Supreme Court allows appeal against dismissal of fee waiver, ruling no automatic payment deadline exists after denial.

Sygn. akt V CZ 69/06

POSTANOWIENIE

Dnia 6 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa A.G.

przeciwko M.G. i G.G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 października 2006 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

powoda A.G. od wyroku tego Sądu z dnia 15 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu

swojego postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że wniosek powoda o zwolnienie

go od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej został oddalony

postanowieniem z dnia 19 maja 2006 r., którego odpis pełnomocnik powoda

otrzymał w dniu 25 maja 2006 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w tej sytuacji,

zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c., pełnomocnik powoda powinien, bez osobnego

wzywania, uiścić opłatę stosunkową należną na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy z

dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, najpóźniej w

terminie tygodniowym od otrzymania odpisu wspomnianego wyżej postanowienia,

oddalającego wniosek o zwolnienie powoda od opłaty sądowej, tj. do dnia 1

czerwca 2006 r.

W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił naruszenia art. 101 ust. 3 ust.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz sprzeczność istotnych ustaleń

Sądu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że

po stronie powoda brak przesłanek do zwolnienia go od opłaty od skargi

kasacyjnej. Podnoszące te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Trafnie Sąd Apelacyjny uznał, że

w rozpoznawanej sprawie do opłaty sądowej od wniesionej w dniu 14 marca

2006 r. skargi kasacyjnej mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398),

co znajduje uzasadnienie w art. 149 ust. 1 powołanej ustawy. Wbrew odmiennej

opinii tego Sądu brak natomiast podstaw, aby uznać że w razie wydania

postanowienia o odmowie zwolnienia od obowiązku wniesienia należnej opłaty od

skargi kasacyjnej, strona działająca przez pełnomocnika ma obowiązek uiszczenia,

bez osobnego wezwania, należną opłatę najpóźniej w terminie tygodniowym od

otrzymania odpisu postanowienia oddalającego jej wniosek o zwolnienie od

kosztów sądowych. Wprawdzie z art. 1302 § 3 k.p.c. wynika obowiązek strony

działającej, tak jak w niniejszej sprawie przez adwokata, do uiszczenia bez

wezwania, opłaty stałej lub stosunkowej należnej od skargi kasacyjnej, to

w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, brak podstaw do zastosowania tego

przepisu.

Przepis art. 1302 § 3 k.p.c. wprowadza wyjątkowe uregulowanie, które może

mieć zastosowanie tylko do sytuacji w nim opisanej. Jako przepis szczególny nie

podlega zaś wykładni rozszerzającej. Skoro mowa w nim o konieczności uiszczenia

należnej

opłaty

od

skargi

kasacyjnej

wnoszonej

przez

profesjonalnego

pełnomocnika, to nie można stosować go do sytuacji, gdy skarga kasacyjna mogła

zostać wniesiona bez opłaty. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia, gdy wraz ze

skargą został złożony wniosek o zwolnienie od należnej od niej opłaty. W razie gdy

wraz ze skargą kasacyjną został złożony wniosek o zwolnienie strony od należnej

od niej opłaty sądowej, to ma ona prawo złożyć skargę kasacyjną bez należnej

opłaty, gdyż nie wie jaka ta opłata będzie albo nawet czy w ogóle powstanie

obowiązek wniesienia opłaty po jej stronie. Jeżeli by uznać, iż pomimo złożenia

takiego wniosku istnieje obowiązek wniesienia należnej opłaty stałoby to w rażącej

sprzeczności, z mającą swoje wyraźne podstawy prawne ( art. 101 do 118 ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) instytucją zwolnienia od kosztów

sądowych. Stanowisko Sądu Apelacyjnego prowadzi zaś do wniosku, że strona bez

względu na wynik postępowania w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych, jest

obciążona obowiązkiem uiszczenia należnej opłaty sądowej. W konkluzji tej części

rozważań stwierdzić wiec należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi

sytuacja opisana w art. 1302 § 3 k.p.c., gdyż przepis ten niewątpliwe może znaleźć

swoje zastosowanie tylko, gdy w chwili wnoszenia skargi kasacyjnej istnieją

przesłanki do obliczenia wysokości należnej od niej opłaty stałej lub stosunkowej.

Brak także podstaw prawnych do przyjęcia, że pełnomocnik strony ma

obowiązek w ciągu siedmiu dni po otrzymaniu postanowienia o odmowie zwolnienia

strony od kosztów sądowych, wnieść opłatę należną od kasacji bez osobnego

wzywania. Postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych zapada na

posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 360 k.p.c. jest ono skuteczne z chwilą

podpisania sentencji. Brak więc jakiejkolwiek podstawy prawnej, aby skuteczność

tego postanowienia łączyć z faktem doręczenia go stronie. Uznanie przez Sąd

Apelacyjny, że powód powinien wnieść należną opłatę w ciągu 7 dni od otrzymania

takiego postanowienia jest więc zupełnie dowolne i nie znajduje podstawy

w przepisach k.p.c. regulujących wnoszenie opłat sądowych.

Podniesione wyżej wątpliwości związane z możliwością stosowania art. 130 2

§ 3 k.p.c. w sytuacji, gdy strona wraz ze wniesieniem skargi kasacyjnej składa

wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, prowadzą do wniosku, że

z przepisu tego nie można wywodzić obowiązku strony działającej przez

wskazanego w nim pełnomocnika, do uiszczania należnej opłaty bez osobnego

wzywania. Mając na uwadze, że obowiązek uiszczenia należnej opłaty od skargi

kasacyjnej powstaje dopiero z dniem wydania postanowienia o odmowie zwolnienia

od kosztów sądowych, termin do wniesienia przez stronę należnej opłaty powinien

ustalić sąd w skierowanym do niej wezwaniu. Wyznaczanie tego terminu powinno

nastąpić zgodnie z art. 130 § 1 k.p.c., gdyż pismo procesowe nie jest opłacone,

a brak podstaw dla stosowania w związku z tym innych regulacji przewidzianych

w k.p.c.

Podobne stanowisko w kwestii stosowania art. 1302 § 3 k.p.c. zajął Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 października 2006 r. I CZ 81/06, w którym

wskazano, że taki pogląd znajduje swoje uzasadnienie także w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego powstałym na tle przepisów dawnej ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 13 czerwca 1967 r., których

brzmienie nie odbiega zasadniczo od obowiązującej aktualnie w tym zakresie

regulacji.

Zażalenie jest także uzasadnione z innego powodu. Ocena przesłanek które

zadecydowały o odmowie zwolnienia powoda od obowiązku uiszczenia należnej

opłaty nasuwa uzasadnione wątpliwości. Nie jest jasne dlaczego Sąd wziął pod

uwagę przychody powoda osiągnięte w 2004 r., a nie te jakie osiąga on w okresie

bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem. Tego typu ocena stanu

majątkowego powoda narusza przepis art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach

w sprawach cywilnych, gdyż uzasadnienie odmowy uwzględnienia wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych nie przekonuje, że aktualna sytuacja

majątkowa powoda, a nie ta w jakiej znajdował się on w 2004 r., uniemożliwia mu

poniesienie tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego

rodziny.

Mając na względzie powyższe Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji.