Ustawa z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej.

Wojsko narodowe, siła zbrojna Państwa, będące ochroną i ostoją niepodległości i wolności

Rzeczypospolitej, po wsze czasy podlegać będzie opiece Narodu.

Powszechna służba wojskowa, zasadniczo dla wszystkich jednakowa, jest osobistym obowiązkiem

każdego obywatela Rzeczypospolitej płci męskiej.

Obowiązek powszechnej służby wojskowej powinien być wykonany przez służbą

a)

w wojsku stałem,

b)

w rezerwie,

c)

w pospolitem ruszeniu.

Czas trwania służby wojskowej, o ile ustawa niniejsza nie postanawia inaczej jest

następujmy

1)

w wojsku stałem

a)

we wszystkich rodzajach służby wojskowej, prócz jazdy i artylerji konnej, 2 lata;

b)

w jeździe i artylerji konnej 2 lata i 1 miesiąc;

2)

w rezerwie - do końca tego roku kalendarzowego, w którym rezerwista kończy 40 lat

życia;

3)

w pospolitem ruszeniu - do końca tego roku kalendarzowego, w którym zaliczony do pospolitego

ruszenia kończy 50 lat życia.

Cudzoziemcy, którzy w okresie życie, ustalonym dla wieku poborowego, lub przed tym

okresem uzyskali obywatelstwo polskie, zaliczeni będą do rocznika, odpowiadającego

rokowi urodzenia, i powinni zadość uczynić powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej.

Jeżeli osoby te uzyskały obywatelstwo polskie po wyjściu z lat, ustalonych dla wieku

poborowego, jednak przed ukończeniem 39 lat życia, mają obowiązek stawienia się raz

jeden do poboru w najbliższym terminie urzędowania komisji poborowej, poczem, o ile

zostaną uznani za zdolnych do służby wojskowej, odbędą służbę w wojsku stałem, względnie

pospolitem ruszeniu.

Odbyta poprzednio służba wojskowa w innem państwie, zzastrzeżeniem zasady wzajemności,

liczy się jako służba odbyta w wojsku stałem.

Cudzoziemcy, którzy stali się obywatelami polskimi po ukończeniu 33 lat życia, jednak

przed 31 grudnia tego roku kalendarzowego, w którym kończą 50 lat życia, mają obowiązek

stawienia się raz jeden do poboru w najbliższym terminie urzędowania komisji poborowej,

poczem zostaną zaliczeni do pospolitego ruszenia, względnie zupełnie zwolnieni od

obowiązku służby wojskowej.

Cudzoziemcy, którzy stali się obywatelami polskimi po ukończeniu 50 lat życia, nie

podlegają obowiązkowi służby wojskowej.

Osoby, które przebywają na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, o ile nie udowodnią,

że są obywatelami państwa obcego, podlegają powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej,

stosownie do przepisów niniejszej ustawy.

Władza wojskowa może wyłączyć od obowiązku służby wojskowej osobę, skazaną prawomocnym

wyrokiem na karę, pociągającą za sobą

a)

na obszarze, na którym obowiązuje kodeks karny rosyjski - pozbawienie lub ograniczenie

praw;

b)

na obszarze, na którym obowiązuje kodeks karny niemiecki - niezdolność, przewidzianą

z mocy samego prawa w § 31 k. k. z r. 1871, lub pozbawienie praw honorowych;

c)

na obszarze, na którym obowiązuje austrjacka ustawa karna (łącznie ze Spiszem i Orawą)

- skutki karno - sądowego skazania za zbrodnię (§ 26 u. k. z r. 1852 i noweli z 15

listopada 1867 r. austr. Dz. Ust; P. № 131).

Wyłączenie można orzec na zawsze, lub na czas oznaczony, albo aż do odwołania.

Minister Spraw Wojskowych jest władny oznaczać rozporządzeniami władze wojskowe właściwe

do wydawania orzeczeń na zasadzie niniejszego artykułu, tudzież określać obowiązek

służby wojskowej w razie wojny osób, wyłączonych na zasadzie niniejszego artykułu,

oraz obowiązek zgłaszania się tych osób, celem utrzymania ich w ewidencji w czasie

pokoju.

Wiek poborowy rozpoczyna się z dn. 1 stycznia tego roku, w którym obowiązany do służby

wojskowej kończy 21 lat życia, i trwa do końca tego roku kalendarzowego, w którym

kończy on 23 lata życia.

W razie wybuchu wojny wiek poborowy rozpoczyna się z dniem 1 stycznia tego roku kalendarzowego,

w którym obowiązany do służby wojskowej kończy 19 lat życia.

Urodzeni w tym samym roku kalendarzowym Stanowią jeden rocznik, oznaczany według roku

Ich urodzenia.

Przeprowadzanie czynności i załatwianie spraw, związanych z poborem, z powołaniem

do służby wojskowej i z uzupełnieniem wojska, należy do władz cywilnych i wojskowych.

Cywilnemi władzami dla spraw, wymienionych w art. 9, są władze administracyjne I instancji.

W sprawach, należących do ich zakresu działania, władze te podlegają Ministrowi Spraw

Wewnętrznych.

Dla celów organizacji wojskowych władz uzupełnień siły zbrojnej i administracji rezerw,

obszar Rzeczypospolitej Polskiej dzieli się na powiatowe komendy uzupełnień. Granice

tych komend mogą obejmować jeden lub więcej powiatów.

Podział Państwa na powiatowe komendy uzupełnień ustali rozporządzenie Ministra Spraw

Wojskowych, wydane w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych. Powiatowa komenda

uzupełnień jest wojskową władzą dla spraw uzupełnień siły zbrojnej i administracji

rezerw na obszarze swego okręgu. Powiatowa komenda uzupełnień (P. K. U.) w sprawach,

należących do jej zakresu działania, podlega dowódcy korpusu, a w najwyższej Instancji

Ministrowi Spraw Wojskowych.

Zakres działania władz administracyjnych w sprawach, związanych z wykonaniem przez

obywateli obowiązku służby wojskowej, ustali rozporządzenie wykonawcze.

Zakres działania władz wojskowych w sprawach, wymienionych w art. 11, ustali rozporządzenie

Ministra Spraw Wojskowych.

Władzami dla spraw, związanych z wykonaniem obowiązku służby wojskowej przez obywateli

polskich, zamieszkałych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, są właściwe dla

ich miejsca pobytu konsulaty polskie, względnie urzędy konsularne, pełniące czynności

konsulatów.

Zakres działania tych władz określi rozporządzenie wykonawcze.

Władzami, powołanemi do wykonywania przeglądu poborowych i orzekania o ich zdolności

lub niezdolności do służby wojskowej, są w I instancji komisje poborowe, w II - komisje

rozpoznawcze.

W skład komisji poborowej wchodzą

1)

kierownik władzy administracyjnej I instancji, lub wyznaczony przez wojewodę na jego

zastępcę wyższy urzędnik administracyjny, jako przewodniczący;

2)

komendant P. K. U., lub sztabowy oficer, wyznaczony przez dowódcę okręgu korpusu;

3)

lekarz wojskowy, wyznaczony przez dowódcę okręgu korpusu;

4)

lekarz, wyznaczony przez wojewodę;

5)

przedstawiciel powiatowego samorządu.

W miastach, mających własne statuty, zamiast kierownika władzy administracyjnej I

instancji bierze udział prezydent miasta lub jego zastępca, zaś zamiast delegata sejmiku

- delegat rady miejskiej.

Niestawienie się przedstawiciela powiatowego samorządu, względnie delegata rady miejskiej,

nie stoi na przeszkodzie czynnościom komisji.

Przy poborze poborowych z poszczególnych gmin ma być obecny naczelnik odnośnej gminy

lub jego zastępca.

W razie niemożności wzięcia udziału w komisji poborowej przez lekarzy rządowych obowiązani

są zastąpić ich w tych czynnościach lekarze cywilni, wolno praktykujący, powołani

do tego przez władzę administracyjną, gdy chodzi o zastępstwo cywilnego lekarza rządowego,

zaś przez władze wojskowe, gdy chodzi o zastępstwo lekarza wojskowego.

W obu wypadkach otrzymują cywilni lekarze, wolno praktykujący, dzienne wynagrodzenie,

zaś w razie podróży djety i zwrot kosztów podróży. Wysokość wynagrodzenia dziennego

i djet ustala Minister Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych

i z Ministrem Skarbu.

Postanowienia co do trybu urzędowania komisji poborowej, zakresu jej działania, tudzież

praw i obowiązków jej członków oraz osób, w jej czynnościach uczestniczących, określi

rozporządzenie wykonawcze.

Lokali, mebli, opału, oświetlenia, potrzebnych dla urzędowania komisji poborowej,

dostarcza gmina, w której pobór się odbywa, pokrywając połączone z tem wydatki z własnego

budżetu. Lokal i jego umeblowanie mają odpowiadać wymogom, ustalonym przez władze

administracyjne I instancji w porozumieniu z komendantem P, K. U., i mają być utrzymane

w porządku przez odnośną gminę z jej funduszów.

Przyrządów techniczno - lekarskich, służących do zbadania zdolności poborowego do

służby wojskowej, względnie do oceny zdolności do pracy członków rodziny poborowego,

w wypadkach, niniejszą ustawą przewidzianych, dostarczyć ma lekarz powiatowy tego

powiatu, w którym komisja poborowa urzęduje. Wydatki z tem połączone ponosi Skarb

Państwa.

Wydatki na przybory pisarskie, potrzebne dla komisji poborowej, mają być pokryte z

budżetu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Koszty podróży i djet członków komisji i osób, przy poborze uczestniczących, pokrywa

ta władza, która tych członków, względnie te osoby, delegowała.

Koszty podróży i djety lekarzy cywilnych opłacane będą. z budżetu Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych.

Zadaniem komisji rozpoznawczej jest ponowne zbadanie

a)

zdolności fizycznej poborowych, jeżeli przy ustalaniu tej zdolności przez komisję

poborową nastąpiła różnica zdań pomiędzy członkami komisji;

b)

poborowych, uznanych przy poborze za niezdolnych do służby wojskowej, skoro zajdą

okoliczności, uzasadniające konieczność ponownego poboru;

c)

mężczyzn członków rodziny reklamowanego w wypadkach, wskazanych niniejszą ustawą i

rozporządzeniami wykonawczemi.

W skład komisji rozpoznawczej wchodzą

1)

wojewoda lub wyznaczony przez niego wyższy urzędnik administracyjny, jako przewodniczący;

2)

generał lub pułkownik, wyznaczony przez dowódcę okręgu korpusu;

3)

lekarz wojskowy w stopniu oficera sztabowego;

4)

dyrektor wojewódzkiego urzędu zdrowia lub jego zastępca;

5)

oficer sztabowy;

6)

przedstawiciel rady wojewódzkiej, lub wyznaczony przez wojewodę przedstawiciel samorządu

tam, gdzie niema rady wojewódzkiej.

Niestawienie się przedstawiciela samorządu wojewódzkiego nie stoi na przeszkodzie

czynnościom komisji.

Miejsce i sposób urzędowania komisji rozpoznawczej, jej zakres działania oraz prawa

i obowiązki jej członków określi rozporządzenie wykonawcze.

Uchwały komisji rozpoznawczej są ostateczne.

Koszty, związane z urzędowaniem komisji rozpoznawczej, pokrywają władze tak samo,

jak przewiduje art. 17 dla komisji poborowej.

Urzędy gminne obowiązane są co roku wpisywać do rejestru osoby, podlegające powszechnemu

obowiązkowi służby wojskowej, które w danym roku kończą 18 lat życia i które zamieszkują

w danej gminie.

Osoby, posiadające miejsce faktycznego zamieszkania w dwuch lub więcej gminach, powinny

być wpisane do rejestru w każdej z tych gmin.

Osoby, nie mające miejsca zamieszkania, lub których miejsce zamieszkania nie jest

wiadome, obowiązane są zgłosić się osobiście wraz z dokumentami, stwierdzającemi tożsamość

ich osoby, w urzędzie gminnym, właściwym dla ich faktycznego miejsca pobytu.

Osoby, w ustępie 3 wymienione, obowiązane są w razie zmiany miejsca pobytu zgłosić

się niezwłocznie w urzędzie gminnym nowego miejsca pobytu, względnie zamieszkania,

który wciągnie je do swego rejestru, zawiadamiając zarazem o przyjęciu zgłoszenia

urząd gminny poprzedniego miejsca pobytu.

Obywatele polscy, którzy w okresie, wyżej wymienionym, przebywają poza granicami Rzeczypospolitej

Polskiej, mają osobiście zgłosić się wraz z dokumentami, stwierdzającemi tożsamość

ich osoby, we właściwym urzędzie konsularnym, który wciąga te osoby do rejestru osób,

obowiązanych do służby wojskowej, i wydaje zgłaszającym się pisemne poświadczenie

o dokonanem zgłoszeniu.

W razie zmiany miejsca zamieszkania urząd gminny (urząd konsularny) obowiązany jest

zawiadomić tę gminę (urząd konsularny), do której odnośna osoba przeniosła się.

Urzędy gminne mogą wzywać osoby, powyżej wymienione, do osobistego zgłoszenia wiadomości,

wymaganych dla zarejestrowania.

Urzędnicy stanu cywilnego i prowadzący metryki są obowiązani przesyłać właściwym urzędom

gminnym corocznie najpóźniej w miesiącu wrześniu każdego roku wyciągi z metryk urodzenia

i śmierci, dotyczące osób, wchodzących w wiek poborowy w następnym roku.

W razie opieszałości władza administracyjna I instancji może zarządzić wykonanie tych

czynności na koszt winnego.

Osoby, będące w wieku poborowym, lub wchodzące w ten wiek, są obowiązane do osobistego

zgłoszenia się w ciągu ostatnich dwuch miesięcy przed 1 stycznia tego roku, w którym

ma nastąpić pobór, we właściwym (art. 20) urzędzie gminnym (urzędzie konsularnym)

z dokumentami, stwierdzającemi tożsamość osoby.

Na podstawie przewidzianych w artykułach poprzednich: zgłoszeń, wyciągów metrykalnych,

rejestrów gminnych, tudzież innych dających się spożytkować wykazów oraz wszystkich

sprawdzonych danych wciągają urzędy gminne nazwiska poborowych do spisu poborowych

w alfabetycznym porządku.

Spisem mają być objęci wszyscy poborowi, w gminie przebywający.

Przy nazwiskach tych wszystkich poborowych, którzy nie spełnili obowiązku zgłoszenia

się w przepisanym terminie, winna być zamieszczona uwaga, wyjaśniająca powód niestawienia

się, jak: śmierć, emigracja, obłożna choroba, pozbawienie wolności i t. p.

Przy nazwiskach tych wszystkich poborowych, co do których powód niezgłoszenia się

nie jest wiadomy, winna być również zrobiona odpowiednia uwaga.

Spisy poborowych mają być ukończone do dnia 1 lutego.

Spisy te powinny być od tego terminu przez przeciąg dwuch tygodni wyłożone w urzędzie

gminnym do przejrzenia. Każdemu pominiętemu w spisie, lub niewłaściwie wpisanemu przysługuje

prawo żądania uzupełnienia lub sprostowania mylnego wpisu.

Po upływie przewidzianego w art. 24 dwutygodniowego terminu wyłożenia spisu poborowych,

prześle urząd gminny jeden egzemplarz spisu właściwej władcy administracyjnej celem

sporządzenia listy poborowej, drugi egzemplarz pozostaje w urzędzie gminnym.

Listy poborowe sporządza władza administracyjna I instancji w dwuch egzemplarzach,

z których jeden pozostanie u niej, drugi przesłony zostaje powiatowej komendzie uzupełnień.

Po ukończeniu sporządzenia list poborowych wszelkie zmiany w tych listach mogą być

uskuteczniane tylko po wzajemnem porozumieniu się władzy administracyjnej I Instancji

zpowiatową komendą uzupełnień.

O zarządzonej zmianie w listach poborowych winien być powiadomiony urząd gminny, który

o tej zmianie zawiadamia poborowego.

Urzędnicy stanu cywilnego i prowadzący metryki obowiązani są na żądanie władzy administracyjnej

I instancji udzielać wszelkich wyjaśnień, wyciągów i odpisów, potrzebnych przy układaniu

i prowadzeniu list poborowych, oraz wogóle przy czynnościach urzędowych, wynikających

z wykonania niniejszej ustawy.

Koszty, związane z przeprowadzeniem przewidzianej w art. 24 rejestracji, jako też

koszty sporządzenia spisów poborowych ponoszą odnośne gminy. Koszty sporządzenia list

poborowych i potrzebnych do nich skorowidzów, względnie innych do przeprowadzenia

poboru niezbędnych wykazów, oraz koszty kancelaryjne, wynikające z wykonania art.

28, pokryte będą z budżetu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Każdy podlegający obowiązkowi służby wojskowej ma się co roku w okresie wieku poborowego

stawiać do poboru, dopóki właściwa komisja poborowa bądź to nie uzna go za zdolnego

do służby w wojsku stałem lub pospolitem ruszeniu, bądź też zupełnie od służby wojskowej

nie zwolni.

Obowiązek stawienia się do poboru należy spełnić przed tą komisją poborową, do której

okręgu należy gmina, będąca miejscem faktycznego zamieszkania poborowego.

Osoby, wymienione w ustępie 2 i 3 art. 20 ustawy, mają stawić się do pobom przed komisją

poborową, właściwą dla gminy, w której zostały zarejestrowane.

Osoby, które z jakichkolwiek przyczyn w żadnej gminie spisem poborowym objęte nie

zostały, winny stawić się do poboru przed komisją poborową, w której okręgu w chwili

poboru przebywają.

Sposób, w jaki obywatele, przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, mają

spełnić obowiązek stawienia się do poboru, określi rozporządzenie wykonawcze.

Na osoby, obowiązane do służby wojskowej, które z jakichkolwiek powodów obowiązkowi

stawienia się do poboru w wieku poborowym nie uczyniły, zadość, rozciąga się obowiązek

stawienia się do końca tego roku kalendarzowego, w którym kończą 50 lat życia, niezależnie

od skutków karnych za niestawienie się do poboru w przepisanym terminie.

W tym okresie czasu podlegają osoby powyższe jednorazowemu przeglądowi i będą obowiązane,

zależnie od jego wyniku, odbyć służbę wojskową w wojsku stałem; jeżeli w chwili poboru

osoby te ukończyły 36 lat życia, zostaną one zaliczone do pospolitego ruszenia.

Pobór zarządza Minister Spraw Wojskowych, a przeprowadza Minister Spraw Wewnętrznych.

Do poboru powołuje się corocznie wszystkich, którzy w myśl art. 5 powinni uczynić

zadość w danym roku obowiązkowi stawiennictwa.

Pobór ogólny odbywa się corocznie pomiędzy 1 maja a 30 czerwca. Pobory dodatkowe odbywają

się w miarę potrzeby.

Przegląd poborowych dokonywa się zasadniczo według gmin. Obecni przy poborze przedstawiciele

gmin są odpowiedzialni za tożsamość osób, które stawiły się do poboru.

Komisja poborowa wydaje orzeczenie, że poborowy jest albo

a)

zdolny do służby w wojsku stałem;

b)

czasowo niezdolny do służby w wojsku stałem;

c)

zdolny do służby w pospolitem ruszeniu z bronią;

d)

zdolny w pospolitern ruszeniu bez broni;

e)

zupełnie niezdolny do służby wojskowej.

Od orzeczenia komisji poborowy nie ma prawa odwołania. Unieważnienie tych decyzji

przez władza wyższe może nastąpić tylko w wypadkach, niniejszą ustawą przewidzianych.

Popisowi kategorji a) zostają zaliczeni do wojska stałego.

W stosunku do poborowych, zakwalifikowanych w myśl p. b), obowiązek stawiennictwa

trwa nadal zgodnie z art. 30 niniejszej ustawy.

W razie ogłoszenia mobilizacji poborowi ci mogą być wskutek zarządzenia Ministra Spraw

Wojskowych. na wezwanie właściwej władzy administracyjnej, powołani do stawiennictwa

przed komisją poborowa, chociażby w danym roku już raz uczynili zadość temu obowiązkowi.

Poborowi kategorji c) i d) zostają zaliczeni do pospolitego ruszenia. Poborowi kategorji

e) są wolni od służby wojskowej.

Warunki fizycznej zdolności do służby wojskowej określą przepisy sanitarne wojskowe,

wydane przez Ministra Spraw Wojskowych.

Osoby, zaliczone przy poborze ze względu na ich zdolność fizyczną do kategorji c)

i d), mogą być powoływane do odbycia służby wojskowej, dostosowanej do ich zdolności

fizycznych i umysłowych.

Sposób odbycia i czas trwania ich służby ustali rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych.

W wypadkach, gdy komisja poborowa nie jest w stanic przy poborze stwierdzić wady lub

ułomności poborowego w sposobi wystarczający dla wydania orzeczenia o jego zdolności

do służby wojskowej, komisji poborowej przysługuje prawo odesłania poborowego do szpitala

wojskowego; odstawienia do szpitala zarządza władza administracyjna I instancji.

Po wydaniu przez szpital orzeczenia poborowy zostaje przedstawiony z orzeczeniem do

komisji poborowej. Komisja na podstawie orzeczenia szpitalnego wydaje jedną z decyzji,

wymienionych w art. 33 od a) do e).

Jeżeli przy poborze stwierdzona zostanie u poborowego wada lub ułomność, czyniąca

go niezdolnym do służby wojskowej, ale dająca się w ciągu najwyżej 4 miesięcy wyleczyć,

może komisja poborowa zarządzić odesłanie poborowego do szpitala cywilnego.

Osoby, które w celu uchylenia się od obowiązku służby wojskowej wywołały u siebie

rozmyślnie chorobą lub uszkodzenie cielesne, uzasadniające wydanie jednego z przewidzianych

w p. b), c) lub d) art. 35 orzeczeń, będą niezależnie od odpowiedzialności sądowo

- karnej powołane do odbycia służby w wojsku stałem, o ile tylko są zdolne do jakiejkolwiek

służby wojskowej i o ile nie przekroczyły 36 lat życia.

Ewentualne koszty leczenia tych osób ponoszą ona same, a w razie niemożności zapłacenia

mają zastosowanie obowiązujące przepisy o kosztach leczenia w szpitalach powszechnych

z prawem późniejszego regresu.

W razie stwierdzenia w drodze administracyjnej lub sądowej faktu, że zaszły okoliczności,

uzasadniające podejrzenie co do bezstronności, lub słuszności wydanych przez komisją

poborową orzeczeń, przysługuje Ministrowi Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem

Spraw Wewnętrznych prawo unieważnienia tych orzeczeń.

W tych razach poborowi, o ile są jeszcze w wieku poborowym, obowiązani będą do stawienia

się przed komisją rozpoznawczą, gdyby jednak stwierdzony został ich współudział w

dokonywanych nadużyciach, lub wpływ na wydanie wadliwego orzeczenia, osoby te obowiązane

są do stawienia się przed komisją rozpoznawczą do końca tego roku kalendarzowego,

w którym kończą 50 lat życia.

Ustalenie w drodze administracyjnej lub sądowej faktu udawania przez poborowego przy

poborze choroby lub ułomności, z powodu której komisja wydala orzeczenie, nie odpowiadające

Istotnemu stanowi zdrowia poborowego, pociąga za sobą samo przez się nieważność tego

orzeczenia i poddanie poborowego ponownemu przeglądowi przez komisją rozpoznawczą,

chociażby przekroczył wiek poborowy, nie dłużej jednak niż do ukończenia 36 lat życia.

Władze administracyjne I instancji wykonywają nadzór nad należytem wypełnieniem przezpoborowych

obowiązku stawiennictwa. Za pośrednictwem podległych sobie urzędów gminnych tudzież

policji państwowej przyprowadzają uchylających się od poboru do najbliższej komisji

poborowej. W razie uzasadnionej obawy ponownego uchylenia się od poboru może być zarządzone

przytrzymanie uchylającego się aż do najbliższego dodatkowego przeglądu.

W czasie wojny obok obowiązku powszechnej służby wojskowej istnieje obowiązek służby

pomocniczej. Obowiązkowi temu podlegają wszyscy obywatele Rzeczypospolitej Polskiej

płci męskiej w wieku od ukończonych lat 17 do ukończonych lat 55, którzy nie pełnią

służby wojskowej w wojsku stałem, w rezerwie lub w pospolitem ruszeniu.

Sposób powoływania do służby pomocniczej, rodzaj tej służby oraz warunki jej pełnienia

ustali osobna ustawa, a do czasu jej uchwalenia - rozporządzenie Rady Ministrów.

Poborowi, uznani przy poborze za zdolnych do służby w wojsku stałem, o ile czynią

zadość warunkom, przewidzianym niniejszą ustawą, mają prawo do półtorarocznej służby

w wojsku stałem, oraz do odroczenia terminu wcielenia do wojska stałego.

Poborowi i ochotnicy, uznani za zdolnych do służby w wojsku stałem, którzy najpóźniej

do dnia 25 czerwca roku ich wcielenia udowodnią, że ukończyli z dobrym wynikiem ogólnokształcącą

państwową szkołą średnią lub prywatną, uznaną przez państwowe władze szkolne za równoważną

państwowej, albo uznaną przez te władze za równorzędną szkołą zawodową, i zdali egzamin

dojrzałości, względnie inny przez władze szkolne wymagany egzamin końcowy - korzystają

z prawa półtorarocznej służby w wojsku stałem.

Osoby, którym przysługuje prawo do półtorarocznej służby wojskowej, odbywają tą służbę

w dwu okresach. Czas trwania tej służby w pierwszym okresie wynosi 15 miesięcy. Służbą

wojskową drugiego okresu, trwającego 3 miesiące, odbywają powyższe osoby w porze letniej

następnego roku kalendarzowego.

Osoby, które w czasie odbywania służby półtorarocznej nie uzyskały warunków mianowania

podporucznikiem rezerwy, tracą prawo do służby półtorarocznej.

Warunki mianowania podporucznikiem rezerwy określa ustawa o podstawowych obowiązkach

i prawach oficerów Wojsk Polskich.

Minister Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem wyznań Religijnych i Oświecania

Publicznego oraz z właściwymi ministrami oznaczy w drodze rozporządzenia te zakłady

naukowe, tudzież egzaminy, których ukończenie, względnie złożenie, uprawniać będzie

do korzystania z prawa do półtorarocznej służby wojskowej.

Sposób odbycia służby wojskowej słuchaczy medycyny, weterynarji, farmacji i szkół

dentystycznych uregulowany będzie rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do półtorarocznej służby w wojsku stałem tracą, o ile skazanie nie pociąga za

sobą utraty prawa do służby wojskowej, osoby prawomocnie skazane

1)

na obszarze, na którym obowiązuje rosyjski kodeks karny z 1903 r. - na kary, z któremi

łączy się pozbawienie lub ograniczenie praw (art. 25 - 30 k. k. z r. 1903);

2)

na obszarze, na którym obowiązuje austrjacka ustawa karna z dnia 27 maja 1852 r. -

za zbrodnie;

3)

na obszarze, na którym obowiązuje niemiecki kodeks karny - na kary, pociągające pozbawienie

obywatelskich praw honorowych; a nadto we wszystkich dzielnicach skazani za kradzież,

oszustwo (fałsz), sprzeniewierzenie, kuplerstwo i lichwiarski wyzysk.

Duchowni uznanych przez Państwo wyznań chrześcijańskich, którzy otrzymali wyższe święcenia,

lub zostali ordynowani, klerycy katoliccy oraz nowicjusze zakonni, którzy dostali

tonsurę, jako też zakonnicy, którzy złożyli uroczyste śluby zakonne, wreszcie zatwierdzeni

przez władze rządową rabini i podrabini, oraz duchowni innych uznanych wyznań niechrześcijańskich

- zostają przy poborze zaliczeni do pospolitego ruszenia bez poddawania przeglądowi

wojskowo - lekarskiemu. W razie powołania do służby wojskowej, po uprzedniem zbadaniu

ich zdolności fizycznej, pełnią oni czynności duszpasterskie.

Klerycy oraz nowicjusze zakonni, którzy dostali tonsurę, mogą być użyci do czynności

sanitarjuszy

Osoby, wymienione w art. 51, które wystąpiły ze stanu duchownego, winny uczynić zadość

powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej na tych samych zasadach, jakie przewiduje

art. 6 niniejszej ustawy dla przyjmujących obywatelstwo polskie.

Odroczenie terminu odbycia służby w wojsku stałem może być udzielone

a)

jedynemu żywicielowi rodziny, o ile utrzymanie tej rodziny jest zależne od jego pracy

i o ile poborowy ten obowiązek istotnie spełnia;

b)

właścicielom odziedziczonych gospodarstw rolnych;

c)

osobom, odbywającym studja teoretyczne i praktyczne.

Odroczenie terminu odbycia służby w wojsku stałem może być udzielone tylko na przeciąg

jednego roku, po którego upływie poborowy, o ile nie uzyska ponownego odroczenia,

obowiązany jest stawić się do służby w wojsku stałem.

Za jedynych żywicieli rodzin uważani być mają

a)

jedyny syn niezdolnych do pracy rodziców, lub też wdowy lub wdowca, oraz jedyny syn

nieślubnej matki;

b)

jedyny rodzony lub przyrodni brat osieroconego i do pracy niezdolnego ślubnego lub

nieślubnego rodzeństwa.

Rodzice, o ile ukończyli 60 lat życia, oraz matki samotne, o ile ukończyły 45 lat

życia, uważani być mają za niezdolnych do pracy i badaniu w tym kierunku nie podlegają;

badaniu nie podlegają również osoby płci żeńskiej do 17 lat życia włącznie.

Za właścicieli odziedziczonych gospodarstw rolnych uważane być mają osoby, które odziedziczyły

w linji zstępnej gospodarstwa rolne, wystarczające na wyżywienie jednej rodziny, a

nie przekraczające trzykrotnie takiego dochodu, o ile prowadzą te gospodarstwa samodzielnie,

jako jedyne źródło utrzymania.

Wielkość gospodarstw lub dochód, wystarczający na wyżywienie jednej rodziny, ustali

rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych.

Jeżeli warunki, dla których zobowiązany do służby w wojsku stałem uzyskał odroczenie

na podstawie artykułów 54 i 55 niniejszej ustawy, trwają z roku na rok bez zmiany

do dnia 1 października tego roku kalendarzowego, w którym kończy 23 lat życia, w takim

razie zostaje on wcielony do wojska stałego na pięć miesięcy i przeniesiony po ich

ukończeniu do rezerwy.

Odroczenia terminu odbycia służby w wojsku stałem mogą być udzielone

a)

uczniom szkół średnich ogólnokształcących, państwowych lub prywatnych, uznanych przez

państwowe władzę szkolne za równorzędne z państwowemi, albo uznanych za równorzędne

szkół zawodowych, oraz niższych ludowych szkół rolniczych, działających na mocy ustawy

z dnia 9 lipca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 62 poz. 398) - najwyżej do 23 roku życia włącznie;

b)

zwyczajnym słuchaczom wyższych zakładów naukowych państwowych, lub równorzędnych przez

Państwo uznanych prywatnych, tudzież odbywającym nowicjat zakonny oraz poświęcającym

się studjom teologji wyznania katolickiego, lub innych wyznań chrześcijańskich dla

uzyskania święceń duchownych - najwyżej do 26 lat życia;

c)

uczniom zakładów rabinackich, przez Państwo uznanych i nadzorowanych, dla przygotowania

się do stanu duchownego, ewentualnie w ciągu lat dwuch po ukończeniu zakładu, celem

uzyskania stanowiska duchownego - najwyżej do 26 lat życia;

d)

osobom z wykształceniem średniem lub wyższem, odbywającym zagranicą praktykę w zakładach

handlowych, przemysłowych lub rolniczych - najwyżej do 26 lat życia;

e)

uczniom, terminującym w rzemiośle u majstrów cechowych, o ile wykażą się poświadczeniem

właściwej izby rzemieślniczej, lub równorzędnej instytucji zawodowej, względnie odpowiedniej

władzy przemysłowej, do czasu ukończenia terminu - najwyżej do 22 roku życia włącznie.

Dla osób, przebywających zagranicą, odroczeń, określonych w p. a), b) i d), mogą udzielić

właściwe urzędy konsularne.

Oznaczenie szkół i zakładów naukowych, wymienionych w p. a), b) i c), oraz zakładów

handlowych, przemysłowych i rolniczych, wymienionych w p. d), nastąpi w drodze rozporządzenia

Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w porozumieniu z Ministrem Spraw

Wojskowych, z Ministrem Przemysłu i Handlu i z Ministrem Rolnictwa i Dóbr Państwowych.

Z chwilą ogłoszenia mobilizacji odroczenia tracą moc i osoby, które je uzyskały, mogą

być rozporządzeniem Ministra Spraw Wojskowych powołane do służby wojskowej.

W czasie wojny odroczenia z powodu stosunków rodzinnych, gospodarczych i studjów nie

mogą być udzielane.

Prośby o udzielenie odroczeń winny być wnoszone przed dniem poboru, wyjąwszy wypadki,

w których okoliczności, uzasadniające prawo do ubiegania się o odroczenie, powstały

po poborze; w tych wypadkach prośba może być wniesioną, nie później jednak niż w ciągu

czterech tygodni od chwili uzyskania wiadomości o tych okolicznościach.

Nieusprawiedliwione niedotrzymanie powyższych terminów pociąga za sobą utratę prawa

do ubiegania się o odroczenie.

