Supreme Court dismisses retrial request in Polish vetting case, ruling legal interpretation changes are not new facts. The court held that a new Supreme Court ruling on statutory interpretation does not constitute a 'new fact' under the vetting law, as retrial requires undiscovered factual evidence, not updated legal understanding. Consequently, the applicant's claim to overturn the disqualification based on student employment status was rejected. The decision reinforces that procedural retrials are strictly limited to factual surprises, excluding shifts in judicial interpretation of existing laws. This ensures finality in vetting proceedings while maintaining the possibility of challenge through other legal channels.

IV KO 128/22 POSTANOWIENIE Dnia 15 maja 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Kazimierz Klugiewicz‎SSN Zbigniew Puszkarski w sprawie A. M.‎z wniosku obrońcy osoby lustrowanej o wznowienie postępowania lustracyjnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku‎z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt II AKa 210/20, utrzymującym w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Olsztynie‎z dnia 2 listopada 2020 r., sygn. akt II K 93/20 1. oddala wniosek, 2. obciąża A. M. kosztami sądowymi postępowania o wznowienie, w tym wydatkami w kwocie 20 (dwudziestu) złotych.

UZASADNIENIE

W dniu 10 września 2018 r. A. M., w związku z ubieganiem się o funkcję publiczną radnego Rady Miejskiej w N., złożył oświadczenie lustracyjne, w którym zaprzeczył swojej pracy lub służbie w organach bezpieczeństwa państwa, wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990, czy jakiejkolwiek współpracy z nimi. Sąd Okręgowy w O., orzeczeniem z dnia 2 listopada 2020 r., sygn. akt II K 93/20, na podstawie art. 21a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (zwanej dalej ustawą lustracyjną) stwierdził, że A.

M. złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, ponieważ w okresie od […] do […] był studentem studiów stacjonarnych na Akademii w S. i, jako student, pozostawał na etacie Akademii, a , mimo takiego obowiązku wynikającego z ustawy, nie ujawnił tego faktu w oświadczeniu lustracyjnym. Na podstawie art. 21a ust. 2 ustawy lustracyjnej orzekł wobec lustrowanego utratę prawa wybieralności w wyborach do Sejmu, Senatu i Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach powszechnych organu i członka organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organu jednostki pomocniczej jednostki samorządu terytorialnego, której obowiązek tworzenia wynika z ustawy, na okres 3 lat.

Na podstawie art. 21a ust. 2b ustawy lustracyjnej orzekł zaś względem niego zakaz pełnienia funkcji publicznej, o której mowa w art. 4 pkt. 2 – 57 i 61 tejże ustawy na okres 3 lat. Sąd Apelacyjny w B., orzeczeniem z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt II AKa 210/20, po rozpoznaniu apelacji obrońcy, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W dniu 5 grudnia 2022 r. do Sądu Najwyższego wpłynął sporządzony przez obrońcę lustrowanego wniosek o wznowienie postępowania lustracyjnego, zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt II AKa 210/20, utrzymującym w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 2 listopada 2020 r.

W piśmie tym, powołując się na treść art. 21d ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy lustracyjnej w zw. z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. obrońca wniósł o:1.wznowienie postępowania lustracyjnego o sygn. akt II K 93/22, zakończonego prawomocnym orzeczeniem wobec A. M., wydanym przez Sąd Okręgowy w Olsztynie, z uwagi na to, iż ujawnione zostały nowe fakty, które wskazują, że prawomocne orzeczenie wydane w stosunku do lustrowanego jest niesłuszne, bowiem zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 9/21, słuchacz albo student Wydziału w S. Akademii w okresie od […] do […] nie jest, z tego powodu, osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 3a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy lustracyjnej.

Podnosząc powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i stwierdzenie, że lustrowany A. M. złożył zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne.Dyrektor Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – w pisemnym stanowisku - wniósł o oddalenie wniosku obrońcy lustrowanego jako bezzasadnego w stopniu oczywistym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek podlega oddaleniu, ponieważ w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki wznowienia postępowania, uzasadniające jego uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21d ust. 2 ustawy lustracyjnej, postępowanie lustracyjne zakończone prawomocnym orzeczeniem wznawia się, jeżeli:1) w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, które zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że przestępstwo to mogło mieć wpływ na treść orzeczenia;2) po wydaniu orzeczenia ujawnią się nowe fakty lub dowody nieznane przedtem sądowi, wskazujące na to, że prawomocne orzeczenie z powodu nowych faktów i dowodów jest oczywiście niesłuszne.Z treści przedmiotowego wniosku wynika, że podstawą żądania wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, jest wystąpienie przesłanki wskazanej w art. 21d ust. 2 pkt 2 ustawy lustracyjnej (mimo że w piśmie procesowym wskazano inną podstawę prawną, błędnie przy tym powołując się na przepisy Kodeksu postępowania karnego, gdyż w zakresie podstawy wznowieniowej, określanej jako propter nova, ustawa ta ma własną regulację, która wyłącza, na zasadzie lex specialis, możliwość zastosowania przepisu art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.), tj. wystąpienie nowego faktu, wskazującego, że prawomocne orzeczenie lustracyjne jest niesłuszne.

