Ustawa z dnia 27 stycznia 1922 r. w przedmiocie zmiany i uzupełnienia niektórych przepisów obowiązujących w b. Królestwie Polskiem kodeksu cywilnego z 1825 r. oraz ustawy postępowania cywilnego, dotyczących nieobecnych i zaginionych.

Kodeks cywilny polski z 1825 r. ulega zmianom następującym

§ 1.

Tytył III księgi i kodeksu otrzymuje brzmienie następujące

Tytuł III.

O NIEOBECNYCH.

Dział I.

O opiece nad majątkiem osób nieobecnych.

36.

Dla zachowania praw i majątku, pozostawionego przez osobę nieobecną, sąd mocen jest,

na żądanie prokuratora lub też stron interesowanych, wyznaczyć kuratora, jeśli nieobecny

nie pozostawił pełnomocnika i bądź niewiadomy jest z pobytu swego, bądź też doznaje

trwałej przeszkody co do powrotu lub dopilnowania swych praw.

37.

Gdyby nawet osoba nieobecna pozostawiła pełnomocnika, sąd mocen jest wyznaczyć kuratora

w przypadkach, wskazanych w poprzednim artykule, jeśli pełnomocnik dokonywa zarządu

majątkiem z krzywdą dla interesów nieobecnego.

38.

Prawa i obowiązki kuratora określi sąd, który go ustanawia.

39.

Prokurator obowiązany jest czuwać nad dobrem nieobecnego.

40.

Decyzja o wyznaczeniu kuratora majątku nieobecnego będzie uchylona z chwilą, kiedy

nieobecny sam będzie mógł dopilnować swych interesów, lub też w razie jego śmierci,

lub uznania go za zmarłego.

Dział II.

O skutkach nieobecności.

41.

Nieobecny, którego życie i pobyt nie są wiadome, będzie poczytany za zaginionego.

Ma skutek żądania sąd mocen jest taką osobę nieobecną uznać za zaginioną; wszakże

takie wyrzeczenie nie jest konieczne do późniejszego uznania tej osoby za zmarłą.

42.

Gdy mąż zaginął, natenczas, chociażby pozostawił pełnomocnika, żona aż do jego powrotu

sama ma zarząd i użytkowanie także tego swego majątku, który pozostawał podług prawa

lub umów, między małżonkami zawartych, pod zarządem lub użytkowaniem męża. Do wszystkich

innych czynności, dotyczących tego majątku, potrzebuje upoważniania sądowego.

43.

Jeżeli mąż zaginął, zostawiając małoletnie dzieci ze wspólnego małżeństwa pochodzące,

matka mleć będzie dozór nad niemi i używać będzie wszystkich praw męża co do wychowywania

dzieci i zarządzania ich majątkiem.

44.

Jeżeli w czasie zaginienia ojca matka już nie żyła, lub po zaginieniu umarła, urządzona

będzie nad dziećmi opieka tymczasowa.

45.

To samo zachować należy w przypadku, gdy małżonek, który zaginął, zostawi małoletnie

dzieci z poprzedzającego małżeństwa.

Dział III.

O uznaniu osób zaginionych za zmarłe.

46.

Zaginiony może być uznany za zmarłego, jeśli od lat dziesięciu niema żadnych o życiu

jego wiadomości.

Decyzja w tym wypadku nie może nastąpić przed upływem roku kalendarzowego, w którym

zaginiony ukończyłby trzydziesty pierwszy rok życia.

47.

Zaginiony, który ukończyłby siedmdziesiąty rok życia, może być uznany za zmarłego,

jeśli od lat pięciu niema żadnej o życiu jego wiadomości.

48.

Określony w artykułach 46 i 47 dziesięcioletni, względnie pięcioletni okres czasu

rozpoczyna się z upływem roku kalendarzowego, w którym zaginiony wedle zebranych wiadomości

niewątpliwie leszcze żył.

Jeśli w tym okresie czasu państwo znajdowało się na stopie wojennej, uznanie za zmarłego

nie może nastąpić przed upływem dwóch lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w

którym wojna ukończona została.

49.

Kto w czasie wojny przebywał na obszarze działań wojennych w miejscu, gdzie zaszły

szczególne wydarzenia, jak bitwa, ostrzeliwanie i t. p., albo też przez władze wrogiego

obozu ujęty, lub wogóle przez osoby, należące do siły zbrojnej, na wolności osobistej

ograniczony został i od tego czasu zaginął bez wieści, dalej kto, jako członek siły

zbrojnej lub należący do jej orszaku, brał udział w wojnie i jako taki w czasie wojny

zaginął bez wieści - może być uznany za zmarłego po upływie lat dwóch, licząc od końca

roku kalendarzowego, w którym wojna ukończona została.

50.

Kto znajdował się na rozbitym statku lub w innem bliskiem niebezpieczeństwie śmierci

i od tej chwili zaginął bez wieści - może być uznany za zmarłego po upływie lat dwóch,

licząc od dnia wydarzenia, które wywołało niebezpieczeństwo dla życia zaginionego.

51.

Rozbicia się statku w braku przeciwnego dowodu domniemywać się należy, jeśli statek

nie dobił do miejsca swego przeznaczenia, lub też nie wrócił, w wypadku, gdy nie miał

pewnego celu podróży, a od ostatniej o nim wiadomości trzy lata upłynęły.

Za dzień rozbicia się statku poczytany będzie ostatni dzień tego czasokresu.

52.

Uznanie zaginionego za zmarłego stwarza domniemanie, że zaginiony umarł w dniu, określonym

w decyzji, uznającej go za zmarłego.

Za taki dzień, w braku przeciwnych danych, należy przyjąć

1)

w wypadkach, określonych w art. 46 i 47, koniec roku kalendarzowego, po upływie którego

uznanie za zmarłego stało się dopuszczalne,

2)

w wypadku, wskazanym w art. 49, koniec roku, w którym wojna zakończona została,

3)

w wypadku, określonym w art. 50, dzień, od którego wskazany w tym artykule okres czasu

ma być liczony.

53.

Jeśli czas śmierci zaginionego ustalony został datą dnia, wówczas koniec tego dnia

za chwilę śmierci poczytany będzie.

54.

Wdrożenia postępowania o uznanie osoby zaginionej za zmarłą może żądać każdy, w wyrzeczeniu

jej śmierci zainteresowany.

55.

Dopóki osoba zaginiona nie została uznana za zmarłą, w braku przeciwnego dowodu domniemywać

się należy, że żyła aż do czasu, który w myśl art. 52 za dzień śmierci poczytany być

winien.

Dział IV.

O skutkach uznania osoby zaginionej za zmarłą.

56.

Uznanie osoby zaginionej za zmarłą powoduje wszystkie skutki prawne rzeczywistej śmierci,

nie uprawnia jednak jeszcze pozostałego małżonka do zawarcia nowego związku małżeńskiego.

O dopuszczalności takiego związku decyduje właściwa władza.

57.

Uznanie osoby zaginionej za zmarłą nie wyklucza dowodu przeciwnego, a jeśliby uznany

za zmarłego żył jeszcze lub też zmarł w innym czasie, strony interesowane lub osoba

uznana za zmarłą, a jeśli tego wymaga interes publiczny, także prokurator - mogą żądać

sprostowania lub też uchylenia odnośnej decyzji.

58.

Osoba, uznana za zmarłą, jeśli się zjawi, lub byt jej dowiedziony będzie, mocna jest

odebrać majątek swój w stanie, w jakim się znajduje, oraz szacunek przedmiotów pozbytych,

lub przedmioty za tenże szacunek nabyte.

Przedawnienie tego rodzaju żądań nie może nastąpić przed upływem roku od dnia, kiedy

osoba powyższa otrzymała wiadomość o decyzji, uznającej ją za zmarłą

§ 2.

Art. 59 - 70 i 135 kodeksu zostają uchylone.

Oddział XX działu IV tytułu II księgi V, obowiązującej w b. zaborze rosyjskim ustawy

postępowania cywilnego otrzymuje brzmienie następujące

Oddział XX.

1)

O postępowaniu w sprawach, dotyczących opieki nad majątkiem osób nieobecnych.

Art. 1775.

Do wyznaczenia kuratora dla ochrony praw i majątku osób nieobecnych oraz do uznania

ich za zaginione właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu znajduje się majątek,

pieczy wymagający, względnie sąd, wskazany w art. 1777.

Art. 1776.

Żądanie uznania osoby nieobecnej za zaginioną można postawić, bądź w prośbie o wyznaczenie

kuratora, bądź też odrębnie. Sprawy, dotyczące majątku osób nieobecnych lub uznania

ich za zaginione, rozstrzygane będą po wysłuchaniu wniosku prokuratora.

Art. 1776

O wyznaczeniu kuratora nieobecny zawiadomiony będzie w sposób, wskazany w art. 293

- 298.

2)

O postępowaniu w sprawach o uznanie osób zaginionych za zmarłe.

Art. 1777.

