Ustawa z dnia 7 października 1921 r. o przepisach porządkowych na drogach publicznych.

Używanie dróg publicznych dozwolone jest przy zachowaniu przepisów niniejszej ustawy

oraz rozporządzeń, wydanych na jej podstawie.

Ochroną i utrzymanie dróg publicznych wykonywają przy ścisłem zastosowaniu niniejszej

ustawy właściwe zarządy drogowe, ustanowione wedle postanowień ustawy z dnia 10 grudnia

1920 r. (Dz. Ust. z r. 1921, № 6, poz. 32) o budowie i utrzymaniu dróg publicznych

w Rzeczypospolitej Polskiej.

Szczegółowe rozporządzenia o używaniu, ochronie i utrzymaniu dróg publicznych, wydawane

na podstawie niniejszej ustawy przez Ministra Robót Publicznych w porozumieniu z Ministrem

Spraw Wewnętrznych, a także z innymi interesowanymi ministrami, oraz szczegółowe rozporządzenia,

wydawane przez samorządy wojewódzkie, a jak długo samorządy te nie zostaną zorganizowane

- przez wojewodów - winny być obwieszczane.

Obwieszczenie tych rozporządzeń nastąpi przez ogłoszenie na tablicach, umieszczonych

przy drogach i mostach, oraz przez ogłoszenia, wywieszone w urzędach gminnych i rozpowszechniane

w sposób, używany w danej miejscowości.

Drogi publiczne przeznaczone są dla ruchu pieszego, jeżdżenia i pędzenia zwierząt.

Ruchu na drogach publicznych nie wolno tamować lub utrudniać, z wyjątkiem wypadków

prawem przewidzianych.

Każda przeszkoda lub utrudnienie w ruchu z rozmysłu, z braku ostrożności, lub niedbalstwa

stanowi przekroczenie niniejszej ustawy. Do przeszkód w ruchu zalicza się nietylko

bezpośrednie tamowanie ruchu na drodze publicznej, ale też wykonywanie czynności obok

drogi, lub umieszczanie obok drogi przedmiotów, które w jakikolwiek sposób utrudniać

mogą ruch na drogach.

Rozporządzenia Ministra Robót Publicznych i Ministra Spraw Wewnętrznych oraz rozporządzenia

samorządów wojewódzkich, względnie wojewodów (art. 3) uregulują

1)

zakazy włóczenia po drogach przedmiotów psujących drogi,

2)

zakazy zanieczyszczenia dróg i ich przynależności,

3)

zakazy tratowania i wypasania skarp, nasypów i rowów;

nadto przepisy te unormują

1)

szerokość ładunków oraz szerokość obręczy wozów ciężarowych,

2)

używanie hamulców przy wozach,

3)

ochronę mostów i ruchu na mostach,

4)

znaki drogowe i znaki ostrzegawcze,

5)

szybkość jazdy i ruch pojazdów konnych, mechanicznych i rowerów, pędzenie zwierząt

oraz międzynarodowy ruch samochodów,

6)

utrzymanie zajazdów, urządzenie rogatek i skrzyżowanie dróg,

7)

przewóz materjałów wybuchowych, lekkopalnych i t. p.

Każdy pojazd podczas jazdy, jeżeli jakieś szczególne okoliczności nie zmuszają do

wyjątku, winien trzymać się prawej strony. Szczegółowe przepisy co do wymijania i

wyprzedzania wydadzą Minister Robót Publicznych i Minister Spraw Wewnętrznych.

Minister Robót Publicznych i Minister Kolei Żelaznych wydadzą co do skrzyżowania dróg

z kolejami żelaznemi przepisy, które uwzględnią bezpieczeństwo i swobodę ruchu na

drogach.

Zarządom telegrafów i telefonów służy prawo prowadzenia wzdłuż dróg publicznych przewodów

napowietrznych, lub podziemnych, bez żadnej za to zapłaty.

Przeprowadzenie to wykonywa się w porozumieniu z zarządami drogowemi i według ich

wskazówek, do których zarządy telegrafów i telefonów mają się zastosować.

Minister Robót Publicznych, po wysłuchaniu opinji zarządów drogowych, w porozumieniu

z właściwymi ministrami ustali sposób użycia pasa drogowego do przeprowadzenia kolei,

tramwajów, przewodów elektrycznych, wodociągów, gazociągów, urządzeń odwadniających

i t. p.

Warunki użycia dróg na powyższe cele winny przedewszystkiem mieć na względzie bezpieczeństwo

publiczne i swobodę ruchu na drodze.

Przedsiębiorstwa będą obowiązane do wykonania na swój koszt robót potrzebnych dla

zabezpieczenia trwałości drogi i bezpieczeństwa ruchu oraz do utrzymania wykonanych

w tym celu urządzeń. Za używanie drogi może być oznaczona opłata na rzecz właściwego

zarządu drogowego na zasadzie porozumienia się przedsiębiorstwa z tym zarządem, o

ile skutkiem używania drogi dla urządzeń wyżej wymienionych wzrosną koszty utrzymania

drogi. Opłata ta nie może przewyższać wysokości wzrostu kosztów utrzymania drogi.

W razie braku porozumienia wysokość opłaty oznacza Minster Robót Publicznych.

Zakładanie takich urządzeń poza granicami uprawnień koncesji i zezwoleń właściwych

władz nie pociąga za sobą żadnych stałych służebności, przedawnień, lub jakichkolwiek

obciążeń dróg publicznych. Na wypadek uchylania się przedsiębiorstw od obowiązków,

nałożonych na nie z tytułu niniejszego artykułu, mogą one być zmuszane do wykonania

tych zobowiązań, względnie właściwy zarząd drogowy wykona potrzebne roboty na koszt

odnośnego przedsiębiorstwa.

Na odcinkach dróg publicznych o twardej nawierzchni, przechodzących przez miasta,

miasteczka, osady i wsie o zwartem zabudowaniu, zarządy gminne są obowiązane do oczyszczania

tych dróg z kurzu i błota. i usuwania zgarniętego materjału, przyczem mogą obowiązek

ten nałożyć na właścicieli przyległych nieruchomości.

O ile szerokość korony istniejącej drogi państwowej, wojewódzkiej i powiatowej nie

pozwala na składanie na niej ziemi, błota lub kurzu, zgarniętego z drogi, na sadzenie

drzew przydrożnych i ustawianie słupów dla przewodów elektrycznych lub telefonicznych,

właściciele gruntów przyległych do dróg winni pozostawić w tym celu wolne od uprawy

pasy gruntu na szerokości 75 centymetrów, mierząc od zewnętrznego brzegu rowu lub

stopy nasypu. O potrzebie rozszerzenia istniejącego pasa gruntu do 75 centymetrów

wzdłuż dróg wojewódzkich i powiatowych orzeka samorząd wojewódzki.

Powiatowy związek samorządowy może zobowiązać właścicieli gruntów przydrożnych do

pozostawienia wolnego od uprawy pasa gruntu takiejże szerokości i przy drogach gminnych.

Posiadacz tego pasa przydrożnego jest obowiązany zezwolić na bezpłatne składanie na

nim ziemi, błota lub kurzu, zgarniętego z drogi, na sadzenie na nim drzew przydrożnych

oraz ustawianie słupów dla przewodów elektrycznych.

Posiadacze przydrożnych gruntów obowiązani są zezwolić na rozrzucanie błota lub kurzu,

złożonego na pasie przydrożnym, po przyległych polach uprawnych, lub łąkach w czasie,

kiedy to rozrzucanie nie będzie - szkodziło zasiewom, trawom i t. p.

W wypadkach, gdzie droga publiczna przecina las, właściciel jego, jeżeli osuszenie

drogi, bezpieczeństwo ruchu, zabezpieczenie przeciwko tworzeniu się zasp śnieżnych

tego wymagają, - może być zobowiązany na podstawie dobrowolnej umowy, a w braku zgody

na podstawie orzeczenia władzy administracyjnej II instancji - do utrzymywania po

obu stronach drogi pasa ziemi wolnego od drzew i krzaków określonej w każdym wypadku

szerokości za jednorazowem odszkodowaniem.

Kto się nie zadowoli orzeczeniem władzy administracyjnej w sprawie wysokości odszkodowania,

temu przysługuje prawo zwrócenia się do sądu w terminie 30 dniowym, co nie wstrzymuje

wykonania orzeczenia administracyjnego, jeżeli odszkodowanie zostanie złożone do depozytu

sądowego.

Podczas naprawy dróg publicznych i mostów zarząd drogowy, wykonywujący te roboty,

winien zostawić dla ruchu wolną przestrzeń, potrzebną przynajmniej dla jednego pojazdu

a jeżeli to jest niemożliwe - urządzić prowizoryczny objazd.

Właściciele gruntów, przylegających do drogi publicznej, obowiązani są dozwolić na

urządzenie czasowego przejazdu przez ich grunty, o ile zarząd drogowy uzna to za konieczne

z powodu wydarzeń, sprowadzających przerwę w komunikacji, jak np. z powodu przełomów

nawierzchni drogi, wielkich zasp śniegowych, usuwisk, zniesienia mostów, lub grobli

drogowych, lub też z powodu przebudowy lub naprawy drogi.

Za szkody wyrządzone właściciel będzie odpowiednio wynagrodzony przez zarząd drogi

na podstawie dobrowolnej umowy, lub w braku tejże na mocy orzeczenia władz administracyjnych

drugiej instancji.

Zainteresowanemu służy prawo zwrócenia się do sądu co do wysokości odszkodowania jak

w art. 12.

W polach i miejscowościach otwartych w odległości do trzech i pół metrów od zewnętrznego

brzegu rowu, lub stopy nasypu drogowego dróg państwowych, wojewódzkich i powiatowych

zabrania się stawiać budynków i studni.

Odległość wszelkich ogrodzeń wynosić ma przynajmniej 75 centymetrów.

Przepis powyższy nie odnosi się do odcinków dróg w miastach lub osiedlach, które posiadają

już zatwierdzone na zasadzie przepisów obowiązujących linje regulacyjne.

Zakłady i fabryki, mogące zagrażać bezpieczeństwu ruchu na drogach publicznych, jak

kuźnie, piece cegielniane i wapienne, wiatraki, szyby gór nicze, zbiorniki materjałów

łatwopalnych oraz kopalnie gliny, plasku, żwiru, torfu, kamieniołomy i t. p. urządzenia

winny być umieszczone, względnie urządzone, na odległości 5 - 40 metrów od zewnętrznego

brzegu rowu lub stopy nasypu, stosownie do przepisów szczegółowych, które wyda Minister

Robót Publicznych.

Ograniczenia powyższe mogą być zastosowane do dróg gminnych rozporządzeniem samorządu

wojewódzkiego, względnie wojewody (art. 3).

Przepisy niniejsze nie dotyczą istniejących budynków, zakładów i fabryk, jednak ich

przebudowa musi odpowiadać tym przepisom.

W miejscach przecięcia się drogi publicznej z inną drogą publiczną lub prywatną, na

rowie przydrożnym ma być zbudowany, jeżeli zachodzi potrzeba, podług przepisów lub

wskazówek zarządu drogi most lub przepust, którego budowa i utrzymanie obciąża zarządy

dróg publicznych, względnie właścicieli dróg prywatnych, łączących się z daną drogą

publiczną. To samo tyczy się dojazdów i dostępów do zabudowań i gruntów. Budujący

lub utrzymujący drogę gruntową, która wychodzi na drogę publiczną, obowiązany jest

na żądanie zarządu drogi publicznej własnym kosztem wybrukować lub wysypać tłuczniem

lub żwirem drogę gruntową na długości do 25 metrów, licząc od brzegu jezdni drogi

publicznej.

Minister Robót Publicznych wyda przepisy co do odprowadzenie wód ze sztucznych ścieków

do rowów przydrożnych oraz co do odwadniania dróg.

Przy budowie lub przebudowie młynów, jazów, stawów, zbiorników, mostów i innych budowli

wodnych, zmieniających warunki przepływu wód pod mostami na drogach publicznych, mają

być przy wydawaniu odnośnych zezwoleń uwzględnione żądania zarządów drogowych.

Wzdłuż wszystkich dróg publicznych, państwowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych,

wszędzie gdzie tylko warunki miejscowe na to pozwalają, należy posadzić i utrzymywać

rzędy drzew, o ile można, owocowych lub żywopłoty.

Sadzenie, utrzymywanie i użytkowanie drzew przydrożnych należy do zarządów drogowych.

W razie zaniedbania powyższego obowiązku przez zarządy drogowe, wyższe instancje samorządwe,

względnie województwa (art. 3) mogą zarządzić obsadzenie dróg drzewami na koszt niedbałych

zarządów drogowych.

Zarządy drogowe sadzą drzewa bądź na koronie drogi, bądź za rowami na pasach gruntu,

stanowiących własność drogi lub pozostawionych przez właścicieli przydrożnych gruntów

wolnemi od uprawy w myśl art. 11 niniejszej ustawy.

Na drogach gminnych, na których powiatowy związek samorządowy nie ustanowił tego pasa

(art. 11 ust. 2), obsadzanie dróg za rowami jest obowiązkiem właścicieli gruntów przydrożnych,

którzy posadzone drzewa utrzymują i użytkują.

Ogólne przepisy o sposobach obsadzania dróg, oraz przepisy o utrzymaniu drzew przydrożnych

wyda Minister Robót Publicznych, a szczegółowa przepisy dla dróg samorządowych wydadzą

poszczególne związki samorządowe wojewódzkie.

Postanowienie niniejszego artykułu nie zmienia stosunków prawnych, jakie zachodzą

co do drzew już istniejących za rowami aż do czasu usuniącia tych drzew.

Czuwanie nad przestrzeganiem przepisów porządkowych na drogach publicznych jest obowiązkiem

zaprzysiężonej służby drogowej, organów policji państwowej i urzędów gminnych.

Służba drogowa, uprawniona do wykonywania nadzoru nad przestrzeganiem przepisów niniejszej

ustawy, przy wykonywaniu swoich obowiązków powinna nosić przepisane oznaki służbowe

i posiadać odpowiednie legitymacje, wydane przez właściwe zarządy drogowe.

