Ustawa z dnia 3 sierpnia 1922 r. o Najwyższym Trybunale Administracyjnym.

Dla orzekania o legalności zarządzeń i orzeczeń, wchodzących w zakres administracji

tak rządowej, jak i samorządowej, tworzy się Najwyższy trybunał Administracyjny.

Aż do ustanowienia sądów administracyjnych niższego Stopnia z udziałem czynnika obywatelskiego

najwyższy Trybunał Administracyjny, jako jedyna instancja sądowa, rozpoznawać będzie

skargi na zarządzenia i orzeczenia, wydane w ostatniej instancji przez administracyjna

władze rządowe lub samorządowe, o ile ustawa niniejsza prawa skargi nie wyłącza.

Trybunał nie ma prawa badać ważności ustaw, należycie ogłoszonych.

Trybunał czuwa z urzędu nad swoją właściwością. Przy rozpoznawaniu spraw i wyrokowaniu

jest niezawisły od wszelkich organów władzy państwowej i podlega tylko ustawom.

Wyroki Najwyższego Trybunału Administracyjnego są ostateczne.

Z pod orzecznictwa Trybunału wyłącza się

a)

sprawy, należące do właściwości sądów zwyczajnych lub sądów szczególnych,

b)

sprawy, w których władze administracyjne uprawnione są do rozstrzygania według swobodnego

uznania, w granicach, pozostawionych temu uznaniu,

c)

sprawy mianowania na publiczne urzędy i stanowiska, o ile nie chodzi o pogwałcenie

zastrzeżonego w ustawie prawa ich obsadzania lub przedstawiania kandydatów,

d)

sprawy, dotyczące reprezentacji Państwa i obywateli wobec państw i władz obcych, oraz

sprawy, bezpośrednio z powyższemi związane,

e)

sprawy, dotyczące działań wojennych, ustroju siły zbrojnej i mobilizacji, z wyjątkiem

spraw zaopatrzenia i uzupełnienia armji,

f)

sprawy dyscyplinarne.

Skarga do Trybunału nie wstrzymuje same przez się wykonania zaskarżonego zarządzenia

lub orzeczenia; skarżący może jednak zwrócić się go władzy administracyjnej o wstrzymanie

wykonania. a władza administracyjna winna żądaniu temu zadość uczynić, jeżeli względy

publiczne nie stoją na przeszkodzie, a skarżący mógłby w razie wykonania ponieść szkodę

niepowetowaną.

Wstrzymanie wykonania zarządza na wniosek interesowanego ostatnia instancja administracyjna.

W razie przewlekania załatwiania tego wniosku lub w razie odmownego załatwienia jest

Najwyższy Trybunał Administracyjny władny na wniosek strony sam zarządzić wstrzymanie

wykonania zarządzenia lub orzeczenia.

Władze, której zarządzenie lub orzeczenie zostało uchylone przez Trybunał, obowiązaną

jest wydać niezwłocznie nowe zarządzenie lub orzeczenie w tej sprawie. W zarządzeniu

tem, względnie orzeczeniu, władza jest związana zapatrywaniami prawnemi, wyłuszczonemi

w wyroku Trybunału.

Najwyższy Trybunał Administracyjny składa się z pierwszego prezesa oraz z potrzebnej

ilości prezesów i sędziów. Pierwszemu prezesowi, prezesom i sędziom przysługują pełne

prawa sędziowskie, zastrzeżone w postanowieniach rozdziału IV ustawy konstytucyjnej;

pod względem uposażenia są zrównani oni z pierwszym prezesem, prezesami i sędziami

Sądu Najwyższego.

Prezydent Rzeczypospolitej mianuje na wniosek Bady Ministrów: pierwszego prezesa i

prezesów z pośród osób, które conajmniej przez przeciąg 2 lat sprawowały urząd sędziego

trybunału, sędziów zaś z pośród kandydatów, wybranych każdorazowo w liczbie potrójnej

przez Zgromadzenie prezesów i sędziów Najwyższego Trybunału Administracyjnego (Ogólne

Zgromadzenie Trybunału); przed mianowaniem prezesów Rada Ministrów zasięga opinji

pierwszego prezesa.

Pierwszym prezesem, prezesami i sędziami Trybunału mogą być tylko osoby, posiadające

wykształcenie prawnicze. Połowę liczby sędziów winna posiadać kwalifikacje na urząd

sędziowski,

Przy najwyższym Trybunale Administracyjnym istnieje sekretarjat oraz kericelarja.

Członkami sekretarjatu mogą być tylko osoby, posiadające wykształcenie prawnicze,

Pierwszy prezes Trybunału mianuje i zwalnia członków sekretarjatu, pracowników kancelarji

i służbę niższą oraz sprawuje nad nimi nadzór służbowy,

Nadzór ogólny nad Najwyższym Trybunałem Administracyjnym sprawuje pierwszy prezes,

który sprawy, dotyczące prezesów i sędziów, wnosi na Ogólna Zgromadzenie Trybunału.

Do zaskarżenia zarządzenia lub orzeczenia administracyjnego przed Najwyższy Trybunał

Administracyjny jest uprawniony każdy, kto twierdzi, że naruszono jego prawa lub że

90 obciążono obowiązkiem bez podstawy prawnej.

Skargą na zarządzenia lub orzeczenia administracyjne należy wnieść bezpośrednio do

Trybunału w terminie dwumiesięcznym, licząc od dnia doręczenia zaskarżonego zarządzenia

lub orzeczenia skarżącemu.

Skarżący może przypozwać do sprawy osobę trzecią, na której niekorzyść żąda uchylenia

orzeczenia lub zarządzenia władzy administracyjnej.

Osoba trzecia może również i bez przypozwania domagać się dopuszczenia jej do uczestniczenia

w sprawie i do obrony swych praw.

Nawet jeżeli skarga nie jest zwrócona wyraźnie przeciw osobom trzecim, winien Trybunał

baczyć, by w postępowaniu, które ma być przed nim przeprzeprowadzone, mogły być wysłuchane

wszystkie osoby, których praw dotykać może wyrok i by dana im była sposobność obrony

tych praw.

Skarga winna zawierać

1)

imię., nazwisko i dokładne miejsce zamieszkania skarżącego i pełnomocnika,

2)

oznaczenie zaskarżonego orzeczenia lub zarządzenia z podaniem dnia doręczenia tegoż.

3)

dokładne oznaczenia powodów zaskarżenia.

Do skargi należy dołączyć

1)

pełnomocnictwo, o ile skarżącemu nie przysługuje prawo występowania bez zastępcy prawnego,

2)

odpisy skargi i załączników w tylu egzemplarzach, ile jest stron pozwanych i przypozwanych

w sprawie,

3)

opłaty w przepisanej wysokości,

Trybunał może zwolnić skarżącego od przedstawienia odpisów.

Skargi, które nie nadają się do postępowania z powodu oczywistej niewłaściwości Trybunału,

z powodu zaniedbania ustawowego terminu, lub z powodu niewyczerpanie administracyjnego

toku instancji, również skargi, przeciwko którym istnieje oczywisty zarzut rzeczy

osądzonej lub braku legitymacji do wniesienia skargi - Trybunał pozostawia bez rozpoznania.

Te samo stosuje się do skarg, które nie odpowiadają formalnym wymogom ustawowym (art.

12 i 13); w ostatnim wypadku może Trybunał wyznaczyć skarżącemu stosowny termin dla

usunięcia braków; o ile braki te w ciągu oznaczonego terminu nie będą usunięte, Trybunał

pozostawi skargę bez rozpoznania.

O pozostawieniu skargi baz rozpoznania Trybunał zawiadamia skarżącego, zaś władzę

administracyjną, przeciw której zarządzeniu lub orzeczeniu skargę wniesiono, o ile

wykonanie zaskarżonego zarządzenia lub orzeczenia zostało wstrzymane.

Trybunał zarządza doręczenie odpisów przyjętej skargi z załącznikami pozwanym dla

przedstawienia odpowiedzi z dołączeniem odpisu, wyznaczając w tym celu termin, nie

przekraczający 2 miesięcy.