Sprawy o uznanie osoby zaginionej za zmarłą należą do właściwości sądu okręgowego,

w którego okręgu zaginiony miał swe ostatnie stałe miejsce zamieszkania, a co do obywateli

Państwa Polskiego, którzy w kraju stale nie mieszkali, właściwy będzie sąd okręgowy

w Warszawie.

Art. 1777

Prośba o wdrożenie postępowania może być podana sądowi nie wcześniej, niż na rok przed

dniem, w którym uznanie osoby zaginionej za zmarłą stanie się dopuszczalne, a w wypadkach,

określonych w art. 50 kodeksu cywilnego polskiego, nawet i bezzwłocznie po wydarzeniu,

które wywołało niebezpieczeństwo dla życia zaginionego.

Art. 1777

Sprawy te rozstrzygane będą po wysłuchaniu wniosku prokuratora.

Art. 1777

Po sprawdzeniu wiarogodności przytoczonych faktów i zasadności żądania sąd zarządzi

dokonanie ogłoszeń o wdrożeniu postępowania, a zarazem przeprowadzi przez jednego

ze swych członków należyte dochodzenie z urzędu celem wyświetlenia wszystkich decydujących

okoliczności.

Art. 1777

Sąd nie jest krępowany wnioskami dowodowemi stron; może poza środkami i dowodami,

przewidzianemi w ustawie post. cyw., zarządzić także przesłuchanie osób interesowanych

bez względu na to, czy biorą one udział w sprawie.

Osoby interesowane, biorące udział w sprawie, badane będą z zachowaniem przepisów,

obowiązujących przy badaniu świadków.

Osoby, wezwane do przesłuchania, które się mimo dwukrotnego wezwania nie stawiły,

mogą być po uprzedniem zagrożeniu sprowadzone pod przymusem.

Art. 1777

Osoby interesowane mogą w każdem położeniu sprawy wyrazić życzenie wzięcia w niej

udziału (art. 663 u. p, c).

Wskutek takiego oświadczenia osoba interesowana uzyskuje prawa strony w procesie,

niezależnie od tego, czy wnioskodawca żądanie swe popierać będzie.

Art. 1777

Ogłoszenie o wdrożeniu postępowania zamieszczone będzie w gazecie rządowej, a nadto

opublikowane w miejscu zamieszkania zaginionego w sposób tam używany.

Ogłoszenie to nie wstrzymuje biegu dochodzeń.

Art. 1777

Uznanie osoby zaginionej za zmarłą nie może być wyrzeczone przed upływem sześciu miesięcy

od dnia, w którym ogłoszenie w gazecie rządowej zamieszczone zostało.

Art. 1777

Ogłoszenie o wdrożeniu postępowania winno zawierać

1)

wezwanie do zaginionego, aby się zgłosił najpóźniej w terminie, wskazanym w ogłoszeniu,

gdyż po upływie tego terminu nastąpi uznanie go za zmarłego,

2)

istotne okoliczności, które mogą posłużyć do wykrycia zaginionego,

3)

wezwanie do wszystkich, którzy o życiu lub śmierci zaginionego posiadają wiadomości,

by o znanych sobie faktach zawiadomili sąd najpóźniej w powyższym terminie.

Art. 1777

Po upływie czasokresu, oznaczonego w ogłoszeniu, sąd wydaje decyzję o uznaniu osoby

zaginionej za zmarłą jedynie na skutek ponownego żądania jednej z osób interesowanych.

W decyzji, mocą której osobę zaginioną uznano za zmarłą winien być ustalony czas śmierci.

Na decyzję sądu w powyższych sprawach dopuszczalne są skargi incydentalne stron interesowanych

i prokuratora.

Art. 1777

Po prawomocności decyzji, uznającej osobę zaginioną za zmarłą, sąd na żądanie osoby

interesowanej określi sumę kosztów, z postępowaniem w sprawie połączonych, których

wyłożenie przez żądającego sąd uzna za celowe i niezbędne, i kosztami temi obciąży

spadek.

3)

O postępowaniu w sprawach o stwierdzenie wypadku śmierci.

Art. 1778.

W wypadkach wskazanych w art. 139 kod. cyw. pol. z 1825 r., osoby interesowane mogą

prosić o stwierdzenie wypadku oraz daty śmierci i wydanie im świadectwa śmierci osoby

zmarłej.

Art. 1778

Do wydania świadectwa śmierci właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu zmarły

miał ostatnie swe stałe miejsce zamieszkania, a w braku stałego miejsca zamieszkania

- sąd, w którego okręgu zmarły bezpośrednio przed śmiercią czasowo przebywał.