Winni przekroczenia przepisów porządkowych na drogach publicznych ulegną, o ile dane

przekroczenie nie podlega surowszemu przepisowi karnemu, karze grzywny, do wysokości

100.000 mk., lub aresztu do dwuch miesięcy. Grzywny nieściągalne należy zamienić na

areszt nie dłuższy niż trzy miesiące.

Oprócz tego winni są obowiązani wynagrodzić wyrządzoną szkodę.

W b. zaborach rosyjskim i austrjackim powołane są do orzecznictwa władze administracyjne

pierwszej instancji. W b. zaborach rosyjskim i austrjackim na podstawie doniesienia

o przekroczeniu przepisów porządkowych na drogach publicznych przedstawiciela jednego

z organów, wymienionych w art. 19 niniejszej ustawy, może władza administracyjna I

instancji do wysokości grzywny dziesięciu tysięcy marek wymierzyć drogą sądu karnego

zasłużoną karę bez poprzedniego postępowania.

W tym osądzie karnym należy oznaczyć: 1) jakość czynu karygodnego, oraz czas i miejsce

jego popełnienia, 2) nazwę władzy, która uczyniła doniesienie, 3) wymiar kary z przytoczeniem

postanowienia karnego, na który się opiera, 4) klauzulę, że skazanemu służy zgłoszenie

sprzeciwu w terminie czternastodniowym, licząc od dnia następnego po dniu doręczenia.

bądź pisemnie, bądź protokularnie do władzy, która osąd wydała. W przeciwnym razie

osąd staje się prawomocny i grzywna ściągalna. Wniesienie sprzeciwu powoduje przeprowadzenie

zwyczajnego postępowania przez władze administracyjne. Kary powyżej dziesięciu tysięcy

marek mogą być nakładane jedynie w drodze zwyczajnego postępowania karnego, przepisanego

dla władz administracyjnych.

Od orzeczeń władz administracyjnych, zapadłych w drugiej instancji. przysługuje stronom

prawo odwołania się w ciągu dni 8-iu do właściwego sądu okręgowego, który rozpatrzy

sprawę przy odpowiedniem zastosowaniu przepisów o postępowaniu w razie odwołania się

od wyroków sądu pokoju (powiatowych). Sąd okręgowy nie może po uchyleniu orzeczenia

przekazać sprawy do ponownego rozpatrzenia przez władzę administracyjną. Wyroki sądów

okręgowych są prawomocne z chwilą ogłoszenia. Wniesienie odwołania do sądu wstrzymuje

wykonanie kary pozbawienia wolności.

W b. dzielnicy pruskiej przekroczenia niniejszej ustawy ulegają karze wymierzanej

przez sądy powiatowe. Można stosować postanowienia § 453 - 458 Proc. kar. Rz. N. i

w nakazie karnym można orzec grzywnę do wysokości 10.000 mk.

Rząd jest upoważniony do obniżania, lub podwyższania przewidzianego wymiaru grzywien

w miarę wzrostu, lub obniżania się waluty.

Grzywny oraz koszty przywrócenia, drogi do pierwotnego stanu wpływają do właściwego

zarządu drogowego, w zależności od tego, na jakiej kategorji dróg przekroczenie miało

miejsce.

O ile przepisy powszechnej ustawy cywilnej w poszczególnych dzielnicach nie przewidują

takiej majątkowej odpowiedzialności, za szkody wyrządzone na drogach publicznych odpowiadają

majątkowo rodzice za dzieci niepełnoletnie z nimi mieszkające, służbodawcy oraz właściciele

pojazdów i zwierząt - za służbę niżej lat czternastu. Współwłaściciele odpowiadają

solidarnie.

W razie niewykrycia sprawcy szkód, wyrządzonych na drogach publicznych, odpowiedzialność

ponosi wieś, osada lub miasto, na których terenie szkody dokonano, o ile znamiona

szkody wskazują, że wyrządziła je ludność miejscowa.

Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Ministrowi Robót Publicznych w porozumieniu

z interesowanymi ministrami, a na terenie b. zaboru pruskiego uprawnienia, zastrzeżone

niniejszą ustawą Ministrowi Robót Publicznych, przysługują Ministrowi b. Dzielnicy

Pruskiej w porozumieniu z Ministrem Robót Publicznych i z innymi interesowanymi ministrami.

Ustawa niniejsza wchodzi w życie w trzy miesiące od jej ogłoszenia. Jednocześnie tracą

moc obowiązującą wszelkie ustawy i rozporządzenia obowiązujące dotychczas w poszczególnych

dzielnicach w przedmiocie przepisów porządkowych o używaniu, ochronie i utrzymaniu

dróg.