Supreme Court dismissed appeal on adverse possession claim due to lack of continuous possession and procedural errors.

Sygn. akt V CK 197/05

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Bronisław Czech

w sprawie z wniosku M. S. i S. S.

przy uczestnictwie J. K.

o stwierdzenie zasiedzenia, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11

października 2005 r., kasacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w B.

z dnia 20 stycznia 2005 r., sygn. akt II Ca (…),

1/ oddala kasację;

2/ zasądza od wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania solidarnie

kwotę

120,

zł

(sto

dwadzieścia)

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2005 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił apelację

wnioskodawców M. i S. małżonków S., złożoną od postanowienia Sądu Rejonowego w

B. oddalającego ich wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności drogi koniecznej

przebiegającej przez nieruchomość uczestnika postępowania J. K. pasem gruntu

o długości 9 m i szerokości 5 m.

Sąd

odwoławczy

zaaprobował

ustalenia

dokonane

w

postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, w zasadniczej mierze bezsporne, z których wynika, że

wnioskodawcy w 1965 r. stali się właścicielami nieruchomości położonej przy ul. H. w B.,

składającej się z działek nr (…), wpisanej do księgi wieczystej nr (…). W 1973 r., w

następstwie budowy pobliskiej ulicy, utracili oni dostęp do drogi publicznej, jednakże za

zgodą właścicieli sąsiadującej nieruchomości (H. i E. F.) uzyskali do niej dostęp pasem

gruntu wskazanym we wniosku, który przystosowali do przechodu i przejazdu. Z tego

gruntu, po jego wykupieniu nieformalną umową sprzedaży w 1975 r., korzystali

nieprzerwanie do kwietnia 2002 r., kiedy to J. K. (następca prawny F. od 1988 r.)

zagrodził przejazd płotem i wykopanym rowem. Wcześniej wnioskodawcy wnieśli o

ustanowienie drogi koniecznej tym szlakiem drogowym, jednakże prawomocnym

postanowieniem Sądu Okręgowego w B. z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanowiony został

inny przebieg drogi koniecznej (określony w opinii biegłego jako wariant II).

Samowolne działanie uczestnika z kwietnia 2002 r., będące nieuprawnionym

„wykonaniem” orzeczenia o ustanowieniu drogi koniecznej, spowodowało prawomocne

uwzględnienie powództwa posesoryjnego małżonków S., wyrokiem Sądu Okręgowego z

dnia 26 sierpnia 2003 r., ale wyrok ten nie został wykonany. Z kolei J. K. uzyskał

prawomocny sądowy nakaz windykacyjny (wyrok Sądu Rejonowego z dnia 9 grudnia

2003 r., potwierdzony wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 4 marca 2004 r.).

Sąd Okręgowy uznał, że - w świetle powyższych ustaleń – zasadnie oddalony

został wniosek o zasiedzenie służebności drogi koniecznej, gdyż nie minął 30 – letni

okres posiadania służebności, uprawniający posiadacza w złej wierze do nabycia tego

prawa rzeczowego (art. 172 k.c. w związku z art. 292 k.c.). Sąd zaaprobował też

odmowę zawieszenia postępowania do czasu wykonania wyroku posesoryjnego, o co

zabiegali wnioskodawcy.

Wnioskodawcy w kasacji domagali się uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Skarżący powołali się na błędną wykładnię art. 345 k.c. i 352 § 2 k.c. przez

przyjęcie, że nie doszło do przywrócenia posiadania w drodze dozwolonej samopomocy

bądź wskutek uprawomocnienia się wyroku przywracającego posiadanie pasa

drogowego.

Zarzucili też naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną, arbitralną ocenę

dowodów oraz naruszenie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. przez niezawieszenie postępowania

mimo istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jest bezsporne, że wnioskodawcy latem 1973 r. stali się posiadaczami w złej wierze

służebności drogi koniecznej i mogli nabyć uprawnienie do nabycia tego prawa

rzeczowego po upływie 30 lat nieprzerwanego posiadania (art. 172 k.c. w związku z art.

