Rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 28 sierpnia 1937 r. w sprawie przepisów o materiałach kotłowych oraz o budowie kotłów parowych.

§ 3. 1) Rozporządzenie niniejsze wchodzi

w życie po upływie trzech miesięcy od dnia

ogłoszenia.

2) Je,dnocześnię tracą

1) Wprowadza się przepisy () materiałach kotłowych oraz o budowie kotłów parowych, zawarte w załączniku do ro'zporządze­

nia ninie,jszego.

2) Przepisy te nie mają zastosowania do

ustępujących kotłów parowych

al parowozowych i ustawianych w wagonach kolejowych,

be) na statkach wojennych,

) na statkach obcych, znajduj ących się

w portach i na wodach terytorialnych

polskich,

d) połączonych bezpośrednio z atmosferą

za pomocą rury w wodę zanurzonej,

mającej nie mniej niż 100 mm średnicy

w świetle i nie więcej niż 5 m wysokości, licząc od najniższego dopuszczalnego poziomu wody w kotle, o ile dłu­

gość całko,wita rury nie przekracza

15 m, zaś rura sama nie ma ż,arlnego

zawieradła lub innych urządzeń do oddzielania wnętrza kotła od atmosfery,

e) takich kotłów,

których urządzenia

ochronne, chociaż różnią się od opisanego w pkt d), spełn.iają w rzeczywistości to samo zadanie, tj. nie dopuszczaja,

do wytworzenia w kotle pary () ciśnie­

niu wyższym niż 1/2 atmosfery ponad

atmosferyczne i wymiarami swymi odpowiadają wielkości powierzchni ogrzewalnej:,

fl takich kotłów, których objętość nie

przekracza 25 litrów, a iloczyn z powierzchni ogrzewalnej w metrach kwadratowych i ciśnienia roboczego w

atmosferach nie przekracza 0,2.

Ponadto przepisy te nie mają zastosowania

do przegrzewaczy pary, opalanych oddzielnie.

moc obowiązującą

wszystkie dotychczasowe przepisy, wydane w

sprawach unormowanych rozporządzeniem niniejszym. W szczególności tracą moc obowią­

§ 2. Do czasu wydania, na podstawie art. 7

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolite,j z

dnia 24 listopada 1930 r. o bezpieczeństwie statków morskich (Dz. U. R. P. Nr 80, poz. 632) w

brzmieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1937 r.

(Dz. U. R. P. Nr 29, poz. 215), specjalnych przepisów Ministra Przemysłu i Handlu, kotły parowe na statkach handlowych morskich mogą

być budowane także według przepisów towarzystw klasyfikacyjnych, upoważnionych przez

Ministra Przemysłu i Handlu w myśl art. 8 te-

PRZEPISY

O MATERIAŁACH KOTŁOWYCH.

§ 1.

zującą

a) rozporządzenie Ministra Przemysłu

i Handlu z dnia 8 listopada 1930 r. o warunkach

technicznych, dotyczących materiałów używa­

nych do budowy kotłów parowych (Dz. U. R. P.

Nr 91, poz. 714);

b) rozporządzenie Ministra Przemysłu

i Handlu z dnia 8 listopada 1930 r. w sprawie

przepisów obudowie kotłów parowych (Dz. U.

R. P. Nr 91, poz. 713);

c) przepisy § 4 i § 16 pkt 7 rozporządzenia

Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 8 listopada

1921 r. w przedmiocie przepisów obudowie,

ustawianiu i dozorze kotłów parowych, używa­

nych na lądzie (Dz. U. R. P. Nr 103, poz. 744);

d) przepisy § 3 i § 24 pkt 4 rozporzą­

dzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia

29 października 1923 r. w przedmiocie budowy.

ustawiania i dozoru kotłów parowych na statkach (Dz. U. R. P. Nr 119, poz. 958).

Mini.ster Przemysłu i Handlu: Antoni Roman

§ 5.

odbiorcze.

1. Z przeprowadzonego urzędowego odbioru rzeczoznawca sporządza protokół zawierający

aj nazwę wytwórcy ma teriału.

b) rodzaj materiału z podaniem ilości i wymiarów,

ej przebieg i wyniki badań technicznych

(obowiązujących

i orientacyjnych w

myśl § 6 p. 20J oraz wybite na materiale oznaczenia i stemple wytwórcy

i rzeczoznawcy,

dJ orzeczenie rzeczoznawcy, czy materiał

został przyjęty lub odrzucony w całości lubG<zęści,

e) instytucję, jaką reprezentuje rzeczoznawca,

f) podpis rzeczoznawcy oraz mie jsce i datę przeprowadzenia ' odbioru.

W protokole powinno być poza tym zaznaczone, czy przedstawiciel wytwórcy materiałów był obecny przy czynnościach odbioru

(§ 2). :W razie zgłoszenia sprzeciwu w protokole powinna być o tym uczyniona wzmianka.

•

szczegółowe.

§ 6.

§ 4.

Zaświadczenia

Przep,:isy

2. Swiadecłwo hutnicze lub ~wiadectwo

wytwórcy powinno zawierać

\. "

aj nazwę wytwórcy ,materiału" "

b) rodzaj materiału z podaniem ilości i wymiarów,

1. Urzędowemu odbiorowi technicznemu

podlega każda blacha z wyjątkiem przypadków,przewidzianych w § 1 p. 10 aj, bJ, i p. 13.

Jeżeli do odbioru jest przedstawiony nie

pocięty arkusz blachy, to wyniki odbioru tego

arkusza jako całości są miarodajne dla wszystkich wyc i ętych z niego blach.

2. Wytwórca, przedstawiając pIachy do

odbioru technicznego, powinien złożyć rzeczoznawcy wykaz blach i arkuszy z oznaczeniem

ich numerÓw według wytopów pieca hutniczego, wraz z podaniem składu chemicznego każ­

dego wytopu, jak również i zaświadczenie wyżarzenia.

3. Blachy przedstawione do odbioru powinny być wyżarzone i ostemplowane numerem

wytopu i numerem fabrykacyjnym.

4. Blachy powinny posiadać od strony gło­

wy i stopy naddatki wystarczające do wycięcia

z nich odcinków próbnych, z miejsc podanych

przez rzeczoznawcę.

5. Przed odcięciem tych odcinków próbnych rzeczoznawca wybija na blachach swój ·

stempel, a na odcinkach próbnych swój stempel i numer fabrykacyjny blachy. Miejsca

przeznaczone do wybicia stempli powinny być

uprzednio oczyszczone do metalicznego p.ołysku.

6. Sposób wycięcia odcinków próbnych po .. .

zostawia się do uznania wytwórcy, z tym jednak, że wszelka obróbka , zmieniaiąca włas­

ności · mechaniczne próbek, jest niedozwolona.

7. Urzędowy odbiór techniczny wszystkich

blach kotłowych danej partii obejmuje

aj oględziny zewnętrzne,

hJ sprawdzenie wymiarów,

c} próbę rozciągania dla wyznaczenia

"Q/', uR/' i "A",

dJ próbę zginania,

ponadto, o ile ciężar blach z jednego

wyto'pll przekra<cza trzy tOIllY

e) pr6by orientacyjne w

paragrafu niniejszego.

myśl

punktu 20

8. Blachy powinny posiadać w granicach

normalnego procesu walcowania powierzchnie

równe, bez skaz, wypukłości, zadziorów, wgłę­

bień żużlowych i innych wad. Małe skazy powierzchniowe można usuwać drogą szlifowania,

o ile pozostała grubość blachy leży w granicach tolerancji, jednak tylko za zgodą rzeczoznawcy.

9. Tolerancja ujemna grubości blach nie

może przekraczać następujących granic

dla blach o grubości

7 do 9,9 mm i dowolnej szerokości

i długości

- 0,3 mm

10 do 11,9 mm i dowolne.j szerokości

i długości

- 0,4 "

12 mm i powyżej ora?: dowolnej szerokości i długości

- 0,5 " .

Tolerancji dodatniej przepisy niniejsze nie

ustalają·

10. Do próby ,roz.ciąjgania

należy pohrać

IZ kaz.dej bla1

chy, ze stopy i ,głowy, po jednym od-

cinku próbnym, wziętym w kierunku poprzecznym do kierunku walcowania.

IGrubość

blachy

wmm

Str. 1250

Dziennik Ustaw Nr 65

Rzeczywista

11. iWarurnkł wytrzymałościowe ,d la bLach

ze stali węgliowejsą naJstępujące

W ytrzymałość na

Rodzaj

blachy

rozciąganie w kg/mm 2

rzeczywista Rr

I

Q,

Rr

Stosunek granicy płynności do

obliczenio- wytrzymałości

wa Ro

na rozciąganie

B-36 od 35 do 44

36

8

41

" 40 .. 50

-41

B-46 " 45 " 55

1

co najmniej

0,55

46

~W wypadku uproszczonego odbioru technicznego blach (§ 1 p. 10 i 11) obliczeniową

wytrzymałość

tych blach przyjmuJe się

;Ro = 30 kg/mm 2 •

12. Największa różnica między najwy2szą

i najniższą wytrzymało,ścią IIRr" jednego arkusza blachy nie może przekraczać

dla arkuszy o długości

do 5 m • . . 5 kg/mm 2

""

" powyżej 5m do 10m .•• 6 "

""

" " 1Om ,

• 7 "

13. Dla wszystkich rodzajów blach B-36,

B--41 i B-46 najmniejls'ze dopusz,c.z;a lne wydłu­

żenie "Alo" powinno wynosić

wytrzymałość

na

rozciąganie

w kgfmm 2

35-36,5 /36,6-39,5139 16-42,5142,6-44,5144,6-46,5 1 46,6-48,5148,6-5~,5150,6-52,51 52,6-55 .

Wydłużenie

Vi % dla próbki lo = 11,3 .

v'Fo

do 26

27

26

25

24

23

22

21

20

19

26,1-40

25

23

21

19

18

18

17

16

40,1-50

22

21

20

18

17

17

16

15

~

15

U wag a: Dla blach o grubości powyżej 30 mm przekrój próbek jest stały = 600 mm 2,

Próbka powinna być tak wycięta, ażeby obydwa naskórki walcownicze były zachowane.

14. Warunki wytrzymałościowe dla blach

miedzianych są następujące

Wytrzymałość na rozcią-

ganie w kg/mm 2

rzeczywista

Rr

I

co najmniej

22

1

I

Najmniejsze ' wydłużenie

w%

obliczeniowa Ro

Alo

20 ·

38

I

A5

I

44

Do próby zginania należy pobrać z

blachy, z głowy, w kierunku poprzecznym do kierunku walcowania, po 2 odcinki

.15.

każdej

próbne, wystarczające dla wykonania próbek

o wymiarach 250 x 40 mm.

16.

Próbki do próby zginania

a) o ile dotyczą blach o grubości do 30 mmpowinny posiadać powierzchnię w takim stanie, w jakim blacha wyszła z

walców;

b) o ile dotyczą blach o grubości ponad

30 mm - mogą · być z jednej strony

zestrugane, jednak do grubości nie

mniejszej niż 30 mm, .przyczym przy

wykonywaniu próby strona o po-

•

Str. 1251

wierzchni pierwotnej powinna wypaść

po stronie rozciąganej.

17. D[a blach ze stali węglowej obowią­

zują próby zginania Z i SS (§ 3 p. 8).

18. Po zgięciu próbek odległość równoległych ramion próbki powinna być równa wielkościom podanym w następującej tabeli

>~

blachy

8-41

Gatunek

-o...

B-36

.~

~rubość blach.,

~

N

~

o

~

Z

do 30 mm

I

B-46

dla wszystkich grubości

blachy

powy!.

30 mm

2-krotna

l-krotna

grubo blachy grubo blachy

do . zetknięCia

SS do zetknięcia

I

l-krotna

~rub. blachy

3-krotna

2-krotna

grubo blachy grubo blachy

19. zginanie próbek z blach miedzianych

powinno się odbywać na zimno i na gorąc~, za

pomocą prasy lub młota, przy czym ramIOna

Zl!inanejpróbki powinny do siebie przylegać.

20. Z je,dnej blachy każdego wytopu, przedłożonego do odbioru (p. 7) powinien wytwórca

wykonać według wskazówek rzeczoznawcy, do

jego dyspozycji, 2' próbki w kierunkupoprzec~­

nym do kierunku walcowania, dla ustalema

granicy płynności w podwyższonych temperaturach·i 2 próbki do próby udarności (§ 3 p. 9).

Próby te są orientacyjne i ich wyniki nie mogą

być przyczyną odrzucenia materiału.

21. Jeżeli jedna z prób danej blachy da

wyniki niezadowalające, wtedy po porozumi~­

niu wytwórcy z rzeczoznawcą mo,żna powtorzyć daną próbę w podwójnej ilości.

Jeżeli

którakolwiek z powtórnie przeprowadzonych

prób da wyniki niezadowalające, wówczas dana blacha, po ponownym wyżarzeniu, może być

jeszcze raz przedłożona do odbioru. Wyniki

drugiego odbioru kwalifikują materiał ostatecznie.

22. Blachy kotłowe, które odpowiadają

przepisanym warunkom, zostają przez rzeczoznawcę ostemplowane stemplem odbiorczym.

§ 7•.

Pręty nitowe.

•

1. Odbiór techniczny prętów nitowy~h, z

których wykonywane są nity kotłowe, obejmuje

a) oględziny zewnętrzne,

b) sprawdzenie wymiarów,

c) próbę rozciągania,

d) próbę zginania,

e) próbę spęczania.

2. Oględzinom zewnętrznym podlegają

wszystkie pręty. Pręty nitowe powinny mieć w

Poz. 499

\

granicach normalnego procesu walcowania powierzchnię gładką, bez wgłębień, zadziorów,

za~alcowań, naderwań lub jakichkolwiek braków.

Sprawdzeniu wymiarów podlega co najmniej 5 % prętów o jednakowej średnicy.

3. Tolerancja średnic prętów nitowych

wynosi

do 22 mm średnicy

0,0 i - 0,5 mm

powyżej 22 "

0,8 i - 0,0 mm.

4. Próbki do prób mechanicznych pobieta

się w sposób następujący: po podzieleniu całej ilości prętów na partie po 100 sztuk tego

samego wytopu i jednakowej średnicy, wybiera

się z tych partii 3 pręty z pierwszej partii i po

1 pręcie z każdej - następnej partii, choćby

ostatnia partia zawierała mniej niż 100 sztuk.

5. Z każdego wybranego pręta należy pobrać jedną próbkę do próby rozciągania, dwie

do próby zginania i dwie do próby spęczania.

6. Do próby rozciągania próbki powinny

być pobrane z prętów w stanie w jakim zostały dostarczone.

Jeżeli maszyna wytrzymało­

ściowa na to nie zezwala, wówczas próbki mogą był obtoczone w celu zmni:e~szenia przekroju.

7. Pręty nitowe ze stali węglowej powinny odpowiadać następującym warunkom wytrzymałoścbwym: wytrzymałość na rnzciąga­

nie "Rr" 34 do 42 kg/mm 2 i wydłużenie "AlO"

co najmniej 26 % .

8. Próbę zginania przeprowadza się na

dwu próbkach. Próbkę Z (§ 3 p. 8) zgina się

do odległości nie większej niż 1/5 średnicy

próbki między równoległymi ramionami; próbkę SS (§ 3 p. 8) zgina się o 180° na sworzniu o

średnicy równej

dwu średnicom badanego

+

+

pręta.

9. Próbę spęczania przeprowadza się na

próbkach o długości równej podwójnej średni­

cy pręta. Jedną próbkę spęcza się w temperaturze nitowania (ok. 950°C) do 1/3 pierwotnej

jej długości. Próba ta powinna być zakończo­

na przed ostygnięciem próbki poniżej 700°C.

Drugą próbkę zagrzewa się do koloru ciemnowiśniowego (temperatura około 650°C) i studzi

w wodzie o temperaturze około 28°C, a następ­

nie spęcza się do 3/5 pierwotnej długości. Próby wówczas uznane będą za zadowalające, jeżeli w materiale próbek nie wystąpią rysy ani

pęknięcia.

10. Jeżeli jedna z prób danej partii da wyniki niezadowalające, dopuszczone jest powtórne badanie przez wykonanie wszystkich przepisanych prób na podwó jnej ilości wybranych

prętów zdanej partii.

Jeżeli którakolwiek z

powtórnie pobranych próbek da wyniki niezado, wala)ące, dana partia podlega w całości odrzucemu.

11. Pręty nitowe nie podlegają urzędowe­

mu odbiorowi, natomiast wymagane są dla nich

świadectwa hutnicze.

Poz. 499 - - - - - - - - - - Dzienmk Ustaw Nr 65

Stt; 1252

12. ·W szystkie pręty, które odpowiadają

przepisanym warunkom, podlegają ostemplowaniu przez hutę. Cienkie pręty poniżej 20 mm

średnicy, mogą być zamiast stemplowhja

.oplombowane ~ wiązkach plombą ze stemplem

huty.

.

9. Wytwórca nitów powinien przy każdej

partii dostarczonych nitów zaświadczyć, że wykonane one . zostały z materiału odpowiadają­

cego warunkom przepisanym dla prętów nito- .

wych (§ 7), powołując się na zaświadczenie odbiorcze.

§ 8.

§ 9.

Kątówki, ściągi, śruby,

Nity.

1. Odbiór techniczny nitów obejmuje

a) oględziny zewnętrzne,

b) sprawdzenie wymiarów,

c) próbę spęczania.

2. Oględzinom zewnętrznym i sprawdzeniu

wymiarów p.odlega 5 % nitów o jednakowych

wymiara·ch. Nity na całej swej. długości powinny mieć w granicach normalnego procesu

wykonania powierzchnię gładką, bez wgłębień,

zadziorów, zawalcowań, naderwań lub jakichkolwiek braków. Przejście od trzona do głów­

ki nita powinno być łagodne i nie powinno wykazywać jakichkolwiek śladów naderwań lub

pęknięć.

3. Średnicę nita mierzy się w odległości

5 mm od łba. Długość nita mierzy się od łba

do końca trzon a, a dla nitów zagłębionych od

podstawy stożka łba do końca nita.

4. Tolerancje średnic nitów są następu­

jące

+

+

+

+

dla średnic

do 16 mm

0,3 i - 0,2 mm

0,4 i - 0,2 mm

"

" powyżej 16 do 22 mm

0,5 i-0,2 mm

"

"

,,22 " 25 mm

0,5 i - 0,3 mm

25 mm

"

" długości nitów są następujące

" Tolerancje

dla średnic do 20 mm włącznie i długości

nitów do 40 mm włącznie

1,0 i - 0,0 mm,

dla średnic ponad 20 mm i długości nitów

do 40 mm włącznie oraz dla długości nitów

ponad 40 mm bez względu na średnicę

2,0 i - 0,0 mm.