Władzą właściwą do przeprowadzenia dochodzeń w celu sprawdzenia warunków, uzasadniających

prawo do ubiegania się o półtoraroczną służbę i o odroczenia, oraz celem stwierdzenia

niezdolności do pracy kobiet, członków rodziny, w wypadkach odroczeń z art. 54 i 55

- jest władza administracyjna I instancji.

Organami właściwemi do stwierdzenia niezdolności do pracy mężczyn. członków rodziny,

są komisje poborowe, względnie komisje rozpoznawcze. Decyzja tych ostatnich jest ostateczna.

O przyznaniu lub odmowie prawa do półtorarocznej służby, lub do odroczeń, orzeka w

okresie ogólnego poboru właściwa komisja poborowa, przyczem komendantowi P. K. U.,

względnie jego zastępcy, przysługuje prawo sprzeciwu.

We wszystkich innych wypadkach władzą orzekającą jest władza administracyjna I instancji

w porozumieniu z P. K. U.

W razie wniesienia określonego powyżej sprzeciwu lub nieosiągnięcia porozumienia władz

I instancji, sprawę rozstrzyga władza administracyjna II instancji w porozumieniu

z dowódcą okręgu korpusu. Gdyby i w tej instancji porozumienie nie zostało osiągnięte,

decyduje ostatecznie Minister Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw

Wojskowych.

Poborowy, któremu wymienione powyżej władze odmówiły w I instancji przyznania prawa

do półtorarocznej służby lub odroczenia, ma prawo wnieść zażalenie do II instancji

w terminie 14-dniowym od dnia doręczenia orzeczenia.

Przeciwko zgodnej decyzji, wydanej w II instancji, prawo dalszego odwołania się nie

przysługuje. Gdyby jednak pomiędzy władzami II instancji do porozumienia nie doszło,

sprawa zostaje z urzędu przedłożona Ministrowi Spraw Wojskowych, który rozstrzyga

ostatecznie.

Wniesienie zażalenia nie odracza wcielenia do wojska stałego.

Koszty stawienia się poborowego przed komisją poborową, tudzież koszty stawienia się

członków jego rodziny, wezwanych dla zbadania ich zdolności do pracy, ponosi poborowy,

względnie członkowie rodziny. Osoby te w razie stwierdzonej niezamożności będą przedstawione

do poboru, względnie do zbadania zdolności do pracy, przez gminę ich miejsca pobytu

na jej koszt.

Koszty stawienia się poborowych, tudzież ich członków rodziny mężczyzn przed komisją

rozpoznawczą lub do szpitala wojskowego pokryte będą z budżetu Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych, wyjąwszy wypadek, przewidziany w art. 39.

Każdy, kto nie został powołany do służby w wojsku stałem dla dopełnienia obowiązku

powszechnego służby wojskowej, może być przyjęty do wojska stałego w charakterze ochotnika,

o ile

a)

jest obywatelem polskim;

b)

ma ukończonych 17 lat, a nie więcej nad 28 lat życia;

c)

jest fizycznie zdolny do służby wojskowej;

d)

przedstawi urzędowe poświadczenie nienagannego prowadzenia się;

e)

o ile jest niepełnoletni, przedłoży pozwolenie ojca, względnie prawnego opiekuna na

wstąpienie do wojska.

W czasie wojny mogą ochotniczo zgłaszać się do wojska osoby powyżej 28 lat życia,

o ile czynią zadość pozostałym warunkom.

Osoby, które bez usprawiedliwienia nie uczyniły zadość obowiązkowi stawienia się w

sposób, niniejszą ustawą określony, nie mogą przed dopełnieniem tego obowiązku w czasie

poboru zgłaszać się do służby w wojsku stałem, jako ochotnicy.

Ochotnikom przysługuje prawo wyboru broni na warunkach, które określi rozporządzenie

Ministra Spraw Wojskowych.

Zgłoszenia ochotników przyjmują P. K. U. stosownie do wydanych w tej mierze przez

Ministra Spraw Wojskowych przepisów. Przepisy te określą również szczegółowe warunki

odbycia służby ochotniczej w wojsku stałem, tudzież stosunek ochotnika do obowiązku

powszechnej służby wojskowej z uwagi na odbyty okres służby ochotniczej.

Ochotnicy zobowiązują się służyć w wojsku stałem przez dwa lata, a w razie wojny aż

do demobilizacji. Gdyby demobilizacja została przeprowadzona przed ukończeniem dwuletniej

służby przez ochotnika, ochotnik musi w wojsku stałem odsłużyć miesiące, brakujące

do dwuch lat

Ochotnikom czasu wojny może Minister Spraw Wojskowych odroczyć uzupełnienie dwuletniej

służby aż do czasu, przewidzianego w art. 57, przyczem czas służby ochotniczej zalicza

się na poczet służby obowiązkowej na zasadach, które ustali Minister Spraw Wojskowych.

Postanowienia art. 45 i 66 niniejszej ustawy mają zastosowanie do ochotników.

Cudzoziemcy mogą być przyjęci do służby wojskowej jako ochotnicy tylko za pozwoleniem

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Przez fakt służby wojskowej cudzoziemcy ci nie stają się obywatelami Państwa Polskiego.

Corocznego poboru rekruta dokonywają powołane władze wyłącznie na podstawie uzyskanego

w drodze ustawodawczej zezwolenia.

Stan liczebny wojska stałego w czasie pokoju określa ustawa o etatach wojska.

Celem zapewnienia wszystkim zdolnym do służby wojskowej obywatelom polskim wyszkolenia

wojskowego Minister Spraw Wojskowych udzielać będzie urlopów pewnej części żołnierzy,

objętych corocznym kontyngentem rekruta, ażeby w ich miejsce powoływać poborowych,

korzystających z odroczeń w myśl artykułów 54 i 55 niniejszej ustawy, tudzież poborowych,

którzy nie mogli być wcieleni do wojska stałego z powodu nadwyżki ponad ustalone etaty.

Poborowi, którzy przy poborze w danym roku uznani zostali za zdolnych do służby w

wojsku stałem, ochotnicy, tudzież wszyscy obowiązani do rozpoczęcia w danym roku służby

wojskowej, o ile nie uzyskali odroczenia, mają się zgłosić do tej służby na wezwanie

P. K. U. w terminie między 1 a 7 października celem wcielenia ich do wojska stałego.

Wcielenie osób, które uzyskały prawo półtorarocznej służby, może nastąpić w terminie

między 20 a 25 czerwca tego roku, w którym kończą szkołę, przewidzianą w art. 45 niniejszej

ustawy.

Termin wcielenia osób, których dotyczy art. 56 niniejszej ustawy, oraz ponad kontyngentowych

(art. 66), ustali rozporządzanie Ministra Spraw Wojskowych.

Poborowi, których prośby o odroczenie nie zostały do tego terminu prawomocnie rozstrzygnięte,

podlegają wcieleniu do wojska stałego narówni z wszystkimi innymi poborowymi i w tym

samym terminie.

Z chwilą ogłoszenia mobilizacji może Minister Spraw Wojskowych zarządzić wcześniejszy

termin wcielenia do służby w wojsku stałem.

Okres obowiązkowej służby w wojsku stałem liczy się dla wcielonych w terminie, wskazanym

w ust. 1 art. 67 niniejszej ustawy, od dnia 1 października roku wcielenia, dla wcielonych

zaś w czasie po 7 października - od dnia wcielenia.

Termin wcielenia do wojska stałego osób, pozostających w dochodzeniach sądowo karnych

lub sądownie skazanych na karę pozbawienia wolności - określi rozporządzenie Ministra

Spraw Wojskowych, wydane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości.

Sposób postępowania w wypadkach, gdy w terminie, oznaczonym jako termin wcielenia,

poborowy okaże się chwilowo niezdolny do służby w wojsku stałem - określi rozporządzenie

Ministra Spraw Wojskowych.

Do służby w rezerwie obowiązani są ci, którzy z wojska stałego zostali zwolnieni do

rezerwy.

Rezerwiści obowiązani są do odbywania ćwiczeń wojskowych, a mianowicie

a)

w pierwszych czterech latach - dwuch cztero - tygodniowych ćwiczeń;

b)

w następnych czterech latach - dwuch trzytygodniowych ćwiczeń.

W pozostałych latach rezerwiści ci nie odbywają wojskowych ćwiczeń.

W wyjątkowych wypadkach, gdy interes wojska tego wymaga, może Minister Spraw Wojskowych

na podstawie uchwały Rady Ministrów powoływać ich na nadzwyczajne ćwiczenia wojskowe,

których czas trwania ustala każdorazowo uchwała Rady Ministrów.