Za taki fakt wnioskodawca uznał wydanie przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w dniu 2 czerwca 2022 r. uchwały, I KZP 9/21, stwierdzającej, że „Słuchacz albo student Wydziału Porządku Publicznego w S. Akademii w okresie od 1 października 1989 r. do 31 lipca 1990 r., nie jest, z tego powodu, osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 3a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j.

Dz. U. z 2021 r. poz. 1633)”. W świetle powyższego, fakt studiowania na Wydziale w S. Akademii w okresie od […] do […] jako niestanowiący formy pracy dla organów bezpieczeństwa w rozumieniu przyjętym w ustawie lustracyjnej, nie wymaga ujawnienia w oświadczeniu lustracyjnym. A contrario, brak wzmianki o powyższym, nie świadczy o złożeniu przez osobę lustrowaną oświadczenia niezgodnego z prawdą. O ile przytoczona wyżej argumentacja wniosku jest sama w sobie słuszna, o tyle nie uzasadnia ona wznowienia przedmiotowego postępowania.

Wznowienie postępowania lustracyjnego w oparciu o przesłankę propter nova, jest bowiem warunkowane ujawnieniem się nowych faktów lub dowodów, nieznanych przedtem sądowi, wskazujących na błędność orzeczenia; takie zaś w sprawie nie wystąpiły. Nie sposób bowiem uznać za nowy fakt lub dowód późniejszego orzeczenia Sądu Najwyższego, w którym dokonuje on wykładni treści przepisów, na podstawie których doszło do wydania prawomocnego orzeczenia.Z racji użycia przez ustawodawcę w art. 21d ust. 2 pkt 2 ustawy lustracyjnej tej samej konstrukcji językowej co w art. 540 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego:

„ujawnienie nowych faktów lub dowodów nieznanych przedtem sądowi”, zasadne jest przyjęcie, że w odniesieniu do tej przesłanki zachowują swą aktualność liczne orzeczenia Sądu Najwyższego, wydane na gruncie art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k., a dotyczące określenia pojęcia nowych faktów i dowodów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2011 r., III KO 111/10 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2009 r., II KO 66/09). I tak „wznowienie postępowania na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. może nastąpić tylko wtedy, gdy po wydaniu prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie ujawnią się takie nowe fakty lub dowody, które mogą podważyć prawdziwość przyjętych uprzednio ustaleń faktycznych” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2021 r., V KO 122/20).

Te nowe fakty lub dowody w rozumieniu przepisów wznowieniowych nie odnoszą się zaś do norm prawnych lub ich interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1982 r., III KZ 172/82). Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 9/21, nie będąc faktem, lecz aktem wykładni prawa, w swojej treści ponadto nieodnosząca się do okoliczności faktycznych sprawy, lecz do interpretacji przepisów ustawy lustracyjnej, nie może zatem doprowadzić do wznowienia postępowania lustracyjnego. Ponieważ przedstawiony w uchwale kierunek wykładni przepisów ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j.

Dz. U. z 2021 r. poz. 1633) niewątpliwie wpływa na ocenę faktu studiowania na Wydziale w S. Akademii w okresie od 1 października 1989 r. do 31 lipca 1990 r. w kontekście treści złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia lustracyjnego, oddalenie wniosku o wznowienie postępowania nie wyklucza możliwości wzruszenia przedmiotowego orzeczenia lustracyjnego w innym, znanym polskiej procedurze karnej, trybie.Wobec braku podstaw do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, wniosek złożony przez obrońcę lustrowanego należało oddalić.

O kosztach postępowania wznowieniowego orzeczono zgodnie z art. 639 k.p.k., nie znajdując podstaw do zwolnienia lustrowanego od ich ponoszenia.Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [ł.n]