5. Nity powinny być podzielone na partie

po 1000 sztuk o jednakowych wymiarach. Z

każdej partii pobiera się po dwa ~ity do prób

spęczania, choćby partia zawierała mniej niż

1000 sztuk. Próbę spęczania przeprowadza

się jak dla prętów nitowych (§ 7 p. 9).

6. Jeżeli jedna z prób danej partii da wyniki niezadowala;ące, dopuszczalne jest powtórne badanie przez wykonanie wszystkich

przepisanych prób na podwójnej ilości pobranych z danej partii nitów. Jeżeli którakolwiek

z powtórnie przeprowadzonych prób da wyniki

niezadowalające, dana partia podlega w całości odrzuceniu.

t

7. Nity nie podlegają urzędowemu odbiorowi, natomiast wymagane są dla nich świadec­

twa wytwórcy.

8. Nity, które odpowiada:ą przepisanym

warunkom, powinny być umieszczone w skrzynkach, koszach, beczkach itp., zaplombowanych plombą ze stemplem wytwórcy.

+

+

zespórki itp.

1. Kątówki, ściągi, pręty na śruby i zespórki powinny posiadać w granicach normalnego

procesu .fabrykacji powierzchnie gładkie, bez

wgłębień, zadziorów i zawalcowań.

Oględzi­

nom zewnętrznym podlegają wszystkie przedstawione do odbioru kątówki, ściągi, pręty na

śruby i zespórki.

2'. Kąt ó w k i.

Odbiór techniczny obejmuje: ,

a) próbę rozciągania,

b) próbę zginania Z (§ 3 . p. 8).

3. Próbom mechanicznym podlega z każ­

dej partii o jednakowych wymiarach proFilu

5 % kątówek, jednak nie mniej niż 2 kątówki.

Z każdej wybranej kątówki nale:ty wykonać

jedną próbkę do próby rozciągania i dwie próbki do próby zginania~

4. Kątówki ze stali węglowej powinny posiadać wytrzymałość

na rozciąganie "R,

35- 44 kg/mm 2 i wydłużenie "AIO" co najmniej 20 %. Wytrzymałość obliczeniowa "R o "

wynosi 36 kg/mm 2 •

5. Próbę zginania kątówek przeprowadza

się na dwóch próbkach: jedną próbkę-odcinek

kątówki, której długość · jest równa podwójnej

szerako~ci ramienia kątówki,

rozgina się na

zimno powoli i stopniowo, aż kąt między ramionami powiększy się co najmniej o 40°. Drugą próbkę - pasek wycięty z ramienia kątów­

ki w kierunku jej długości,zgina się na zimno

aż do przylegania do siebie przygiętych ramion próbki. Próby zginania kątówzk Wówcza.s uznane będą za zadowalające, gdy na zgię~

ciu pokażą się co najwyżej powierzchowne

rysy.

6. S c i ą g i p ł a s k i e wycięte z blachy

ze stali węglowej.

Odbiór techniczny przeprowadza się jak

dla blach kotłowych (§ 6).

7. Prę t Y n a z e s pór k i i ś c i ą g i.

Odbiór techniczny obejmuje

a) próbę rozciągania,

b) próbę zginania,

c) ponadto dla prętów na zespórki ze stali

II

węglowej

próbę

spęczania.

8. Próbom mechanicznym podlega z każ­

dej partii' o jednakowych wymiarach profilu

5 % prętów, jednak nie mniej niż 2 pręty.

Z każdego wybranego pręta należy wykonać jedną próbkę do próby rozciągania i jedną próbkę do próby zginania, a dla prętów

Dziennik Ustaw Nr 65 - - - - - - - - - - Poz. 499

Słt.1253

na zespórki ze stali węglowej ponadt.o jedną

próbkę do próby spęczania.

.

9. Pręty na zespórki i ściągi powinny odpowiadać następującym warunkom wytrzyma-

ten sposób, że próbkę zgina się o 1800 na sworzniu o następującej średnicy

łościowym

'na rozciąganie

~

Wytrzymałość

34-42

42.1-50 50.1-60

60.1-70

"Rr" kg / mm 2

a) ze stali węglowej: wytrzymałość na roz2

ciąganie "R," 34 42 kg/mm i wydłużenie "Alo" co najmniej 26 %,

2-krotna 3-krotna 4-krotna

b) zespórki miedziane: wytrzymałość na

Średnica

grubo

grubo

grubo

grubo

2

sworznia

rozciąganie "Rr" co najmniej 22kg/mm

próbki

próbki

próbki

próbki

i wydłużenie "Alo" co najmniej 38 %.

10. Próbę zginania prętów na zespórki

17. Stal stopowa na śruby o wytrzymało­

i ściągi ze stali węglowej o wytrzymałości 3442 kg/rnm2 0raz z miedzi wykonu:e się na zim- SCI na rozciąganie poniżej 100 kg/mm 2 powinno, zginając próbkę o długości 250 mm o 1800 na posiadać wydłużenie A5 co najmniej 15 %•

aż do przylegania ramion.

Pręty miedziane

Wyznaczenie doświadczalne granicy płynności

o średnicy powyżej 30 mm nie podlegają pró- w temp. 15 - 30°C jest obowiązkowe.

18. Dla prętów na śruby ze stali węglowe; .

bie z~inania.

11. Próbę spęczania prętów na zespórki . o wytrzymałości na rozciąganie do 42 kg/mm2

prz.e pro·wadza się na próbce o długości równej włącznie, z których wykonane śruby mają pradwu średnicom, spęczając ją na zimno do po- cować w temperaturze do 300°C włącznie, wyłowy pierwotnej wysokości.

Próba wówczas starcza świadectwo hutnicze.

uznana będzie za zado.walającą, jeżeli w mateDla prętów ze stali węglowej o wytrzymariale próbki nie wystąpią rysy ani pęknięcia.

łości na rozciąganie powyżej 42 kg/mm2 i prę­

tów ze stali węglowej o wytrzymałości na roz12. Prę t Y na ś r u b y.

ciąganie do 42 kg/mm 2 włącznie lecz przeznaOdbiór techniczny obejmuje

czonych na śruby, które ,mają pracować w temaj próbę rozciągania,

peraturze ponad 300°C, oraz dla prętów ze sta-'

b) próbę zginania Z (§ 3 p. 8) tylko dla li stopowych wymagany jest urzędowy odbiór

prętów z;e stali węglowej.

techniczny.

13. Do wyrobu śrub nie wolno używać

19. Jeżeli jedna z prób danej partii ką­

prętów ciągnionych na zimno.

tówek lub prętów da wyniki niezadowalające,

14. Próbom mechanicznym podlega 5 % prę­

dopuszczalne jest powtórne badanie przez wytów na śruby z każdej partii o jednakowych konanie wszystkich przepisanych prób na powymiarach profilu i tego samego wytopu, jedwó;nej ilości próbek. Jeżeli którakolwiek :t

dnak nie mniej niż 2 pręty. Z każdego wybra- powtórnie przeprowadzonych prób da wyniki

negp pręta należy wykonać jedną próbkę do

niezadowalające, dana partia podlega w cało­

próby rozciągania i jedną próbkę do próby zgi- ści odrzuceniu.

nania.

20. Wszystkie kątówki lub pręty, które

Do wyznaczenia granicy płynności )l1ateodpowiadają przepisanym warunkom, podlegają

riału V( wyższych temperatmach należy po·ostemplowaniu przez rzeczoznawcę względnie

brać dodatkowe odcinki próbne.

15. Pręty ze stali węglowej na śruby po- hutę·

21. Sruby nie podlegają odbiorowi . techwinny być wyżarzone, o ile z procesu fabrykanicznemu

ani przez rzeczoznawcę, ani przez

cji nie wychodzą w stanie wyżarzonym i odpowytwórcę, jednak wytwórca śrub powinien przy

wiadać następującym warunkom wytrzymało­

każdej, partii dostarczonych śrub zaświadczyć,

[t-krot..

ściowym

Wytrzymałość

na rozciąganie

.. Rr" kg / mm 2

A5 % co najmniej

34-42

42.1-50

50.1-60

60.1-70

30

27

23

19

35

43

51

61

Obliczeniowa

wl{trzymałość

" o"kg/mm 2

Obliczeniowa

granica płynności "Qo"

k~/mm2

że zostały one wykonane z materiału, odpowiadającego warunkom przepisanym dla prętów na

śruby (p. 15, 16 i 17), powołując się na zaświad­

czenie odbiorcze .

22. P i e r ś c ie n i e

s t o p o w e

i dr z w i c z k o w e powinny być wykonane ze sŁali węglowej spawalnej. Dla pierście­

ni tych zaświadczenia odbiorcze nie są wymagane.

§ 10.

,

0.55.R o lub najmniejsza ; z lwarto~ci

Qr stwierdzonych doświadczalnie

16. Próbę zginania Z (§ 3 p. 8) prętów na

4ruby ze stali węglowej: przeprowadza się w

Rury.

1. Rury ze stali węglowej lub stopowej,

stanowiące części składowe kotła, powinny być

wykonane bez szwu. Rury powinny być wyżarzone o ile Z procesu fabrykacji nie wychodzą w stanie wyżarzonym.

Str. 1254

Poz. 499 - - - - - - - - - 2.

Odbiór techniczny rur obejmuje

P

al oględziny zewnętrZne,

b) sprawdzenie wymiarów,

c) próbę ciśnienia wodnego,

d) próbę rozszerzenia,

e) próbę wywijania kołnierza,

f) próbę spłaszczenia,

g) próbę rozciągania.

3.

Oględzinom

zewnętrznym

2250 . g

d

gdzie

p -

próbne cIsmenie wodne w atn,

g - grubość ścianki rury w mm,

d - wewnętrzna średnica rury w mm.

podlegają

wszystkie rury. Rury powinny być w granicach normalnego procesu walcowania proste,

mieć powierzchnie zewnętrzne i wewnętrzne

. czyste, gładkie inieuszkodzone, bez śladów

zawalcowanych fałd. Poprawianie wad wykonania przez zalewanie metalem, spawanie, dłu­

towanie lub młotkowanie jest nie dopuszczalne,

natomiast dozwolone jt!st piłowanie i szlifowanie powierzchni rur, jednak tylko w tym stopniu, aby grubość ścianki po dokonaniu poprawek nie była mniejsza od zamówionej.

4.

Sprawdzeniu wymiarów

podlegają

wszystkie rury. Grubość ścianek i średnice należy mierzyć na obu końcach rury. Tolerancja

wymiarów wynosi

a) dla średnic

do 51 mm średn. zewn.

-+- 0,5 mm

ponad 51 do 203 mm średn. zewn.

± 1%

" 203 mm średn. zewn.

-+- 1,5%

b) dla średnic kalibrowanych końców rur

do 102 mm średn. zewn.

-+- 0,5 mm

ponad 102 do 203 mm średil. zewn. -+- 0,5 %

" 203 mm średn. zewn.

-+- 1,0 %

c) dla grubości ścianki rury

dla rur o średnicy zewn.

,

do 133 mm -+- 10%

dla rur o średnicy zewn.

ponad 133 mm ± 12%.

Różnica pomiędzy największą a najmniejszą grubością ścianki rury nie powinna przekraczać 20% grubości zamówionej. Tolerancja dla grubości ścianki

rur ściągowych wynosi -+- 15 %,

dl dla rur zgiętych pr.omieniem większym

lub równym S-krotnej średnicy zewnętrznej, toleranc'ja średnic zewnętrz­

nych w tym samym przekro;u wynosi

± 4 %; dla rur zgiętych promieniem

większym mz 2,5 i mniejszym niż 5krotna średnica zewnętrzna -+- 6 %. Za

promień zgięcia

należy

uważać promień zgięcia osi rury.

5. Do przeprowadzenia próby wodnej

wszystkie rury powinny być podzielone na

partie po 100 sztuk jednakowych wymiarów.

Próbie ciśnienia wodnego podlega 10 % rur z

każde'j partii, ułamki zaokrąglając w górę. Jeśli jedna z badanych rur nie wytrzyma próby,

należy poddać próbie wszystkie rury danej partii. Próbę ciśnienia wodnego przeprowadza się

na dwukrotne ciśnienie robocze watn., jednak

nie mniejsze niż 50 atn i nie przekraczające ciśnienia . obliczone20 z wzoru

Jeśli nie jest wiadome ciśnienie robocze,

to wysokość ' ciśnienia próbnego nalezy przyjąć

50 atn. W czasie próby wodnej należy rury

lekko opukać młotkiem wagi około 0,8 kg .

Przed przedłożeniem do odb ioru wszystkie rury

powinny być wypróbowane prz.e z wytwórnie na

wyżej określone ciśnienie wodne.

6. Do przeprowadzenia prób: rozszerzania, wywijania kołnierza, spłaszczania i rozcią­

gania wszystkie rury powinny być podzielone

na partie po 100 sztuk jednakowych wymiarów. Z pierwsze,j partii wybiera się dwie rury,

a z każdej następnej po jednej rurze, choćby

zawierała mniej niż 100 sztuk.

Z każdej wybranej rury odcina się dla poszczególnych prób

po jednym odcinku próbnym odpowiedniej dłu­

gości. Jeżeli jedna z prób danej partii da wyniki niezadow'alające, dopuszczalne jest powtórne badanie przez wykonanie wszystkich

prób na podwójnej ilości wybranych rur z dane·j partii. Jeżeli którakolwiek z powtórnie

przeprowadzonych prób da wyniki niezadowalające, dana partia podlega w całości odrzuceniu.

7. Próbę rozszerzenia przeprow~dza się na

lurach do 140 mm zewnętrznej średnicy włącz­

nie i o grubości ścianki do 8 mm włącznie.

Próbę przeprowadza się w ten sposób, że

sworzeń stożkowy, odpowiednio naoliwiony,

cieńszym końcem wbija się na zimno młotem

lub wciska prasą tak głęboko, dopóki cylindryczne przedłużenie stożka nie wejdzie w rurę co najmniej na 30 mm. Na rozszerzonej rurze nie powinny występować rysy lub pęknię­

cia. Diugość sŁożka sworznia nie powinna być ,

mnie jsza niż średnica zewnętrzna rury, a dłu­

gość cylindrycznej cz~ści w grubszym końcu

powinna wynosić co najmniej 40 mm. Średnica

stożka w cieńszym końcu powinna być mniejsza o 1 mm od wewnętrznej średnicy rury, a

średnica

stożka w grubszym końcu powinna

wynosić

dla rur o grubości ścianki

do 4 mm włącznie 1,1 wewn. śr. rury

dla rur o grubości ścianki

powyżej 4 mm

1,06

II

"

Dla rur o grubości ścianki powyzel 6 mm

rozszerzanie. za pomocą stożka można zastąpić

rozwalcowaniem.

.

8. Próbę wywinięcia kołnierza przeprowadza się na rurach do 140 mm zewnętrznej

średnicy włącznie i o grubości śCianki do 8 mm

włącznie.

kołnierza

Zewnętrzna

średnica

wywiniętego

rury powinna być większa od piec-

Str. 1255

•

ł.

•

Poz. 499

Dziennik Ustaw Nr 65

wotnej średnicy zewnętrznej o 12 mm dla rur

o średnicy zewnętrznej do 37 mm włącznie i o

20 mm dla rur powyżej 38 mm średnicy zewnętrznej.

Brzegi rury przed próbą powinny

być lekko zaokrąglone.

Kołnierz należy wywijać o 90° na zimno dla rur ze stali węglowej,

a o 60° dla rur ze stali stopowej. Na wywiniętym kołnierzu nie

powinny występować

pęknięcia.

Rury ściągowe podlegają próbie

wywinięcia kołnierza, o ile grubość ścianki rury nie przekracza 12% wewnętrznej średnicy

rury.

9. Do próby spłaszczenia nagrzewa się

próbkę o długości ok. 50 mm do ciemnowiśnio­

wego koloru (ok. 650°C) i po ostudzeniu w wodzie o temperaturze ok. 28°C zgniata się mię­

dzy równoległymi płaszczyznami w ten sposób,

aby wewnętrzna odległość między ściankami

w środku przekroju wynosiła nie więce'j niż podwójną grubość ścianki rury. Na spłaszczonej

rurze nie powinny występować rysy lub pęk­

nięcia.

Próbie tej podlegają rury o średnicy zewnętrzne} do 203 mm. Dla rur ze stali stopowej nagrzewa się próbkę do najwyższej temperatury pary

150°C, jednakże nie wyżej niż

600°C. Rury ściągowe nie podlegają próbie

+

spłaszczenia.

10. Próbie rozciągania podlegają rury ze

stali węglowej o grubości ścianki 5 mm i wię'k­

szej;. rury ze stali stopowej podlegają próbie

rozclągama bez względu na grubość ścianki.

Rury ściągowe nie podlegają próbie rozciąga­

nia. Dla rur o średnicy zewnętrznej do 140 mm

włącznie należy pobrać próbki w kierunku podłużnym, dla rur o średnicy zewnętrznej powyżej 140 mm próbki mogą być pobrane w kierunku poprzecznym. Próbki podłużne nie mogą być wyżarzane i w obrębie długości pomiarowej wyprostowywane. Próbki poprzeczne powinny być wyprostowane na gorąco, a po tym

wyżarzone. Rury o mniejszej średnicy mogą być

mezależnie od grubości ścianki zrywane jako

całość, o ile na to pozwolą urządzenia uchwytowe maszyn wytrzymałościowych. W tym wypad'ku wyżarzan'ie jest niedozwolone.

11. Próbki rur ze stali węglowej badane

na rozciąganie powinny wykazać wytrzymałość

"R:' równą 00 najmniej 35kg /mm2 i wydłuże­

nie "Alo" co najmniej 20%.

12. Stal stopowa powinna odpowiadać co

najmniej warunkom stawianym stali węglowej.

,Wyznaczenie doświadczalne granicy płynności

w temperaturze 15 - 30°C jest obowiązkowe.

13. Rury, które odpowiadają przepisanym

warunkom, podlegają ostemplowaniu przez rzeczoznawcę lub wytwórnię. Wszystkie rury powinny być ostemplowane stemplem odbiorczym

w odległości około 300 mm od jednego z koń.,

ców rury.

§ 11.

Rury czworokątne niefalowane i okrągłe

rury zbiorcze.