Oficerowie rezerwy, zarówno mianowani w rezerwie, jak i przeniesieni z korpusu oficerów

zawodowych do rezerwy, są obowiązani do odbywania ćwiczeń wojskowych do końca tego

roku kalendarzowego, w którym kończą 40 rok życia.

Oficerowie rezerwy; mianowani w rezerwie, odbywają

1)

w pierwszych czterech latach - dwa ćwiczenia sześciotygodniowe;

2)

w następnych czterech latach - dwa ćwiczenia ośmiotygodniowe;

3)

w pozostałych latach - dwa ćwiczenia nie dłuższe od czterech tygodni każde.

Przerwy pomiędzy ćwiczeniami, wymienionemi w punktach 1, 2 i 3 niniejszego artykułu,

nie mogą być krótsze od lat dwuch, licząc od dnia rozpoczęcia ćwiczenia.

Odbywanie ćwiczeń przez oficerów rezerwy, przeniesionych do rezerwy z korpusu oficerów

zawodowych, ureguluje rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych, z tem zastrzeżeniem,

że okresy ćwiczeń nie mogą być dłuższe, niż dla oficerów, mianowanych w rezerwie.

Ćwiczenia, odbyte przed uzyskaniem stopnia oficera rezerwy, będą zaliczone na poczet

ćwiczeń, wymienionych w punktach 1, 2 i 3.

Od końca tego roku kalendarzowego, w którym oficerowie rezerwy, zarówno mianowani

w rezerwie, jak i przeniesieni z korpusu oficerów zawodowych do rezerwy, ukończyli

40 rok życia, do końca tego roku kalendarzowego, w którym ci oficerowie kończą 50

rok życia, mogą być powoływani przez Ministra Spraw Wojskowych na podstawie uchwały

Rady Ministrów na nadzwyczajne wojskowe ćwiczenia lub kursy, których czas trwania

ustala każdorazowo uchwała Rady Ministrów.

Minister Spraw Wojskowych ma prawo ze względu na stan wyszkolenia rezerwistów skrócić

ustalone w art. 70 okresy ćwiczeń.

Sposób odbycia ćwiczeń wojskowych przez te osoby, które zostały do szeregów wcielone

po wyjściu z wieku poborowego, jednak przed ukończeniem 36 lat życia, ustali rozporządzenie

Ministra Spraw Wojskowych.

Powołani do ćwiczeń nie wliczają się do stanu liczebnego, ustalonego ustawą o etatach

wojska.

Rezerwiści obowiązani są do osobistego zgłaszania się na wezwanie władz wojskowych.

O każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania rezerwiści mają zawiadomić właściwe urzędy

dla spraw meldunkowych.

Z chwilą ogłoszenia mobilizacji może Minister Spraw Wojskowych powołać rezerwistów

do służby wojskowej.

O ile bezpieczeństwo Państwa tego wymaga, może Rada Ministrów na wniosek Ministra

Spraw Wojskowych także w czasie pokojowym zarządzić powołanie rezerwistów, lub pewnych

ich kategorji - do służby wojskowej.

Do służby wojskowej w pospolitem ruszeniu obowiązani są

1)

rezerwiści po wyjściu z rezerwy;

2)

poborowi, którzy przy poborze uznani zostali za zdolnych do służby tylko w pospolitem

ruszeniu;

3)

ci, którzy w myśl postanowień niniejszej ustawy do pospolitego ruszenia zostaną zaliczeni.

Czas trwania służby w pospolitem ruszeniu rozciąga się dla oficerów pospolitego ruszenia

do 31 grudnia tego roku, w którym kończą 60 lat życia.

Zaliczeni do służby wojskowej w pospolitem ruszeniu obowiązani są do zawiadamiania

właściwych organów meldunkowych o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania.

Z chwilą ogłoszenia mobilizacji mają obowiązek na wezwanie władz wojskowych zgłosić

się do służby wojskowej.

Sposób, w jaki osoby, uznane za. zdolne do służby w pospolitem ruszeniu bez broni,

będą miały służbę, tę odbyć, określi rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych.

Z chwilą ogłoszenia mobilizacji może Minister Spraw Wojskowych zarządzić ponowne przedstawienie

tej kategorji osób przed komisję poborową.

Mobilizacje zarządza Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów, przedstawiony

przez Ministra Spraw Wojskowych.

Koszty przejazdu osób, powołanych do służby wojskowej, wyszkolenia, ćwiczeń lub wogóle

do spełnienia służby w formacjach wojskowych, jakoteż koszty odnośnych wezwań, plakatów,

komunikatów prasowych i t. p. - ponosi Skarb Państwa.

Całkowite zwolnienie od powszechnego obowiązku służby wojskowej następuje

1)

z dniem 31 grudnia tego roku kalendarzowego, w którym: a) szeregowy kończy 50 rok

życia, b) oficer pospolitego ruszenia kończy 60 rok życia;

2)

w razie całkowitej niezdolności do jakiejkolwiek służby wojskowej;

3)

w wypadkach udowodnienia obcej przynależności państwowej, zgodnie z przepisami prawa

w przedmiocie obywatelstwa polskiego;

4)

wskutek zasądzenia prawomocnym wyrokiem sądowym na pozbawienie praw obywatelskich

(art. 8).

Zwolnienie z tytułu posiadania obcego obywatelstwa następuje na prośbę strony, wniesioną

do władzy administracyjnej I instancji, w której listach poborowych umieszczony jest

dotyczący poborowy, względnie rekrut. Zwolnienie może być orzeczone tylko w tym wypadku,

jeżeli dochodzenie ustali ponad wszelką wątpliwość fakt utraty, względnie braku obywatelstwa

polskiego jeszcze przed wcieleniem do wojska.

O zwolnieniu decyduje Minister Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych.

Oprócz wypadków, przewidzianych w punktach od 1 - 4, zwolnienie od obowiązku służby

wojskowej może nastąpić w razie ubiegania się o uzyskanie obcego obywatelstwa, lub

uzyskania tego obywatelstwa według ustaw odnośnego państwa. O zwolnienie takie starać

się mogą odnośne osoby, jeżeli

a)

są w myśl niniejszej ustawy obowiązane do służby wojskowej w wojsku stałem, w rezerwie,

lub pospolitem ruszeniu;

b)

są w myśl ustawy niniejszej obowiązane do stawienia się do poboru, tudzież wszystkie

osoby, które wprawdzie nie wstąpiły w wiek poborowy, ale ukończyły już 17 lat życia.

Prośby o zwolnienie winny być wniesione do władzy administracyjnej, w której listach

poborowych proszący jest umieszczony.

O zwolnieniu rozstrzyga Minister Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Spraw

Wewnętrznych.

Osoby, zwolnione w całości lub częściowo od obowiązku służby wojskowej (art. 35 c),

d), e) i art. 56), płacą podatek wojskowy, którego wysokość ustali rozporządzenie

Rady Ministrów.

Kto uchyli się od spełnienia obowiązku, przewidzianego w art. 3 niniejszej ustawy,

traci prawo do zajmowania stanowiska w służbie państwowej i publicznej.

Postanowienie powyższe dotyczy również stanowisk, obsadzanych z wyboru.

Zawarcie małżeństwa przed wstąpieniem do służby wojskowej, lub w czasie jej trwania,

nie daje prawa do odroczenia obowiązku pełnienia powszechnej służby wojskowej, ani

też prawa do żadnych świadczeń ze Skarbu Państwa na rzecz rodziny z tytułu i w czasie

trwania tej służby w wojsku stałem.

Zezwolenia na zawarcie małżeństwa osobom, obowiązanym do służby wojskowej (przed odbyciem

służby w wojsku stałem lub uznaniem ich za niezdolnych do służby w wojsku stałem art.

4), udzielają władze wojskowe.

Sposób udzielania zezwolenia ustali rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych.

Warunki wyjazdu zagranicę obywateli, podlegających obowiązkowi powszechnej służby

wojskowej, ustali rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem

Spraw Wewnętrznych, a po ogłoszeniu mobilizacji tudzież w czasie wojny - Minister

Spraw Wojskowych.

Ministrowi Spraw Wojskowych przysługuje prawo corocznego zarządzania zebrań kontrolnych

rezerwistów i osób, obowiązanych do służby w pospolitem ruszeniu z bronią.

Sposób przeprowadzania zebrań kontrolnych, oraz zakres działania organów kontrolnych

- określi rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych.

