Ustawa z dnia 13 lipca 1939 r. o znoszeniu ordynacyj rodowych.

1.

Ordynacje rodowe będą znoszone według przepisów ustawy niniejszej.

2.

Przez ordynacje rodowe, nazywane nadal ordynacjami, rozumie się wszelkie rozporządzenia,

mocą których określony majątek stanowi niezbywalną własność rodu i ma być zachowany

dla wszystkich lub przynajmniej dla większej ilości przyszłych pokoleń, czy to przez

ustanowienie na rzecz rodu własności zwierzchniczej tego majątku, czy też przez ograniczenie

właściciela w prawie rozporządzania tym majątkiem (ordynacje, majoraty, senioraty,

minoraty, fideikomisy rodzinne, powiernictwa rodzinne, dobra zapowiednie i czasowo

zapowiednie).

1.

Majątek ordynacji staje się z chwilą jej zniesienia własnością ostatniego posiadacza

ordynacji.

2.

Osoba, która byłaby powołana na mocy statutu ordynacji do jej objęcia w razie, gdyby

ostatni posiadacz ordynacji zmarł w chwili złożenia wniosku o zniesienie ordynacji

(następca posiadacza) otrzyma tytułem odszkodowania równowartość 1/5 części czystego

majątku ordynacji w gotówce lub w naturze.

3.

Uprawnienia członków rodu co do prawa następstwa, oparte na statucie ordynacji, wygasają

przez zniesienie ordynacji.

4.

Postanowienia statutu ordynacji, wprowadzające porządek dziedziczenia na przypadek

zniesienia ordynacji, pozostają bez skutku.

1.

Zniesienie ordynacji następuje na wniosek

a)

posiadacza ordynacji, bądź

b)

wojewody tego województwa, na którego obszarze znajduje się ordynacja.

2.

Zniesienie ordynacyj

a)

utworzonych aktami ustawodawczymi Państwa Polskiego sprzed 1795 r., bądź

b)

z którymi są związane instytucje o znaczeniu dla kultury narodowej albo zbiory archiwalne,

biblioteczne lub muzealne, a wyliczonych w załączniku, bądź

c)

których obszar leśny przekracza 2500 wymaga uprzedniej zgody Rady Ministrów.

1.

Wniosek o zniesienie ordynacji składa się w sądzie apelacyjnym; w przypadku, określonym

w ust. 2 artykułu poprzedzającego, do wniosku należy dołączyć odpis uchwały Rady Ministrów,

wyrażającej zgodę na zniesienie ordynacji.

2.

Właściwym według ustawy niniejszej jest ten sąd apelacyjny, który wykonywał dotychczas

nadzór nad ordynacją bezpośrednio lub w trybie instancji.

3.

Na obszarze mocy obowiązującej kodeksu Napoleona i tomu X cz. 1 Zwodu Praw właściwym

jest sąd apelacyjny, w którego okręgu znajdują się dobra ordynacji lub główna ich

część.

4.

W razie sporu o właściwości rozstrzyga Sąd Najwyższy.

1.

Jeżeli wniosek składa posiadacz ordynacji, winien dołączyć projekt orzeczenia, znoszącego

ordynację oraz uwierzytelniony odpis statutu ordynacji w języku polskim.

2.

Jeżeli wniosek składa wojewoda, sąd wzywa posiadacza ordynacji do przedłożenia w terminie

trzymiesięcznym projektu orzeczenia, znoszącego ordynację wraz z uwierzytelnionym

odpisem statutu ordynacji w języku polskim.

1.

Jeżeli posiadacz ordynacji nie przedłoży w oznaczonym terminie projektu orzeczenia

wraz z odpisem statutu ordynacji, sąd ustanowi kuratora, który w zakresie postępowania,

dotyczącego zniesienia ordynacji, wchodzi w prawa i obowiązki posiadacza ordynacji.

2.