1. Rury czworokątne niefalowane i okrą­

rury zbiorcze do średnicy zewnętrznej 200

mm włącznie powinny być kute lub walcowane

bez szwu. Rury zbiorcze o średnicy powyżej

200 mm mogą być także spawane na zakładkę

na gazie wodnym. Denka rur powinny tworzyć

jednolitą całość z rurami, bądź też być wykonane przez zakucie otworów końcowych lub w

inny sposób za uprzednią zgodą rzeczoznawcy.

Rury po zakuciu powinny być wyżarzone. Do

rUr spawanych na gazie wodnym stosuje isię

przepisy, ustalone dla walczaków spawanych

tym samym sposobem.

2. Odbiór techniczny rur bez szwu obejmuje

a) oględziny zewnętrzne i wewnętrzne,

b) sprawdzenie wymiarów,

c) próbę ciśnienia wodnego,

d) próbę rozciągania,

e) próbę zginania Z.

3. Oględzinom oraz sprawdzeniu wymiarów podlegają wszystkie rury. Rury powinny

mieć powierzchnie zewnętrzne i wewnętrzne

nieuszkodzone, czyste i gładkie. Dopuszczalna

głęb()kość bruzd nie powinna przekraczać 1/20

grubości ścianki, jednak nie więcej niż 0,8 mm.

Wewnętrzne naroża ~ Izakuwane dna nie powinny posiadać większych fałd. Poprawianie

wad wykonania przez zalewanie metalem, spawanie, dłutowanie lub młotkowanie jest nie dopuszczalne, natomiast dozwolone jest piłowanie

i szlifowanie powierzchni rur, jednak tylko

w tym stopniu, aby grubość ścianki po dol{onaniu poprawek nie Ibyła mniejsza od zamówionej.

4. Sprawdzeniu

wymiarów

podlegają

wszystkie rury. Grubość ścianek mierzona w ' jakimkolwiek miejscu nie powinna być mniejsza

od . grubości zamówionej z uwzględnieniem

ewentualnie podanej w zamówieniu tolerancji.

Wymiary w świetle lub zewnętrznej średnicy

nie powinny przekraczać -f- 2% wymiarów zamówionych. Wklęśnięcia "h" na ściankach rur

czworokątnych w zależności od zewnętrznej

szerokości ścianki "a" nie pOWiIllly prze,kraczać

głe

dla "a" w mm do 100/,101 do 2001201 do 300 j301 i powyżej

.h" w mm = 0,75

1,0

1.5

2,0

Paz, 499 - - - -

Str. 1256

- - - Dziennik Ustaw Nr 65

1--4----0----4--4

Rury' czworokątne powinny posiadać zao-

krąglone naroża, przy czym wewnętrzny promień · zaokrąglenia powinien wynosić najmniej

8 mm, ale nie mniej niż 1/3 grubości ścianki

grubości nie mniejszej niż 20 mm, przy cz~m

przy zginaniu próbki strona o powierzchni Dlezestruganej powinna znajdować się po stronie

rozciąganej.

Próba zginania wówczas uznana

będzie za zadowalającą, jeśli na zewnętrznej

stronie próbki zgiętej w warunkach określonych

poniższą tablicą, nie wystąpią ślady złamania

lub naderwania. Próbki należy zginać powoli

i jednostajnie aż do 'przygięcia, wynoszącego

180°, a mianowicie

Z materiału o wytrzy-

Na sworzniu o średp.ic.y

małości

grubszej.

5. Próbie ciśnienia wodnego podlega 10%

rur z kitżdego wytopu, ułamki zaokrąglając w

do 41 kg/mm 2 bez sworznia na

górę. Ciśnienie próbne wynosi l,S-krotne ciśnie­

płasko

nie robocze w atn, a dla rur spawanych na gaponad 41 ,,47

2-krotnej grubości

"

zie wodnym - jak dla walczaków spawanych

próbki

tym sposobem. O ile próba na ciśnienie, choćby

3-krotnej grubości

fi

47 " 55

jednej rury, da wynik ujemny, należy poddać

"

próbki

ponownej próbie podwójną ilość rur odnośnego

wytopu, a jeśli i ta próba da wynik ujemny,

naleły wszystkie rury danego wytopu ostatecz9. Jeżeli jedna z prób mechanicznych danie odrzucić.

nej partii da' wyniki niezadowalające, <lO-I

6. Do prób rozciągania i zginania rury puszczalne jest powtórne badanie p'rzez wykopowinny być podzielone na partie o jednako- nanie prób na podwójnej ilości wybranych rur

wych wymiarach i tego samego wytopu. Jeżeli z danej partii.

rury tego samego wytopu są różnych wymiarów

J~żeli którakolwiek z powtórnie przeprowai były poddane tej samej obróbce termicznej, dzonych prób da wyniki niezadowala jące, dana

wówczas mogą być przedstawione do odbioru partia podlega w całości odrzuceniu.

w jednej partii. Do prób mechanicznych wybie10. Rury, które odpowiadają przepisanym

ra się z każdej partii 2 % rur, jednak nie mniej warunkom, podlegają ostemplowaniu przez rzeniż 2 rury. Z każdej wybranej rury pobiera się

czoznawcę lub wytwórcę.

Wszystkie rury pow kierunku poprzecznym ;po jednym odcinku winny być ostemplowane na jednym z końców

próbnym do próby rozciągania i po jednym od- zna~iem wytwórni i stemplem odbiorczym.

cinku próbnym do próby zginania. J eś1i kształt

rury nie pozwala na pobranie próbek w kierunku poprzecznym bez ich prostowania, to można

§ 12.

pobrać próbki w kierunku podłużnym. Dla przeprowadzenia prób mechanicznych wytwórnia

Sru:zynki sekcyjnej zbiorcze.

powinna przedstawić do odbioru rury o tyle

dłuższe od długości zamówionej, aby umożli­

1. Skrzynki sekcyjne czworokątne falowawić pobranie próbek, bądź przedłożyć odpone powinny być wykonane z rur czworokątnych

wiednio większą ilość rur w każdej partii.

bez szwu, ze stali węglowej o wytrzymałości

7. Rury bez szwu ze stali węglowej po- ' obliczeniowej 36 lub 46 kg/mm 2 , odebranych

winny odpowiadać następującym warunkom wy- zgodnie z wymaganiami § 11.

trzymałościowym

2. Skrzynki zbiorcze okrągłe i czworokąt­

ne niefalowane powinny być wykonane z rur ze

Wytrzymałość na rozciąNajmniejsze wydlużenie

stali węglowej o wytrzymałości obliczeniowej

ganie w kgjmm 2

w%

36, 46 lub 51 kg/m.m 2 , odebranych zgodnie z wymaganiami § 11.

obliczerzeczywista Rr I niowaR

A lo

As

o

3. Denka skrzynek powinny tworzyć jed·

nolitą całość z rurami, bądź też powinny być

36

20

od 35 dq 45

23

wykonane przez zakucie otworów końcowych

lub w inny sposób za uprzednią zgodą rzeczo·

50

46

18

21

ponad 45

znawcy.

"

4. Skrzynki po zakuciu denek powinny być

51

17

50

55

20

I

.

I

"

"

Do próby zginania Z (§ 3 p. 8) należy

pobrać próbki o szerokości co najmniej 20 mm.

Próbki o grubości ponad 20 mm mogą być od

atrony wewnętrznej rury zestrugane, jednak do

8.

wyżarzone.

5. Gotowe skrzynki sekcyjne i zbiorcze

przed wbudowaniem do kotła podlegają oględzi­

nomzewnętrznym i wewnętrznym przez organa

dozoru kotłów.

Dziennik Ustaw Nr 65 - - - - - - - - - - - - Poz. 499

Str. 1257

§ 13.

Staliwo.

1. Staliwo, używane do budowy kotłów

parowych (§ 14 p. 5 i 6), powinno odpowiadać

następującym warunkom wytrzymałościowym

I

Rzeczywista wytrzymałość na

rozciąganie "Rr" kg/mm 2

35-45

powyże; 45

Najmniejsze wydłużenie A6%

25

22

Obliczeniowa wytrzymałość

na rozciąganie "Ro" kg/mm2

16

20

7"'4

7"'4

Stopień bezpieczeństwa "x"w

stosunku do " R Q "

2. Części kotła wykonane ze staliwa powinny posiadać zaświadczenie wytwórni, stwierdzające własności wytrzymałościowe.

3. Dla części staliwnych, których kształt

pozwala na przeprowadzenie próby wodnej. wytwórca powinien przedstawić również zaświad­

czenie dodatniego wyniku próby tych części na

podwójne ciśnienie robocze.

Dz i a ł

II.

PRZEPISY

. O BUDOWIE KOTŁóW PAROWYCH.

§ 14.

Pootanowienia ogólne.

4 . . Miedź może być użyta na ściany kotła,

o ile ściany te nie stykają się z parą o temperaturze powyżej 250°C.

5.. Nasady, kołnierze,

króćce,

kolana

i kształtki, przynitowane do kotła powinny być

kute lub staliwne, '. a przypawane elektrycznie

(§ 32) powinny być kute. Kolana i kształtki ·

mogą być żeliwne, o ile ciśnienie robocze kotła

nie przekracza 10 atn, a średnica wewnętrzna

kolana lub kształtki nie jest większa niż 150. mm,

jeżeli są one przyśrubowane do kutych· bądź staliwnychnasad. Przy zaworach spustowych ko, lana i kształtki muszą być kute lub staliwne.

6. Korpusy zawieradeł (zawory, zasuwy

i kurliiJ ' o średnicy wewnętrznej do 150 mm

włączńiemogą być wykonane z żeliwa lub że­

liwa kowalnego (kuto-lane), o ile ciśnienie robocze w kotle nie przekracza 10 atn. Korpusy

zawieradeł dla ciśnień powyżej 10 atn, bądź

średnic powyżej 150 mm, bądź pracujące w parze o temperaturze powyżej 185°C, powinny być

kute lub staliwne, z wyjątkiem kurków wodowskazowych, probierczych itp. o średnicy wewnętrznej mniejszej niż 20 mm, które mogą być

również wykonane z brązu. Korpusy zawieradeł

spustowych do średnicy 80 mm włącznie mogą

być wykonane z brązu, powyżej 80 mm średnicy

powinny być kute lub staliwne.

7. W kotłach, na· których ustawiona jest

maszyna parowa, wykrój dla odprowadzenia

pary może być usztywniony płytą żeliwną, stanowiącą podstawę maszyny parowej.

8. Obróbka blach na zimno i na gorąco

powinna odpowiadać uznanym zasadom techniki warszta:t owej. W s:zczególności obróbka blach

na zimno powinna się odbywać za pomocą strugania, frezowania, toczenia, wiercenia, szlifowania, a w razie niemożności stosowania tego

rodzaju obróbki można stosować ścinanie ręcz­

ne. Obróbkę blach na gorąco powinno się koń­

czyć przy temperaturze ciemnowiśniowego ża­

ru· (co najmniej 600°C).

Obróbka blach w temperaturze niebieskiego

nalotu jest niedozwolona. Zwijanie blach na

zimno lub na gorąco powinno być wykonane

maszynowo.

·9. Podginanie blach i łubek o grubości

równej lub większej niż 10 mm powinno być wykonane na prasie. Podgięcie powinno być wykonane dokładnie na żądany promień. Postimowienia tego punktu stosują się do budowy kotłów nowych, natomiast przy naprawie kotłów

starych powinny być stosowane w miarę moż­

1. Przepisy niniejsze stosuje się do budowy i naprawy kotłów parowych, używanych na

lądzie i na statkach rzecznych.

2. Za ściany kotła należy uważać wszystkie jego części składowe iako naczynia zamkniętego zaworami do zasilania, spuszczania wody i do wypuszczania pary nasyconej względnie

przegrzanej, łącznie z zaworami.

3. Zakres zastosowania poszczególnych rodzajów blach ze stali węglowej (§ 6 p. 11) do

budowy i naprawy kotłów jest następujący

a) blachy rodzaju B-36 - bez ograniczeń, ności.

b) blachy rodzaju B-41 na wszystkie

10. Otwory na nity powinny być wiercoczęści kotła, o ile nie znajdują się one

ne. Wiercić należy po zgięciu i spięciu blach,

w komorze paleniskowej (ograniczenie równocześnie przez wszystkie połączone blachy.

to nie stosuje się do płaskich skrzyń Przebijanie otworów zczepnych jest niedozwowodnych kotłów wodnorurkowych) i nie lone, natomiast mogą być one wywiercone w

są przeznaczone do spawania,

blasze jeszcze nie zwiniętej i następnie, po jej

e) blachy rodzaju B-46 - na części nie zWlmęciu, dowiercone do żądanej średnicy

otworu nitowego.

stykające się ze spalinami i nie podlergające wyoblaniu, wytłaczaniu albo spa.11. Nitowanie powinno być tak wykonawaniu.

ne, aby łączone blachy dokładnie do siebie przy-

Poz. 499 - - - - - -- - - - - 'Dziennik Ustaw Nr 65

legały.

Połączenia nitowe, wszędzie gdzie to

'jest możliwe, powinny być doszczelniane obustronnie. Przy nitowaniu, jak i doszczelnianiu,

należy zwracać uwagę, aby blachy nie zostały

uszkodzone.

12. Przy nitowaniu maszynowym wysokość

nacisku na nit powinna uwzględnić właściwo~ci

. materiału blachy i nita, aby nie wywołać usz·kodzeń w blasze.

13. Rozgrzewanie blach za pomocą palników acetylenowych jest niedozwolone, można,

je natomiast tym sposobem ciąć pod warunkiem

jednak, że brzegi będą następnie ścięte tak daleko, aby usunąć wpływ przepalenia.

14. W wypadkach, w których wytrzymałość pewnych części kotła nie daje się ustalić

rachunkowo, należy tę wytrzymałość określić

doświadczalnie.

Takim sprawdzianem wytrzymałości może być próba wodna, przepro wadza'na na doświadczalnych elementach takich czę­

ści kotła, aż do granicy odkształceń trwałych.

Dla określenia wysokości ci ś nienia roboczego

należy przyjąć stopień bezpieczelistwa w stosunku do granicy płynno ś ci nie mniejszy niż 2,

uwzględniając wpływ temperatury, zgodnie z

§ 15 p. 4, 10 i 11. W celu stwierdzenia, czy dany element konstrukcyjny może pracować bezpiecznie przy ciśnieniu roboczym "p" i temperaturze ścianek "t", należy poddąć go ciśnieniu

próbnemu "P", obliczonemu z wzoru

p = 2. p.

QQr

rt

(1)

gdzie

Qr - granica płynności wkg/mm z w temperaturze otoczenia,

Qrt - granica płynności w kg/mm 2 w temperaturze "t".

Powyższe nie dotyczy CZęSCl nitowanych

oraz komór sekcyjnych falowanych.

§ 15.

Walczaki o ciśnieniu wewnętrznym.

1.

D -

Oznaczenia

największa średnica wewnętrzna

walcza-

ka w mm,

g - grubość ścianki walczaka w mm,

p -:- ci śnienie robocze w atn,

Ro - obliczeniowa wytrzymałość blachy na rozciąganie w kg/mm 2 ,

Qot - obliczeniowa granica płynności blachy

w temperaturze "t" w kg/mm z,

x - stopień bezp ieczeństwa,

z - współczynnik wytrzymałości względnej

szwu nitowego, spawanego lub ścianki

walczaka osłabionej przez otwory,

Z1' Z2' Za it d. współczynnik wytrzymałości

względnej blachy walczaka w rzędzie

l-szym, 2-gim, 3-cim -itd. szwu nitowęgo,

c - naddatek grubo ści blachy w mm,

d - średnica otworu nitowego w mm,

t - szeroko,ść pasa o jednakowym obrazie nitowania w mm (rys. 1-12),

,

Sfr. 1258

tlI t 2 , ta itd. - podziałka nitów w mm w rzę­

dzie 1-szym, 2-gim, 3-cim itd, licząc od

zewnątrz,

średnie rzeczywiste obciążenie niMw w

sz\\(ie w kg/mm z,

'td średnie dopuszczalne obciążenie nitów w

szwie w kg/mm 2 ,

nI, n2' na itd. - iloś ć przekrojów nitowych w

l-szym, 2-gim, 3-cim itd. rżędzie nitów,

pracujących na ścinanie w pasie o szero't

-

kości "t",

+... -

n = n1 + n2 + na

suma wszystkich prze" krojów nitowych pracujących na ścinanie

w pasie o szerokości "t",

i I , i2 - ilość rzędów nitów jedno-, dwucięŁych .

' 2. Grubość blach walczaka nitowanego lub

spawanego nie może być mniej sza niż 7 mm.

3. Grubość ścianki walczaka oblicza się

z wzorów:,

D·p·x

g =

(2)

+c

200· Ro' z

g =

D· P'x

400· Ro' z

+c

(3)

w których c = 1 dla "g" do 30 mm włącznie,

c = 0,5 dla "g" powyżej 30 do 40

mm włącznie oraz

c = O dla "g" powyżej 40 mm.

,

Wzór (2) stosuje się do obliczania grubości

ścianek walczaków bez szwu, oraz grubości ścia­

nek walczaka w szwie podłużnym, jak również

w miejscach osłabionych przez otwory, przy

czym "x" i "z" odnoszą się do szwu podłużnego,

bądź osłabienia blachy przez otwory wzdłuż

tworzącej walczaka..

Wzór (3) stosuje się do sprawdzania grubości ścianek walczaka w szwie poprzecznym,

jak również vi mi e jscach osłabionych przez

otwory, przy czym "x" i "z" odnoszą się do szwu

poprzecznego, bądź osłabienia blachy przez

otwory w kierunku poprzecznym walczaka.

. W obu wzorach należy wstawić za "z" najmniejszą wartość współczynnika wytrzymałości

względnej szwu nitowego lub spawanego wzgl.

najmniejszą wartość współczynnika wytrzymałości względnej ścianki walczaka osłabionej

przez otwory.

4. Własności wytrzymałościowe blach kotłowych ze stali węglowej przyjmuje się według

następującej tabeli

I

';;' >-

~~

~ ::c

I

Wytrzymałość na

rozciąganie w ~ g/mm'

I

Obliczeniowa J!ranica

płynności Qot w kg /mm'

dla tempe'r atur "f'

rzeczywista obliczeRr

niowa Ro do 200°C od 200° do 400 0(

I

B- 36 od 35 do 44

36

18

25-0.035.t

B- 41

. 40 " 50

41

21

28-0.035.t

"\-46

. 45 . 55

46

-

-

Uwaga: Sposób wyznaczenia temperatury

ścianek podany jest w p. 11 niniejszego paragrafu.

