Ustawa z dnia 18 listopada 1921 r. o dobrach rodzinnych w b. dzielnicy pruskiej.

1.

istniejące dobra rodzinne można znieść na mocy przepisów, w niniejszej ustawie podanych.

2.

Jeżeli zniesienie dóbr rodzinnych nie nastąpi w przeciągu jednego roku od dnia wejścia

w życie niniejszej ustawy na podstawie podanych w niej postanowień, Minister Sprawiedliwości

w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Dóbr Państwowych może zarządzić ich przymusowe

zniesienie.

Osobna ustawa określi przepisy o postępowaniu przy przymusowem zniesieniu dóbr rodzinnych.

3.

Do dóbr rodzinnych w myśl ustawy niniejszej należą fideikomisy i lenna.

1.

Dobra rodzinne można znieść na podstawie uchwały rodzinnej. Z Uchwała rodzinna winna

być przedłożona władzy nadzorczej do zatwierdzenia.

Art. 3.

1.

Do udziału w powzięciu uchwały rodzinnej należy przybrać oprócz dzierżyciela (posiadacza,

użytkowcy) także członków rodziny, którzy są powołani do odziedziczenia dóbr rodzinnych

(ekspektantów).

2.

Ekspektantów, którzy nie przebywają w granicach Państwa Polskiego, należy przybrać

tylko wówczas, jeżeli ustanowili pełnomocnika, zamieszkałego w Państwie Polskiem,

i ustanowienie takiego pełnomocnika udowodnili przez złożenie u władzy nadzorczej

publicznych lub publicznie uwierzytelnionych dokumentów.

3.

Imieniem osób, które nie mają zdolności do działań prawnych lub w tej zdolności są

ograniczone, działa ich ustawowy zastępca. Potrzebne zezwolenie sądu opiekuńczego

udziela zamiast sądu władza nadzorcza.

Władza nadzorcza może zamianować kuratora dla nieobecnych, nieznanych i niewiadomych

(§ 191 i, 1913 niem. kodeksu cywilnego) oraz tych, co do których uzna, iż zastąpienie

ich przez ustawowych zastępców byłoby połączone z ich szkodą.

1.

Spisania uchwały rodzinnej może zażądać tylko dzierżyciel dóbr rodzinnych albo przedstawicielstwo

rodzinne (kurator rodzinny, rada familijna, pełnomocnicy krewnych z linji męskiej,

kuratorowie, egzekutorzy itp.).

2.

Do powyższego żądania należy dołączyć projekt uchwały rodzinnej i spis ekspektantów,

którzy mają być przybrani, oraz osób, których zgoda na uchwałę rodzinną jest potrzebna

w myśl art. 6 punkt 4.

3.

Władza nadzorcza ma zbadać projekt i stwierdzić, czy spis uprawnionych w myśl ustępu

2 jest prawdziwy i zupełny.

Może ona zażądać od wnioskodawcy zapewnienia w miejsce przysięgi, że spis jest prawdziwy

i zupełny.

Do zarządzenia dalszych badań w tym względzie nie jest obowiązana.

4.

Władza nadzorcza powinna wpływać na to, aby projekt został rzeczowo ułożony oraz ażeby

roszczenia uprawnionych do zaopatrzenia, pobierających płace i innych wierzycieli

majątku były dostatecznie zabezpieczone.

5.

Projekt uchwały rodzinnej winien być przedłożony właściwemu terytorjalnie okręgowemu

urzędowi ziemskiemu celem zaopinjowania o zgodności projektu z zasadami reformy rolnei,

wyraźonemi w uchwale sejmowej z dnia 10 lipca 1919 r. i w ustawie z 15 lipca 1920 r.

o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. № 70, poz. 462).

6.

Jeżeli uchwała rodzinna postanawia podział nieruchomego majątku rodzinnego, konieczne

jest zezwolenie właściwego urzędu ziemskiego stosownie do obowiązujących w tej mierze

przepisów.

7.

Jeśli projekt nie budzi żadnych wątpliwości, albo gdy wątpliwości usunięto, władza

nadzorcza winna wyznaczyć termin do spisania uchwały rodzinnej.

1.