Winny

1)

niedopełnienia bez uzasadnionych przyczyn obowiązku zgłoszenia się lub zawiadomienia

w sposób i w terminie, przewidzianym w art. 20, 22, w drugim ustępie art. 73 i w pierwszym

ustępie art. 75, lub na zasadzie art. 8 ustęp ostatni;

2)

niestawienia się bez uzasadnionych przyczyn przed komisją poborową lub komisją rozpoznawczą,

albo wogóle niezgłoszenia się w terminie przed władzą, powołaną do stwierdzenia niezdolności

do służby wojskowej;

3)

wyjazdu zagranicę bez przestrzegania przepisów rozporządzeń, wydanych na zasadzie

art. 84;

4)

niespełnienia lub nienależytego spełnienia bez uzasadnionych przyczyn obowiązku, przewidzianego

w art. 21, 28 i w ustępie 5 art. 16;

5)

przeciwdziałania należytemu ułożeniu wykazów, spisów i list, przewidzianych w art.

23 ulegnie karze grzywny do 500 złotych lub aresztu do 6 tygodni, albo obu tym karom

łącznie.

W wypadku, pod 4) przewidzianym, karę aresztu jako karę główną można stosować w razie

działania umyślnego.

Winny czynu, określonego w art. 87 punkt 2), popełnionego w zamiarze uchylenia się

od służby wojskowej, ulegnie karze więzienia do lat dwuch, a w razie popełnienia przestępstwa

w czasie wojny lub mobilizacji - do lat pięciu.

Winny opuszczenia granic Rzeczypospolitej, lub pozostawania zagranicą w celu uchylenia

się od służby wojskowej ulegnie karze więzienia do lat dwuch, a w razie popełnienia

przestępstwa w czasie wojny lub mobilizacji - od jednego roku do lat pięciu.

Winny oszukańczych zabiegów w celu uzyskania dla siebie, lub dla innej osoby nieprawnych

odroczeń lub skrócenia czasu służby wojskowej ulegnie karze więzienia do jednego roku,

a w razie popełnienia przestępstwa w czasie wojny lub mobilizacji - do lat trzech.

Winny oszukańczych zabiegów w celu uzyskania dla siebie, lub dla innej osoby nieprawnego

zwolnienia od służby wojskowej ulegnie karze więzienia do lat trzech, a w razie popełnienia

przestępstwa w czasie wojny lub mobilizacji - do lat pięciu.

Winny spowodowania u siebie choroby lub uszkodzenia cielesnego w zamiarze uchylenia

się od służby wojskowej, bez względu na to, czy uszkodzenie to, lub chorobę wywołał

osobiście, czy za pośrednictwem lub przy pomocy obcej osoby, ulegnie karze więzienia

do lat trzech, a w razie popełnienia przestępstwa w czasie wojny lub mobilizacji -

do lat pięciu.

Winny spowodowania u innej osoby za jej zgodą choroby, lub uszkodzenia cielesnego,

w celu dopomożenia jej do uchylenia się od służby wojskowej, ulegnie karze więzienia

od jednego roku do lat pięciu, a w razie popełnienia przestępstwa w czasie wojny lub

mobilizacji - ciężkiego więzienia od jednego roku do lat ośmiu.

Jeżeli winny, trudnił się tem przestępstwem zawodowo lub w szerszym rozmiarze - ulegnie

karze ciężkiego więzienia od lat trzech do ośmiu, a w razie popełnienia przestępstwa

w czasie wojny lub mobilizacji - od lat pięciu do piętnastu; jeżeli zaś zachodzą okoliczności

obciążające - ulegnie karze śmierci.

Winny werbowania obywateli polskich, a na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej choćby

obywateli obcych, do wojskowej służby zagranicznej ulegnie karze więzienia do lat

trzech, a w razie popełnienia przestępstwa w czasie wojny lub mobilizacji - do lat

pięciu.

Winny skłonienia osoby, wezwanej do służby wojskowej, do niestawienia się na służbą

w terminie oznaczonym ulegnie karze więzienia do sześciu miesięcy, a w razie popełnienia

przestępstwa w czasie wojny lub mobilizacji - do lat dwuch.

Tej samej karze i na tych samych zasadach ulegnie również ten, kto stara się skłonić

osobę, wezwaną do służby wojskowej, do niestawienia się na służbę w terminie oznaczonym,

o ile czyn odnośny nie stanowi przestępstwa surowiej karanego.

Przepis niniejszy nie wyklucza kary surowszej za podżeganie do dezercji, jeśli podżegano

do takiego niestawienia się na służbę, które pociąga za sobą odpowiedzialność za dezercję.

Winny

1)

podżegania wojskowego do dezercji, choćby podżeganie nie odniosło skutku;

2)

dopomagania wojskowemu do dezercji, popierania jej, ukrywania dezertera lub współdziałania

w jego ukryciu - ulegnie karze więzienia do lat trzech, a w razie popełnienia przestępstwa

w czasie wojny lub mobilizacji - ciężkiego więzienia od jednego roku do lat ośmiu.

Jeżeli winny trudnił się tem przestępstwem zawodowo lub w szerszym rozmiarze ulegnie

karze ciężkiego więzienia od lat trzech do ośmiu, a w razie popełnienia przestępstwa

w czasie wojny lub mobilizacji - od lat pięciu do piętnastu; jeżeli zaś zachodzą okoliczności

obciążające - ulegnie karze śmierci.

Winny udziału w przestępstwach, przewidzianych w wojskowych ustawach karnych, o ile

czyn jego nie stanowi przestępstwa, przewidzianego w art. 95 i 96, oraz jeżeli czyn

ten nie stanowi przestępstwa surowiej karanego ulegnie karze aresztu do 6 tygodni

lub więzienia do lat trzech, jednak nie wedle cięższego rodzaju kary i nie na dłuższy

czas, niż rodzaj i najwyższy wymiar kary, przewidziany w wojskowym kodeksie karnym

za udział w popełnionem przestępstwie; w wypadkach mniejszej wagi można orzec grzywnę

do 500 złotych.

Jeśli przestępstwo wojskowe jest również według prawa karnego powszechnego czynem,

pod groźbą kary zakazanym, do udziału w takiem przestępstwie stosuje się surowszy

przepis prawa karnego powszechnego.

Winny zawarcia związku małżeńskiego wbrew postanowieniom art. 83 ulegnie karze grzywny

do 150 złotych, lub aresztu do 14 dni.

Tej samej karze ulegnie również duchowny lub świecki urzędnik stanu cywilnego, który

w swym urzędowym charakterze świadomie współdziałał przy zawarciu takiego małżeństwa.

Karze tej nie podlega osoba płci żeńskiej, która zawarła związek małżeński wbrew art.

83.

Postanowienia karne niniejszej ustawy nie wykluczają ukarania według surowszych przepisów

innych ustaw karnych.

Postanowienia karne niniejszej ustawy stosują się do obywateli polskich także w wypadku,

gdy czyn popełnili zagranicą, bez względu na ograniczenia, przewidziane w tym przedmiocie

w innych ustawach.

Przez uchylenie się od służby wojskowej należy rozumieć czyn, zmierzający bądź do

stałego uchylenia się od tej służby, bądź do uchylenia się od spełnienia tego obowiązku

w czasie i w sposób, ustawą przewidziany.

Usiłowania zbrodni i występków, przewidzianych w niniejszej ustawie, tudzież udział

w nich ulega karze narówni z dokonaniem.

O ile w ustawie niniejszej inaczej nie postanowiono, karę więzienia wymierzać należy

w granicach od dwuch tygodni do granicy najwyższej, dla danego przestępstwa określonej.

Na obszarach, na których obowiązuje rosyjski kodeks karny z roku 1903 i austr. ustawa

karna z dn. 27 maja 1852 r., nie stosują się przepisy ogólne o łagodzeniu kar i zamianie.

Władza orzekająca oznaczy w orzeczeniu na wypadek niemożności ściągnięcia grzywny

karę zastępczą aresztu według słusznego uznania, jednak nie powyżej 6 tygodni.

Na obszarze, na którym obowiązuje rosyjski kodeks karny z r. 1903

1)

z więzieniem, oznaczonem w rozmiarze przynajmniej jednego roku, łączą się te same

skutki, jakie łączą się z więzieniem, zastępującem dom poprawy;

2)

przepis ustępu ostatniego art. 103 nie wyklucza łagodzenia kary w myśl art. 14 k.

k.

Na obszarze, na którym obowiązuje austrjacka ustawa karna z dnia 27 maja 1852 r.

1)

przestępstwa, przewidziane w art. 88, 89, 91, 92 i 94, są występkami, a jeśli je popełniono

w czasie wojny, lub mobilizacji - zbrodniami;

2)

przestępstwa, przewidziane w art. 90, 95 i 97, są występkami;

3)

przestępstwa, przewidziane w art. 93 i 96, są zbrodniami;

4)

zamiast więzienia należy za występki wyznaczać ścisły areszt;

5)

odwołanie jest dopuszczalne bez względu na ograniczenia, przewidziane w § 283 ustawy

o postępowaniu karnem.