.i

DzienTI'~k

Str. 1259

;

5.

x = 5

Ustaw Nr 65 - - - - - - - - - - ; . . - . Poz. 499

Stopień bezpieczeństwa !IX

wynosi

dla szwów nitowanych na zakładkę

i dla łubki jednostronnej szwu poprzecznego;

x

4,25 dla szwów jednorzędowych w łubki

dwustronne i dla szwów nitowanych

w łubki dwustronne, o ile łubka zewnętrzna jest jednorzędowa, oraz dla

szwów spawanych;

x = 4

dla szwów nitowanych w łubki dwustronne wielorzędowe równej lub róż­

nej szerokości łubek, o ile łubka zewnętrzna posiada co najmniej 2 rzę­

dy nitów i dla walczaków bez szwu

oraz miejsc osłabionych przez otwory w pełnej blasze, o ile z:>0,5 (p. 6· Dl;

x=9-10·z dla walczaków w miejscach osła­

bi,onych przez o,t wory w pełnej blasze, o ile "z" wyn-osi od 0,5 do 0,4

włącznie.

6. Współczynnik wytrzymał,ości względnej

"z" wynosi

A. Dla walczaków bez ' szwu z nieosłabio­

nymi ściankami z = 1.

B. Dla szwów ~itowych "z" należy obliczać według p. 8 i 9 niniejszego paragrafu.

C. Dla szwów spawanych

a) z = 0,7 dla szwów spawanych na zakład­

kę na gazie wodnym.

Wyi;sze

wartości współczynnika "z" aż do

0,9 włącznie mogą być dopuszczóne, jeżeli wytwórca dla każdego

poszczególnego wypadku udowodni przed upoważnionym rzeczoznawcą, że rzeczywista wytrzymałość szwu nie jest mniejsza od

przyjętej w obliczeniu (§ 36 p. 6),

b) z ,= 0,6 dla szwów spawanych na zakład­

Ikę na koksie lub węglu drzewnym,

0,5 dla szwów spawanych elektryczc); z

nie lub acetylenem, przy czym

=

wyższe wartości współczynnika

"z" mogą być dopuszczone przy

zachowaniu warunków ustalonych

przez Ministra Przemysłu i Handlu zgodnie z § 32 p. 6.

D. W waIczakachkotłów opłomkowych

grubość blachy, w której są zawalcowane rury,

oblicza się z wzoru (2) lub (3), przy czym jako

współczynnik wytrzymałości względnej należy

wstawić "z" obliczone z wzoru

z =

t-Cd + 2)

t

(4)

gdziei

t - podziałka otworów dla rur w mm,

d - średnica otworów dla rur w mm,

przy czym "z" w kierunku podłużnym nie powinno być mniejsze od 0,4.

7. Połączenia nitowe powinny odpowiadać

następującym ogólnym postanowieniom

grubość blach walczaków łączonych

szwem nitowym podłużnym na zakładkę

nie może być większa niż 15 mm, obliczeniowa zaś wytrzymałość tychże blach

na rozciąganie nie może być większa niż

41 kg/mm 2 •

Powyższe ograniczenie co do grubości

blach nic dotyczy napraw;

b) łączenie blach walczaków przy pomocy

łubki jednostronnej jest niedozwolone

dla szwów podłużnych, natomiast dopuszczalne jest dla szwów poprzecz" nych,

c) łubki powinny być wykonane z blachy

tego samego rodzaju, co i blachy wal.

czaka,

d) grubość każdej łubki szwu o łubkach

dwustronnyc~ powinna wynosić co najmniej 0,65 grubości blachy w miejscu

znitowania,

e) grubość łubki jednostronnej szwu poprzecznego powinna być równa co najI?1niej grubości blachy w miejscu znitowania,

f) dozwolone jest łączenie szwu podłużne"

go w łubki dwustronne ze szwem poprzecznym w ten sposób, że łubka wewnętrzna · zostaje skrócona, a łączone

ścianki dzwona na niewielkiej długości

spojone elektrycznie. Krawędź obciętej

łubki winna być doszczelniona,

g) połączenia blach różnej grubości za pomocą łubek powinny być tak wykonane,

aby przekrój końca grubszej blachy lub

łubki zewnętrznej zmieniał się w sposób

ciągły po linii prostej lub krzywej,

h)w szwach nitowych niedozwolone są jakiekolwiek wykroje poza otworami na

nity,

i) odległość "c" skrajnego rzędu nitów o'd

górnej ,krawędii blachy powinna wy..

a)

nosić

e>- 1,5' d

8. W spółczynni,k wytrzymałości względnej

szwów nitowych obliczać należy jak następuje

a) dla szwów nitowych na zakładkę o jednakowej podziałce nitów w każdym rzę­

dzie oraz szwów poprzecznych z łubką

jednostronną o jednakowej podziałce ni ..

tów w każdym rzędzie

t-d

z=-t

,. ,

..

(5)

b) dla szwów nitowych w łubkidwustron­

ne o jednakowej lub różnej szerokości,

"z" jest najmniejszą z wartości, wyzna..

czonych następującymi' wzorami

•

f

•

(6)

•

Str. 1260

rząd nitów

(7)

jest jednocięty, a drugi

nitów jest dwucięty (rys. 5);

rząd

dwurzędowego

5,75 kg/mm2 dla

t 3 -d

..

n

- ta-' ----=7=--- - - -

Z3 =

(8)

w

trójrzędowego nitowania w

łubki dwustronne, w którym jeden

rząd nitów jest jednocięty, a dwa

5,62 kg/mm 2 dla

n -'td-"'n l -n2

•

rzędy

(9)

9. Średnie obciążenie nitów oblicza

dla szwu podłużnego z wzoru

D· p·t

kg fmm2 dla

są

dwucięŁe

(rys. 7

trój rzędowego

nitowania

w

łuhki dwustronne, w którym wszystkie nity są dwucięte (rys. 9

się

i 10).

• (10)

1t.d 2

200'n' -4-

nitów

i 8) j

5,5

't=

nitowania

łubki dwustronne, w którym wszystkie nity są dwucięte (rys. 6) j

.

10. Stopień bezpieczeństwa "x" wstosunku do granicy płynności materiału w temperaturze walczaka podczas pracy nie może być

mniejszy niż 2.

dla szwu natomiast poprzecznego ~ z wzoru

D· p·t

't =

7t • d 2

400· n ' - 4-

•

•

•

",

•

l11)

Nie powInno ono przekraczać wartości dopuszczalnych ('td), obliczonych z wzorów

•

,

(12)

przy nitowaniu na zakładkę, gdy wszystkie nity

są jednocięte lub

przy nitowaniu w łubki dwustronne, gdy nity we

wszystkich rzędach są dwucięte lub gdy w pewnych rzędach są jedno-, a w innych dwucięte,

a zatem nie powinno ono przekraczać

.'

7,0 kg /mm2 dla

jednorzędowego nitowania na

zakładkę, w którym wszystkie nity

są jednocięte (rys. 1), oraz dla

jednorzędowego

nitowania łubki

11. Temperaturę ścianek walczaka podczas pracy przyjmuje się

a) dla walczaków nieosłoniętych i wystawionych na promieniowanie paleniska

równą temperaturze pary nasyconej powiększonej o 1000Cj

b) dla walcza:ków położonych w pierwszym lub drugim kanale, nieosłoniętych,

lecz nie wysŁawionych na promieniowanie paleniska, równą temperaturze pary

nasyconej powiększonej o 50°C j

c) dla walczaków położonych w trzecim

lub dalszych kanałach, bądź też dla walczaków nieogrzewanych z zewnątrz, równą temperaturze pary nasyconej.

12. 1>rzy ciśnieniach wyższych niż 30 atn

walczaki nie powinny znajdoviać się w przestrzeni paleniska; gdy tego , uąiknąć nie można,

należy zabezpieczyć Qdppwiednie części ścian

walczaków · od bzzpośredniego działania ognia

odpowiednio grubą, ogniotrwałą otuliną.

jednostronnej szwu poprzecznegOj

6,5 kg fmm dla

2

dwurzędowego nitowania na

zakładkę, w którym wszystkie nity

są jednocięte (rys. 2) oraz dla

dwurzędowego

nitowania łubki

jednostronnej szwu poprzecznegOj

6,0

2

trójrzędowego nitowania na

za:kładkę, w którym wszystkie nity

są jednocięte (ry.s. 3) oraz dla

trój rzędowego nitowania łubki jed-

kg/mm dla

nostronnej szwu poprzecznegOj

6,0

kg/mm2 dla

jednorzędowego

nitowania w

w którym wszystkie nity są dwucięte (rys. 4) j

łubki dwustronne,

dwurzędowego nitowania w

łubki dwustronne, w którym jeden

/I

-n

...:-11

• ..!!. D

tri

+

•

D

+!

.

I

5,88 kgrmm 2 dla

Rys. L

Rys. 2.

Dziennik Ustaw Nr, 65 - - - - - - - - - - Poz. 499.

Str. 1261

Rys. 3.

Rys. S.

Rys. 6.

=----

Str. 1262

Dziennili Us t aw Nr 65

Rys. S.

Rys. 9,

Rys. 10.

Dziennilk Ustaw Nr 65 - - - - - - - - - - Poz. 499

Str. 1263

'\

Rys. 11.

Rys. 12.

§ 16,

-

Płomienice.

1. Grubość blachy płomienicy nie powinna być mniejsza niż 7 mm.

2. Szwy płomienic należy umieszczać w

miejscu, w którym podlegałyby najmniejszemu

działaniu spalin.

3. Grubc-ść blachy

oblicza się z wzoru

p·D

płomienicy

[11 + a.l]

+

+

g = 400. k' 1 +

1

p' (1

D)

gładkiej

2 mm (14)

niami w mm.

Srednica płomienicy gładkiej, spawanej na

koksie lub na węglu drzewnym, nie może prze kraczać wielkości, ustalonych w § 33 p. 4, zaś

spawanej elektrycznie lub acetylenem - wielkości, ustalonych w § 32 p. 2' A. b. przepisów

niniejszych.

4. Współczynnik "a" wynosi

a = 80 dla płomienic ze szwem

podłużnym spawanym na

gazie wodnym, których·

odchylenie od kształtu kołowego nie przekracza 1 %

średnicy,

płomienic ze szwem

podłużnym nitowanym na

zakładkę,

120 dla płomienic ze szwem

a = 100 dla

gdzie

g D -

długość płomienicy lub największa odległośćmiędzy odpowiednimi usztywnie-

grubość blachy w mm,

p -

wewnętrzna średnica cylindrycznej pło­

a dla płomienic stożkowych

średnia wewnętrzna średnica w mm,

ciśnienie robocze w atn,

.

k -

dopuszczalne naprężenie w kg/mm2 =

a -

współczynnik,

mienicy,

R

T'

Dla płomie­

nic poziomych

a=

podłużnym

spawanym

elektrycznie lub acetylenem,

a = 150 dla płomienic ze szwem

podłużnym spawanym na

koksie lub węglu drzewnym.

Str. 1264

Dziennrik Ustaw Nr 65

a = 50 dla

płomienic ze szwem

~dłużnym spawanym na

gazie wodnym, których

odchylenie od kształtu kołowego nie przekracza 1 %

a=

Dla płomie­

nic pionowych

5.

średnicy,

płomienic ze szwem

podłużnym nitowanym na

zakładkę,

70 dla

a = 90 dla

Rys. 15.

płomienic

podłużnym

ze szwem

spawanym

elektrycznie lub acetylenem,

a = 120 dla płomienic ze szwem

podłużnym spawanym na

koksie lub węglu drzewnym.

Za odpowiednie usztywnienia,

oprócz

'ścian czołowych i ścian sitowych,

mogą być

uważane konstrukcje wskazane na rys. 13-17,

o ile w kons-trukcjach wskazanych na rys. 14,

15 i 16 wysokość usztywnienia "w" wynosi nie

mniej niż 50 mm, w konstrukcji zaś wskazanej

na rys. 17 odległości między nitami, mierzone

na zewnętrznej stronie usztywnienia, nie przekraczaJą 150 mm, a odległość między kątówką

a blachą nie jest mniejsza niż 25 mm.

Rys. 16.

Rys. 13.

Rys. 17.

6. Dla płomienic usztywnionych poprzecznymi rurami wodnymi (rys. 18) lub pęczkami

zawalcowanych opłomek, obliczeniową długość

.,1" odcinków należy przyjmow.ać

dla czę.śc1 a: ł = h

0,5.12 jeżeli ,,>11" jest więk­

sze niJż "b",

dlla: części

l =h

~2 jeżeli "h"jesŁ więk­

sz;e niż "h", w przedWlIlyIn razie

zarrniast "h" należy wstawić do

wzoru "h".

Jeżeli ze względu na wielkość, rodzaj umocowania, miejsce przenikania płomienicy przez

rurę pop r zeczną itp. powstają wątpliwości, czy

rura dostatecznie usztywnia, należy przyjąć

dll a "l" całkowitą długość tj. nie uwz:ględniać

usztywniającego działania rury poprzecznej. - .

n.

Rys. 14.

+

+

Str. 1265

Dziennik Ustaw Nr 65 - - - - - - - - - - Poz. 499

Rys. 18.

7. Grubość blachy płomienicy

(rys. 19-23) oblicza się z wzoru

p-D

g = 200 . k + 2 mm

falowanej

(15)

gdzie

g D p -

grubość bla~hy w . mm,

najmniej sza wewnętrzna średnica płomie­

nicy falowanej w mm,

ciśnienie robocze w atn,

k -

dopuszczalne naprężenie w kgfmm2 = R o•

.

6

8. Gładkie końce płomienic falowanych,

których średnia długość, mierzona od końca

Dstatniej fali do środka szwu nitowego, nie przekracza 300 mm - nale ży obliczać jako płomie­

nice falowane . J eś!i długość ta przekracza

300 mm - gŁadkie końce płomienic należy

obliczać jak o płomienice gładkie.

Mor/san

Rys. 20.

Rys. 19.

Oeighfon

PurV6a

Rys. 22,

Rys. 21.

Maciejewski

.

•

Rys. 23.

§ 17,

Ściany płaskie.

L Grubość ściany płaskiej ze stali węglo­

wej, usztywnionej zespórkami, ściągami lub rurami ściągowymi, , ro-złożonymi równomiernie w

układzie prostokątnym, oblicza się z wzoru

...

• (16)

gdzie

g - grubość blachy w mm,

c - współczynnik,

p - ciśnienie robocze w atn,

a - odległość między zespórkami, ściągami

lub rurami ściągowymi w jednym rzędzie

w lnm,

Str. 1266

Poz. 499 - - - - - - - - - - Dziennik Ustaw Nr 65

odległość między rzędami zespórek, ścią­

gów lub rur ściąg owych w mm.

2. Współczynnik "c" wynosi

0,017 - dla ściany stykającej się ze spalinami i wodą, w której zespórki lub

ściągi są wkręcone i roznitowane,

0,015 - dla powyższej ściany, jeśli nie styka

się ze spalinami,

0,015 - dla stykającej się ze spalinami i wodą ściany, w której wkręcone zespórki lub ściągi, mają na zewnątrz nakrętki lub toczone główki,

0,0135 - dla powyższej ściany, jeśli nie styka

się ze spalinami,

0,014 - dla ściany usztywnionej rurami ścią­

. gowymi,

0,012 - dla ściany, której ściągi mają nakręt­

ki i podkładki wzmacniające, przynitowane do ściany płaskie i, jeżeli

średnica zewnętrznej podkładki jest

nie mniejsza niż 215 odległości mię­

dzy osiami ściągów, zaś grubość podkładki jest nie mniejsza niż 2/3 gru-

b -

bości ściany.

'Jeżeli ściana styka się

z jedn,ej strony ze

spalinami, a z drugiej strony z parą i jeśli nie

jest zabezpieczona blachami ochronnymi przed

bezpośrednim działaniem spalin, to rzeczywista

jej grubość powinna być co najmniej o 1110

większa od grubości obliczonej przy współ­

czynniku "c" takim, jak dla blach stykających

się z jednej strony ze spalinami a z drugiej

z wodą.

3. Grubość ściany płaskiej, usztywnionej

ściągami nierównomiernie rozłożonymi (rys. 24)

oblicza się z wzoru

g = c' %. (dl + 'dal'

vI> . , (17)

Rys. 25.

w którym wielkość współczynnika "c" należy

przyjmować zależnie od rodzaju wykonania

usztywnienia według p. 2 niniejszego paragrafu.

-r

I

Rys. 24.

4. Jeżeli częsc sClany usztywniona jes~

przy pomocy różnych rodzajów ściągów, zespórek lub rur ściągowych, to do obliczenia należy

przyjąć najwyższą wartość "c".

5. Grubość ściany płaskiej ze stali węglo­

wej, dostatecznie wzmocnionej śClągami naroż­

nymi lub usztywnionej w inny sposób niż w p. 1

i 3, oblicza się z wzoru

rp

g = 0,017· d .

• (18)

gdzie

g - grubość blachy w mm,

d - średnica n~jwiększego koła wrysowanego

na ścianie płaskiej przez miejsca przymocowania ściągów lub nakładek wzmacniających w mm (rys. 25 28). Jeżeli nie

jest wiadomy promień wyoblenia ściany

"rw", to w obliczeniu należy przyjmować

rw = g.

P, - ciśnienie robocze w atn . .

Rys. 26,

.

r

Rys. 27.

ł

Rys, 28.

Dziennik Ustaw Nr 65 - - - - - - - - - - Poz. 499

Str. 1267

6. Jeżeli ściana płaska nie leży w ogniu

wzmocniona jest za pomocą przynitowanej

nakładki,

można grubość ściany

zmmeJszyć

o 12,5 %, o ile grubość nakładki wzmacniającej

wynosi co najmniej 2/3 obliczonej grubości ścia­

ny i o ile nakładka jest należycie znitowana ze

ścianą.

7. Jeżeli ściana płaska wykonana jesł

z blachy rodzaju B-41 lub B-46, to grubość ścia­

ny, obliczona z wzorów (16), (17) i (18) może

być zmniejszona w stosunku

, /36

, /36

V 4T=0.94 lub V 46 = 0,885

Rys. 29.

