Ustawa z dnia 26 września 1922 r. w przedmiocie rozbudowy miast.

Gminy miejskie, w których ruch budowlany jest w zastoju lub niedostateczny i w których

istnieje brak mieszkań, obowiązane są podjąć akcję, mającą na celu poprawę tych stosunków

w myśl postanowień, objętych niniejszą ustawą.

Przeprowadzenie akcji zapobieżenia brakowi mieszkań powierzy rada miejska magistratowi,

a w większych miastach-komitetowi rozbudowy miasta, który jest urzędem miejskim, podległym

magistratowi. Komitetowi rozbudowy miastu może rada miejska przekazać także przeprowadzenie

innych spraw, z kwestją mieszkaniową związanych.

Komitet rozbudowy miasta składać się będzie 6 do 12 członków, których na wniosek magistratu

powołuje rada miejska z liczby osób, stale w mieście zamieszkałych, świadomych potrzeb

miasta i do spełnienia powyższego zadania odpowiednich, chociażby one nie należały

do składu rady lub magistratu.

Na czele tego komitetu stoi prezydent miasta, względnie burmistrz lub jego zastępca.

Członkowie, powołani do komitetu, spełniają swoje obowiązki honorowo, za wykonane

jednak dla komitetu prace otrzymują wynagrodzenie, które każdorazowo określi magistrat.

Do komitetu deleguje przedstawiciela lub kilku przedstawicieli z głosem doradczym

1)

w Warszawie-Ministerstwo Robót Publicznych, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w porozumieniu

z Ministerstwem Zdrowia Publicznego, w miastach, wydzielonych z powiatu- wojewoda,

w miastach niewydzielonych - starosta;

2)

w miastach, którym Skarb Państwa przyjdzie z pomocą w myśl art. 16 niniejszej ustawy,

delegaci rządowi do komitetu rozbudowy mają głos stanowczy. W ostatnim przypadku delegatów

z głosem stanowczym nie może być więcej, jak dwóch;

3)

w b. zaborze austrjackim sposób utworzenia komitetu, jego skład i zakres działania

w granicach niniejszej ustawy oznaczy rada miejska.

Banki i instytucje finansowe, względnie ich oddziały, przedsiębiorstwa do zabaw oraz

kinoteatry, które powstały, względnie rozpoczęły swoją działalność po 1 stycznia 1918 r.,

obowiązane są najdalej do 2 lat rozpocząć i w przeciągu dalszych 2 lat ukończyć budowę

conajmniej jednego domu mieszkalnego w takich rozmiarach, w jakich zajmują pomieszczenie

na biuro, względnie przedsiębiorstwo w danej miejscowości.

Powołane instytucje i przedsiębiorstwa mogą korzystać z kredytów, niniejszą ustawą

przewidzianych, jednak nie będą uprawnione do korzystania ze zniżki stopy procentowej,

przewidzianej w art. 15.

Gdy ilość zajętych przez wspomniane Instytucje 1 przedsiębiorstwa ubikacji jest tak

mała, że ze względów finansowo-technicznych nie opłaci się budować osobnego domu mieszkalnego,

mogą się dwie czy więcej tego rodzaju Instytucje albo przedsiębiorstwa złączyć dla

budowy wspólnego domu mieszkalnego o przestrzeni zgodnej z przepisem ustępu 1.

O ile wspomniane instytucje, w terminie, w ust. 1 podanym, do budowy domu nie przystąpią

lub budowy kończyć nie będą, uprawniony będzie zarząd miasta tym instytucjom podwyższyć

przewidziane w art. 19 opłaty komorniane aż do 100-krotnej wysokości.

Przepis artykułu niniejszego nie dotyczy tych banków i przedsiębiorstw, które w okresie

od 1 stycznia 1918 r. wybudowały pomieszczenia na swe potrzeby.

Zadaniem gminy w celu poprawy stosunków mieszkaniowych będzie

1)

dążenie do budzenia inicjatywy prywatnej w zakresie ruchu budowlanego;

2)

rozpoczęcie ze strony gminy samodzielnej akcji budowlanej celem pomnożenia liczby

lokali mieszkalnych w mieście.

Dla osiągnięcia powyższych celów gmina

a)

pomaga współdzielczym stowarzyszeniom mieszkaniowym, instytucjom społecznym 5 osobom

prywatnym w budowie domów mieszkalnych przez odstąpienie gruntów pod budowę drogą,

sprzedaży, wieczystej lub czasowej dzierżawy lub na prawie budowli, przez dostarczenie

materjałów budowlanych, a także ma prawo pokrywać najwyżej do lat 20 niedobór z eksploatacji

domów, gdy budowa i ta eksploatacja odpowiadać będzie warunkom, ustalonym przez komitet.

Gmina ma prawo też gwarantować właścicielowi nowowybudowanego domu możność pokrycia

annuitetów za dług, zaciągnięty przez czas, wyznaczony na amortyzację;

b)

nabywa tereny pod budowę domów drogą umów dobrowolnych, obejmuje grunty, leżące w

sferze interesów miasta, które, na zasadzie ustawy z dnia 15 lipca 1920 r. o wykonaniu

reformy rolnej (Dz. U. R. P. № 70, poz. 462) będą przekazane gminom miejskim, przez

główny urząd ziemski;

c)

buduje nowe domy mieszkalne na cele, w ust. 2 niniejszego artykułu wskazane, nabywa

drogą umowy dobrowolnej lub wywłaszczenia przymusowego grunty, położone w obrębie

miasta, domy niewykończone, zapuszczone, wymagające naprawy lub zagrażające życiu

i zdrowiu ludzkiemu, a zakwalifikowane przez władze do zamknięcia celem usunięcia

ich, jeżeli właściciele domów niewykończonych lub zapuszczonych nie chcą lub nie mają

możności podjąć robót budowlanych sami w oznaczonym przez magistrat terminie;

d)

gromadzi materjały budowlane drogą produkcji lub zakupu.

Wywłaszczenie w obrębie miast w granicach art. 29 ustęp ostatni na rzecz odnośnych

miast na cele rozbudowy jest dopuszczalne o tyle, o ile wymaga tego potrzeba ze względu

na miejscowy brak mieszkań. Może ono obejmować zupełne zniesienie lub ograniczenie

prawa własności, ustanowienie lub zniesienie służebności.

Wywłaszczenie jedynie w celu zwiększenia zapasu gruntów jest niedopuszczalne.

Gminy miejskie mogą żądać również wywłaszczenia albo też tylko czasowego przymusowego

objęcia przedsiębiorstw, wytwarzających materjały budowlane, znajdujących się w mieście,

a dla miast, liczących ponad 25.000 mieszkańców, także i pod miastem w obrębie 10

kim. promienia, licząc od centrum miasta, jeżeli ich właściciele nie chcą lub nie

mogą mimo ofiarowanej pomocy ze strony gminy przedsiębiorstw tych uruchomić.

Żądanie wywłaszczenia musi się opierać na uchwale rady miejskiej, która dokładnie

określi przedmiot i cel wywłaszczenia.

Przed wywłaszczeniem jednak budynków wogóle i gruntów budowlanych w mieście ma gmina

wezwać właściciela, aby

a)

przy budynku niedokończonym podjął w terminie najpóźniej 6-miesięcznym w dalszym ciągu

budowę i w czasokresie 2-letnim ją ukończył,

b)

przy budynku, uznanym za pustkę, poczynił w zakreślonym terminie wskazane przez władzę

naprawy, względnie budynek ten zburzył i do nowej przystąpił budowy, a przy niezabudowanych

gruntach budowlanych w mieście postarał się o ich należyte zabudowanie w stosownie

przez gminę zakreślonym czasokresie.

Dopiero po bezskutecznym upływie oznaczonych czasokresów można żądać wywłaszczenia

odnośnych przedmiotów.

