Supreme Court quashes lower court verdict for drug trafficking due to mandatory confiscation violation and defense absence.

Sygn. akt V KKN 196/01

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 sierpnia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Andrzej Deptuła (spraw.)

Sędziowie: SN – Piotr Hofmański

SN – Ewa Strużyna

Protokolant – Joanna Kosmal

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Józefa Gemry

po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2001 r.

sprawy 1. S. B.

i 2. P. B.

skazanych z art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i innych

z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść S. B. i

na niekorzyść S. B. i P. B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 28 listopada 2000 r., sygn. II K (…)

I. Uchyla zaskarżony wyrok na podstawie art. 537 § 1 w związku

z art. 349 § 1 pkt 6 kpk w części dotyczącej skazania S. B. za

czyn z art. 46 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (pkt

V zaskarżonego wyroku).

II. Uchyla

zaskarżony

rozstrzygnięcia

o

wyrok

w

przepadku

części

dotyczącej

przedmiotów

braku

przestępstw

opisanych w pkt IV, VI i VII tegoż wyroku w stosunku do S. B.

oraz w pkt IX, X, XI i XII w stosunku do P. B.

III. Przekazuje

sprawę

w

uchylonej

części

do

ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Z.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 28 listopada 2000 r. sygn. II K (…)

uznał S. B. za winnego zarzucanych mu czynów, a mianowicie, że:

I. w dniu 13 grudnia 1999 r. w Ż. woj. (...) wbrew obowiązującym

przepisom ustawy, w miejscu swojego zamieszkania posiadał środki

odurzające w postaci ziela konopii siewnych w ilości 1,854 grama oraz

substancje psychotropowe w postaci amfetaminy w ilości 3,714 grama –

to jest przestępstwa z art. 48 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

– za co wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,

II. w okresie od listopada i grudnia 1999 r. w Ż. woj. (...), działając w

wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej trzykrotnie zbył małoletniemu P. B. środki odurzające w

postaci ziela konopii siewnych za łączną kwotę nie mniejszą niż 300 zł

oraz środki psychotropowe w postaci amfetaminy za łączną kwotę nie

mniejszą niż 80 zł – to jest przestępstwa z art. 46 ust. 2 ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii – za co przy zastosowaniu art. 60 § 1 i § 6

pkt 1 kk wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności,

III. w dniu 13 grudnia 1999 r. w Ż. woj. (...) w miejscu swego zamieszkania

przechowywał przyrządy przeznaczone do niedozwolonego wyrobu

spirytusu w postaci trzech urządzeń do kapslowania etykiet wyroku

spirytusowego, kapsli oraz spirytus pochodzący z niedozwolonego

wyrobu 5 butelek z zawartością takiego wyrobu, każda o pojemności 1

litra – to jest przestępstwa z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 22

kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu – za co

wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,

IV. w dniu 13 grudnia 1999 r. w Ż. woj. (...) w miejscu swojego zamieszkania

przechowywał podrobione znaki wartościowe w postaci 20 banderol

znaków skarbowych akcyzy, celem puszczenia ich w obieg jako

autentycznych – to jest przestępstwa z art. 313 § 2 kk – za co wymierzył

mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Łącząc wymierzone S. B. kary, Sąd Okręgowy orzekł wobec niego karę

łączną 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na

okres 4 lat próby, oddając go w tym czasie pod dozór kuratora sądowego.

Tym samym wyrokiem P. B. został uznany za winnego tego, że:

I. w dniu 13 grudnia 1999 r. w Ż. woj. (...) wbrew przepisom ustawy

posiadał przy sobie oraz w miejscu swego zamieszkania środki

odurzające w postaci ziela konopii siewnych w ilości 4,197 grama oraz

substancje psychotropowe w postaci amfetaminy w ilości 0,703 grama –

to jest przestępstwa z art. 48 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

– za co wymierzono mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,

II. nie ustalonego bliżej dnia listopada 1999 r. w Ż. w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej zbył mężczyźnie o nazwisku G. woreczek foliowy z

zawartością konopii siewnych, środka odurzającego na kwotę ustaloną na

30 zł, przyjmując w zamian tytułem zastawu paszport na nazwisko

Pytlarz – to jest przestępstwa z art. 46 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu

narkomanii – za co przy zastosowaniu art. 60 § 1 i § 6 pkt 2 kk

wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

w czasie i w miejscu jak w punkcie II, w celu osiągnięcia korzyści

III. majątkowej zbył J. G. substancje psychotropowe w postaci amfetaminy w

ilości 7 porcji za cenę ustaloną na kwotę 70 zł, uzyskując jednakże tylko

częściową zapłatę w kwocie 30 zł – to jest przestępstwa z art. 46 ust. 1

ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – za co przy zastosowaniu art. 60

§ 1 i § 6 pkt 2 kk wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

IV. w czasie i miejscu jak w punkcie II, w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej zbył J. D. substancje psychotropowe w postaci amfetaminy za

kwotę 15 zł – to jest przestępstwa z art. 46 ust. 1 ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii – za co przy zastosowaniu art. 60 § 1 i § 6

pkt 2 kk wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Orzeczone wobec P. B. kary pozbawienia wolności Sąd Okręgowy

połączył, wymierzając mu łączną karę 2 lat pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 4 lat, oddając oskarżonego pod

dozór kuratora sądowego.

Wyrok ten w stosunku do S. B. i P. B. uprawomocnił się bez

postępowania odwoławczego w dniu 5 grudnia 2000 r.

Kasację wniósł Prokurator Generalny stwierdzając, że wyrok zaskarża:

a) na korzyść S. B. w części dotyczącej skazania za czyn opisany w punkcie II

aktu oskarżenia (punkt V wyroku),

b) na niekorzyść S. B. i P. B. w części dotyczącej braku rozstrzygnięcia o

zabezpieczonych dowodach rzeczowych odnośnie przypisanych im w

wyroku czynów.