8. Grubość ściany płaskiej miedzianej,

usztywnionej zespórkami, ściągami lub rurami

ściągowymi, oblicza się z wzorów

12. Grubość ściany płaskiej okrągłej bez

otworów, o średnicy do 600 mm włącznie i dla

ciśnienia nie przekraczającego 15 atn, przymocowanejna obwodzie, oblicza się z wzoru

g = 0,04' d .

jeśli usztywnienia są rozmieszczone równomier-

nie w układzie prostokątnym, a

jeśli

11 ~

(22)

gdzie

g - grubość ściany w mm,

d - średnica wi2ńca śrub lub nitów w mm,

p - ciśnienie robocze w atn,

k - dopuszczalne naprężenie na rozciąganie

w kg/mm 2 , które nie powinno przekraczać

1/4 obliczeniowej wytrzymałości na roz-

usztywnienia są rozmieszczone nierównociąganie "Ro".

miernie (rys. 24). Wielkość współczynnika "c" •

13.

Płaskie ni~ usztywnione ściany sufinależy przyjmować, zależn1e od rodzaju wykotowe

skrzyń

ogniowych można stosować pod

nania usztywnienia, według p. 2 niniejszego pawarunkiem,

że

wewnętrzna długość skrzyni ogragrafu.

niowej nie przekracza 550 mm, a grubość ściany

9. Odległość skrajnych szeregów zespórek obliczona z wzoru

od początku wyoblenia ściany nie powinna

g = 0,017 . e . VP + 5 mm • • (23)

przekraczać podziałki między zespórkami.

10. Wytłoczony kołnierz lub wzmocnienie

wykroju włazowego należy uważać za wyrównanie osłabienia blachy przez otwór, a nie za

usztywnienie ściany.

11. Grubość ściany płaskiej prostokątnej,

przymocowanej na obwodzie (rys. 29), oblicza

się z wzoru

(21)

ł

•

gdzie

g - grubość ściany w mm,

a - większy bok prostokąta w mm,

b - mniejszy bok prostokąta w mm,

p - ciśnienie robocze w atn, •

k .- dopuszczalne naprężenie na rozciąganie

w kg /mm 2 , które nie powinno przekraczać 1/4 obliczeniowej wytrzymałości "Ro".

nie przekracza 30 mm.

Za "e" należy przyjąć w mm

a) odległość obu rzędów nitów od siebie,

jeżeli ściana s,ufitowa jest połączona ze

ścianą sitową i ścianą tylną skrzyni

ogniowej przy pomocy nitów,

h} odległość między szwem nitowym a drugą ścianą, jeżeli ściana sufitowa połą­

czona jest z jedną ze ścian przy pomocy nitów, a z drugą przy pomo-::y spawania,

c) odległość między ścianami, jeżeli ścia­

na sufitowa jest połączona ze ścianą sitową i ścianą tylną skrzyni ogniowej

przy pomocy spawania.

§ 18.

Ściany sitowe.

1. Części ściany sitowej, wzmocnione rurami ściągowymi lub ściągami, oblicza się'

z wzorów (16), (17), (19) i (20).

Poz. 499 - - - - - - - - - - Dziennik Ustaw Nr 65

Części sClany sitowej, leżące poza pęcz­

kiem rur, podlegają wymaganiom stawianym dla

es -

ścian płaskich.

2. Podane poniżej wzory (24 do 27) dla

obliczania grubości ściany sitowej, objętej pęcz­

kami rur oraz przekrojów mostków mają na celu

określenie wartości minimalnych, niezbędnych

dla prawidłowego rozwalcowania rur.

3. Grubość ściany sitowej ze stali węglo­

wej rodzaju B-36 nie powinna być mniejsza niż

obliczona z wzoru

d

g= 5 + -

•

8

• •

Str. 1268

obciążenie obwodowe na 1 cm zewnętrznego obwodu rury w kg/cm, które dla zabezpieczenia przeciw wyciągnięciu nie powinno przekraczać

40 - dla płomieniówek zawalcowanych

w otworach cylindrycznych gładkich

lub z rowkami,

50 - dla płomieniówek zawalcowanych

i odwiniętych od strony ognia,

70 - dla płomieniówek zawalcowanych

i odwiniętych na obu końcach.

• (24)

gdzie

g - grubość sClany w mm,

d - średnica otworów dla rur w mm, przy

czym dla d

38 mm należy przyjmować

d = 38 mm, dla d >- 100 mm należy

przyjmować d = 100 mm.

4. Jeżeli ściana sitowa wykonana jest ze

stali węglowej o wytrzymałości obliczeniowej

41 kg/mm 2, to grubość ściany może być zmniejszona w stosunku

-<

1/36 = 094

V 41

'

5. Grubość ściany siŁowej miedzianej nie

powinna być mniejsza niż obliczona z wzoru

g=10+~

• • • •

(25)

-<

przy czym dla d

38 mm należy przyjmować

d

38, dla d >- 75 mm należy przyjmować

d = 75.

6. Minimalny przekrój mostka pomiędzy

dwoma otworami rurowymi ściany sitowej ze

stali węglowej nie powinien być mniejszy niż

180 mm 2 dla d <:; 38 mm i zwiększa się proporcjonalnie do 450 mm 2 dla d>- 100 mm. Dla

wartości "d" pośrednich najmniejszy przekrój

mostka "g" mm 2 oblicza się z wzoru

q = 14,52

4,355. d

(26)

gdzie "d" - średnica otworów dla rur w mm.

7. Minimalny przekrój mostka ściany sitowej miedzian~i nie powinien być mniejszy niż

340 mm 2 dla d

38 mm i zwiększa się proporcjonalnie do 850 mm" dla d :> 75 mm. Dla wartości "d"

pośrednich najmniejSZY przekrój

mostka "q" mm 2 oblicza się z wzoru

g = 13,784 . d 183,79. . . (27)

8. Obciążenie obwodowe rur zawalcowanych w ściany sitowe, nie wzmocnione ściągami

lub rurami ściągowymi (rys. 30), oblicza się

2: wzoru

Rys. 30.

9. Jeżeli w pęczku rurowym sąsiadują ze

sobą dwa pola o nie jednakowym obciążeniu, to

średnia wypadkowa z obu obciążeń nie powinna

przekraczać powyższych granic.

Przy obliczaniu obciążeń rur skrajnych należy ustalić siły

obciążające pole skrajne, przy czym można

przyjąć, że połowę tych sił przejmuje bezpośrednio przyległa ściana kotła.

10. W celu sprawdzenia naprężeń gną­

cych "kg" w ścianie sitowej w obrębie pola

abcdefghiklm stosuje się wzór

+

-<

p . pole _

abcdefghiklm

cr = -.0---'--_

----:------'=--_ _

7t·d

gdzie

p - ciśnienie robocze w atn,

abcdefghiklm - pole w cm",

d - średnica otworów dla rur w cm,

(28)

k~ =

p

360. ( 1- O,:" d) .

(!

r

•

•

(29)

gdzie

kil - dopuszczalne naprężenie gnące w kg/mm',

które nie powinno przekraczać. 4~5 oblicze~,iowej

wytrzymałości

na rozciąganie

"Ro ,

P

d

g

a =

ciśnienie robocze w atn,

średnica otworów dla rur w mm,

grubość ściany sitowej w mm,

OP+PQ

2

w mm (rys. 30).

11. Jeżeli w kotle płomieniówkowym ścia­

na sitowa stanowi bok skrzyni ogniowej, której

sufit podtrzymywany jest przez belki stropowe,

wsparte jednym końcem na ścianie sitowej

,ł

Dzie,nniJk Us.taw Nr 65 - ---.- - - - - - - - -- Poz. 499

Str. 1269

(rys'. 31),

sza niż

grubość ściany

g=

ot

Mb -

nie może być mniej-

w· t·p

200· kc ' (t-d) .

...

• •

(30)

gdzie

g - grubość ściany sitowej w mm,

w - wewnętrzna długo ś ć skrzyni ogniowej w

mm,

t - podziałka płomieniówek w mm,

p - ciśnienie robocze w atn,

kc - doi)U~zczalne naprężenie na ściskanie w

,k g/mm2 ,które nie powinno przekraczać

9,5 kg/mm 2 dla sŁali węglowej i 6 kg/mm'

dla miedzi,

d - wewnętrzna średnica rury w mm.

a, al Ł,

tli ł2 , ta d, dl, d 2 Z, Zł -

r -

moment zginający, wystę;pujący

w linii środkowej otworów na

jednostkę długości i 100 kg/cm'

nadciśnienia w mm',

odległości środków oiwo,r ów od

najbliższej wewnętrznej powierzchni ścianki bocznej w mm,

podziałki otworów w mm,

średnice otworów w mm,

współczynnik

wytrzymałości

względnej

(stopień

osłabienia

ścianki przez otwory),

na jmniejszy wewnętrzny promień

zag i ęc i a w narożach w

mm.

Największe naprężenia w rurach czworokątnych niefalowanych z szeregiem otworów

występuj ą w narożach, albo na, linii środko­

wych otworów (rys. 32 i 33), o ile króćce są należycie wstawione, a więc ściana w tych miejscach należycie usztywniona. :W rurach czworokątnych niefalowanych bez otworów największe naprężenia występują w narożach.

3. Grubość ścianek rur czworokątnych

niefalowanych oblicza się z wzorów

2.

dla naroży, oraz

Rys. 31.

• (32)

§ 19.

Płaskie skrzynie wodne.

Połączenie ścian czołowych ze sClanami

bocznymi może być wykonane bądź przez nitowanie, bądź przez spawanie na gazie wodnym

lub na koksie, jednak ż e szwy spawane są niedopuszczalne w dolnej części skrzyni po stronie

zwróconej do ognia. O ile poł ąc z eni a spawane

wykonane zostały na gazie wodnym lub na koksie, skrzynie powinny być wyżarzone.

§ 20.

Rury czworokątne niefalowane.

1.

Oznaczenia

g, !h 2m -

.•

2n p -

Ro x -

Mk -

grubość ścianek w mm,

szeroko ś ć w świetle

ścianek

z otworami lub ści anek szer-

szy ch w mm,

sz e rok ość w

świetle ścianek

węższych w mm,

ciśnieni e robocze w atn,

obliczeniowa wytrzymałość materiału w kg/mm',

dla ścianek z otworami lub szerszych, przy

czym w powyższych i następnych wzo'r ach "m"

oznacza połowę szeroko ś ci tej ścianki, której

grubość ,oblicza się, natomiast "n" oznacza połowę szeroko ści te j ścianki, która jest prostopadła do ścia nki obliczanej. Jeśli np. oblicza

się grubość ścianki węższe j , posiadającej otwory, wówczas w e wzorze (32) zamiast "n" należy

wstawić polowę szero· k o, ści ścianki szerszej.

Grubość ścianki nie po'winna by ć mniejsza niż

grubość obliczona z wzorów (31) i (32). Jeśli

jest kilka szeregów otworów należy obliczyć

grubość ścianki dla każdego szeregu.

4. Obliczeniowa wytrzymał ość rur czworokątnych niefalowanych ze stali węglowe,j

nosi

wY-

Wytrzymałość na rozciąganie w kg/mm 2 •

rzeczywista Rr

od 35 do 45

36

ponad 45 • 50

46

"

stopień bezpieczeństwa,

moment zgina : ący , występu j ący

na narożach na jednostkę dłu­

gości i 100 kg/cm2 nadciśnienia

w mm"

I obliczeniowa Ro

dzić

55

51

5. Dopuszczalne ciśnienie

wzorami

należy

p

50

fi

100· Ro

x

spraw-

Poz. 499 - - - - - - - - - - D:zie<nnlJk Ustaw Nr 65

100 R o

o

p=

•

6oMb+~

x

Zł

•

(34)

Z

6. Dla rur czworokątnych \ niefalowanych

() jednakowej grubości ścianek momenty zginające oblicza się z następujących wzorów: '

. . . • • (35)

(36)

'Jeżeli grubość dwóch

9. Aby na wewnętrznej stronie naroia nie

powstały niedopuszczalne naprężenia, powinien

być spełniony warunek

1

r>-'g>8mm

3

gdzie "g" jest wymiarem grubszej ścianki.,

' .ł

,

" -Jj

.

pozostałych ścianek wynosi "g", to

zginające oblicza się z wzorów: '

g3 m 3+gl 3 n 3

g3. m+g13. n

o

o

Mb=m·a-Yz·a2 - 1 /3·

n

t

I

t--r

-~il _~

-"H-+--+ ~

,

W-

ścianek · przeciwle-

głych o szer,okości 2' m wynosi "gt", a grubość

M~=ł/3

Str. 1270

o

Rys. 32.

momenty

·.

g3 • m3 + g 3 n 3

3

\

g . m+gl n

o

(38)

o

7. Stopień bezpieczeństwa "x" wynosi

4,0 - dla temperatur pary od 250°C do

425°C,

3,5 - dla temperatur pary poniżej 250°C.

Powyższe wartości "x" stosuje się dla rur

czworokątnych ze stali węglowej.

8. Współczynnik wytrzymałości względnej

(stopień osłabienia ścianki przez otwory) oblicza się z wzorów

t-d

z=-t- •

t-d

t

., . ., ..• • • •

Zl= - - dla

otworów, których d < m

(39)

(41)

1

t--·d

Zl=

3

dlaotworów,którychd>t,3.m (42)

t

.Dla otworów owalnych należy przy obliczaniu "z" i "Zl" przyjąć za "d" wielkość otworu w świetle, mierzoną w kierunku podłużnej

osi rury. Przy rozstrzyganiu, który Z wzorów

dla "ZI" jest VI danym wypadku miarodajny, należy przyjąć dla "d" wielkość otworu, mierzoną

w kierunku poprzecznym.

Jeżeli podziałki otworów są różne, to w

równaniach do obliczenia ,stopnia osłabienia,

jako podziałkę otworów "t" należy wstawić

średnią arytmetyczną z wszystkich podziałek

następujących po sobie, aż do miejsca, w którym powtarza się <obraz tych różnych podziałek.

§ 21.

Dna płaskie wyoblone bez usztywnień.

1. Dna kotłów powinny być wyżarzone, o

ile z ostatniego procesu fabrykacji nie wychodzą w całości w stanie wyżarzonym. Grubość

blachy dna nie powinna być mniejsza niż 7 mm.

2. Grubość ścianki dna narażonego na ciśnienie wewnętrzne lub zewnętrzne (rys. 34)

oblicza się z wzoru

(40)

2

t--·d

3

t

dla otworów, których m <d< 1,3. m

Rys. 33.

gdzie

g p -

grubość blachy w mm,

ciśnienie robocze w atn,

obliczeniowa wytrzymałość na rozciąganie w kg/mm 2 ,

d - wewnętrzna średnica dna w mm,

rw - wewnętrzny promień wyoblenia w

mm.

3. Wewnętrzny promień wyoblenia "rwlt

Ro -

dna nie powinien być mniejszy niż 1~' Powyzszy warunek nie stosuje się do ścian sitowych.

Rys. 34.

•

Dzienmk Us:taw Nr 65 - - - - - - - - - - - Poz. 499

Str. 1271

zostało usunięte

§ 22'.

Dna :wypukle bez usztywnień na ciśnienie

wewnętrzne.

1. Oznaczenia

D

Rw \

R. rw -

zewnętrzna średnica dna w mm,

wewnętrzny pr'omień kulistości środ­

kowej części dna w mm,

zewnętrzny promień kulistości środ- .

kowe j części dna w mm,

wewnętrzny promień wyoblenia dna

w mm,

p g -

Ro h hl -

h2 , h3 x -

c -

ciśnienie robocze w atn,

grubość blachy dna w mm,

obliczeniowa wytrzymałość

na roz-

ciąganie w kg/mm 2 ,

zewnętrzna wysokość dna (poza czę­

śCią cylindryc z ną) w mm,

średnia wysokość wytłoczonego kot-

nierza włazowego w mm,

wysokości wytłoczonego

kołnierza

przy małej lub dużej osi włazu w mm,

stopień bezpieczeń stw a,

naddatek grubości blachy w mm.

przez odpowiednie

wzmocnienie,

x = 3,75 dla den z wykrojami, których najwię­

kszy wymiar nie przekracza 4·g i o

ile powstałe z !ego po'w odu osłabienie

nie zostało usunięte przez odpowiednie wzmocnienie, oraz dla den z wykrojami, których największy wymiar

przekracza 4·g i jest mniejszy- niż 125

mm, o ile powstałe z tego powodu

osłabienie zostało usunięte przez odpowiednie wzmocnienie,

dla den z wykrojami, których najwię­

x= 4

kszy wymiar przekracza 4·g i jest

równy lub mniejszy niż 125 mm, o ile

powstałe z tego powodu osłabienie nie

zostało :us~nięte

przez . odpowiednie

wzmocmeme,

x = 4,25 dla den z środkowym włazem lub

wykrojem, którego na'jwiększy wymiar przekracza 125 mm,

x = 4,5 dla den z bocznym włazem lub wykrojem, którego największy wymiar

przekracza 125 mm,

c - dla den bez włazów i dla den z wykrojami o największym wymiarze nie

przekraczającym 4·g wynosi 2 mm,

c - dla den z włazem środkowym lub bocznym i dla den z wykrojami o największym wymiarze przekraczającym

4·g wynosi 3 mm,

z - współczynnik, który oblicza się w za-

leżności od wielkości (J. = ~ z wzoru

o-t---t---f----Rys. 35.

2. Dna kotłów powinny być wyżarzone, o

ile z ostatniego proce su fabrykacji nie wychodzą w całości w stanie w yżarwnym. Grubość

blachy dna nie powinna być mnie;sza niż 7 mmj

dna z włazami (§ 30 p. 2) po,w inny mieć grubość

nie mniejszą niż 16 mm.

3. Wewnętrzny promień kulistości środko­

wej części dna "Rw" nie po,w inien być większy

od zewnętrznej średnicy "D" (rys. 35), wewnę­

trzny zaś promień wyoblenia dna "r~" - nie

mniejszy niż 0,125· D i nie mniejszy niż 4-krotna rzeczywista grubość blachy dna. Dla den

z włazem "rw" oznacza promień wyoblenia

przed wytłoczeniem włazu.

4. Otwory włazowe powinny być wykonane możliwie w środku dna.

S. Grubość blachy dna oblicza się z wzoru

P'x

gdzie

x=3,5

g=D·z· 200.R +c

o

004

.'

z= (J..((J.~0,08) +0,4 •

(45)

6. Na połączeniu dna z walczakiem należy

również sprawdzić grubość blachy dna w szwie

poprzecznym, uwzględniając osłabienie blachy

przez otwory na nity (§ 15 p. 3).