Sąd ustanowi również kuratora z zakresem tych samych praw i obowiązków w przypadku,

gdy posiadacz ordynacji, zamieszkały za granicą, nie ustanowił pełnomocnika, mającego

stałe miejsce zamieszkania w kraju.

1.

Projekt orzeczenia ma wskazywać osobę następcy posiadacza oraz zawierać postanowienia,

normujące

a)

spłatę bądź zabezpieczenie należności z tytułu podatków i danin publicznych oraz innych

świadczeń publicznoprawnych, należnych z majątku ordynacji,

b)

roszczenia osób, zatrudnionych w ordynacji z tytułu umów służbowych, jeżeli dla ich

zabezpieczenia istnieją osobne fundusze (fundusze pensyjne, kasy sieroce, brackie

itp.),

c)

roszczenia osób, uprawnionych w myśl postanowień statutu do zaopatrzenia (utrzymania,

mieszkania, apanażów, oprawy, wyprawy, pensji wdowiej, kosztów wychowania, kształcenia

itp.),

d)

ustalenie odrębnych funduszów, mas majątkowych i instytucyj, mających ze względu na

cele, którym służą, charakter użyteczności publicznej, zbiorów archiwalnych, bibliotecznych

i muzealnych, zakładów naukowych i dobroczynnych oraz świadczeń łożonych na te cele,

ustalenie podstaw prawnych dalszego ich istnienia oraz ustalenie zabezpieczenia świadczeń,

potrzebnych na ich utrzymanie i udostępnienie,

e)

ustalenie zmian w aktach fundacyjnych w przypadku, gdy instytucje, wymienione pod

lit. d), są fundacjami,

f)

sposób spłaty lub wydzielenia równowartości 1/5 części czystego majątku ordynacji,

przypadłej następcy posiadacza.

2.

Do projektu orzeczenia należy dołączyć szczegółowy wykaz nieruchomości i ruchomości,

wchodzących w skład ordynacji, oraz długów na niej ciążących.

Czysty majątek ordynacji {art. 2 ust. 2) ustala się po potrąceniu długów, obciążających

ordynację, należności i roszczeń, wyliczonych w art. 7 lit. a) - c), odrębnych funduszów,

mas majątkowych i instytucyj, wyliczonych w art. 7 lit. d), wraz z funduszami, potrzebnymi

dla dalszego ich istnienia.

Wola założyciela ordynacji oraz późniejszych jej pomnożycieli, odnosząca się do zadań

kulturalnych lub dobroczynnych ordynacyj oraz do przeznaczenia poszczególnych zbiorów

i zabytków, winna być uwzględniona przy zniesieniu ordynacji.

Sąd ustali osobę następcy posiadacza.

1.

Sąd prześle projekt orzeczenia właściwemu wojewodzie oraz następcy posiadacza; wojewoda

ma prawo zgłoszenia w terminie trzymiesięcznym wniosków, mających na celu zabezpieczenie

interesu publicznego.

2.

Sąd zażąda nadto od właściwych urzędów i instytucyj zgłoszenia w terminie trzymiesięcznym

wniosków, dotyczących sposobu spłaty, bądź zabezpieczenia należności, wymienionych

w art. 7 lit. a).

Sąd przeprowadzi szacunek majątku ordynacji przez wyznaczonych biegłych; do szacunku

należy wezwać posiadacza ordynacji oraz następcę posiadacza.

1.

Sąd ogłosi przez publiczne obwieszczenie w gazecie rządowej, dzienniku wojewódzkim

oraz w czasopiśmie poczytnym w danym województwie, a także na tablicach urzędowych

tych zarządów gmin, w obrębie których znajdują się dobra ordynacji, termin posiedzenia,

na którym ma być powzięte orzeczenie o zniesieniu ordynacji.

2.

W ogłoszeniu należy wezwać osoby, podpadające pod przepisy art. 7 lit. b) i c), do

zgłoszenia w sądzie swych roszczeń do ordynacji w ciągu miesiąca od dnia obwieszczenia.