Na termin, wyznaczony do spisania uchwały, władza nadzorcza wezwie oprócz dzierżyciela

osoby, wymienione w art. 4 punkcie 2, jakoteż przedstawicielstwo rodzinne, jeżeli

ono istnieje; do wezwania należy dołączyć odpis projektu uchwały rodzinnej.

2.

Na terminie należy przejrowadzić rozprawę nad projektem i ustalić wynik porozumienia

w przedmiocie ułożenia projektu.

3.

Co do projektu uchwały rodzinnej wolno oświadczyć się albo na terminie, albo w publicznym

lub publicznie uwierzytelnionym dokumencie, który należy przedstawić władzy nadzorczej

najdalej w przeddzień terminu.

1.

Na uchwałę rodzinną, którą znosi się fideikomis albo lenno, rozporządza przedmiotami,

należącemi do dobra rodzinnego, ustanawia zobowiązania dla dobra rodzinnego, lub zmienia

albo uchyla postanowienia, wydane na podstawie aktu fundacyjnego, musi w każdym razie

zgodzić się dzierżyciel fideikomisu i najbliższy z Kolei do następstwa uprawniony.

Jeżeli dzierżyciel fidelkomisu jest zarazem ustawowym zastępcą najbliższego z kolei

uprawnionego do następstwa, to tego ostatniego zastępuje kurator.

Członków rodziny, wstrzymujących się od oświadczenia, uważa się za przyzwalających.

Tę okoliczność należy zaznaczyć w wezwaniu.

Prócz tego potrzebne jest do dojścia do skutku uchwały rodzinnej

a)

aby także drugi najbliższy z kolei ekspektant i conajmniej połowa wszystkich ekspektantów

zgodzili się na uchwałę rodzinną,

b)

lub też, jeżeli ekspektantów jest więcej niż dziesięciu, aby pięciu najbliższych z

kolei zgodziło się na uchwałę rodzinną,

c)

lub też, aby zgodziła się większość dwuch trzecich członków rodziny, których należy

wezwać, i nie wezwanych ekspektantów, którzy uczestniczyli w głosowaniu.

2.

Najbliższymi z kolei są ci niczem pod względem swej zdolności do działań prawnych

nieograniczeni ekspektanci, którzy są powołani do dziedziczenia tuż po dzierzycielu

i jego potomkach. Nie należy wzywać ekspektantów, którzy są potomkami ekspektantów

już wezwanych.

Art. 3 punkt 2 stosuje się odpowiednio

3.

Jeżeli majątek rodzinny ma według porządku następstwa przejść na linję żeńską dopiero

po wymarciu linji męskiej, członkowie linji żeńskiej są do uczestniczenia w uchwale

rodzinnej tylko wtedy uprawnieni, jeżeli między nimi a dzierżycielem majątku rodzinnego

niema trzech lepiej uprawnionych członków rodziny; to samo obowiązuje także wtedy,

gdy uchwałę rodzinną powzięto na podstawie ustawowych albo fundacyjnych przepisów

przy innym, aniżeli ustanowiony w punkcie 1 litera c) stosunku głosów, chyba że według

aktu fundacyjnego wymagana jest zgoda całej linji żeńskiej, albo że fundacyjne przepisy,

które dopuszczają uproszczenia uchwały rodzinnej przez ograniczenie liczby mających

się wezwać ekspektantów, wymagają zgody członków linji żeńskiej.

4.

Zgody osób, na które po ustaniu węzła fidelkomisowego mają przejść dobra rodzinne

według postanowień aktu fundacyjnego, potrzeba tylko wtedy, jeżeli to prawo przejścia

ustanowiono na wypadek ustawowego zniesienia majątku rodzinnego, a przez uchwałę rodzinną

doznałoby to prawo uszczerbku.

Zgoda musi być stwierdzona przez akt publiczny lub publicznie uwierzytelniony.

1.

Władza nadzorcza ma odmówić zatwierdzenia uchwały rodzinnej

a)

jeżeli wykonanie uchwały krzywdziłoby w większej mierze pojedynczych członków rodziny,

chyba że pokrzywdzeni sami wyrazili swą zgodę na uchwałę;

b)

jeżeli uchwała sprzeciwia się zasadom reformy rolnej, wyrażonym w uchwale sejmowej

z dnia 10 lipca 1919 r., w szczególności w ustawie z dnia 15 lipca 1920 roku o wykonaniu

reformy rolnej (Dz. U. R. P. № 70, poz. 462) zwłaszcza, jeżeli przez projektowany

podział gruntu uchwała zmierza do usunięcia go z pod parcelacji i kolonizacji;

c)

jeżeli uchwała narusza kulturalne lub gospodarcze interesy kraju, zwłaszcza w wypadkach,

w których dobra rodzinne należy uważać za dobra leśne. Jako leśne uważa się dobra

rodzinne, w których obszar lasów wynosi najmniej 1000 ha

2.