292 k.c.). W wyniku zagrodzenia tego pasa drogowego przez uczestnika w kwietniu

2002 r. utracili posiadanie i nie zostało ono – jak ustalono w postępowaniu sądowym –

przywrócone. Skarżący uważają, że posiadanie zostało przywrócone zarówno w wyniku

działania wnioskodawcy (w postaci dozwolonej samopomocy), jak i w następstwie

uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego z dnia 26 lipca 2003 r. nakazującego

przywrócenie posiadania.

Stanowisko wnioskodawców nie może być podzielone z następujących przyczyn.

Zastosowanie dozwolonej samopomocy skarżący wiążą „z usunięciem przez

wnioskodawcę słupków ogrodzeniowych w dniu 26 września 2002 r.”. W istocie jednak

nie doszło do przywrócenia drożności pasa drogowego, zagrodzonego siatką i

wykopanym rowem. Było to jedynie uszkodzenie jednej przeszkody. Przede wszystkim

jednak dozwolona samopomoc musi być podjęta niezwłocznie (art. 343 § 2 k.c.), zatem

działania S. S. podjęte po upływie 5 miesięcy od zagrodzenia przejścia było samowolne.

W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że posiadanie przywrócone poczytuje się

za nieprzerwane (art. 345 k.c.) dopiero z chwilą legalnego odzyskania rzeczywistego

władztwa nad rzeczą (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1989 r., III

CZP 92/89 – Biul. SN 1989, z. 11, str. 8). Takiego skutku nie wywołuje wydanie bądź

uprawomocnienie się wyroku nakazującego przywrócenie posiadania, ponieważ

posiadanie polega na faktycznym władztwie nad rzeczą (art. 336 k.c.) i bez władztwa nie

ma posiadania. Wyrok posesoryjny umożliwia tylko legalne przywrócenie posiadania. Z

tej przyczyny nie może być skutecznie kwestionowane stanowisko Sądu Okręgowego,

zgodnie z powszechnie aprobowaną wykładnią.

Sąd Okręgowy nie naruszyl także przepisu art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., będącego

podstawą zawieszenia postępowania, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku

innego toczącego się postępowania cywilnego. Prejudykatem jest tu wynik innego

postępowania cywilnego, procesowego bądź nieprocesowego, którym jest orzeczenie

sądowe, jeszcze nie istniejące, ale mające zapaść ze skutkiem prejudycjalnym.

Prejudykatem w rozumieniu art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. nie jest więc fakt wykonanie

orzeczenia,

w

sposób

dobrowolny

przez

dłużnika

lub

w drodze

przymusu

egzekucyjnego. Co więcej, potrzeba zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 §

1 pkt 1 k.p.c. aktualizuje się do czasu uprawomocnienia się orzeczenia prejudycjalnego,

później bowiem procesowe skutki orzeczenia zostają wyrażone w przepisach art. 365

k.p.c. i art. 366 k.p.c. Należy w podsumowaniu stwierdzić, że prejudycjalne znaczenie

innego

postępowania

cywilnego,

uzasadniające

zawieszenie

postępowania

na

podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., wynika z orzeczenia sądu wydanego w postępowaniu

rozpoznawczym.

Niesłusznie kwestionuje się w kasacji sądową ocenę materiału dowodowego.

Ustalenia sądowe są w istotnych kwestiach bezsporne, oparte na dokumentach i

orzeczeniach sądowych wydanych w innych sprawach. W istocie chodzi tu o prawną

ocenę ustalonych faktów, kwestionowaną w pozostałych zarzutach kasacyjnych,

omówionych poprzednio. Nie doszło więc do naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c.

Należało w konsekwencji oddalić kasację i orzec o kosztach postępowania

kasacyjnego (art. 39312 k.p.c. oraz art. 98 i 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i

art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego ... –

Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).