Prokurator Generalny zarzucił:

a) rażące naruszenie prawa procesowego, a w szczególności art. 80 kpk

polegające na rozpoznaniu przez Sąd Okręgowy sprawy bez udziału obrońcy

S. B. pomimo zarzucenia i przypisania oskarżonemu zbrodni określonej w

art. 46 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii,

b) rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa

materialnego a w szczególności art. 55 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu

narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468 z późn. zm.) oraz art. 9 ust. 1 ustawy o

zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 27, poz. 169 z

późn. zm.) oraz art. 316 § 1 kk, polegające na nie orzeczeniu obligatoryjnego

w myśl tych przepisów przepadku zabezpieczonych w toku postępowania

karnego jako dowody rzeczowe – narkotyki, przedmioty służące do

dystrybucji środków odurzających oraz rzeczy stanowiące przedmioty

przestępstw z art. 4 ust. 1 i 5 ust. 1 ustawy o zwalczaniu niedozwolonego

wyrobu spirytusu oraz sfałszowane znaki skarbowe akcyzy.

Podnosząc tak sformułowane zarzuty Prokurator Generalny domagał się

w kasacji „uchylenia zaskarżonego wyroku w częściach objętych kasacją i

przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Z.”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocenę zasadności kasacji poprzedzić trzeba dwiema uwagami wstępnymi.

W pierwszej z tych uwag chodzić będzie o określenie relacji jaka zachodzi

pomiędzy zarzutami wywiedzionymi w skardze odnoszącymi się do S. B.. W

drugiej zaś o właściwe odczytanie treści drugiego zarzutu kasacji, ujęty on

bowiem został w formie wysoce nieprecyzyjnej.

Co do pierwszej z zasygnalizowanych wyżej kwestii to wyraźnie rysuje

się

tu

zagadnienie

dopuszczalności

uwzględnienia

zarzutu

„braku

rozstrzygnięcia o dowodach rzeczowych” w odniesieniu do S. B. w części

dotyczącej przypisania temu oskarżonemu czynu z art. 46 ust. 2 ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii (pkt II aktu oskarżenia) w sytuacji, gdy skazanie

za ten czyn „objęte” jest wcześniej opisanym zarzutem, trafnie określonym w

kasacji jako „na korzyść” oskarżonego. Jasno widać niespójność zarzutów

kasacyjnych, z których pierwszy postuluje orzeczenie na korzyść S. B., drugi

zaś odwraca kierunek skargi kasacyjnej w stronę przyszłego orzeczenia na

niekorzyść tego oskarżonego.

Druga z uwag ma charakter porządkujący, chodzi mianowicie o to, że

wyrok Sądu Okręgowego rzeczywiście nie zawiera rozstrzygnięcia o

zabezpieczonych dowodach rzeczowych, rzecz jednak w tym, że wadliwość

tego wyroku jest konsekwencją obrazy prawa materialnego, jakiej dopuścił się

tenże Sąd Okręgowy. Mówiąc zaś wprost Sąd ten z rażącym naruszeniem art. 55

ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii art. 9 ust. 1 ustawy o

zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu a także art. 316 § 1 kk, nie orzekł

obligatoryjnego przepadku przedmiotów przestępstwa oraz narzędzi służących

do popełnienia przestępstw przypisanych oskarżonemu.

Ustosunkowując się teraz do zarzutów kasacyjnych należy stwierdzić, co

następuje:

1. Oczywiście zasadny jest zarzut rozpoznania sprawy S. B. bez udziału

obrońcy w sytuacji, w której udział obrońcy był konieczny. Obowiązek taki

płynął z charakteru czynu zarzucanego oskarżonemu w pkt II aktu oskarżenia

stawianego z racji kwalifikacji prawnej wnioskowanej przez prokuratora i

przyjętej przez Sąd Okręgowy (abstrahując czy słusznie) – będącego zbrodnią

(art. 7 § 2 kk). Zaistniała zatem sytuacja opisana w art. 80 kpk, której

konsekwencje procesowe wynikają wprost z przepisu art. 439 § 1 pkt 6 kpk (w

postępowaniu kasacyjnym) w zw. z art. 518 kpk.

Konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku rysuje się tu zatem w

sposób najzupełniej jednoznaczny, zaś treść § 2 art. 439 kpk rozstrzyga także,

że uchylenie tego wyroku może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego S. B., co

z kolei wyjaśnia powody wyłączenia kwestii przepadku przedmiotów

przestępstwa zarzucanego oskarżonemu w pkt II aktu oskarżenia z treści

orzeczenia kasacyjnego, gdy mowa jest o przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania (pkt II i III wyroku Sądu Najwyższego).

2. Zasadny jest również drugi zarzut kasacyjny, przy uwzględnieniu

wyżej przedstawionych uwag.

Orzeczenie przepadku przedmiotów przestępstwa tudzież narzędzi

służących do jego popełnienia było w tej sprawie nakazem płynącym z art. 55

ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 9 ust. 1 ustawy o

zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu oraz art. 316 § 1 kk, czego nie

dostrzegł Sąd Okręgowy.

Ponowne rozpoznanie przez Sąd Okręgowy winno w tym wypadku

odbywać się w sposób wskazany w § 2 art. 442 kpk w zw. z § 1 tegoż przepisu.

Z kolei uchylenie zaskarżonego wyroku w stosunku do S. B. w części

dotyczącej skazania za czyn z art. 46 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu

narkomanii i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania

łączyć się będzie z koniecznością orzeczenia kary łącznej (analogia do art. 575

§ 2 kpk).