Art. 1778

Do postępowania w sprawach o stwierdzenie wypadku śmierci zastosowane będą przepisy

art. 1777

Decyzja o wydaniu świadectwa śmierci nastąpić może nie wcześniej, niż po upływie trzech

miesięcy od dnia, w którym ogłoszenie o wdrożeniu postępowania zamieszczone zostało

w gazecie rządowej.

Art. 1778

Wydane przez sąd świadectwo śmierci zastępuje akt zejścia.

4)

O postępowaniu w sprawach o sprostowanie lub uchylanie decyzji o uznaniu osób zaginionych

za zmarłe oraz wydanych przez sąd świadectw śmierci.

Art. 1779.

Prośby o sprostowanie lub uchylenie decyzji o uznaniu osób zaginionych za zmarłe w

wypadkach, wskazanych w art. 57 kod. cyw. pol., jak również prośby o sprostowanie,

lub uchylenie wydanych przez sąd świadectw śmierci w wypadkach analogicznych - podlegają

rozpoznaniu sądu, który w pierwszej instancji decydował o żądaniu uznania osoby tej

za zmarłą, względnie o żądaniu wydania świadectwa śmierci.

Art. 1779

Jeśli uznany za zmarłego lub osoba, co do której wydano świadectwo śmierci, stanie

przed sądem i wykaże swą identyczność, decyzja odnośna bez dalszego postępowania będzie

uchylona.

Pozatem w sprawach tych mają zastosowanie przepisy art. 1777

Art. 1779

Sprostowanie lub uchylenie wydanego przez sąd świadectwa śmierci powoduje skutki,

przewidziane w art. 58 kod. cyw. pol

Ustawa niniejsza obowiązuje w okręgach sądów apelacyjnych warszawskiego i lubelskiego,

z wyjątkiem okręgu sądu okręgowego w Białymstoku, po upływie 30 dni po ogłoszeniu.

Rada Ministrów rozciągnie na wniosek Ministra Sprawiedliwości moc obowiązującą tej

ustawy na Ziemie Wschodnie oraz na okrąg sądowy Białostocki w brzmieniu, przystosowanem

do obowiązującego tam ustawodawstwa.

W sprawach o uznanie zaginionych za znikłych, rozpoczętych przed wejściem w życie

niniejszej ustawy, a nierozstrzygniętych jeszcze w pierwszej instancji, osoby, które

wszczęły te sprawy, mogą zmienić swoje żądania i postawić nowe w myśl niniejszej ustawy,

przyczem jednak winny być dokonane ogłoszenia, wymagane przez tę ustawę. Jeżeli przed

wejściem w życie tej ustawy już zapadła decyzja sądu, rozstrzygająca sprawę w pierwszej

instancji, dalsze postępowanie będzie przeprowadzone według dotychczasowych przepisów.

Skutki decyzji o uznaniu osoby zaginionej za znikłą albo oddania majątku domniemanym

spadkobiercom ocenia się według przepisów dotychczasowych.

Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Ministrowi Sprawiedliwości.

Do wyznaczenia kuratora dla ochrony praw i majątku osób nieobecnych oraz do uznania

ich za zaginione właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu znajduje się majątek,

pieczy wymagający, względnie sąd, wskazany w art. 1777.

Żądanie uznania osoby nieobecnej za zaginioną można postawić, bądź w prośbie o wyznaczenie

kuratora, bądź też odrębnie. Sprawy, dotyczące majątku osób nieobecnych lub uznania

ich za zaginione, rozstrzygane będą po wysłuchaniu wniosku prokuratora.

O wyznaczeniu kuratora nieobecny zawiadomiony będzie w sposób, wskazany w art. 293

- 298.

Sprawy o uznanie osoby zaginionej za zmarłą należą do właściwości sądu okręgowego,

w którego okręgu zaginiony miał swe ostatnie stałe miejsce zamieszkania, a co do obywateli

Państwa Polskiego, którzy w kraju stale nie mieszkali, właściwy będzie sąd okręgowy

w Warszawie.

Po upływie czasokresu, oznaczonego w ogłoszeniu, sąd wydaje decyzję o uznaniu osoby

zaginionej za zmarłą jedynie na skutek ponownego żądania jednej z osób interesowanych.

W decyzji, mocą której osobę zaginioną uznano za zmarłą winien być ustalony czas śmierci.

Na decyzję sądu w powyższych sprawach dopuszczalne są skargi incydentalne stron interesowanych

i prokuratora.

Po prawomocności decyzji, uznającej osobę zaginioną za zmarłą, sąd na żądanie osoby

interesowanej określi sumę kosztów, z postępowaniem w sprawie połączonych, których

wyłożenie przez żądającego sąd uzna za celowe i niezbędne, i kosztami temi obciąży

spadek.