7. Jeżeli wzmocnienie otworu włazowego

wykonane jest przez wytłoczenie kołnierza, to

wewnętrzny najmnie jszy promień wyoblen:,a

kołnie r za nie powinien być mniejszy niż 25 mm,

a wysokość "h[" w mm nie powinna być mniejsza niż obliczona z wzoru

..

gdzie

hl -

(46)

średnia z dwóch wysokości .. h2" i "h3"

w mm, mierzonych przy małej i dużej

osi włazu od zewnętrznej p,o wierzch111 dna

(44)

dla den pełnych bez wykrojów oraz

dla den z ·wykrojami, których na:wię­

kszy wymiar nie przekracza 4·~ i o

ile powstałe z "tego powodu osłabienie

g a -

ohliczona grubość hlachy dna w mm,

mniejsza oś włazu w mm.

-

Poz. 499 ---------~ Dz,i·e nnik' Ustaw Nr 65

Str. 1272

3. Nity jednorzędowego nitowania, które

tylko wyjątkowo może być stosowane, lub nity

Dna wyp,ukłe bez usztywnień na 'ciśnienie

wewnętrzne dwurzędowego nitowania, łączące

zewnętrzne.

wywinięty kołnierz kołpaka z walczakiem, oraz

Postanowienia § 22 stosują się w całości szew podłużny kołpaka, nie powinny leżeć w'

i do den wypukłych bez usztywnień, narażo­ płaszczyźnie, przechodzącej przez oś kołpaka

nych na ciśnienie zewnętrzne, jednakże z na- i oś walczaka.

4. Wykroje w walczaku pod kołpakiem lub

,stępującymi uzupełnieniami

l} dla ciśnień do 8 atn włącznie należy konstrukcja kołpaka powinny umożliwiać oglę­

grubość ściany dna, obliczoną z wzoru (44), po- . dziny jego wnętrza, s.'lczególnie wyobleń.

5. Dna kołpaków powinny odpowiadać powiększyć o 2 mm.

Dla ciśnienia powyżej 8 atn grubość ściany stanowieniom §§ 21 i 22, wykroie, włazy i ich

dna nie może być mniejsza niż dla ciśnienia zamknięcia - postanowieniom § 30.

8 atn.

§ 27.

2) dla den o średnicach przekrac,zających

'1500 mm należy grubość dna dla wszystkich ci-

§ 23.

Połączenia śrubowe.

D

śnień powiększyć o wartość - 10:-:0-"0 -

1. Połączenia śrubowe nie powinny, o ile

możności, stykać się z gazami spalinowymi.

§ 24.

Dna wypukłe z otworami na płomienice i rury

dymowe.

1. Dna kotłów powinny być wyżarzone, o

ile z ostatniego procesu fabrykacji nie wychodzą w całości w stanie wyżarzonym. Grubość

blachy den nie może być mniejsza niż 7 mm.

Dna wypukłe z otworami na płomienice moga,

być wykonane wyłącznie z blach rodzaju B-36.

2. Grubość blachy dna oblicza się z wzoru

p' Rw

g= 200· k

gdzie

g p Rw -

•

(47)

grubość blachy dna w mm,

ciśnienie robocze w atn,

wewnętrzny promień kulistości środ­

kowej części dna w mm,

k - dopuszczalne naprężenie w kg/mm'.

Naprężenie "k" dla stali węglowej można

przyjąć = 7,5 kg/mm' dla płomienic falistych,

natomiast dla płomienic gładkich = 6,0 kg/mm'.

3. Wewnętrzny promień wyoblenia dna

"rw" nie powinien być mniejszy niż 2,5-krotna

grubość blachy, nie mniejszy jednak niż 60 mm.

2. Śruby mniejsze niż 1/2" są niedopuszczalne. Ograniczenie to nie dotyczy jednak kGHów, dla których iloczyn z powierzchni ogrzewalnej w m" i ciśnienia roboczego w atn nie

przekracza 2.

3. Gwint powinien być czysto nacięty.

4. Temperaturę śruby należy przyjąć równą temperaturze pary.

5. Obliczeniową granicę płynności stali

węglowej na śruby można przyjąć

dla temperatur do 200°C włącznie

.a) Qo = 18,5 kg/mm" - tylko dla śrub

podlegających uproszczonemu oclbiotó- '

wi (§ 1 p . 10),

..

h) Qo = 0,55. R o, gdzie liR o" - obliczeniowa wytrzymałość na rozciąganie,

lub

Q ° = najmniejszej doświadczalnie stwierdzonej granicy płynności "Q/' w

temp. 15 - 300 Cj

dla temperatur "t" od 200 do 450°C włą­

cznie

700-t

.

c) Qot = Qo • 500 ,gdzIe

obliczeniowa granica płynności wyznaczona zgodnie zp. b).

Zamiast "Q ot" wyznaczonej zgodnie z p. cl,

Qo -

można przyjąć najmniejszą

§ 25.

Dna zacią,gane.

Dna zaciągane lub zakuwane walczaków

powinny mieć kształt zbliżony do półkuli.

§ 26.

Kołpaki parowe.

1. Grubość Blachy cylindrycznej części koł­

paka z wywinię ty m kołnierzem nie powinna

być mniejsza niż 12 mm.

2. Płaszcz kołpaka maże być nitowany lub

spawany na zakładkę. Grubość blachy cylindrycznej części kołpaka oblicza się z20dnie z § 15.

granicę

płynności

"Q," w temperaturze "t", stwierdzoną doświadczalnie przez rzeczoznawcę lub wytwór·

nię·

6. Obliczeniową granicę płynno,ści stali sto..

powych na śruby można przyjąć

.

al dla temperatur do 200°C włącznie

Qo = na,jmniejszej doświadczalnie stwierdzonej granicy płynności "Qr" VI

temperaturze 15 -- 30"C,

b) dla temperatur "t" od 200 do 500°C

włącznie

Qot = Qo •

700-t

500 ,gdzie Qo - najmniej sza

doświadczalnie

płynności "Qr"

stwierdzona granica

w temp. 15 _ 300C.

•

Str. 1273

Zamiast "Qot ," wyznaczonej zgodnie z p. bl,

można przyjąć najmniejszą

granicę

płynności

"Qr" w temperaturze "t", stwierdzoną doświad­

czalnie przez -rzeczoznawcę lub wytwórnię.

7. Śrub ze stali węglowej o wytrzymałości

na rozciąganie nie przekraczającej 42 kg/mm 2 ,

można używać dla temperatur do 300°C włącz­

nie, () wytrzymałości zaś ponad 42 kg/mm 2 tylko do 450°C włącznie.

8. Oznaczenia

F - powierzchnia naporu połączenia śru­

bowego w mm 2 ,

P - całkowita siła, działająca na powierzchnię naporu "F", w kg,

Pl - siła przypadająca na jedną śrubę

. w kg,

i - całkowita ilość śrub połączenia,

p -ciśnienie robocze w atn,

dr - średnica rdzenia śruby w mm,

Qo, Qot - obliczenio-w agranica płynności materiału. śruby w kg/mm',

x - stopień bezpieczeństwa w stosunku

do obliczeniowej granicy płynności

Poz. 499

bl dla połączeń, gdy śruby nie przechodzą

przez uszczelkę - linia zamknięta, biegnąca przez środek wpustki wzgl. przez

środek

powierzchni uszczelniających

(rys. 36 .b i rys. 36 c}.

materiału śruby,

ę -

współczynnik

uwzględniający

dobroć warsztatowego wykonania śru­

by oraz pogorszenie warunków pracy śruby w wyższych temperaturach.

9. Za powierzchnię naporu połączenia śru­

bowego należy uważać pow i erzchnię, ograniczoną konturem naporu, którym jest

al dla połączeń, gdy śruby przechodzą

przez uszczelkę - linia zamknięta, biegnąca przez środki odległości pomię­

dzy brzegiem wolnego otworu a wewnętrznymi krawędziami otworów 'n a

śruby (rys. 36 al i

Rys. J6b.

Rys. 36c.

10. Całkowita siła działa,iiąca na powierznaporu połączenia śrubowego wynoS1

chnię

F·p

P= -100 .

kont ur na'p-0ru

PnE'9 woln(>qo otworu.

11. Siła przypadająca na jedną śrubę, gdy

kontur naporu jest kołem , a śruby rozmieszczone równomiernie na obwodzie koła, wynosi

P

Rys. 3611,

(48)

Pl = -.l

(49)

\

Poz. 499 - - - - - - - - - - Dzienooc Us,t aw Nt" 65

12. Dla pokryw prostokątnych i owalnych

siłę przypadającą na najwięcej. obciążoną śrubę

oblicza się z wzoru

żenie bez współudziału wzmocnionych ścian

kotła. Siłę "P" w kg przypadającą na poszczególny ściąi! lub zespórkę oblicza się z wzoru

p. t

. Pl= 2.1t'r' • • • • • (50)

gdzie

całym obwodzie

t -< fednakowa na

po-

działka śrub w mm;

z odległo~ci pomiędzy

środkiem ciężk,ości pokrywy a środ­

kami otworów na śruby w mm.

Srednicę dr oblicza· się z wzorów

najmniejsza

r -

13.

dla d r

< 60

V ~1o' x<p +5,5 • • (51)

d r = 1,03' ' . /

•

dla dr> 60

dr=1113"~QPl'x

VQrl • • ~ ~ (52)

Str. 1274

B::::: f • P li

i

li

•

(53)

gdzie

f -

wzmocniona 'powierzchnia 'ściany w.

cm',

p - ciśnienie robocze w atn.

4. !Wielkość powierzchni "f" określa się

w sposób następujący

a) Środek danego ściągu lub zespórki łączy

się ze środkami sąsiednich ś'ciągów i zespórek (rys. 37)j ze środków tak otrzymanych odcinków wystawia się do nich

prostopadłe, a powierzchnia, ograniczona tymi prostopadłymi, jest powierzch-

..

•

nią "f",

I\V: powyższych wzorach

a) "Qo" należy przyjąć według p. 5 i 6; dla

temp. od 200 - 500°C zamiast "Qo" należy wstawić "Qot"j

b) x

2,5 dla stali węglowej,

x = 2,0 "

" stopowej,

e) wartości współczynnika ,,<p" należy przy-

=

:jąć

dla śrub, nakrętek i powierzchni

przylegania nakrętek nieobrobionych oraz temperatur poniżej

200° e,

0,75 -ella śrub, nakrętek i powierzchni

przylegania nakrętek dobrze wykonanych oraz temperatur do 3000

l' - dla śrub, nakrętek i powierzchni

przyleg.a nia nakrętek dokładnie

obrobionych oraz temperatur do

300°C,

0,5 -

e.

800-t

500 -

dla ś,rub, nakrętek

przylegania

obrobionych

wyżej 3000

e.

i

nakrętek

powierz:hni

dokładnie

oraz temperatur po-

Rys. 31~

b) Jeśli sąsiednimi wzmocnieniami ~cią..

gów lub zespórek są ściany kotła

(płasz'cz kotła, ściana skrzyni ogniowej,

płomienica itp.), to przez środek odpowiednieg,o ściągu lub zespórki (rys. 38)

przeprowadza się szereg kół stycznych

do linii wzmocnień (linii osi wyobleń,

linii Oosi zespórek itd.), a powierzchnia

ograniczona linią łączącą środki tych

kół, -jest powierzchnią "f".

§ 28.

Ściągi i zes,pórw.

1. Sciągi mogą być spawane na gazie wodnym, koksie lub węglu drzewnym.

2. Dopuszczalne naprężenie na rozciąga­

nie "k" ściągów i zespórek nie powinno przekraczać

dla .spawanych ze stali węglowej. 3,5 kg/mm'

dla niespawanych ze stali węglowejl. .

.

6

"

dla miedzianych przy temperatu4

rze nie wyższej niż 200°C

dla rur ściągowych ze stali wę­

glowej w przekroju rdzenia

części nagwintowanej

. 5,3

"

3. Do obliczenia ściągów i zespórek przyimuje się, iż przenoszą one całkowicie to obcią-

..

ł

Rys. 38.

c) IW przypadku

takiego

rozmieszczenia

sąsiednich wzmocnień, które budźi wąt­

pliwości, jaką powierzchnię

"f" trzeba

brać do obliczenia, należy przyjmować

powierzchnię większą.

5. W obliczeniu ściągu narożnego, usztywniającego dno płaskie, uwzględnia się tylko siły

rozciągające podłużne, nie uwzględniając przy

D~ie.nn:k

Str. 1275

Ustaw Nr 65 - - - -- - - -- - Poz. 499

tym momentów zginaJących. Ponadto przyjmuje się równo.mierny ro.zkład sił, przeniesionych

,na każdly . z obu przytwierdzonych pl'z,e krojów

końcowych.

Najmniejszy przekrój ściągu narożnego. (rys. 39), którego. linia środkowa jest

nachylona pod kątem eJ. do. osi walczaka, powi-

"

nien być _1_ .razy większy niż przekrój ściącoseJ.

gu równoległego do osi walczaka, przy czym

płaszczyzna ściągu powinna, o ile możności,

przechodzić przez oś walczaka. .Długość takich

§ciągów powinna być możliwie duża~

Rys. 40.

Rys. 39 • .

3. Siły Pl' P2 itd. dla belek krańcowych

oblicza się z wzorów

(54)

6. łfity, które łączą belki usztywniające lub

ściągi narożne z dnami kotłów płomienicowych,

należy tak umieszczać, aby odległość osi nitów

od zewnętrznego obwodu płomienicy nie była

mniejsza niż 200 mm.

a2) (b 2

ba )

2 al

P2=P' (3·

+2·

2+2

(55)

7. Ściągi wkręcane w dwie ściany powinny

mieć gwint, stanowiący przedłużenie jeden drugiego.; pożądane jest, aby na usztywnionej ścia­

nie znajdowała się oprócz zewnętrznej nakrętki

również i nakrętka wewnętrzna, obie z podkładkami.

Siły P l' P 2 itd. dla belek środkowych oblicza się z wzorów

ściągowe oraz ich zamocowania

ścianach kotłów powinny odpowiadać posta-

2

a2

a a) . (b

ba ) . . (57)

P2=P' (2+2

2+2

8.

Rury

w

nowieniom § 31.

gdzie

Pl' P2 itd. w kg,

§ 29.

Belki stropowe palenisk.

1. Belki stropowe powinny być wykonane

ze stali węglowej.

2. Belki stropowe oparte końcami (rys. 40)

oblicza się na zginanie jaK zwykłe belki proste

na dwóch końcach swobodnie podparte, obcią­

żone w miejscach, gdzie znajdują się ściągi stro,Powe, siłami Pl' P2, P3 itd. Belkę oblicza się w

tym przekroju, w którym działa największy moment zginający,

p hl -

siły przenoszone przez ściągi

ciśnienie robocze w atn,

odległość od osi skrajnego ściągu do

krawędzi wygiętej blachy ściany pa-

leniska w cm,

b 2 , b 3 itd. - odległości między ściągami

wzdłuż belki w cm,

al - odległość od osi skrajnej belki do osi

wyoblenia ściany paleniska w cm,

a2, aa itd. - odległości między osiami są,­

siednich belek w cm.

4. Najbardziej obciążone belki (skrajne lub

środkowe) podwójne o prostokątnym przekroju i symetrycznie obciążone, obUcza się jak następuje

Poz. 499------------------- Dziennik Ustaw Nr 65

al Reakcja oporowa

(58)

R==Pl+P 2 +P 3 +····+Po

'b}' N~'większy moment zginający znajduje

się w środkowym przekroju belki i równa się

Mg = R· 0,5· 1- (Pl .11 + P 2 .1 2 + P 3 .13 + .•. +

+P o ·1,,)

• (59)

gdzie

Mg - moment zginający w kgmm,

11, 12, 13'" lo - odległości w mm poszczególnych

sił Pl' P 2 , P 3 • " Po (po jednej stronie osi symetrii belki) od osi

symetrii,

1- odległość w mm

między reakcjami

oporowymi "R", którą przyjmuje się

równą wewnętrznej długości

skrzyni

ogniowej, mierzonej wzdłuż belki.

e) Zakł.ada.jąc, że blacha stropowa przejmuje 1/4 ciśnienia całkowitego, dopuszczalne nraprężere,a gnące bel ek stropowych oblicza się z wzoru

Mg ,

Mg

kg = 0,75· -W' = 2,25 . g.h2

•

,

Str. 1276

3. KDtły z wyciąga,}nytn systemem rurowym lub rozbieralne, mogą nie posiadać wymienionyc.h w p. 1 i 2 niIlliejszegD pa;ragrafu ,

włazów lub otworów, D ile pD wydągnięciu 8;ystemu rurowego lub rozebrainiu kotła jest możliwe oczys2:czenie wnętrza

kotła orlliZ jego

zbadanie.

4. Dłuższa oś wł. azu w pla:s~czu walczaka.

powinna leżeć w płasz.czyźnie prostopadłe; dD

osi walczaka. Postanowieni.e to nie dotyczy

kotłów lokomohi'lowych.

5. O ile większe wykroje posiadają mostki,

to szerokość.tych mostków nie maże być mnie,jsza niż 100 mm i promień zaokrąglenia w miejsc,weh połączenia mostka z płasz.czem powinien

być nie mniejszy niż 40 mm.

6. Wszystkie wykroje,z wyjątkiem wykrojów z wytłaczanymi kołnierzami,których

większy wymiar przekracza 125 mm, powinny

posiadać wzmocnienia.

Przekrój pierścienia

wzmacniającego, uwzględniając Dtworyna nity, powinien zrównoważyć osłabienie ohlicze",

niowej wytrzymałości blachy w tWDrzącej walczaka wzdłuż osi wykroju.

(60)

~dzie

kg - dopuszczalne naprężenie zginające,

które dla sŁali węglowej nie powinno

przekraczać 1/4

obliczeniowe'j! wytrzymałości na rozciąganie "Ro",

lWi - wskaźnik zginania (moment oporu)

przekroju belki w mm 3 ,

2g- całkowi t a s ze rokoś ć belki w mm,

h - wysokość b elki w mm.

5. Powierzchni a st yku belki stropowej w

miejscu podparcia z blachą paleniska powinna

być możliwie duża. Belka stropówa w miejscu

styku powinna dobrze przylegać do blachy paleniska. Reakcja oporowa "R" występu ; ąca w

podparciu nie może wychodzić poza wymiar

Rys. 41.

grubości ściany.

6. Belki zawieszone oblicza się jak belki

proste w dwóch końcach swobodnie podparte,

z tym, że zamiast reakcji oporowych przyjmuje

się do obliczenia reakcję zawiesze'nia.

7. Odległość między belkami a stropem

paleniska nie może być mniej's za ni'ż 25 mm.

§ 30, '

Włazy i różne wykroje.