Uchwałę należy ogłosić w „Monitcze Polskim” i doręczyć wszystkim osobom, które ją

uchwaliły, nadto okręgowemu urzędowi ziemskiemu i wojewodzie.

3.

Przeciwko uchwale przysługuje natychmiastowe zażalenie.

Należy je wnieść do władzy nadzorczej albo do Ministra Sprawiedliwości w prekluzyinym

terminie dwuch miesięcy, licząc od dnia, w którym nastąpiło publiczne ogłoszenie.

O zażaleniu rozstrzyga Minister Sprawiedliwości.

Jeżeli odmówiono zatwierdzenia, przysługuje zażalenie dzierżycielowi majątku i najbliższemu

z kolei uprawnionemu do następstwa

Jeżeli udzielono zatwierdzenia, zażalenie przysługuje członkom rodziny, którzy sprzeciwili

się uchwale rodzinnej, albo którzy wbrew przepisowi ustawy nie zostali przybrani,

dalej nieuprawnionym do głosu członkom rodziny, jako też osobom, których zgoda na

uchwałę rodzinną potrzebna jest w myśl art. 6, punkt 4.

Zażalenie przysługuje” również w razie udzielenia zatwierdzenia w wypadku, podanym

powyżej pod 1 b, okręgowemu urzędowi ziemskiemu, w którego okręgu znajduje się siedziba

władzy nadzorczej, a w wypadku pod 1c - wojewodzie, do którego obwodu należy siedziba

władzy nadzorczej.

4.

Z prawomocnością zatwierdzenia uzyskuje uchwała rodzinna skuteczność prawną, choćby

nawet nie wypełniono warunków, przepisanych w niniejszej ustawie.

5.

Z chwilą prawomocnego zatwierdzenia uchwały rodzinnej uważa się dobra rodzinne za

rozwiązane; zachodzi to także i wtedy, gdy ten, na kogo ma w pierwszej linji przejść

majątek w myśl uchwały rodzinnej, jest w rozporządzeniu majątkiem ograniczony w ten

sam sposób, jak poprzedni dziedzic (§ 2112 i nast. kod. cyw.).

6.

O ile złożona kaucja nie starczy, odpowiada za istniejące w dniu rozwiązania zobowiązania

odnośnie do dobra rodzinnego w pierwszej linji osobiście dotychczasowy dzierżyciel,

a po nim ten, któremu dobra rodzinne lub przeważna ich część na podstawie uchwały

rodzinnej przypadły.

1.

Jeżeli ma się rozporządzić przedmiotami, należącemi do fideikomisu, lub zaciągnąć

zobowiązania w imieniu fideikomisu, wystarczy zamiast uchwały rodzinnej pisemne pozwolenie

przedstawicielstwa rodzinnego, a w braku takiego przedstawicielstwa - obu najbliższych

ekspektantów.

Zachodzi to w szczególności wówczas, gdy postanowiono

a)

zbyć lub obciążyć nieruchomość dla celów publicznych, w szczególności dla celów wewnętrznej

kolonizacji;

b)

poczynić nadzwyczajne nakłady dla utrzymania majątku, lub wystarać się o środki, które

według świadectwa publicznego zakładu kredytowego mogą trwale podnieść wartość majątku,

albo przyczynić się do należytego zagospodarowania;

c)

uiścić podatki i inne publiczne daniny, które należy uważać za obciążające majątek

zakładowy, albo wypełnić z funduszów zakładowego majątku zobowiązania, oparte na przepisie

ustawy;

d)

zawrzeć umowę najmu, dzierżawy lub najmu usług;

e)

rozporządzić kapitałami, (pieniędzmi, wierzytelnościami, papierami wartościowemi i

t. p.), przeznaczonemi na zaspokojenie gospodarczych potrzeb dobra rodzinnego albo

na cele publiczne;

f)

zwrócić dzierżycielowi dobra rodzinnego nakłady, poczynione przezeń dla celów, wymienionych

pod b) i c). Dzierżyciel może żądać zwrotu nakładów z dóbr rodzinnych, o ile akt fundacyjny

lub statut rodowy nie zawiera odmiennych postanowień.