Prośba o wdrożenie postępowania może być podana sądowi nie wcześniej, niż na rok przed

dniem, w którym uznanie osoby zaginionej za zmarłą stanie się dopuszczalne, a w wypadkach,

określonych w art. 50 kodeksu cywilnego polskiego, nawet i bezzwłocznie po wydarzeniu,

które wywołało niebezpieczeństwo dla życia zaginionego.

Sprawy te rozstrzygane będą po wysłuchaniu wniosku prokuratora.

Po sprawdzeniu wiarogodności przytoczonych faktów i zasadności żądania sąd zarządzi

dokonanie ogłoszeń o wdrożeniu postępowania, a zarazem przeprowadzi przez jednego

ze swych członków należyte dochodzenie z urzędu celem wyświetlenia wszystkich decydujących

okoliczności.

Sąd nie jest krępowany wnioskami dowodowemi stron; może poza środkami i dowodami,

przewidzianemi w ustawie post. cyw., zarządzić także przesłuchanie osób interesowanych

bez względu na to, czy biorą one udział w sprawie.

Osoby interesowane, biorące udział w sprawie, badane będą z zachowaniem przepisów,

obowiązujących przy badaniu świadków.

Osoby, wezwane do przesłuchania, które się mimo dwukrotnego wezwania nie stawiły,

mogą być po uprzedniem zagrożeniu sprowadzone pod przymusem.

Osoby interesowane mogą w każdem położeniu sprawy wyrazić życzenie wzięcia w niej

udziału (art. 663 u. p, c).

Wskutek takiego oświadczenia osoba interesowana uzyskuje prawa strony w procesie,

niezależnie od tego, czy wnioskodawca żądanie swe popierać będzie.

Ogłoszenie o wdrożeniu postępowania zamieszczone będzie w gazecie rządowej, a nadto

opublikowane w miejscu zamieszkania zaginionego w sposób tam używany.

Ogłoszenie to nie wstrzymuje biegu dochodzeń.

Uznanie osoby zaginionej za zmarłą nie może być wyrzeczone przed upływem sześciu miesięcy

od dnia, w którym ogłoszenie w gazecie rządowej zamieszczone zostało.

Ogłoszenie o wdrożeniu postępowania winno zawierać

1)

wezwanie do zaginionego, aby się zgłosił najpóźniej w terminie, wskazanym w ogłoszeniu,

gdyż po upływie tego terminu nastąpi uznanie go za zmarłego,

2)

istotne okoliczności, które mogą posłużyć do wykrycia zaginionego,

3)

wezwanie do wszystkich, którzy o życiu lub śmierci zaginionego posiadają wiadomości,

by o znanych sobie faktach zawiadomili sąd najpóźniej w powyższym terminie.

W wypadkach wskazanych w art. 139 kod. cyw. pol. z 1825 r., osoby interesowane mogą

prosić o stwierdzenie wypadku oraz daty śmierci i wydanie im świadectwa śmierci osoby

zmarłej.

Do wydania świadectwa śmierci właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu zmarły

miał ostatnie swe stałe miejsce zamieszkania, a w braku stałego miejsca zamieszkania

- sąd, w którego okręgu zmarły bezpośrednio przed śmiercią czasowo przebywał.

Do postępowania w sprawach o stwierdzenie wypadku śmierci zastosowane będą przepisy

art. 1777

Decyzja o wydaniu świadectwa śmierci nastąpić może nie wcześniej, niż po upływie trzech

miesięcy od dnia, w którym ogłoszenie o wdrożeniu postępowania zamieszczone zostało

w gazecie rządowej.

Wydane przez sąd świadectwo śmierci zastępuje akt zejścia.

Prośby o sprostowanie lub uchylenie decyzji o uznaniu osób zaginionych za zmarłe w

wypadkach, wskazanych w art. 57 kod. cyw. pol., jak również prośby o sprostowanie,

lub uchylenie wydanych przez sąd świadectw śmierci w wypadkach analogicznych - podlegają

rozpoznaniu sądu, który w pierwszej instancji decydował o żądaniu uznania osoby tej

za zmarłą, względnie o żądaniu wydania świadectwa śmierci.

Jeśli uznany za zmarłego lub osoba, co do której wydano świadectwo śmierci, stanie

przed sądem i wykaże swą identyczność, decyzja odnośna bez dalszego postępowania będzie

uchylona.

Pozatem w sprawach tych mają zastosowanie przepisy art. 1777

Sprostowanie lub uchylenie wydanego przez sąd świadectwa śmierci powoduje skutki,

przewidziane w art. 58 kod. cyw. pol