Supreme Court allows appeal by overturning dismissal due to unpaid fee after new financial hardship evidence.

Sygn. akt V CZ 80/05

POSTANOWIENIE

Dnia 7 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z wniosku J. T. i R. T.

przy uczestnictwie M. W.

o dział spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lipca 2005 r.,

zażalenia uczestniczki na postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 26 kwietnia

2005 r., sygn. akt II Ca (...),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2005 r. Sąd Okręgowy w B. odrzucił kasację

uczestniczki postępowania M. W., ponieważ po odmowie zwolnienia jej od kosztów

sądowych nie został uiszczony w terminie należny wpis, a kolejny wniosek o zwolnienie

od kosztów uczestniczka złożyła po upływie terminu do opłacenia wpisu (art. 393 5

k.p.c.).

W zażaleniu uczestniczka wniosła o uchylenie tego postanowienia oraz objęcie

kontrolą instancyjną odmowę zwolnienia jej od kosztów sądowych (art. 380 k.p.c.).

Skarżąca podkreśliła, że jest w podeszłym wieku, utrzymuje się tylko z renty

rolniczej w wysokości 388 zł (otrzymywanej w trzymiesięcznych okresach), nie ma

oszczędności i majątku przynoszącego dochód, a ponadto wszczęta została przeciwko

niej egzekucja komornicza o dopłatę zasądzoną w sprawie działowej) Km (...)

Komornika Sądu Rejonowego w Ż.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zażaleniu na odrzucenie kasacji w następstwie nieuiszczenia wpisu (art. 16

ust. 3 uksc) można kwestionować – w trybie art. 380 k.p.c. – odmowę zwolnienia od

kosztów sądowych powodującą niemożność opłacenia wpisu. W zażaleniu uczestniczki

taki wniosek został złożony.

W rozpoznawanej sprawie wezwanie o wpis od kasacji w wysokości 3920 zł

zostało dokonane po wcześniejszej odmowie zwolnienia od kosztów sądowych

niezaskarżalnym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2005 r. Wbrew stanowisku Sądu

Okręgowego, ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów został złożony nie 21 kwietnia

2005 r., lecz 20 kwietnia 2005 r. (vide: data stempla pocztowego), a więc przed upływem

terminu do uiszczenia opłaty kasacyjnej, przez co przerwano ten termin. Bez

rozpoznania tego wniosku nie mogło dojść do odrzucenia kasacji na podstawie art. 16

ust. 3 uksc.

W aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 11 maja

2005 r. „oddalające wniosek w sprawie o dział spadku”. Nie wiadomo jednak – z braku

motywów i określenia przedmiotu rozstrzygnięcia – czego dotyczy te orzeczenie. Nie

może ono mieć znaczenia przy rozstrzygnięciu zażalenia jako bezprzedmiotowe bądź

nieadekwatne do istniejącej sytuacji procesowej.

Problem ponawiania wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych, po

wcześniejszej prawomocnej odmowie, ma duże znaczenie dla toku postępowania

sądowego.

Może

być

bowiem

przejawem

bezzasadnego

blokowania

tego

postępowania, ale – z drugiej strony – może być następstwem istotnych procesowo

zdarzeń. W orzeczeniu z dnia 23 lutego 1999 r., I CKN 1064/97 (OSNC 1999, z.9, poz.

153), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty

sądowej (art. 16 ust. 1 i 3 uksc) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został

złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie,

jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości

poniesienia kosztów sądowych przez stroną. W zażaleniu uczestniczki została powołana

taka

nowa

okoliczność

w

postaci

wszczęcia

przeciwko

niej

postępowania

egzekucyjnego w sprawie Km (...). Należało więc ponownie ocenić możliwości płatnicze

M. W. w aspekcie nowej okoliczności oraz dużego obciążenia wpisem kasacyjnym (ok. 4

000 zł), tym bardziej że przedstawiona w zażaleniu sytuacja materialna i życiowa

uczestniczki znajduje uprawdopodobnienie.

Należało w konsekwencji uchylić zaskarżone postanowienie (art. 398 15 § 1 zd.

pierwsze k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).