Supreme Court quashes administrative court ruling for failure to properly notify parties of hearing, violating fair trial rights.

Wyrok z dnia 12 grudnia 1997 r.

III RN 93/97

Obowiązek prawidłowego zawiadomienia przez sąd uczestników postępowania o rozprawie, tak aby każdemu z nich umożliwić w niej udział, także

wtedy, gdy stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe (art. 48 ustawy z

dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Dz.U. Nr 74, poz.

368 ze zm.), stanowi rękojmię realizacji konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że naruszenie tego obowiązku posiada znamiona rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w

sprawie.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 1997 r. sprawy ze skargi Wandy i

Romana K. na decyzję Wojewody W. z dnia 11 czerwca 1996 r. [...] w przedmiocie

umorzenia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 11 czerwca 1996 r. Wojewoda W., po rozpoznaniu odwołania

małżeństwa Wandy i Romana K. zamieszkałych w W. przy ul. S. oraz Prokuratora

Prokuratury Rejonowej Dzielnicy W.-M. od decyzji Prezydenta Gminy W.C.-Dzielnica

M. z dnia 21 września 1995 r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w

zakresie wydania pozwolenia na budowę - wykonywania robót związanych z dokończeniem rozbudowy budynku bliźniaczego mieszkalnego na działce położonej w W.

przy ul. S. Na tę decyzję małżeństwo Wanda i Roman K. złożyli w dniu 3 lipca 1996 r.

skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 KPA oraz wnosząc o

jej uchylenie i o spowodowanie merytorycznego rozpoznania sprawy. W odpowiedzi

na skargę Wojewoda W. wniósł o jej oddalenie. W dniu 11 kwietnia 1997 r., w wyniku

rozprawy sądowej, w której nie uczestniczyli skarżący, po dokonaniu przez Sąd

ustalenia, że skarżący zostali prawidłowo zawiadomieni o terminie rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok oddalający skargę [...]. W uzasadnieniu tego

wyroku Sąd stwierdził, że wydana na podstawie art. 105 § 1 KPA decyzja Wojewody

W. o umorzeniu postępowania w sprawie była prawidłowa, skoro w toku postępowania ustalono, że rozbudowa budynku bliźniaczego mieszkalnego na działce położonej w W. przy ul. S. została zakończona w stanie surowym zamkniętym, a zatem

prowadzenie postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę stało się w

tym wypadku oczywiście bezprzedmiotowe.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 9 października 1997 r. [...] złożył rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego,

zarzucając mu rażące naruszenie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 42

i art. 44 KPA, a także art. 105 § 1 KPA i art. 27 ust. 1 ustawy o NSA oraz na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że

z akt sprawy wynika, iż skarżący nie byli prawidłowo zawiadomieni o rozprawie, a

odmienne domniemanie jakie w tej kwestii przyjął w czasie rozprawy w dniu 11 kwietnia 1997 r. Naczelny Sąd Administracyjny jest bezzasadne i sprzeczne z postanowieniami art. 42 i art. 44 KPA, a także z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 grudnia 1970 r. w sprawie doręczania pism sądowych przez pocztę

(Dz.U. Nr 31, poz. 266). Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając

sprawę pod nieobecność skarżących, pozbawił ich możliwości obrony i prezentowania przed Sądem własnych racji i naruszył zasadę równości stron w postępowaniu. W

odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną Wojewoda W. wniósł o jej oddalenie, podnosząc w szczególności, że zarzut skarżących uniemożliwienia im obrony w postępowaniu przed Sądem, z uwagi na ich nieobecność na rozprawie, jest niesłuszny, bowiem zgodnie z art. 21 - art. 23 ustawy o NSA Sąd bada jedynie legalność zaskarżo-

nych decyzji w oparciu o materiały dowodowe zebrane już w toku postępowania administracyjnego. Także zarzut nierozpoznania sprawy w trybie art. 40 ustawy-Prawo

budowlane z 1974 r. jest w danej sprawie nietrafny, skoro rozstrzygnięcie dotyczy

umorzenia postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Zasady i tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu przed Naczelnym