1.

Sąd wezwie na posiedzenie, na którym ma być rozpoznawana sprawa zniesienia ordynacji

a)

posiadacza ordynacji,

b)

właściwego wojewodę,

c)

następcę posiadacza,

d)

osoby, którym służą roszczenia, wymienione w art. 7 lit. c),

e)

osoby, które w oznaczonym terminie zgłosiły swoje roszczenia do ordynacji na podstawie

art. 7 lit. b).

2.

Ponadto sąd zawiadomi o terminie posiedzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia

Publicznego, który może delegować na posiedzenie przedstawicieli właściwych instytucyj

naukowych, jako biegłych w zakresie zadań kulturalnych.

1.

Po wysłuchaniu osób, przybyłych na posiedzenie, sąd orzeknie o zniesieniu ordynacji

oraz, gdy zajdzie tego potrzeba, ustali sposób zabezpieczenia roszczeń, których słuszność

uznał.

2.

Sąd orzeknie jednocześnie na podstawie szacunku i opinii biegłych (art. 12), czy ma

nastąpić wydzielenie w naturze 1/5 części czystego majątku dla następcy posiadacza

i w jakich przedmiotach majątkowych, albo ustali równowartość 1/5 części czystego

majątku według stanu w chwili zniesienia ordynacji i w tym wypadku ustanowi odpowiednie

bezprocentowe zabezpieczenie tej równowartości na części, przypadłej ostatniemu posiadaczowi

ordynacji. Zabezpieczona hipotecznie równowartość będzie płatna w terminie, ustalonym

przez sąd.

3.

Orzeczenie sądu należy doręczyć osobom, wymienionym w artykule poprzedzającym pod

lit. a) - d).

4.

Od orzeczenia służy środek odwoławczy do Sądu Najwyższego.

1.

Orzeczenie, znoszące ordynację, uzyskuje z chwilą uprawomocnienia się skuteczność

prawną, chociażby nawet nie dopełniono warunków, przepisanych w ustawie niniejszej.

2.

Dochodzenie roszczeń, wymienionych w art. 7 lit. b) i c), w trybie zwyczajnego postępowania

sądowego nie jest wyłączone przez powyższe orzeczenie.

1.

Majątek ordynacji staje się wolny z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, znoszącego

ordynację.

2.

Dokonanie wpisów w księgach hipotecznych w myśl orzeczenia, znoszącego ordynację,

następuje na podstawie poświadczenia, wydanego przez sąd.

1.

Sąd wyda poświadczenie po wykazaniu, że ustalony przez niego sposób zabezpieczenia

wszelkich należności został wykonany.

2.

Jeżeli zabezpieczenie ma nastąpić przez ustanowienie hipoteki lub innego prawa rzeczowego,

w poświadczeniu winno być zastrzeżone, że wykreślenie ograniczeń prawa własności,

wynikających z właściwości ordynacji, może nastąpić tylko przy równoczesnym wpisaniu

tego zabezpieczenia.

3.

Sąd, gdy zajdzie tego potrzeba, określi również porządek, w jakim zabezpieczenia hipoteczne

mają być wpisane, a to według kolejności kategoryj roszczeń, wymienionych w art. 7;

należnościom w obrębie każdej kategorii służy równy stopień zabezpieczenia.

4.

Roszczeniu o równowartość 1/5 części czystego majątku ordynacji (art. 15 ust. 2) służy

stopień hipoteczny bezpośrednio po roszczeniach, wymienionych w art. 7.

1.

Jeżeli ustawa niniejsza inaczej nie stanowi, w postępowaniu o zniesienie ordynacji

stosuje się przepisy postępowania niespornego (incydentalnego).

2.

Na obszarze mocy obowiązującej pruskiej ustawy o sądownictwie niespornym (Zbiór ust.

pr. str. 249) na uchwałę sądu apelacyjnego służy natychmiastowe zażalenie do Sądu

Najwyższego.