2.

Do skuteczności przyzwolenia potrzebne jest zatwierdzenie tegoż przez władzę nadzorczą.

3.

Jeśli niema odpowiednich ekspektantów, albo gdy zawezwanie ich połączone jest ze znacznemi

trudnościami, władza nadzorcza może zamianować przedstawicielstwo rodzinne. Do przedstawicielstwa

stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o kuratelach.

1.

Jeśli postępowanie dzierżyciela lub niepomyślny jego stan majątkowy uzasadniają obawę,

że dobra rodzinne doznają znacznego uszczerbku, wiedza nadzorcza może odebrać dzierżycielowi

zarząd majątku i powierzyć go kuratorowi. Jeśli taka obawa zachodzi tylko co do niektórych

części składowych majątku, zarządzenie można ogzaniczyć do tych części. Do kurateli

nad majątkiem stosują się przepisy kodeksu cywilnego o kuratelach.

2.

Zanim władza nadzorcza pozbawi dzierżyciela zawiadywania majątkiem, powinna, jeśli

to możliwe, wysłuchać dzierżyciela, przedstawicielstwo rodzinne, a w braku takiego

obu najbliższych ekspektantów (art. 6, punkt 2).

Postanowienia niniejszej ustawy nie wykluczają możności korzystania z uprawnień, jakie

w myśl innych przepisów ustawowych, statutów rodowych lub aktów fundacyjnych przysługują

dzierżycielowi, przedstawicielstwu rodzinnemu albo rodzinie, mającej prawo do dóbr

rodzinnych, jakoteż władzom nadzorczym i innym osobom lub instytucjom w rozporządzaniu

dobrami rodzinnemi i wydawaniu co do nich zarządzeń, o ile tę uprawnienia nie stoją

w sprzeczności z postanowieniami niniejszej ustawy.

1.

Władzą nadzorczą jest sąd apelacyjny, w którego obwodzie znajdują się dobra rodzinne

lub główna ich część.

2.

W razie sporu o właściwość rozstrzyga o właściwości Minister Sprawiedliwości.

3.

Władzy nadzorczej przysługują w stosunkach do wszystkich dóbr rodzinnych prawa, określone

w art. 16 ustawy wykonawczej do ordynacji hipotecznej z dnia 26 września 1899 r. (Zb.

Pr. pruskich str. 307); art. 16. ust. 2 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio.

1.

Uchwały rodzinne, postanawiające zniesienie dóbr rodzinnych w obrębie b. linji demarkacyjnej

położonych, powzięte przez sąd apelacyj. ny w Poznaniu przed wejściem w życie niniejszej

ustawy przy zastosowa niu rozporządzenia pruskiego z dnia 10 marca 1919 r. (Zb. Pr.

pruskich) uważa się jako powzięte na podstawie przepisów niniejszej ustawy.

2.

Oświadczenie ekspektantów lub osób, na które po ustaniu węzła fideikomisowego mają

przejść dobra rodzinne według postanowień aktu fundacyjnego, dotyczące rozwiązania

fideikomisu, a złożone przy zastosowaniu rozporządzenia pruskiego z dnia 10 marca

1919 r. zatrzymują swą ważność i skuteczność prawną, choćby uchwała rozwiązująca dotychczasnie

została powzięta.

3.

Jeżeli w akcie fundacyjnym lub testamencie zakreślono czasokres, w którym dzierżyciel

może wystąpić z żądaniem zniesienia dóbr rodzinnych lub je znieść, czasokres ten liczy

się dopiero od chwili wejścia w życie niniejszej ustawy.

Wykonanie niniejszej ustawy porucza się Ministrowi Sprawiedliwości.

Znosi się rozporządzenie pruskie z dnia 10 marca 1919 r., obowiązujące dotąd poza

b. linją demarkacyjną (Zb. Pr. pruskich str. 39).

Ustawa niniejsza obowiązuje na obszarze b. dzielnicy pruskiej i wchodzi w życie po

upływie miesiąca od dnia ogłoszenia.