Sądem Administracyjnym określają przepisy art. 42 - art. 44 KPA w związku z art. 59

ustawy o NSA. Stosownie do postanowienia art. 44 KPA, w razie niemożności doręczenia pisma procesowego adresatowi osobiście (art. 42 KPA) lub innej osobie wskazanej w ustawie (art. 43 KPA), pismo takie składa się na okres siedmiu dni w urzędzie pocztowym lub urzędzie gminy i równocześnie zawiadomienie o tym należy

umieścić na drzwiach mieszkania adresata (na drzwiach innego pomieszczenia, w

którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe) lub w miejscu widocznym na

nieruchomości, której postępowanie dotyczy; jedynie w wypadku zadośćuczynienia

powyższym wymaganiom przyjmuje się domniemanie z mocy prawa (ex lege), że

doręczenie zostało dokonane z upływem ostatniego dnia wspomnianego okresu

siedmiodniowego (art. 44 in fine KPA).

Dokumentacja zgromadzona w rozpoznawanej sprawie jednoznacznie wskazuje, że wysłane przez Naczelny Sąd Administracyjny do skarżących - małżeństwa

Wandy i Romana K. zawiadomienie o wyznaczonym terminie rozprawy przed tym

Sądem nie zostało im doręczone w trybie określonym przepisami art. 42 i art. 43

KPA. Natomiast na odwrocie druku zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia

o posiedzeniu sądu, doręczyciel podkreślił i potwierdził własnym podpisem tekst pkt 2

lit.a zamieszczonej tam instrukcji dotyczącej trybu doręczenia pisma, z czego wynika,

że pismo pozostawił w Urzędzie Pocztowym [...]; równocześnie na tej samej stronie

zwrotnego potwierdzenia odbioru przybite zostały stemple o następującej treści: „awizo mieszkanie zamknięte” oraz „zwrot nie podjęto w terminie” [...]. Jest natomiast

znamienne, że na odwrocie druku zwrotnego potwierdzenia odbioru doręczyciel nie

zakreślił treści umieszczonego tam pkt 3 instrukcji dotyczącej trybu doręczenia pisma, która odpowiada wymogom doręczania pism sądowych określonym w art. 44

KPA i brzmi, jak następuje: „Ponieważ nie mogłem doręczyć pisma w sposób wyżej

opisany, pozostawiłem pismo w Urzędzie Pocztowym .... o czym umieściłem zawiadomienie na drzwiach mieszkania adresata - w skrzynce listowej”. W tej sytuacji, jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny przyjął jakoby zawiadomienie o terminie rozprawy

zostało dokonane, mimo że nie zostały spełnione wymogi formalnoprawne wyraźnie

określone w art. 44 KPA, to oczywiście naruszył tym samym powołany przepis, który

dopuszcza możliwość przyjęcia fikcji prawnej doręczenia pisma wyłącznie jako wyjątku od zasady i już z tej przyczyny nie może być interpretowany rozszerzająco. Odmienna interpretacja prowadziłaby do naruszenia podstawowych praw uczestników

postępowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje zasada rozpoznawania skarg na rozprawie (art. 47 ust. 1 ustawy o NSA), czyli w trybie umożliwiającym spotkanie w jednym

miejscu i czasie wszystkich uczestników postępowania, w celu bezpośredniego, w

tym także ustnego, dokonania niezbędnych czynności procesowych przed sądem.

Szczególny obowiązek Sądu prawidłowego zawiadomienia uczestników postępowania o rozprawie, tak aby każdemu z nich umożliwić udział w rozprawie, także wtedy,

gdy stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe (art. 48 ustawy o NSA), stanowi przy tym także rękojmię realizacji konstytucyjnego prawa każdego do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP). Oznacza to, że naruszenie tego obowiązku posiada znamiona rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Tymczasem takie naruszenie obowiązującego prawa miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2

Konstytucji RP w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu

postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) oraz art. 39313 KPC orzekł jak w sentencji.