Pozwana władza administracyjna obowiązana jest udzielić Trybunałowi aktów swych, dotyczących

przedmiotu skargi w terminie, przez Trybunał wyznaczonym.

Odpisy odpowiedzi, składanych w sprawie, winny być doręczone stronie przeciwnej. W

razie niezłożenia tych odpisów stosowany będzie analogicznie przepis art. 14.

Strony mogą przeglądać akta sprawy w Trybunale z wyjątkiem trzech oni ostatnich przed

rozprawą.

Poszczególne części aktów mogą być ze względów publicznych przez trybunał wyłączone

z pod przeglądu, a władza administracyjna wskaże te akta, których wyłączenia sobie

życzy.

Posiedzenia Trybunału są jawne i niejawne.

Rozprawa główna odbywa się z reguły jawnie w składzie 5 sędziów, włączając w tę liczbę

i przewodniczącego. Komplet orzekający może jednak w razie potrzeby przekazać rozstrzygnięcie

kwestii prawnej bądź kompletowi wzmocnionemu do liczby sędziów, łącznie z przewodniczącym,

bądź też Ogólnemu Zgromadzeniu Trybunału. Posiedzenia wzmocnionego kompletu i Ogólne

Zgromadzenia Trybunału są niejawne.

W sprawach, wymienionych w art. 14, 19, 27, 30 i 31, Trybunał orzeka na posiedzeniu

niejawnem. W tymże trybie mogą być rozpatrywane i inne sprawy, o ile strony się na

to zgodzą. W miarę jednak uznania może Trybunał i w tych wszystkich sprawach zarządzić

rozprawę główną.

Posiedzenia niejawne mogą się odbywać także w zmniejszonym komplecie trzech sędziów,

łącznie z przewodniczącym.

Do ważności uchwał Ogólnego Zgromadzenia Trybunału wymagana jest obecność 3/4 liczby

członków,

Narady i głosowanie Trybunału są tajne, rozstrzygnięcia Trybunału zapadają większością

głosów.

Jeżeli Trybynał uzna, że stan faktyczny sprawy wymaga uzupełnienia, albo że pozwana

władza przyjęła ten stan sprzecznie z aktami. albo że ze szkodą skarżącego naruszono

formy postępowania administracyjnego, natenczas, nie zarządzając rozprawy głównej,

uchyli wyrokiem zaskarżone zarządzenie lub orzeczeni zpowodu, wadliwego, postępowania,

i odeśle sprawę napowrót do władzy administracyjnej, która ma wady usunąć i wydać

nowe zarządzenie lub orzeczenie.

W rozprawie głównej mogą uczsetniczyś strony i ich zastępcy. Zastępcami stron, biorących

udział w sprawię, mogą być jedynie ądwokaci; władze mogą być zastąpione przez swoich

urzędników, wzajemnie przez urzędników władz nadzorczych oraz, o ile chodzi o gminy,

przez osoby, wydelegowane zgrona członków ich zarządów, rad gminnych lub urzędników.

Uprawnienie do zastępstwa należy wykazać Trybunałowi przed rozprawą.

Skarżącemu, lub też przypozwanemu w razie ich udowodnionego ubóstwa może być przydany

zastępca z urzędu, jak również przyznane całkowicie lub częściowe zwolnienie od opłat.

Uczestniczący w rozprawie sekretarz sporządza protokuł rozprawy, który podpisują przewodniczący

i sekretarz.

Jeżeli z powodu przedmiotu sprawy jawność posiedzenia mogłaby narazić bezpieczeństwo

publiczne lub interes państwowy na szkodę, Trybunał z urzędu lub na wniosek strony

może postanowić, aby posiedzenie odbyło się z wykluczeniem jawności przy udziale jedynie

stron oraz ich pełnomocników. Uchwałę w tym przedmiocie, a następnie wyrok Trybunał

ogłasza publicznie.

Rozprawa główna rozpoczyna się od wywołania sprawy i przedstawienia jej stanu przez

jednego z sędziów Trybunału, jako referenta, poczerń następują wyjaśnienia stron,

o ile Trybunał uzna je za potrzebne, wreszcie przemówienia zastępców stron, którzy

mają prawo zabierać głos jednakową ilość razy.