3.

W razie śmierci posiadacza ordynacji w toku postępowania o zniesienie ordynacji, postępowanie

to umarza się; wznowienie postępowania nie wymaga ponownej zgody Rady Ministrów.

W przypadku, gdy z ordynacją związana jest statutowo fundacja, orzeczenie, znoszące

ordynację, stanowi podstawę do odpowiedniej zmiany treści aktu fundacyjnego. Zmianę

treści aktu fundacyjnego przeprowadza właściwa władza fundacyjna po wysłuchaniu posiadacza

ordynacji.

1.

Po zniesieniu ordynacji dotychczasowy posiadacz, w którego ręku majątek ordynacji

staje się majątkiem wolnym, odpowiada za długi ordynacji oraz za wszelkie swoje długi

osobiste całym majątkiem, który w jego ręku stał się majątkiem wolnym.

2.

Za długi osobiste swego poprzednika dotychczasowy posiadacz odpowiada tylko o tyle,

o ile wyraził swą zgodę na zaciągnięcie tych długów, chyba że w myśl przepisów ogólnych

ponosi odpowiedzialność szerszą.

3.

Majątek fundacyj, zakładów użyteczności publicznej i instytucyj, utworzonych z istniejących

w majątku ordynacji mas majątkowych, celom tym służących, zbiorów naukowych, archiwalnych,

bibliotecznych i muzealnych, odpowiada za długi ordynacji po jej zniesieniu tylko

w takim stosunku, w jakim pozostaje odrębna masa majątkowa do majątku ordynacji, przy

tym tylko jako poręczyciel. Zbiory naukowe, archiwalne, biblioteczne i muzealne nie

odpowiadają za długi ordynacji.

Z chwilą zniesienia ordynacji, majątek zniesionej ordynacji odpowiada za długi, zahipotekowane

na jej dochodach, także swą substancją z zastrzeżeniem przepisu art. 21 ust. 3.

Wierzyciele zniesionej ordynacji mogą w ciągu 6 tygodni od dnia wykreślenia ograniczeń,

wynikających z właściwości ordynacji, żądać zabezpieczenia hipotecznego

a)

roszczeń z tytułu długów ordynacji na całym majątku zniesionej ordynacji w porządku

daty powstania roszczenia,

b)

roszczeń z tytułu długów osobistych ostatniego posiadacza ordynacji na części majątku

jemu przypadłej z równym między sobą prawem pierwszeństwa.

Grunty zniesionej ordynacji wraz z gruntami, będącymi własnością ostatniego posiadacza

ordynacji, stanowią jednostkę w rozumieniu art. 4 i 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej

(Dz. U. R. P. z 1926 r. Nr 1, poz. 1).

1.

Na obszarze mocy obowiązującej kodeksu cywilnego niemieckiego ustaje z dniem wejścia

w życie ustawy niniejszej właściwość Ministra Sprawiedliwości, jako instancji sądowej,

w sprawach fideikomisów familijnych.

2.

Z dniem wejścia w życie ustawy niniejszej do rozstrzygania środków odwoławczych od

orzeczeń sądów apelacyjnych w tych sprawach właściwy jest Sąd Najwyższy.

1.

Z dniem wejścia w życie ustawy niniejszej tracą moc przepisy art. 1, 2, 3 ust. 1 oraz 4 - 7 ustawy z dnia 18 listopada 1921 r. o dobrach rodzinnych

w byłej dzielnicy pruskiej

(Dz. U. R. P. Nr 100, poz. 715).

2.

Postępowanie o zniesieniu ordynacji, wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy niniejszej

na podstawie przepisów dotychczasowych, będzie umorzone, jeżeli nie zostanie ukończone

w ciągu roku od tej daty.

Koszty sądowe w sprawach, przewidzianych ustawą niniejszą, określi rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości.

Wykonanie ustawy niniejszej porucza się Ministrowi Sprawiedliwości.

Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.