeńskl.

Władysław Kiernik

",.tąplenla

osoby uprawnionej w ponowny zwlą­

łek maUeńskl.

Ile

271

DEKRET

z dnia %5 września 1945 r.

Przepisy

wprowadzające

Na podstawie ustawy J: dnia 3 stycznia

1945 r.

o trybie wydawania dekretów z mocą ustawy (Dz.

U. R P. Nr i, poz. 1) - Rada Ministrów postanawla, a Prezydium Krajowej Rady Narodowej zatwierdza, co następuje

Art. I. § 1. Z dniem wejścia w życie prawa

małżeńskiego

tracą moc dotychczasowe przepisy

w przedmiotach, prawem tym objętych .

§ l . W szczególności tracą moc przepisy, wymienione w artykułach następnych, wraz ze wszystkimi późniejszymi zmIanami l uzupełnieniami.

Art. II. Uchyla się

1) art. 46 ust. 1 zdanie ostatnie I art. 47 zdanie

trzecIe przepisów o organizacji smln wyznanio-

prawo

małżeńskie.

wych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej

PolskieJ z wyjątkiem WOjewództwa śląskiego (Dz.

U.RP. z 1918 r. Nr 51, poz. 500);

1) 6rt. 16 ustawy z dnia 11 kwietnia 1956 r.

o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku

Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U.

RP. Nr 50, poz. 140);

5) art. 10 ustawy z dnia 11 kwietnia 1936 r.

o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzecżypospolitej Polskiej (Dz. U. RP.

Nr 50, poz. 241);

4) art. -'4, -'5 I -'8 ust. 1) dekretu Prezydenta

Rzeczypospolitej z dnia 15 listopada 1936 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko • Augs-

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _W_a_r_sz_a_w_a_,_d_D_ia_7_listo p ada 1945 r.

Nr 48

TRESC

DEKRETY,

POZ.I 270 - z dnia 25 wrzesma 1945 r. - Prawo małżeńskie ·

JO l

271 - z dnia 25 września 1945 r. - Pr~episy wprowadzająco prawo małżeń skie

·W4

272 - z dnia 25 września 1945 r. - Prawo o aktach ~stanu cywilnego

.HiS

273 - z dnia 25 września 1945 r. - Przep·i sy wp rowadz r;jące prawo o aktach stanu cywilnego / 1 7

270

DEKRET

z dnia ZS września 194; r.

Prawo małżeńskie.

Na podstawIe ustawy z dnia 3 stycznIa 1945 r.

o trybie wydawania dekretów z mocą. ustawy (Dz.

U.R.P. Nr 1, poz. 1) - Rada MInIstrów postanawia, a Prezydium Krajowej Rady NarodoweJ zatwIerdza, co następuje

Rozdział

I.

Z arę c zy n y.