Niestawiennictwo stron lub ich zastępców nie wstrzymuje wprowadzenia sprawy i wydania

wyroku.

Trybunał na wniosek stron lub z urzędu może odroczyć wyznaczoną lub nawet rozpoczętą

rozprawę na inny termin.

Rozprawą główną kieruje przewodniczący, którego rzeczą jest również utrzymywać należyty

spokój. Przewodniczący może osoby, zakłócające porządek, o ile nie są posłuszne jego

upomnieniom, wydalić z sali rozpraw, a w razie cięższego wykroczenia skazać nadto

na karę pieniężną do wysokości 10.000 marek.

Przeciwko postanowieniom przewodniczącego służy prawo odwołania się do Trybunału,

który orzeka ostatecznie. Odwołanie zgłosić należy przed zamknięciem rozprawy.

Trybunał orzeka na podstawie stanu faktycznego, jaki okazuje się z aktów, któremi

rozporządzała ostatnia instancja administracyjna przy wydaniu zaskarżonego zarządzenia

lub orzeczenia, a w razie nie przedstawienia przez nią aktów (art. 15 ustęp 2) na

podstawie stanu faktycznego, przedstawionego w skardze lub na rozprawie.

Okoliczności faktycznych i środków dowodowych, nie przytoczonych przed wydaniem zaskarżonego

zarządzenia lub orzeczenia, tudzież aktów, wyłączonych z pod przeglądu, o ile treść

tychże nie zosrała na rozprawie podana do wiadomości, Trybunał nie uwzględni.

Trybunał wydaje wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok wraz z uzasadnieniem,

podpisany przez wszystkich członków wyrokujących, przewodniczący ogłasza publicznie

na tem samem posiedzeniu, na którem odbyła się rozprawa główna. Gdy z jakichbądź przyczyn

ogłoszenie wyroku nie może nastąpić na tem samem posiedzeniu, można je odroczyć do

innego posiedzenia, co przewodniczący publicznie ogłosi, oznaczając dzień ogłoszenia

wyroku. Wyrok na piśmie doręcza się stronom.

Jeżeli Trybunał uzna skargę za uzasadnioną, uchyla zaskarżone zarządzenie lub orzeczenie,

a władza administracyjna postąpi w myśl art. 5.

Trybunał umorzy postępowanie w razie cofnięcia skargi przez skarżącego.

Sprawa raz umorzona nie może być ponownie przez Trybunał rozpatrywana.

Kary, wymierzane na mocy art. 23, ściąga się w drodze administracyjnej na rzecz Skarbu

Państwa.

Termin, liczony na miesiące, upływa w odpowiednim dniu ostatniego miesiąca. Jeżeli

koniec terminu, liczonego na miesiące, przypada na taki miesiąc, który odpowiedniej

daty nie posiada, to termin ten kończy się w ostatnim dniu tego miesiąca. Przy liczeniu

na dni nie bierze się w rachubę dnia wykonania tej czynności, od której termin biec

zaczyna, ostatni zaś z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu.

Terminu nie uważa się za zaniedbany, jeżeli przed jego upływem skargę lub podanie

wystano pocztą listem poleconym.

Jeżeli ostatni dzień terminu przypada na niedzielę lub święto, to termin upływa w

najbliższym dniu powszednim.

Przywrócenie terminu na podanie skargi (art. 10) jest niedopuszczalne, przywrócenie

innych terminów zależy od uznania Trybunału, który rozstrzyga o tem w trybie, wskazanym

w ustępie 4 art. 13.

