Supreme Court held that judges' self-exclusion requires a court ruling, not just declarations, to trigger case transfer.

POSTANOWIENIE Z DNIA 28 LUTEGO 2006 R.

WO 3/06

Powstrzymanie się sędziów danego sądu od udziału w konkretnej sprawie, z

powodu wskazanego w art. 41 § 1 k.p.k., nie jest równoznaczne z ich

wyłączeniem, gdyż to może nastąpić tylko z mocy orzeczenia sądu, o którym

mowa w art. 42 § 4 k.p.k. W związku z tym, dopiero wydanie takiego

orzeczenia wyłączającego sędziów w liczbie uniemożliwiającej rozpoznanie

konkretnej sprawy w danym sądzie stwarza przesłankę do przekazania tejże

sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 43

k.p.k.

Przewodniczący: sędzia SN A. Tomczyk.

Sędziowie SN: W. Błuś, Z. Stefaniak (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy w sprawie zażalenia Sławomira G., na postanowienie

Wojskowego Prokuratora Garnizonowego w P., o odmowie wszczęcia dochodzenia,

po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 28 lutego 2006 r.,

wniosków sędziów Wojskowego Sądu Okręgowego w P. o ich wyłączenie od

udziału w powyższej sprawie

p o s t a n o w i ł : uwzględnić wnioski sędziów: płk. M., płk. R., ppłk. B., ppłk. M.,

ppłk. K. oraz mjr. N. i wyłączyć ich od udziału w sprawie z zażalenia Sławomira G.

Uzasadnienie:

Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2005 r. Wojskowy Prokurator Garnizonowy w

P. odmówił wszczęcia dochodzenia:

„1) w sprawie zaistniałego w nieustalonym dniu miesiąca października 2005 r. w

P. podrobienia dokumentu w postaci zarządzenia prezesa sądu, w celu użycia za

autentyczny, poprzez wpisanie «poza kolejnością, bo sprawa 3-krotnie uchylana w

trybie kasacji», tj. o przestępstwo określone w art. 270 § 1 k.k. – wobec

stwierdzenia, iż czyn nie zawiera ustawowych znamion czynu zabronionego,

2) w sprawie zaistniałego w dniu 17 października 2005 r. w P. ujawnienia wbrew

przepisom ustawy o prokuraturze informacji, z którą zapoznano się podczas

przyjmowania ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa złożonego przez

p. Sławomira G., tj. o przestępstwo określone w art. 266 § 1 k.k. – wobec

stwierdzenia, iż czynu nie popełniono”.

Na postanowienie to zażalenie wniósł Sławomir G.

W dniu 11 stycznia 2006 r. Wojskowy Prokurator Okręgowy w P. nie

przychylając się do zażalenia, skierował je do Wojskowego Sądu Okręgowego w P.

Pełniący służbę w tym sądzie sędziowie, tj., płk M., płk R., ppłk K., ppłk B., ppłk

M. oraz delegowany do tego sądu sędzia mjr Paweł N., w dniu 24 stycznia 2006 r.

złożyli „oświadczenia”, w których zawarli wniosek o wyłączenie ich od

rozpoznania zażalenia Sławomira G., na zasadzie art. 41 § 1 k.p.k. Wszyscy oni

podkreślili, że relacje służbowe oraz wieloletnia towarzyska znajomość z prezesem

sądu, mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w danej

sprawie.

W związku z powyższym akta sprawy wraz z oświadczeniami sędziów Prezes

Wojskowego Sądu Okręgowego w P. przesłał do Sądu Najwyższego, podnosząc

przy tym, „że z powodu wyłączenia się wszystkich sędziów nie jest możliwe

rozpoznanie sprawy przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P. i dlatego też, zachodzi

konieczność przekazania jej do rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w

W.”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przed przystąpieniem do merytorycznych rozważań, już na wstępie podkreślić

należy, że twierdzenie „o wyłączeniu się wszystkich sędziów” jest przedwczesne i

przez to bezzasadne. Pamiętać bowiem należy, że o wyłączeniu sędziego na

zasadzie art. 41 § 1 k.p.k. orzeka zawsze sąd, przed którym toczy się postępowanie

lub wyjątkowo sąd wyższego rzędu, gdy w sądzie właściwym do rozpoznania

wniosku nie można utworzyć takiego składu (art. 42 § 4 k.p.k.).

Wyraźnie należy rozróżnić sytuacje, w których sędzia wyłączony jest od udziału w

sprawie z mocy samego prawa (art. 40 k.p.k.), gdy do jego wyłączenia wystarczające

jest złożenie przez samego sędziego pisemnego oświadczenia, iż zachodzi przyczyna

wyłączająca go z mocy tego przepisu, od sytuacji, gdy sędzia ulega wyłączeniu na

wniosek, z uwagi na istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby one wywołać

uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności (art. 41 § 1 k.p.k.), bowiem do

wyłączenia w tej sytuacji konieczna jest procesowa decyzja sądu o imiennym

wyłączeniu go ze sprawy. Innymi słowy, w wypadku zaistnienia okoliczności

przewidzianych w art. 40 k.p.k., sędzia nie składa „żądania”, lecz pisemne

oświadczenie, które skutkuje wyłączeniem go i to bez potrzeby wydawania

postanowienia, natomiast w wypadku zaistnienia okoliczności z art. 41 § 1 k.p.k.,

wyłączenie sędziego następuje na jego wniosek, po posiedzeniu, w trakcie którego

organ orzekający ocenia istnienie okoliczności przywołanych w żądaniu sędziego,

wydając ostatecznie orzeczenie w formie postanowienia.

W rozpoznawanej sprawie, takie postanowienia o wyłączenie sędziów nie

zapadły, a to dlatego, że w Wojskowym Sądzie Okręgowym w P. nie można było do

tych czynności utworzyć właściwego składu sądu (art. 30 § 1 k.p.k.). W tym stanie

rzeczy, sądem właściwym w kwestii wyłączenia sędziów jest zgodnie z art. 42 § 4

k.p.k. sąd wyższego rzędu, a w rozpoznawanym przypadku – Sąd Najwyższy Izba

Wojskowa.

Z pisemnych oświadczeń wszystkich sędziów Wojskowego Sądu Okręgowego w

P. wynika, że trwałe powiązania personalne między nimi a prezesem sądu,

wynikające chociażby z wieloletniego stosunku służbowego i relacji przełożony–

podwładny, są okolicznościami tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnione

wątpliwości co do ich bezstronności, a to przesądza o potrzebie wyłączenia tych

sędziów od udziału w sprawie z zażalenia Sławomira G.

Dopiero teraz, tj. po wyłączeniu wspomnianych wyżej sędziów można dokonać

właściwej oceny, czy w kierowanym przez Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego

w P. sądzie, możliwe jest wyznaczenie składu do rozpoznania sprawy, czy też nie.

Dlatego orzeczono jak wyżej.