Przedmiotem wywłaszczenia mogą być

1)

grunty niezabudowane tak budowlane, jak i niebudowlane;

2)

budynki

a)

niedokończone, których budowa została przez właściciela wstrzymana;

b)

uznane przez właściwą władzę za pustkę, t. j. za budynki, grożące zawaleniem lub niebezpieczeństwem

ognia w myśl odnośnych przepisów budowlanych.

Orzecznictwo o potrzebie, przedmiocie i rozciągłości wywłaszczenia, względnie czasowego

zajęcia, i o wysokości odszkodowania należy do sądów powiatowych (pokoju), w których

okręgu nieruchomość jest położona.

W toku postępowania sąd ustali także, czy zachodzi wyższa użyteczność gruntu lub budynków

i zakładów przemysłowych, mających ulec wywłaszczeniu, względnie czasowemu zajęciu

na cel, wskazany w uchwale rady gminnej, w porównaniu z dotychczasowym sposobem użycia.

Sąd przeprowadzi jawną rozprawę ze stronami, przeprowadzi potrzebne dowody i wedle

swobodnego uznania orzeknie o wywłaszczeniu, względnie czasowem zajęciu, i wysokości

odszkodowania, stosownie do obowiązujących przepisów ustaw cywilnych, stosując przytem

w b. dzielnicy austrjackiej i pruskiej zasady postępowania niespornego. Dla b. dzielnicy

rosyjskiej Rada Ministrów określi postępowanie.

Wykonanie wywłaszczenia może nastąpić dopiero po zapłaceniu stronie ceny odszkodowania

w gotówce lub po złożeniu ceny odszkodowania do depozytu sądowego.

Zanotowanie postępowania o wywłaszczenie może być uskutecznione w księgach hipotecznych

już przy wdrożeniu postępowania wywłaszczającego z tym skutkiem, że orzeczenie wywłaszczające

jest wykonalne wobec osób trzecich ze stopniem hipotecznym adnotacji (zastrzeżenia).

Wywłaszczony, względnie jego prawo nabywcy mogą żądać od sądu, który wydał orzeczenie

wywłaszczające, uchylenia tego orzeczenia, jeżeli gmina

1)

nie zapłaciła ustalonego odszkodowania w ciągu trzech miesięcy od dnia prawomocności

tegoż orzeczenia;

2)

nie rozpocznie zabudowania gruntu w obrębie miasta w ciągu jednego roku od objęcia

gruntu w fizyczne posiadanie i w ciągu 3 lat go nie ukończy;

3)

nie rozpocznie wstrzymanej budowy budynku niedokończonego w ciągu jednego roku od

objęcia go w fizyczne posiadanie;

4)

nie rozpocznie w tymże samym terminie naprawy budynku, uznanego za pustkę, względnie

nie rozpocznie jego burzenia, a następnie w ciągu drugiego roku nowej budowy.

Sąd po uwzględnieniu wszystkich zachodzących okoliczności orzeknie wedle zasad postępowania,

określonego w art. 9, o uchyleniu wywłaszczenia.

Grunty państwowe, leżące w obrębie miasta, przeznaczone w uchwalonym przez radę miejską,

a zatwierdzonym przez władze, programie rozbudowy na potrzeby ogólne miasta (ulice,

zieleńce, place, parki, cmentarze, budowle i zakłady gminnej, publicznej użyteczności,

jakoteż urządzenia wodociągowe, kanalizacyjne, oświetleniowe, komunikacyjne, dezynfekcyjne,

kąpielowe, szkoły, szpitale, przytułki, teatry, targowiska, rzeźnie i t. p.) mają

być bezpłatnie odstąpione gminie, przyczem w sferze interesów miasta niezbędny jest

wniosek Prezesa Głównego Urzędu Ziemskiego.

Ma inne cele grunty państwowe mogą być odstąpione gminie (art. 26 ustawy z dnia 15

lipca 1920 r. Dz. U. R. P. № 70, poz. 462).