1. Kocioł powinien pos'iadać taką ilość odpowiedni'D rozmieszczonych, sz,cz,e lnie zamykanych włazów lub mworów, aby było mo'żli­

we czyszczenie i badanie wnętrza koHa.

2. Dla umożliwi:eni,a wchodzenia do wnę­

trza kotła, celem jegD ()IC,z)lls,z,c z;enia/ lub baidainia powinien on posiada'ć niezbędną ilość wła­

zów tj. otworów D wymiarach co na,jmniej : dla

eliptycznych 300 x 400 mm, w wyjątkowych

wyprudkach dla małej średnicy walczaka

280 x 380 mmi dla okrąllł)"ch 380 mm średnitcy.

7. Połączenie nitowe piersclenia wzmacniającego wykrój włazowy ze ścianą kotła powinno być co najmniej dwurzędowe, w wyjątkD­

wych jednak wypadkach, za uprzednią zgodą

organów dozoru kotłów, może być jednorzędo­

we. Nity wewnętrznego rzędu pieścienia

wzmacniającegD nie powinny leżeć na osi włazu

wzdłuż tworzącej walczaka (rys. 41).

8. Pokrywy włazów i otworów powinny

wykonane z~ stali węglowej, a otworów

wyczystkowych mogą być również ze staliwa.

Kształt pokryw powinien zabezpieczyć szczeliwo od wypychania na zewnątrz przez ciśnienie

panujące w kotle. Śruby w pokrywach powinny być wkręc(}ne na gwint i z drugiej strony

roznitowane.

9. Wykrój w walczaku pod kołpakiem parowym powinien posiadać wzmocnienie, obejmujące również kołnierzkolpaka przy czym

nitowanie powinnD zapewniać należyte zespo..

lenie blachy wzmacniającej z walczakiem,

być

Dzienn!k Ustaw Nr 65 ------------------- Poz. 499

Str. 1277

§ 31.

Rury.

1.

Grubość ścianki rury oblicza się z wzoru

d

p

)

g= - - '---+l

200

k

• (61)

gdzie

g-grubość ścianki

p -

rury w mm,

ciśnienie robocze w atn,

wewnętrzna średnica rury

dw mm,

k -dopuszczalne naprężenie na rozciąga­

nie w kg/mm 2 •

Naprężenie lik" dla stali węglowej nie powinno przekraczać 6,4 kg/mm 2 , przy czym dla

rur, których ścianki mają pracować w temperaturze "t" od 200 do 450°C włącznie, powinno

Qol gd'

. przYJ.

. ' . k ..,y

byc· rowmez

'-. 2

zle Q ol na lezy

mować tak, jak dla śrub według § 27 p. 5.

Dla rur ze stali stopowej, których ścianki

mają pracować w temperaturze do 500°C

włącznie, stopień bezpieczeństwa w stosunku

do obliczeniowej granicy płynności QOI W najwyższej temperaturze roboczej "t" nie może

być mniejszy od 2

(k

-< ~l). Obliczeniową

granicęplynności stali stopowej na rury należy

przyjmować tak, jak dla śrub według § 27 p. 6.

2. Rury powinny być przed założeniem w

ściany kotła na końcach wyżarzone i dokładnie

oczyszczone, ,a by umożliwić metaliczne zetknięcie ze ścianą wykro ju. Nie dotyczy to rur

.ściągowych.

3. Założenie rur w ściany kotła może być

wykonane w sposób następujący

a) w gładkie otwory lub w otwory z rowkami zawalcowuje s ię rury gładkie,

b) w otwory nagwintowane wkręca się

gwintowane na końcach rury (ściągo­

we) i zawalcowuje je.

4. Końce rur, wystawione na bezpośrednie

działanie ognia, powinny być odwinięte.

b) w szwach podłużnych i poprze·cznych

płomienic kotłów stojących o średni­

cy wewnętrznej do 1000 mm włącznie;

c) w szwach podłużnych ~ poprzecznych

rur wodnych (rur Galloway' a) i ich połącz~niach z płomienicą;

d) w poprzecznych połączeniach rur wodnych i parowych o średnicy zewnętrz­

nej powyżej 51 mm oraz 'prostych rur

czworokątnych, o ile poprzeczne połą­

czenia spawane nie będą stykały się ze

spalinami.

B. Bez uprzedniej zgody organów dozoru

kotłów

w poprzecznych połączeniach rur wodnych

i parowych o średnicy zewnętrzne\j poniżej

51 mm.

II. Spawanie elektryczne bez uprzedniej

zgody organów dozoru kotłów

a) w połączeniach króćców ze ścianami

kotła, jednak o średnicy wykroju w

ścianie kotła nie większej niż 100 mm,

b) na przypawanie nasad i piersclEmi

wzmacniających

wykroje, o ile naj..J

większy wymiar wykro;u nie przekracza 125 mmj nasada bądź pierścień

wzmacniający pnwinny być przypawane

na obu obwodach.

3. W szwie spawanym nie powinno być

żadnych otworów. Najmniejsza odleglnść krawędzi otworu od osi szwu spawanego pnwinna

wynosić 2,5 grubości blachy, nie mniej 'jednak

niż 60 mmj powyższe ograniczenie nie dotyczy

otworów nitowych szwów poprzecznych, jak

również pojedynczych otworów na króćce o

średnicy do 60 mm.

4. W naprawach kotłów spawanie elektryczne i acetylenowe jest dopuszczalne, jednak

za uprzednim pozwoleniem organów dozoru

kotłów.

5. Organom dozoru kotłów przysługuje

prawo egzaminowania spawaczy, jak i sprawdzania jakości spawu.

6.

Stosowanie spawania elektrycznego

i acetylenowego w wypadkach nie objętych tym

paragrafem jest dopuszczalne za uprzednią zgodą Ministra Przemysłu i Handlu.

§ 32.

§ 33.

Spawanie . elektryczne i acetylenowe.

Spawanie na koksie lub węglu drzewnym.

1.

Spawanie elektryczne i acetylenowe

mo·że być stosowane w budowie · kotłów lub

przy wykonaniu części zamiennych kotłów

(p. 2 ninie;szego paragrafu) oraz w celu uszczelnienia. połączeń, których wytrzymałość jest dostatecznie pewna.

2. W budowie kotłów dopuszcza się

I. Spawanie elektryczne i acetylenowe

A. Za uprzednią zgodą organów dozoru

kotłów

a) kotłów małych, dla których iloczyn z

ciśnienia roboczego w atn i powierzchni

ogrzewalnej w m 2 nie przekracza 2;

1. Spawać na koksie lub węglu drzewnym

można tylko blachy rodzaju B - 36.

2. Spawanie walcźaków i płomienic na

koksie lub węglu drzewnym jest dopuszczalne

tylko na zakładkę.

3. Grubość blach spawanych nie powinna

być mniejsza niż 7 mm.

4. Spawanie na koksie lub węglu drzewnym jest dopuszczalne: dla walczaków o średni­

cy wewnętrzne j do 350 mm włącznie, dla pło­

mienic o średnicy wewnętrznej do 450 mm

włącznie.

Poz. 499 - - - - - - - - - - - Dziennik Ustaw Nr 65

5. Spawanie na koksie -lub węglu drzewnym innych części kotłów jest dopuszczalne,

o ile spawany szew nie będzie podlegał podczas

pracy wybitnie zginaniu. Szwy spawane na

koksie lub węglu drzewnym, podlegające zginaniu, dopuszczalne są jedynie wówczas, gdy

'są zabezpieczone zespórkami lub ściąga.mi.

Str. 1278

2. Odchylenia podane w p. 1 a i b należy

przy walczakach z końcami zakuwanymi mierzyć na części cylindryczne,j w odległości około

200 mm od początku zaoblenia dna zakuwanego.

§ 36.

,Wyżarzanie, próba wodna i urzędowy odbiór

§ 34.

Spawanie na gazie wodnym.

walczaków spawanych na gazie wodnym.

1. Walczaki po spawaniu powinny być wyżarz-one.

1. Spawanie czę~ci k·otłów na gazie wod2. Walczaki podlegają urzędowemu odnym powinno być wykonywane w zakładach, biorowi, który obejmu;e: oględziny zewnę trzne

które ze względu na swoje techniczne urządze­ i wewnętrzne, sprawdzenie wymiarów (§ 35)

nia zostały przez Ministra Przemysłu i Handlu oraz próbę ciśnienia wodnego. Oględziny zeupoważnione do wykonywania

tego rodzaju wnętrzne i wewnętrzne powinny być przeprorobót.

wadzone po próbie wodnej i również sprawdze2. Spawać na gazie wodnym wolno tylko nie wymiarów średnic i grubości blachy oraz

blachy kotłowe rodzaju B - 36, blachy zaś o pomiar odchyleń od tworzącej należy przeprowyższej wytrzymałości za zgodą Ministra wadzić po próbie wodnej. Celem stwierdzenia,

Przemysłu i Handlu.

czy wskutek próby wodnej nie nastąpiły trwałe

3. Grubość blach spawanych nie powinna odkształcenia, należy przed, w czasie i po próbyć mniejsza niż 7 mm. Spawanie blach o niebie mierzyć obwody walczaka w odstępach okojednakowej grubości jest dopuszczalne, o ile ło 1000 mm.

różnica rzeczywistych grubości blach w miej- .

3. Próbę wodną walczaków należy przescu spawania nie przekracza 3 mm.

prowad zi ć, przed wnitowaniem den lub wycię­

4. Walczaki i płomienice można spawać

ciem w płaszczu walczaków jakichkolwiek

na gazie wodnym tylko na zakładkę, przy czym otworów, pod ciśnieniem, wywołującym w mawalczaki nie powinny posiadać więcej niż dwa

teriale niespawanym naprężenie na rozciąganie

podłużne szwy spawane.

równe 10,5 kg/mm 2 • -Wysokość ciśnienia prób5. Oś szwu spawanego powinna być ozna- nego określa się z wzoru

czona w sposób widoczny.

6. 'W szwie spawanym nie powinno być

,

III

III

III

,

(62)

p=2100·

z.a dnych otworów, zgodnie z p. 3 § 32.

5·

§ 35.

Tolerancie wymiarów walczaków spawanych

na gazie wodnym.

1. Tolerancje dla dzwon walczaków spawanych i dla walczaków z dnami zakuwanymi

wynoszą

aj dla średnic 'lego samego poprzecznego

przekroju walczaka i dla średnic mierzonych w dowolnych przekrojach poprzecznych walczaka ± 1,0% średnicy

zamówionej. Dla walczaków o średni­

cy wewnętrznej powyżej 1500 mm odchylenia te mogą wynosić nie więcej jak

-I- 15 mmi

h) dla odchyleń od two-rzącej walczaka,

mierzonych wzdłuż całej jego cylindrycznej części, najwyżej ± 0,3% dłu­

gości tejże części i

c) dla grubości blachy w szwie spawanym

walczaka najwyżej ± 10 % pierwotnej

. grubości blachy, przy czym za szew spawany należy uważać nie tylko tę szerokość pasa spawanego, na którei zostały skute obie blachy, lecz także są­

siednie partie blachy, leżące poza wła­

ściwym spawem.

gdzie

pg-

D-

clsmenie próbne w atn,

grubość blachy walczaka w mm,

średnica wewnętrzna walczaka w mm.

4. Jeżeli próbę walczaków spawanych na

gazie wodnym wykonuje się pod ciśnieniem,

wywołującym w materiale naprężenie większe

niż 10,5 kg/mm', to powtórne wyżarzenie walczaka po próbie wodnej jest bezwzględnie koniec::zne.

5. Walczaki z dnami zakuwanymi podlegają powyższym próbom i badaniom przed zakuciem den.

6. Jeśli wytwórca "koHażąda zasŁosowa­

nia przy obliczeniu kotła wyższego współczyn­

nika wytrzymałości względnej "z" (§ 15 p. 6),

wówczas walczak należy wykonać dłuższy ()

50 mm z każdego końca, celem odcięcia 2 pierścieni, z których pobiera się próbki, zawierające szew spawany, podlegające termicznej

obróbce wspólnie z walczakiem. Na podstawie

wyników badania tych próbek ustala się wysokość współczynnika "z" w odniesieniu do śre­

dniej rzeczywistej wytrzymałości blachy.

7. Rzeczoznawca ma prawo być obecnym

przy wszystkich czynnościach związanych ze

spawaniem walczaków.

(

Dziennik Ustaw Nr 65 ------------------- Poz. 499

Str. 1279

§ 37.

Zabezpieczenie szwów spawanych.

Wszelkie podłużne szwy spawane walczaków powinny być umieszczone poza bezpośrednim działaniem ognia i spalin.

D z i a ł III.

§ 38.

Kotły

w zakładach górniczych.

W stosunku do zakładów, podlegających

nadzorowi władz górniczych mają zastosowanie

postanowienia art. 149 Prawa Górniczego, ogło­

szonego rozporządzeniem · Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. (Dz. U.

R. P: Nr 85, poz. 654).

§ 39.

Kotły zagranicznego pochodunia.

Kotły ;zbudowane za granicą powinny odpowiadać przepisom niniejszego rozporządzenia.

§ 40.

Postanowienia przejściowe.

1. Do kotłów wiadomego wieku i pochodzenia, zbudowanych przed 23 marca 1931 r.,

należy stosować przepisy zatwierdzone przez

Zjazd Międzynarodowego Związku Sto-w arzyszeń Dozoru Kotłów (Normy Hamburskie i Wiirzburskie), bądź przepisy .n inie.jsze, uwzględnia­

;jąc w obu przypadkach postanowienia p. 5, 6,

7 i 8 paragrafu niniejszego.

Jako kotły wiadomego wieku i pochodzenia

mogą organa dozoru kotłów również traktować

kotły, które mają tylko .godło (tabliczkę fabryczną) ostemplowane przez organa dozoru kotłów,

bądź rysunek poświadczony przez organa dozoru kotłów, bądź książkę kotłową, jeśli znajdowały się

pod doz.orem przed 21 grudnia

1921 r. i jeżeli przeszłość ich jest dostatecznie

znana organom dozoru kotłów.

2. Do kotłów zbudowanych w okresie od

dnia 23 marca 1931 r. do dnia wejścia w życie

przepisów niniejszych należy stosować przepisy rozporządzenia z dnia 8 listopa-d a 1930 r.

(Dz. U. R. P. Nr 91, poz. 713 i 714), bądź przepisy niniejsze, uwzględniając w obu przypadkach postanowienia punktu 6 i 7 niniejszeg·o paragrafu.

3. Kotły niewiadomego wieku i po-c hodzenia, które nie posiada:ą ani godła (tabliczki fabrycznejJ, ani też żadnych dokumentów, oraz

nie były nigdy pod dozorem, mogą być tylko w

wyjątkowych przypadkach dopuszczone do pracy za uprzednim zezwoleniem Ministra Przemysłu i Handlu. Przy odbiorach technicznych

należy stosować przepisy ro;!:porządzenia ninie jszego z tym, że wszystkie dopuszczalne naprężenia p()winny być zmnieju()na O 1/3.

uwzględniając postanowienia punktów 7 i 8 ni-

niejszego paragrafu.

4. Do kotłów, które były pod dozorem jako kotły niewiadomego wieku i pochodzenia,

przy odbiorze technicznym należy stosować

przepisy rozporzadzenia niniejszego z ty~, że

wszystkie dopuszczalne naprężema powmn)

być zmniejszone o 1/3, uwzględniając postanowienia punktów 5, 6, 7 i 8 ninie jszego paragrafu.

5. Kotły wymienione w punktach 1 i 4,

ustawione na nowym miejscu w obrębie tego

samego przedsiębiorstwa lub przeb:udowa~.e ~a

tym samym miejscu, nie podlegaJą. ob~lzemu

dozwolonych naprężeń o 1/3 względllle me wymagają wymiany den o Rw> 1,3 . D lub promieniu wyoblenia rw <~

(p. 8 d), o ile w

każdym poszczególnym wypadku uzyskane zostanie zezwolenie Ministra Przemysłu i Handlu

na podstawie opinii .organów dozoru kotłów.

6. Dla kotłów wymienionych w p. l, 2 i 4

dopuszczalne są przy odbiorach tec~nicznych,

za zgodą organów dozoru kotłów, me znaczne

odchylenia odn.ośnie do wymagań grubości ścia­

ny sitowej, najmniejszego przek~oju mostka,

wymiarów belek stropowych palemsk oraz dłu­

gości gładkich części płomienic falowanych

i wysokości fal.

7. Ustalanie wysokości dopuszczalnego ciśnienia roboczego w zależności od stopnia zużycia poszczególnych części kotła należy przy

odbiorze technic~nym kotłów, wymienionych w

p. 1, 2, 3 i 4 niniejszego paragrafu, do ~ecyzji

organów dozoru kotłów. Przy występujących

objawach starzenia się blach, organa dozoru kotłów mają prawo sprawdzić jakość blachy.

8. Dna wypukłe bez usztywnień, wykonane przed 23 marca 1931 r., których wewnętrz.

l ' rw> 30

D

ny promień

wyobellla

. Ii

oraz promie

-< 1.3· D mo-

kulistości środkowej części dna Rw

gą być dopusz(:zone do pracy, i

obliczane a

wzoru

p·Rw

g= 200·k

gdzie

g p Rw -

,

•

ł

,

ł

..

• (63)

grubość blachy dna w mm,

ciśnienie robocze w atn,

.

wewnętrzny promień kulistości środ-

kowej części dna w mm,

k - dopuszczalne naprężenie w kg/mm·.

a) Naprężenie "k" dla stali węglowej nie

powinno przekraczać

.

6,5 kgfmm 2 dla rw

6,5 do 5,0

5,0 do 3,2

D

>- 10

D

D

D

D

II

II

r. = 10 do 15

"

"

r. z= 15 do 30

Poz. 499 i 500 - - - - - - - - - - Dziennik Ustaw Nr 65

h) dla pośrednich wartości "rw

dopuszczalne naprężenie "k" oblicza się z

wzorów

D

D

W>rw>15

k = 2 + 45· ~

(64)

D

k -= 14+ 54·rw

,

. D

(65)

D

15 >rw> 30

c) Dla kotłów niewiadomego wieku i po-

chodzenia (p. 3 i 4 paragrafu niniejszego) naprężenia podane w a) i b) p. 9 niniejszego paragrafu należy zmniej~zyć

o 1/3.

d) Kotły,

których dna wypukłe bez

usztywnień posia,dają promień kulistości Rw> 1,3· D lub promień wyoblenia

rw < 3~' nie mogą być dopuszczone do

pracy, z wyjątkiem kotłów objętych postanowieniem p. 5 niniejszego paragrafu, a kotły będące w użytkowaniu na

podstawie dawniej wydanych pozwoleń,

powinny być pod dozorem wzmocnionym organów dozoru kotłów.