Każda ze stron (skarżący, władza administracyjna, przypozwany) może żądać wyłączenia

sędziego

1)

w sprawie, której on sam jest stroną, pozostaje do jednej ze stron w stosunku współ-

uprawnionego lub współobowiązanego, albo ma względem niej obowiązek regresu,

2)

w sprawie żony sędziego, jego krewnych i powinowatych w linji prostej, krewnych w

linjj bocznej - do trzeciego stopnia, lub powinowatych - do drugiego,

3)

w sprawie rodziców przybranych, albo wychowawców sędziego, jego dzieci przybranych

lub wychowańców, pupilów i oddanych jego pieczy,

4)

w sprawie, w której sędzia był albo jest pełnomocnikiem jednej ze stron,

5)

w sprawie, w której sędzia brał jakibądź udział w wydaniu zaskarżonego zarządzenia

lub orzeczenia,

6)

gdy zachodzi uzasadniona przyczyna do powątpiewania o jego bezstronności.

Sędzia, względem którego zachodzi jedna z przyczyn, wskazanych powyżej (1 do 5), obowiąwiązany

jest sam zażądać swego wyłączenia.

Trybunał rozstrzyga o wyłączeniu sędziego, po wysłuchaniu go, uchwałą bez poprzedniej

ustnej rozprawy.

Szczegółowe przepisy o wewnętrznej organizacji i sposobie urzędowania zawierać będzie

regulamin, który uchwali Trybunał na Ogólnem Zgromadzeniu, a wyda Prezydent Rzeczypospolitej

na wniosek Rady Ministrów.

Trybunał rozpoczyna swe czynności w dwa miesiące po ogłoszeniu niniejszej ustawy.

Przepis, zawarty w ustępie 2 art. 6, o ile dotyczy pierwszego prezesa i prezesów,

stosowany będzie dopiero po upływie dwóch lat, licząc od dnia ogłoszenia niniejszej

ustawy. Jednak i w tym okresie przejściowym pierwszym prezesem i prezesami mogą być

mianowani tylko czynni sędziowie Sądu Najwyższego, albo Najwyższego Trybunału Administracyjnego

lub Senatu Administracyjnego Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Mianowanie pierwszego składu

Najwyższego Trybunału Administracyjnego nastąpi na wniosek pierwszego prezesa, przedstawiony

Radzie Ministrów.

Aż do utworzenia sądownictwa administracyjnego niższego stopnia na całym obszarze

Rzeczypospolitej Polskiej istniejące w b. dzielnicy pruskiej sądownictwo administracyjne

(orzecznictwo w postępowaniu sporno - administracyjnem) pozostawia się nienaruszone

z tą zmianą, że kompetencje Senatu Administracyjnego Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

przechodzą na Najwyższy Trybunał Administracyjny. Na Trybunał przechodzą również kompetencje

Krajowego Urzędu Wodnego, ustanowionego ustawą wodną z dnia 7 kwietnia 1913 r. (Zb.

Ust. pruskich strona 53) i rozporządzeniem królewskiem o Krajowym Urzędzie Wodnym

z dnia 18 marca 1914 r. (Zb. Ust. pruskich strona 55). Tryb postępowania w powyższych

sprawach w Trybunale zachowuje się wedle dotychczasowych ustaw, obowiązujących w b.

dzielnicy pruskiej.

Do spraw, nieobjętych właściwością istniejącego w b. dzielnicy pruskiej sądownictwa

administracyjnego, stosują się przepisy niniejszej ustawy, o ile sprawy nie są załatwiane

w pierwszej instancji przez organy kolegjalne Zarządu ogólnego poza postępowaniem

uchwałowem (ustawa z dnia 30 lipca 1883 r. Zb. Ust. pruskich str. 591).

Sprawy, przekazane Trybunałowi Rzeszy dla spraw finansowych ustawą z dnia 26 lipca

1918 r. (Dz. Ust. Rzeszy str. 959), przechodzą do właściwości Najwyższego Trybunału

Administracyjnego. W sprawach tych obowiązują również przepisy ustawy niniejszej.

Art. 13 ust. 3 ustawy o uproszczeniu administracji z dnia 13 maja 1918 r. (Zb. Ust.

pruskich str. 153) uchyla się.

Sprawy, które wedle dotychczas obowiązujących ustaw należały do właściwości Sądu Najwyższego,

a w myśl postanowień niniejszej ustawy należą do właściwości Trybunału - przekazuje

się temuż Trybunałowi.

O ile sprawy takie są już w toku w Sądzie Najwyższym lub u innej władzy - mają być

odstąpione Trybunałowi.