Do odstępowania gminom miejskim w poszczególnych przypadkach powyższych gruntów upoważnia

się na podstawie art. 6 ustawy konstytucyjnej z 17 marca 1921 r. (Dz. U. R. P. № 44,

poz. 267) Radę Ministrów.

Dla uzyskania środków na budowę mieszkań i remont domów mieszkalnych Rząd udzieli

odpowiedniej gwarancji Instytucjom, wydającym obligacje mieszkaniowe lub obligacje

komunalne.

Mianowicie

a)

Bank Budowlany i Zakład Kredytowy Miast Małopolskich, upoważnione według statutów

do wydawania obligacji mieszkaniowych na podstawie pożyczek zagwarantowanych przez

państwowy fundusz mieszkaniowy, będą na zasadzie niniejszej ustawy upoważnione do

wydawania obligacji mieszkaniowych z gwarancją państwową, która w tym wypadku zastępuje

gwarancję funduszu mieszkaniowego. Rząd upoważniony jest do udzielenia takiej gwarancji

także innym instytucjom, któreby otrzymały później prawo wydawania obligacji mieszkaniowych;

b)

Polski Bank Krajowy, Polski Bank Komunalny i Zakład Kredytowy Miast Małopolskich,

upoważnione według statutu do wydawania obligacji komunalnych, będą miały prawo wydawać

obligacje komunalne z gwarancją państwową wedle niniejszej ustawy, o ile obligacje

rzeczone będą użyte wyłącznie na cele mieszkaniowe;

c)

miasta: Warszawa, Łódź, Poznań, Lwów, Kraków i Wilno uprawnione będą za zezwoleniem

władz nadzorczych do wydawania obligacji komunalnych z gwarancją państwową wedle niniejszej

ustawy, o ile obligacje rzeczone będą użyte wyłącznie na cele mieszkaniowe. Łączna

suma gwarancji państwowych nie może przekroczyć kwoty 20 miljardów marek.

Bliższe postanowienia co do warunków udzielić się mającej przez Rząd gwarancji określi

rozporządzenie wykonawcze.

Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa obowiązana jest udzielać pożyczek pod zastaw obligacji

mieszkaniowych i komunalnych, o których mowa w art. 13, do sumy 80% wartości nominalnej,

a to na warunkach najkorzystniejszych, przepisanych dla pożyczek państwowych.

Instytucje, wymienione w art. 13, będą obowiązane do obniżenia stopy procentowej od

pożyczek amortyzacyjnych, które będą przez nie udzielone na cele mieszkaniowe w wyżej

wymienionych obligacjach, do 3% rocznie, zaś dla współdzielni mieszkaniowych i gmin

- do 2% rocznie, a to na czasokres aż do lat 20.

Pożyczki będą udzielane przez Instytucje, wyżej wymienione, za zabezpieczeniem hipotecznem

prywatnym osobom najwyżej do 80% wartości nieruchomości (art. 13 ust. 1), gminom i

instytucjom użyteczności publicznej do 90% wartości nieruchomości, a to na budowę

domów z małemi mieszkaniami lub remont takich domów.

Gminy mogą otrzymać pożyczki amortyzacyjne do 90% kosztów budowy nawet bez hipotecznego

zabezpieczenia.

Pożyczki będą wypłacane przez instytucje powyżej wymienione w pełnej sumie (al pari).

Wartość nieruchomości przy oszacowaniu nie może być wyżej przyjęta, jak jej rzeczywiste

koszty, przyjmując jednakowoż wartość zajętego pod budową gruntu najwyżej 20% oszacowanej

wartości całej nieruchomości.

Pożyczki te mogą być przez dłużników w każdym czasie w całości spłacone w odnośnych

obligacjach lub gotówką według nominalnej ich wartości.

Bliższe warunki udzielenia pożyczek i spłaty będą określone w rozporządzeniu wykonawczem.

Rozporządzenie to winno zawierać postanowienie, że pożyczki będą udzielane na wniosek

odnośnych komitetów rozbudowy oraz, że przy uchwalaniu pożyczek budowlanych będzie

uczestniczył delegat komitetu z głosem stanowczym.

Obligacje mieszkaniowe i komunalne, o których mowa w art. 13, gwarantowane przez Państwo,

mają pupilarne bezpieczeństwo. Gwarancja Państwa obejmuje tak oprocentowanie, jak

i spłatę kapitału.

Na pokrycie niedoborów akcji rozbudowy gminy miejskie mają prawo ustanawiać i pobierać

z upoważnienia władzy nadzorczej osobne opłaty komorniane wedle norm, przewidzianych

w ustawie o zasileniu finansów miejskich z dnia 17 grudnia 1921 r. (Dz. U. R. P. z r.

1922 № 2 poz. 6) dla podatku od lokali, oraz podatek od gruntów niezabudowanych.

Opłata komorniana nie może przenosić 300% od czynszu, płaconego w r. 1914.

Od właścicieli niezabudowanych gruntów zamiast opłaty komornianej gmina można pobierać

podatek, wysokość którego wynosić może 1% od sta oszacowanej każdorocznie wartości

nieruchomości.

Gmina ma prawo zatrzymać na pokrycie kosztów poboru nie więcej niż 10% zainkasowanych

opłat komornianych i podatku od gruntów.

Miasta, określone w art. 13, będą miały prawo wydawania obligacji dla pokrycia kosztów

budowy mieszkań, względnie remontu w budynkach, stanowiących własność miasta.

Niezależnie od tego mają jednak rzeczone miasta także prawo korzystania z kredytu

w zakładach, wymienionych w art. 13, na warunkach ulgowych powyżej podanych.

W skrypcie dłużnym musi dłużnik (właściciel domu) przyjąć zobowiązanie ustanowienia

czynszów po ukończeniu budowy w ten sposób, by dochód od własnych kapitałów, włożonych

w nieruchomość, nie przekraczał 2% ponad stopę procentową, pobieraną przez Polską

Krajową Kasę Pożyczkową od weksli. Obowiązek ten dłużnika ma być odpowiednio zabezpieczony.

Ponadto dłużnik winien zezwolić na hipoteczny wpis tej treści, że przez czas trwania

stosunku pożyczkowego nie wolno właścicielowi nieruchomości obciążyć ani pozbywać

realności bez zgody wierzycieli.

Z ważnych powodów mogą być dozwolone wyjątki od postanowień niniejszego artykułu.

Wynikający z różnicy pobieranych i opłacanych procentów niedobór, który będą miały

powyższe miasta i instytucje, wydające obligacje mieszkaniowe, z doliczeniem 1% na

administrację, pokrywa Skarb Państwa w 80%, a odnośne interesowane gminy w 20%.

W tym samym stosunku odpowiada gmina za niedobór finansowy, któryby powstał dla Państwa

wskutek poręki Państwa za opłatę procentów i kapitału, unormowanej w niniejszej ustawie.

Celem umożliwienia instytucjom, w art. 13 wymienionym, wypłaty pożyczek w pełnej kwocie,

dalej celem umożliwienia im obniżenia procentów w sposób wyżej podany do 3%, względnie

2% rocznie dla współdzielni mieszkaniowych i gmin, dalej celem umożliwienia rzeczonym

instytucjom udzielenia zaliczek gotówkowych w tych wypadkach, w których nie mogą być

udzielone pożyczki w obligacjach, czy to w powodu przejściowej niemożności zabezpieczenia,

czy to z powodu trudności w umieszczeniu obligacji, wreszcie w celu umożliwienia rzeczonym

instytucjom wypłaty kuponów od obligacji, tudzież wypłaty gotówki za obligacje, Skarb

Państwa będzie udzielał tymże Instytucjom odpowiednich zaliczek, które będą perjodycznie

ustalane. Zaliczki będą bezprocentowe.

Rządowi służy prawo zastąpienia gwarancji i zobowiązań, przewidzianych niniejszą ustawą,

przez wypłatę kwoty 20 miljardów marek polskich do rąk instytucji, w art. 13 p. a)

i b) wymienionych, na cele ustawą przewidziane.