Na obszarze, na którym obowiązuje niemiecki kodeks karny

1)

przez ciężkie więzienie należy rozumieć karę, określoną w §§ 14 i 15 k. k.;

2)

obok więzienia można orzec utratę obywatelskich praw honorowych (§ 32 niem. k. k.).

Niezależnie od skutków skazania, przewidzianych w obowiązujących ustawach karnych,

z prawomocnem ukaraniem osoby, podlegającej powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej,

łączy się w wypadkach przestępstw, wymienionych w art. 87 - 97 włącznie i w art. 102,

utratę prawa do korzystania z prawa półtorarocznej służby i z odroczeń, ogłoszonych

w art. 44, tudzież, z urlopów, przewidzianych w art. 66.

Przestępstwa, przewidziane w art. 87 i 98, karane będą w drodze administracyjnej;

o ile zaś osoba, która się ich dopuściła, podlega orzecznictwu władz wojskowych -

przez sądy wojskowe.

Przeciwko orzeczeniom władz administracyjnych I instancji można w ciągu dni 7 od dnia

doręczenia orzeczenia wnieść na ręce tej władzy żądanie przekazania sprawy właściwemu

sądowi powiatowamu (pokoju), który postąpi wedle przepisów postępowania, obowiązujących

w I instancji sądowej.

Na obszarze mocy obowiązującej niem. ust. post. karn. z r. 1877 właściwe są sądy powiatowe

oraz stosuje się przepisy o policyjnych rozporządzeniach karnych.

Ściganie przestępstwa, podlegającego orzecznictwu karno - administracyjnemu, przedawnia

się w ciągu 6 miesięcy.

Okres powyższy zaczyna biec w razie popełnienia przestępstw

1)

z art. 67 punkt 1 i 2 od chwili, kiedy osoba, podlegająca powszechnemu obowiązkowi

służby wojskowej, dopełniła zgłoszenia, zawiadomienia, względnie stawiła się przed

władzą, powołaną do stwierdzenia zdolności do służby wojskowej - lub od chwili, gdy

ukończyła lat 50 życia;

2)

z art. 87 punkt 3 od chwili powrotu z zagranicy i z tegoż artykułu p. 4 i 5 oraz z

art. 93 od chwili popełnienia czynu.

Przedawnienie wedle art. 68 ustęp 2 k. k. z roku 1903 nie stosuje się do powyższych

przestępstw.

Czas służby wojskowej, odbytej przed 1 listopada 1918 roku w armjach państw zaborczych,

lub polskich formacjach wojskowych, uznanych przez Państwo, zaliczony będzie na poczet

służby wojskowej, określonej niniejszą ustawą.

Zaliczenia tego dokonają powiatowe komendy uzupełnień w sposób, ustalony przez Ministra

Spraw Wojskowych.

Postanowienie niniejszego artykułu nie stosuje się do osób, których stosunek do służby

wojskowej ustalony już został zgodnie z postanowieniem art. 119 i 120 Tymczasowej

Ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 27 października 1918 r. (Dz.

Pr. Kr. Pol. № 13, poz. 28).

Jak długo zapotrzebowanie nauczycieli w publicznych szkołach powszechnych nie jest

dostatecznie pokryte, nauczyciele tych szkół, w razie uznania ich za zdolnych do służby

w wojsku stałem, mogą być zaliczeni do rezerwy z obowiązkiem odbycia wyszkolenia wojskowego

w miesiącach wolnych od nauki szkolnej.,

Czas i sposób odbycia wyszkolenia wojskowego przez nauczycieli szkół powszechnych

określi rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Wyznań

Religijnych i Oświecenia Publicznego.

O braku nauczycieli decyduje w pięcioletnich okresach czasu Rada Ministrów po wysłuchaniu

wniosku Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego i Ministra Spraw Wojskowych.

W razie porzucenia zawodu nauczycielskiego osoby wyżej wymienione winny odbyć normalną

służbę w wojsku stałem, nie dłużej jednak niż do 31 grudnia tego roku kalendarzowego,

w którym kończą 36 lat życia, przyczem wlicza im się czas wyszkolenia, ustalony w

niniejszym artykule.

Obywatele polscy, którzy wykażą wiarogodnie nadanie im stopnia oficerskiego w armjach

obcych lub w formacjach polskich, uznanych przez Państwo Polskie, a którzy nie zostaną

uznani za oficerów Wojsk Polskich, są zwolnieni od służby wojskowej w wojsku stałem,

rezerwie i pospolitem ruszeniu.

Osoby, wymienione w art. 112, mogą być w razie wojny przyjęte do służby wojskowej

w charakterze ochotników - szeregowców w każdym poszczególnym wypadku na podstawie

decyzji Ministra Spraw Wojskowych.

W razie położenia przez osoby wyżej wymienione zasług w obronie kraju Ministrowi Spraw

Woj” skowych przysługuje prawo przedstawienia Prezydentowi Rzeczypospolitej wniosku

na nadanie im stopnia oficerskiego, nie wyższego jednak od wykazanego.

Z chwilą wejścia w życie niniejszej ustawy tracą moc obowiązującą

1)

Tymczasowa Ustawa o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 27 października

1918 r. (Dz. Pr. Kr. Pol. № 13, poz. 28).

2)

Dekret z dnia 16 stycznia 1919 r. w sprawie niektórych zmian Tymczasowej Ustawy o

powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz. Pr. P. P. № 8, poz. 119).

3)

Ustawa z dnia 20 lutego 1920 r. w przedmiocie kar za pogwałcenie przepisów, dotyczących

powszechnego obowiązku służby wojskowej (Dz. U. R. P. № 20, poz. 104).

4)

§§ 92 oraz 220 do 222 włącznie austrjackiej ustawy karnej.

5)

Ustawa austrjacka z dnia 28 czerwca 1890 r. (austr. Dz. Ust. P. № 137), dotycząca

kar za nieusłuchanie rozkazu, powołującego do służby wojskowej i uwiedzenie do tego

przestępstwa.

6)

Postanowienie karne, zawarte w austrjackiej ustawie z dnia 5 lipca 1912 r. (austr.

Dz. Ust. P. № 128) w przedmiocie wprowadzenia nowej ustawy wojskowej.

7)

§§ 112, 140 - 143 niemieckiego k. k.

Osoby, uznane za zdolne do służby wojskowej (art. 35 a), c), d), nie wyłączając ochotników,

tudzież osoby, wymienione w art. 66 - uważane są za osoby stanu urlopowanych (§ 6

k. k. wojsk.) aż do chwili wcielenia ich do szeregów, zaś osoby, zwolnione do rezerwy

lub obowiązane po wyjściu z rezerwy do pospolitego ruszenia - aż do dnia zgłoszenia

się do służby.

Osoba stanu urlopowanych w razie niestawienia się do służby wojskowej, mimo wezwania

rozkazem, jej doręczonym lub ogłoszonym, albo ogłoszonym publicznie, będzie karana

według § 92 (113) k. k. wojsk., o ile nie ulega karze w myśl § 68 k. k. wojsk., lub

za dezercję.

Przepis § 101 k. k. wojsk, stosuje się względem osób, wymienionych w ust. 1 niniejszego

artykułu, jeżeli nie pozostają na służbie, tylko do spraw, dotyczących zakresu stosunków,

w jakich którykolwiek uczestnik pozostaje do służby wojskowej.

Przestępstwo, przewidziane w § 68 k. k. wojsk., ulega karze pozbawienia wolności do

lat pięciu; w § 70 k. k. wojsk, wyrazy „do lat dwu” zastępuje się wyrazami „do lat trzech”. Zresztą ustawa niniejsza nie uchyla żądnych postanowień kodeksu karnego wojskowego.

Zarazem przepisy wojskowego prawa karnego, materjalnego i procesowego, obowiązujące

w województwach: pomorskiem i poznańskiem, rozciąga się na obszar górnośląskiej części

województwa śląskiego; z chwilą wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy te uważane

będą za prawnie ogłoszone.

Wykonanie niniejszej ustawy porucza się Ministrowi Spraw Wojskowych w porozumieniu

z Ministrem Spraw Wewnętrznych i zainteresowanymi ministrami, odnośnie zaś do postanowień

karnych - Ministrowi Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych,

Ustawa niniejsza wchodzi w życie w 4 miesiące po jej ogłoszeniu i obowiązuje na całym

obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.