9. Materiały kotłowe, znajdujące się poza

butami (na składac., u wytwórców kotłów t w

Str. 1280

warsztatach reparacyjnych lub u poszczeg~l­

nych właścicieli kotłów), które posiadają świa­

dec twa odbioru, względnie świadectwa hut, wystawione przed dniem 23 marca 1931 r. i wykazujące wyniki prób

zgodne z obowiązującymi

wówczas przepisami, oraz materiały, które posiadają świadectwa odbioru, wystawione poczynając od dnia 2'3 ma-rca 1931 r. przez urzędo­

wych rzeczoznawców, w myśl przepisów o warunkach technicznych, dotyczących materiałów

używanych do budowy kotłów parowych (załącznik do rozporządzenia Ministra Przemysłu

i Handlu z dnia 8 listopada 1930 r. Dz. U. R. P.

Nr 91, poz. 714), mogą być używane do budowy

i naprawy kotłów parowych aż do wyczerpania

zapaSUj natomiast materiały, które nie posiadają

świadectw odbioru, powinny być odebrane podług ninie,jszych przepisów.

§ 41.

Odchylenia od zastosowania niniejszych prze·

pisów.

Minister Przemysłu i Handlu może w przypadkach wyjątkowych, na podstawie opinii

organów dozoru kotłów, zezwolić pod ściśle

określonymi warunkami na odchylenia od wymagań technicznych, zawartych w niniejszych

przepisac~

800

Oś:wIADCZENlE RZĄDOWE

z 'dnia 7 wrzeŚlnia 1937 r.

w sprawie ratyfikacji i wymian.y do,kumenł6w ratyfikacyjnych podpisanego w Wars:z awie dnia

12 sierpnia 1936 r. protokołu dodatkowego do konwencji handlowej i nawigacyjne; między

Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czesko słowacką, podpisanej dnia 10 lutego 1934 r.

Podaje się ninięjszym do wiadomo,ści, że

zgodnie z ustawą z dnia 18 marca 1937 r. (Dz,

U. R. P. Nr 25, poz . 166) na,stąpiła w dniu

30 kwietnia 1937 r. rat)1lfikacja podlpis8Jneg,o w

Warszawie dnia 12 Is~ierpnia 1936 'r. prot,ok,ołu

ciodatkoweg,o do konwencji handlowej i n.awi,ga,cyjnej mi'ędzy Rze'cząpolspollitą Polską a Republiką Czeskosłowacką, podpisanej dnia 10 lutego. 1934 r. (lOz. U . R. P.z 1937 ,r. NT 22, poz.

142), ora'z że wymiana dokumentów ratyHkacyjnych powyżs'zego protokołu dDda'tkoweg'o w

wyk,o naniu ie:go ust. 4 diokool8l1la !Ziootata w Pradze dnia 13 siN1pnia 1937 r.

Tekst wspomnianego protokołu dodatkowego opublikowany został ,jako z.ałącznik do.

l'Iozpo~rządzeni.a

P,r ezydenta Rzeczypospolitej

z dnia 18 !Sierpnia 1936 r . w sprawie tymc'z as,owego wprowadzenia w życie postanowień tegoż

protokołu dodatkowego (Dz. U. R. P. Nr 63,

poz. 458).

Minister Spraw Za~ranicznych: Beck

====================================================

93013

,polecenia Ministra

w Drukarni

w Warszawie.

Tłoc.zono

E

Sprawiedliwości

Państwowej

Cena 1 zł

Prenumerata Dz. U. R. P. wynos i w kraju 8 zł kwartalnie (32 zł rocznie). Wła,dze, urzędy i instytucje państwo­

we oraz władze samorzl\idu terytorialnego opłacają 6 zł kwartalnie (24 zł rocznie) . Do prenumeraty zagranicznej dolicza się 4 zł kwartalnie (16 zł rocz.nie) tytułem porta poez.towego. Prenumeratę wpłacać należy z llóry

przed początkiem każdel!o kwartału, półrocza lub roku.

Zamówienia na prenumeratę jak r ów nież na numery poj edyncze wykonywa się jedynie po wpłaceniu należno§ci.

Reklamacje z powodu nieotrzymania poszczególnych Ilumerów wnosić należy do wł aściwych urzędów pocztowych niezwłocznie po otrzymaniu następnel!o kolejnego numeru. Reklamacji spóźnionych lub wniesionych niewłaściwie nie uwzględnia się.

Wlzelkie wpłaty aa Dl. U. R. P. waoaić aależy za pOlrednidwem P.X.O. aa koato czekowe Dz. Ustaw 30-130.

Poz. 499 - - - - - - - - - - Dziennik Ustaw Nr 65

Str. 1246

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA PRZEMYSŁU I HANDLU

z dnia 28 sierpnia 1937 r.

w sprawie przepisów o materiałach kotłowych oraz o budowie kotłów parowych.

Na podstawie art. 2' ustawy z dnia 31 maja

1921 r. () nadzorze nad kotłami parowymi (Dz.

U. R. P. Nr 50, poz. 303) w brzmieniu ustawy

z dnia 6 grudnia 1921 r. (Dz. U. R. P. Nr 108,

poz. 786) zarządzam co następuje

goż rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospo-

litej.

Załącznik

do rozporządzenia Ministra

i Handlu z dnia 28 .ierpnia

1937 r. (poz. 499).

Przemysłu

O

PRZEPISY

MA TERlAŁACH KOTŁOWYCH ORAZ

O BUDOWIE KOTŁOW PAROWYCH.

Dział

A.

P rz epi sy

I.

o g ó l n e.

§ 1.

Odbiór techniczny materiałów.

1. Do budowy i naprawy kotłów parowych, używanych na. lądzie i na statkach rzecz-

,

.

Str. 1247

nych,

mogą być

Dziennik Ustaw Nr 65 - - - -- - - -- - Poz.499

używane

następujące

mate-

riały

t

.

'

a) sŁal węglowa,

b) stal stopowa na śruby i rury (§ 9 i lO),

c) miedź,

a do niektórych części kotła, wymienionych

w § 14 p. 5, 6 i 7 niniejszych przepisów,

d) staliwo,

e) żeliwo.

Materiały te, z wyjątkiem żeliwa, powinny

odpowiadać warunkom technicznym, przewidzianym w niniejszych przepisach.

2. Inne materiały, dla których niniejsze

przepisy nie ustalają warunków technicznych,

mogą być używane za uprzednim pozwoleniem

Ministra Przemysłu i Handlu.

3. Z wyjątkiem żeliwa wszystkie materiały przeznaczone do budowy i naprawy kotłów

parowych podlegaj·ą obowiązkowemu odbiorowi technicznemu (z uwzględnieniem postanowień, zawartych w p. 12 i 13 niniejszego paragrafu).

4. Odbiór materiałów jest dokonywany

a) przez rzeczoznawców (urzędowy odbiór techniczny),

Ib) przez wytwórnie materiałów - huty

(-odbiór techniczny),

cl przez organa dozoru kotłów (uproszczony odbiór techniczny przy naprawach).

5. W wyniku przeprowadzonego odbioru

:technicznego wystawiane są następujące zaświadczenia odbiorcze

a) przez rzeczoznawców - protokoły odbiorcze,

h) przez wytwórnie (huty) - §wiadecŁwa

hutnicze; dla nitów i śrub - świade­

ctwa wytwórcy.

Wyniki uproszczonego odbioru technicznego wpisuje się do książki kotłowej bez wystawiania oddzielnego zaświadczenia.

6. Obowiązkowi urzędowego odbioru technicznego podlegają

a) wszystkie blachy z uwzględnieniem postanowień p. 10 niniejszego paragrafu,

h) rury wodne (opłomki) i parowe,

e) wszystkie inne materiały, przeznaczone dla kotłów o ciśnieniu powyżej 15

atn, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w poszczególnych paragrafach ninie-jszych przepisów (§ 7 p. 11,

§ 8 p. 7, § 9 p. 18 i 21 oraz § 13 p. 2),

d) wszystkie materiały, dla których niniejsze przepisy nie ustalają warunków

technicznych (§ 1 p. 2),

e) wszystkie materiały zagranicznego pochodzenia z wyjątkiem żeliwa (§ 1 p. l),

staliwa (§ 13) i śrub (§ 9 p. 21).

7. Urzędowy odbiór techniczny obejmuje

a) wstępne ostemplowanie materiału na

podstawie wy.kazu odbiorczego, przedłożonego przez wytwórnię , a zgodnego

z zamówieniem oraz ostemplowanie odcinków próbnych;

b) oględziny i sprawdzenie wymiarów;

c) dokonanie prób;

d) ostemplowanie stemplem odbiorczym

materiałów, odpowiada j ących przepisanym warunkom technicznym;

e) sporządzenie protokołu odbiorczego.

8. Dia materiałów nie wymienionych w

p. 6, z uwzględnieniem postanowień p. 10, ' wymagane są świ adectwa hutnicze, zawierające

wyniki wszystkich prób, przewidzianych niniejszymi przepisami.

9. Odcinki rur, kąt ówek i prętów na zespórki i śruby oraz gotowe nity mogą być użyte

do budowy i naprawy kotłów parowych, o ile

wytwórca kotłów, bądź przeprowadzający naprawę kotła udowodni, że materiał, z którego

pochodzą, był odebrany przez hutę lub urzę­

dowego rzeczoznawcę i przedłoży zaświadcze­

nie odnośnego odbioru, na którym organa dozoru kotłów powinny odnotować ilość zużytego

materiału.

10. Uproszczony odbiór techniczny dozwolony jest dla następujących materiałów,

przeznaczonych do naprawy kotłów parowych

a) blach Q powierzchni do 0,1 m\ na łaty

w skrzyniach paleniskowych w miejscach usztywnionych,

b) blach o powierzchni do 0,5 m', na łaty

w miejscach nie stykających się ze spalinami,

c) wszystkich innych materiałów (nity, ką­

tówki, ściągi, śruby, zespórki, rury itp.),

nie posiada j ących żadnych zaświadczeń

odbiorczych.

11. Uproszczony odbiór techniczny obejmuje

a) oględziny i sprawdzenie wymiarów,

którym podlega j ą wszystkie blachy, ką­

tówki, ściągi, śruby, zespórki, rury itp.,

b) dla blach i ściągów płaskich - próbę

zginania na zimno jednej próbki aż do

przylegania ramion,

c) dla kątówek próbę rozginania na

zimno jednej próbki aż kąt między ramionami powiększy się co najmniej .o

40° lub próbę zginania na zimno aż do

przylegania ramion jednej próbki wyciętej z ramienia kątówki,

d) dla prętów na ściągi - próbę zginania

jednej próbki aż do przylegania ramion,

e) dla śrub próbę zginania na zimno

jednej śruby na sworzniu o średnicy

równej średnicy śruby,

f) dla nitów próbę spęczania dwócn

nitów na gorąco w temperaturze nitowania w sposób ustalony w § 7 p. 9,

g) dla zespórek - próbę zginania na zimno jednej zespórki aż do przylegania

ramion, przy czym zespórki miedziane

o średnicy powyżej 30 mm nie podlegają tej próbie,

h) dla rur, z wyjątkiem rur ściągowych

i , rur ze stali stopowych próbę

,gpłaszczania na zimno dwóch próbek

Str. tZ..

Poz. 499 - - - - - - - - - - Dziennik Ustaw Nr 65

z dwóch rur, które zgniata się między

ten sposób, aby wewnętrzna odległość między

ściankami w środku przekro:u wynosiła

nie więcej niż podwó jną grubość ścianki

rury,

i) ostemplowanie odebranych materiałów

cechą organów dozoru kotłów według

ich uznania.

j) wpisanie wyników uproszczonego odbioru technicznego do książki kotło­

wej.

równoległymi płaszczyznami w

Próba, która da wyniki niezadowalające,

może być powtórzona. Wynik powtórnej próby

jest decydujący.

12. Jeżeli do na'p rawy -kotłów zostały

użyte materiały kotłowe (nity, kątówki, ściągi,

śruby, zespórki i rury), które nie zostały poddane żadnemu odbiorowi technicznemu, to dopuszczalne naprężenia dla tych materiałów,

określone w przepisach o budowie kotłów parowych (§§ 14 do 37), mogą organa dozoru kotłów obniżyć aż do 2/3. To obostrzenie nie ma

zasi-osowania przy zmianie pojedynczych ni~

łów, śrub, zespórek i rur.

13. Do budowy kotłów małych, dla któTych iloczyn z ciśnienia roboczego w atn i powierzchni ogrzewalnej w m 2 nie przekracza 2,

mogą być użyte materiały nie posiadające zaświadczeń odbiorczych, jednak wówczas dopuszczalne naprężenia, określone w przepisach

o budowie kotłów pamwych (§§ 14 -d o 37), powinny być zmniejszone o 1/3.

§ 2.

•

Rzeczoznawcy.

1. Urzędowego odbioru technicznego dok<)nują rzeczoznawcy, upoważnieni przez Ministra Przemysłu i Handlu. Wykaz upoważnio­

nych rzeczoznawców ogłasza się w "Monitorze

P.olskim".

2. Urzędowy -o dbiór techniczny materiałów powinien -w zasadzie odbywać się w wytwórni

materiałów,

przy czym wytwórca jest

oprócz wykonania próbek dostarczyć odpowiednich przyrządów, maszyn i pomocy przy wykonaniu odbioru. Przedstawiciel

wytwórcy ma prawo asystowania przy czynnoś­

dach odbiorczych. Rzeczoznawca ma prawo

wstępu do tych oddziałów wytwórni, gdzie wykonuje się zamówienia i prawo wglądu w przebiegi. fabrykacji. O ile z ;akichkolwiek. powodów .odbiór techniczny odbywa si ę poza wytwórnią maferiałów, to należy o tym zawiadomić wytwórcę, aby umożliwić mu asystowanie

przy czynnościach odbiorczych.

obowiązany

§ 3.

Badania mechanicznych własnQści materiałów.

Bad_ania mechanicznych własności maJlrzeprQwadza się w temperaturze

15 - 30°C na próbkach wykonanych 2; odqinków próbnych, pobranych według przepisów

niniejszych.

2. Do prób, maiących na celu wyznaczenie

granicy płynnoŚci "t}r" lub zastępczej "Qr Q;1'I: "

w kg/mm 2 , wytrzymałości na rozciąganie itR,"

w kg/mm' oraz wydłużenia "A" w % (normy

PN/w-3), używa się zasadniczo próbek długich,

wyjątkowo krótkich (w razie niemożności pobrania próbek długich) .

Dł.ugQŚĆ pomiarową "lo" próbek ustala się

wedł,U!g nas-tępujących wzo,r ów

1.

teriałów

a) dla próbek długich

10 = 10· d o = 11,3· yF c

b) dla próbek kfótkich

10=5· d o =5,65' yF o

gdzie

długiOŚć pomiar.owa próbki w mm, między znakami do okre-

10 - pierwotna

ślenia wydłużenia,

pierwotna średnica próbki w mm,

pole pierwotnego przekroju próbki

w mm2 •

Dla próbek o przekroju prostokątnym zaleca się, aby stosunek boków prostokąta nie

przekraczał 4 : 1.

Wyjątek stanowią próbki

blach o grubości powyżej 30 mm (§ 6 p. 13).

3. Wszelki wpływ mechanicznej obróbki

próbek powinien być usunięty. Na powierzchniclIch nieO'broMonych powiillien w mi,a~ę moż·

ności pozostać naskórek wa]cQwniczy.

4. Próbki z widocznymi błędami należy

odrzucić . Nie uwzględnia się również wyników

otrzymanych na skutek niewłaściwego ucbwy·

cenia pr óbki w maszynie lub błędów wykonania próbki.

5. Grubość · i szerokość wzgl. średnicę

próbki należy mierzyć z dokładnością 0,1 mm.

6. Dla prętów walcowanych i ciągnionych,

o ile na to pozwala maszyna wytrzymałościo- .

wa, próbki powinny być badane bez uprzedniej mechanicznej obróbki.

Całkowita długość próbki nieobrobionej

powinna wynosić co najmniej

do .1'0 -

1 = lo

7.

+ 150 mm.

Próbki do próby zginania powinny ponieco zao-

siadać w miejscu zgięcia krawędzie

krąglone.

8. Zginanie próbek ze sŁali węglowej powinno się wykonywać w temperaturze zwykłej,

za pomocą prasy lub młoŁa, na sworzniu lub

bez. Jedną próbkę zgina się bez jakiejkol-

-

.

Str. 1249

Dzie,n.nilk Ustaw Nr 65 - - - - - - - - - - - - Poz. 499

wiek termicznej obróbki (na zimno), drugą zaś

,po nagl"zaniu do ciemnow,iśn},owego ,k oloru

(ok. 650tl C) i ostudzeniu w wodzie o temperaturze ,olkoł<o 28°c' Próbę 'zginąnia bez termicznej obróbki będzie się o'zna'C'z?ło literą Z, zaś

próbę zlginani.a po szybkim Is tudzeniu lite'r ami SS.

Próbę zginania należy uznać wówczas za

zadowalającą, jeżeli na zewnętrznej shonie

próbki nie wystąpią w materiale jakiekolwiek

ślady złamania lub naderwania.

9. Do próby udarności, wykonywanej na

młocie Charpy używa się próbek typu Mesnager o wymiarach 10 x 10 x 55 mm z karbęm

o średnicy 2 mm i o głębokości do spodu karbu

2 mm oraz przy rozstawieniu podpór 40 mm.

Kierunek karbu powinien być prostopadły do

naskórka blachy.

cJ przebieg i wyniki badań technicznych,

obowiązujących w myśl nłuiejl s<zych przepisów, oraz wybite na materiale oznaczenia i stemple wytwórcy,

d) orzecz,e nie, ż,e ma te~iał odpowiada wymaganiom przepisów o ma teriałach kotłowych,

e) podpis oraz miejsce i datę przeprowadzenia prób.

3. Oryginał zaświadczenia odbiorczego

wraz z odpisami otrzymu;e zamawiający badanie materiału.

Odpisy zaświadczeń odbiorczych powinny

być przechowywane przez ich wystawców co

najmniej 10 lat.

B.

Blachy kotłowe.

Maszyny wytrzymałościowe.

Rzeczoznawca ma prawo sprawdzić dokładność wskaz.ań

maszyn wytrzymałościo­

wych.