Wszelkie ulgi dla nowych budowli przewiduje osobna ustawa z dnia 22 września 1922 r.

o ulgach dla nowowznoszonych budowli (Dz. U. R. P. № 88 poz. 786).

Dobudowy i nadbudowy, wykończenie rozpoczętych a niezamieszkanych domów oraz przebudowy,

o ile stwarzają nowe lokale mieszkalne, traktuje się w zrozumieniu niniejszej ustawy

na równi z budową nowych domów.

Dłużnicy, biorący pożyczkę na cele mieszkaniowe wedle przepisów niniejszej ustawy,

wolni są od odpowiedzialności osobistej za dotyczący dług, a odpowiedzialność ich

ogranicza się do hipoteki realności, na której dług zostaje zabezpieczony.

Ustawa niniejsza nie narusza postanowień szczególnych ustaw, które upoważniają Państwo,

gminę lub inne instytucje do żądania wywłaszczenia na pewne specjalne cele, jak na

cele kolejowe, budowli wojskowych, wodnych, regulacji ulic i t. p.

Przepisy ustawy o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1920 r. № 70, poz. 462)

nie odnoszą się do gruntów, położonych w obrębie miast, których ogólny obszar nie

przekracza 23 ha.

Rada Ministrów może na wniosek zarządu miasta, oparty na uchwale rady miejskiej, rozszerzyć

granice administracyjne miasta w obrębie jego sfery interesów, określonej w myśl przepisów

o wykonaniu reformy rolnej.

Postanowienia niniejszej ustawy nie naruszają swobody dobrowolnego prawno-prywatnego

obrotu ziemią i dobrowolnej parcelacji gruntów w obrębie miast i nie mogą naruszać

istniejących planów regulacyjnych.

Do nieruchomości ziemskich, położonych w obrębie miast, których ogólny obszar nie

przekracza 23 ha włącznie, rozporządzenie tymczasowe Rady Ministrów z dnia 1 września

1919 r., normujące przenoszenia własności nieruchomości ziemskiej (Dz. U. R. P. №

73, poz. 428), jak również austrjacki patent cesarski z r. 1915 i rozporządzenie komisarjatu

Naczelnej Rady Ludowej-nie mają zastosowania.

Zezwolenie na parcelacyjny podział wszelkich nieruchomości udzielone nie będzie, jeżeli

projekt parcelacyjny nie jest uzgodniony z planem regulacyjnym miasta lub jeżeli obciążające

nieruchomość serwituty nie są prawomocnie zlikwidowane.

Wszelkie pisma, dokumenty, wpisy hipoteczne i czynności prawne, na podstawie niniejszej

ustawy dokonane, oraz obligacje mieszkaniowe, tudzież obligacje komunalna, wymienione

w art. 13, wolne są od należytości, stempli i podatku od kapitału i rent. Niemniej

lombard tych obligacji w Polskiej Krajowej Kasie Pożyczkowej, jak również akty pierwszego

przeniesienia własności, wolne są od wszelkich opłat i należytości stemplowych.

Ustawa niniejsza gaśnie z upływem 10 roku od dnia jej ogłoszenia, o ile wcześniej

jej moc obowiązująca nie będzie w drodze ustawodawczej przedłużona.

Jednakże na podstawie tej ustawy nabyte prawa i zaciągnięte zobowiązania pozostają

w mocy, jak również prawa gminy, objęte art. 18 i 19, o ile ich wykonanie jest potrzebne

na pokrycie zaciągniętych przez gminę z mocy tej ustawy zobowiązań.

Nadzór stały nad działalnością gminy w zakresie tej ustawy należy do Ministra Spraw

Wewnętrznych.

Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Ministrowi Skarbu w porozumieniu z Ministrem

Robót Publicznych i Ministrem Spraw Wewnętrznych.

Ustawa niniejsza otrzymuje moc obowiązującą z chwilą jej ogłoszenia.