Wyłącza się z pod orzecznictwa Najwyższego Trybunału Administracyjnego

1)

sprawy wymiarów podatków bezpośrednich, opartych na ustawodawstwach okupacyjnych

A)

w b. okupacji niemieckiej - na

a)

rozporządzeniu z dnia 15 sierpnia 1917 r. poz. 367 Dz. Rozp. № 86, dotyczącem podatku

od majątku (przepis wykonawczy z dnia 22. VIII. 1917 r. poz. 368 Dz. Rozp. № 86),

b)

rozporządzeniu z dnia 5. VII. 1917 r., dotyczącem poboru podatku od handlu i przemysłu

poz. 109 Dz. Rozp. № 38 (przepis wykonawczy z dnia 7. VIII. 1916 r. poz. 125 Dz. Rozp.

№ 40),

c)

rozporządzeniu z dnia 19.IV. 1916 r., dotyczącem poboru podatku hipotecznego poz.

81 Dz. Rozp. № 31 (przepis wykonawczy z dnia 26.VI. 1916 r. poz. 106 Dz. Rozp. № 37),

d)

rozporządzeniu z dnia 19.IV. 1916 r., dotyczącem poboru podatku dochodowego od kapitałów

poz. 82 Dz. Rozp. № 31 (przepis wykonawczy z dnia 5.VII. 1916 r. Dz. Rozp. № 38 str.

21),

e)

rozporządzeniu z dnia 19.IV. 1916 r., dotyczącem poboru podatku mieszkaniowego poz.

83 Dz. Rozp. № 31 (przepis wykonawczy z dnia 29.V. 1916 r. poz. 94 Dz. Rozp. № 35);

B)

w b. okupacji austrjackiej - na

a)

rozporządzeniu z dnia 27.VIII. 1918 r., dotyczącem ustanowienia państwowych podatków,

innych opłat i kar w walucie koronowej Dz. Rozp. c. i k. Zarz. Wojsk w Polsce № 53

z dnia 31.VIII. 1918 r. (przepis wykonawczy z dnia 10.IX. 1918 r. F. A. № 309303/18),

b)

rozporządzeniu z dnia 3.III. 1918 r. F. A № 300014/18 o podatku repartycyjnym;

2)

sprawy, oparte na dekretach

a)

w przedmicie poboru jednorazowej państwowej daniny od nieruchomości i majątku w kapitale

(dekret z dnia 29.I. 1919 roku Dz. P. P. P. № 11 z dnia 4.II. 1919 r. poz. 128) (rozporządzenie

wykonawcze z dnia 13.V. 1919 r. Dz. Urz. M. Sk. № 12 1919 r. poz. 180),

b)

w przedmiocie podatku majątkowego z dnia 5.II. 1919 r. Dz. P. P. P. № 12 z dnia 6.II.

1919 r. poz. 135 (rozporządzenie wykonawcę z dnia 26.V. 1919 r. Dz. Urz. M. Sk. №

17 z dnia 15.VII. 1919 r. poz. 237),

c)

w przedmiocie wprowadzenia podatków od zysków wojennych z dnia 5.II. 1919 r. (Dz.

P. P. P. № 12 z dnia 6.II. 1919 r. poz. 136) (rozporządzenie wykonawcze z dnia 12.V.

1919 r. Dz. Urz. M. Sk. № 15 z dnia 3. VII. 1919 r. poz. 215);

3)

sprawy wymiaru podatków bezpośrednich za lata, poprzedzające rok podatkowy 1921, o

ile chodzi o b. zabór rosyjski.

Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia i ma także zastosowanie do tych

wypadków, w których od dnia doręczenia orzeczenia ostatniej instancji, zapadłego przed

wejściem w życie niniejszej ustawy, termin 2 miesięczny, zakreślony w art. 10, jeszcze

nie upłynął.

Równocześnie z ogłoszeniem niniejszej ustawy tracą moc dotychczas obowiązujące ustawy

i przepisy, wydane w przedmiotach, unormowanych tą ustawą.

Wykonanie ustawy niniejszej porucza się Prezesowi Rady Ministrów.